National Assembly for Wales

Prynhawn da. Cyn symud at yr eitem gyntaf, mae'n fraint gennyf gyhoeddi canlyniad y balot cyntaf ar gyfer Bil Aelod yn y seithfed Senedd, a gynhaliwyd heddiw. Mae'n bleser gennyf gyhoeddi mai'r tri Aelod a ddewiswyd yn y balot heddiw yw James Evans, Sam Rowlands a Llŷr Powell. Llongyfarchiadau mawr i chi i gyd. Edrychaf ymlaen at weld yr hyn y byddwch chi'n ei gynnig maes o law, a dyma ddymuno'n dda i chi wrth i'r gwaith fynd rhagddo.

Felly, eitem 1 ar yr agenda heddiw yw cwestiynau i'r Trefnydd, Prif Chwip a Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon. Cwestiwn 1, Tom Montgomery.

Mae gan awdurdodau lleol gyfrifoldeb statudol i ddarparu gwasanaeth llyfrgell cynhwysfawr ac effeithlon. Mae Llywodraeth Cymru yn cefnogi llyfrgelloedd yng Nghlwyd drwy gyllid cyfalaf a refeniw. Yn 2026-27, mae hyn yn cynnwys dyfarnu £349,000 i ariannu gwelliannau cyfalaf yn llyfrgell Bae Colwyn a llyfrgell y Rhyl. Mae llyfrgelloedd ledled Clwyd hefyd wedi elwa eleni o dros £50,000 o gyllid ar gyfer prosiectau llai.

Mae'r Aelod yn codi mater o bwys, dwi'n gwybod, i nifer o'n hetholwyr ni ledled Cymru. Dwi'n cydnabod yr heriau y mae awdurdodau lleol wedi eu hwynebu oherwydd setliad ariannol y blynyddoedd diwethaf yma a'r effaith y mae hynny wedi ei chael ar lyfrgelloedd lleol yn benodol. Un o'r pethau rydyn ni'n ei wneud fel rhan o'r gwaith o ddatblygu'r strategaeth diwylliant a chwaraeon newydd ydy edrych ar wasanaethau lleol. Dwi wedi cael trafodaethau eisoes gyda rhai o arweinyddion llywodraeth leol yng Nghymru, a Chymdeithas Llywodraeth Leol Cymru, er mwyn gwir ddeall pa mor fregus ydy rhai o'r gwasanaethau hyn.

Yn ganolog i'n strategaeth newydd ni mae sicrhau mynediad cyfartal i bawb. Felly, rydyn ni eisiau deall beth ydy'r heriau sydd wedi bod yn y blynyddoedd diwethaf yma, beth mae hynny wedi ei olygu i wasanaethau o ran llyfrgelloedd ledled Cymru. Rhan fawr o'r gwaith nesaf wedyn fydd edrych ar y strategaeth hirdymor yna o ran beth ydy gwasanaeth llyfrgelloedd sy'n gweithio i'n cymunedau ni, gan gydnabod nad ydy'r gwasanaeth yn cyrraedd y nod ym mhob rhan o Gymru ar y funud.

Diolch i'r Aelod am y cwestiwn pellach hwnnw. Yng Nghymru, mae gennym ni fframwaith safonau llyfrgelloedd cyhoeddus Cymru, sef y mesur a ddefnyddir i benderfynu a yw hyn yn cael ei fodloni ai peidio. Mae hwn yn fater byw iawn. Dwi'n ymwybodol o'r pryderon sydd ledled Cymru, ac un o'r pethau dwi'n edrych arnyn nhw ydy beth ydy'r cyfrifoldebau a'r grym sydd gen i o dan y Ddeddf honno os nad ydy'r gwasanaethau hynny yn cyrraedd y safon ddisgwyliedig. Wrth i'r gwaith o ddatblygu'r strategaeth newydd fynd rhagddo, byddwn ni hefyd yn cyhoeddi cynlluniau penodol sy'n edrych ar bob sector, gan gynnwys llyfrgelloedd, er mwyn rhoi rhagor o eglurder, ie, i awdurdodau lleol, ond hefyd i bobl Cymru.

Mae Cadw yn gwarchod ac yn hyrwyddo henebion o bwysigrwydd cenedlaethol yng Ngwynedd Maldwyn drwy eu dynodi a thrwy ddarparu cyngor arbenigol, arweiniad a chymorth i'w perchnogion ar gyfer eu cadwraeth. Mae Cadw hefyd yn hyrwyddo ein treftadaeth drwy reoli'r henebion cenedlaethol sydd yn ei ofal a sicrhau mynediad cyhoeddus atyn nhw, yn unol ag ymrwymiad y Llywodraeth hon i hyrwyddo mynediad teg i'n safleoedd diwylliannol a threftadaeth.

Fe fyddwch yn ymwybodol fod Llansilin yn etholaeth Gwynedd Maldwyn yn gartref i Sycharth, llys hynafol Owain Glyndŵr ac un o safleoedd mwyaf arwyddocaol ein treftadaeth genedlaethol. Yn anffodus, fodd bynnag, mae'n gywilyddus nad yw cyflwr presennol y safle yn adlewyrchu ei bwysigrwydd hanesyddol a chenedlaethol. Ceir problemau megis gordyfiant, diffyg mynediad hygyrch, a hyd yn oed diffyg crybwyll i'r safle ar wefan Cadw. Ar y llaw arall, mae Cyngor Sir Powys eisoes wedi gwrthod ymdrechion am fwy o arwyddion pwrpasol ar y ffyrdd i hyrwyddo'r lle. A gaf i ofyn, felly, sut y gall Llywodraeth Cymru gydweithio â Cadw a Chyngor Sir Powys i sicrhau bod Sycharth yn cael ei hyrwyddo fel safle o bwysigrwydd genedlaethol ar gyfer cenedlaethau'r dyfodol?

Diolch i'r Aelod am godi Sycharth. I fi fod yn glir, dwi yn ystyried bod Sycharth yn heneb o bwys cenedlaethol sydd â lle arwyddocaol yn hanes Cymru ac yn ein hunaniaeth ni fel cenedl. Mae'r heneb ar agor i'r cyhoedd. Mae yna arwyddion dehongli ar y safle. Yn sgil rhaglen o waith cadwraeth a gynhaliwyd gyda chyllid gan Cadw, mae yna waith wedi mynd rhagddo ers i bryderon gael eu codi rai blynyddoedd yn ôl. Ond, mi ydw i ar y record yn dweud y byddwn i'n hoffi gweld mwy yn cael ei wneud i hyrwyddo Sycharth cyn i fi fod yn y rôl hon, a dwi'n dal o'r farn honno. Er bod lleoliad gwledig a natur y safle yn peri rhai heriau o ran mynediad ffisegol a'r ffordd y mae'n cael ei gyflwyno, mi ydw i wedi gofyn i Cadw ymchwilio i sut y gellir gwneud stori'r safle hwn yn fwy amlwg gan ei fod o mor, mor bwysig o ran ein hanes ni. Fe fyddwch chi hefyd yn ymwybodol nad yw Sycharth ar werth ar hyn o bryd. Mae o'n destun tenantiaeth gydol oes. Mae Cadw yn gweithio mewn partneriaeth efo'r ystâd sy'n berchen ar Sycharth i sicrhau ei fod yn cael ei gynnal a'i gadw mewn cyflwr da a bod mynediad i'r cyhoedd yn parhau.

Diolch i'r Aelod am y cwestiwn pellach hwnnw. Mi wnes i a swyddogion o Cadw gyfarfod efo Historic Houses Wales yr wythnos diwethaf, ac mi fydd swyddogion yn trafod ymhellach efo nhw o ran sut mae mynd rhagddo efo unrhyw waith cefnogaeth ac i archwilio beth yw'r opsiynau posib. Yn amlwg, mae yna gyfle iddyn nhw hefyd gyfrannu fel rhan o ddatblygiad y strategaeth newydd.

Galwaf nawr ar lefarwyr y pleidiau i holi'r Gweinidog Cabinet. Llefarydd Reform UK, Louise Emery.

Diolch. Fe fyddwch chi yn gwerthfawrogi mai cwestiynau i fi ydy'r rhain, ac mae'n bosib holi'r Gweinidog cyllid yn y set nesaf o gwestiynau o ran hynny. Ond, yn sicr, o ran dyfodol lleoliadau cerddoriaeth, mae o'n rheswm pam mae'r 30 y cant yna wedi'i gyhoeddi, i gefnogi lleoliadau llai. Mi fyddwn ni hefyd yn edrych ar hyn fel rhan o'r strategaeth diwylliant newydd. O ran dyfodol cerddoriaeth yng Nghymru yn ei chyfanrwydd, mae peth cyfrifoldeb am gerddoriaeth rŵan efo Cymru Greadigol ac mae peth cyfrifoldeb am gerddoriaeth yn dod o dan Gyngor Celfyddydau Cymru. Mae yna amwysedd weithiau o ran pwy sy'n gyfrifol am y sector hwn yng Nghymru, oherwydd, yn amlwg, mae'n bwysig o ran economi Cymru hefyd, ac i ganol ein trefi ni a chymaint o gymunedau ledled Cymru. Yr hyn rydyn ni'n benderfynol, fel Llywodraeth, o wneud yw gweithio yn draws-weinidogol, trawsbortffolio i sicrhau bod y strategaeth newydd yn cymryd i ystyriaeth fudd cerddoriaeth, ie, o ran iechyd a lles, o ran diwylliant Cymru, ond hefyd o ran yr economi. Felly, mae hwn yn fater byw.

Diolch am y cwestiwn hwn. Fel roeddwn i'n dweud wrth fod gerbron y pwyllgor ac fel rydych chi wedi sôn, dwi'n bryderus dros ben ynglŷn ag Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd a dwi'n edrych ymlaen i dderbyn cynigion ar gyfer yr ailddatblygu posib gan Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd. Dwi heb gael y manylion hynny hyd yma. Yr hyn rydyn ni wedi bod yn ei wneud ydy gweithio'n agos iawn gydag Amgueddfa Cymru i geisio deall beth ydy'r sefyllfa a beth ydy'r angen, ac mi ydyn ni wedi dyrannu hyd at £4.8 miliwn mewn arian cyfalaf yn y flwyddyn ariannol yma i gefnogi'r gwaith gwella mwyaf brys ac i helpu i ddiogelu'r casgliadau. Mae'r rhain yn gwestiynau dwi hefyd wedi bod yn eu holi i Amgueddfa Cymru, a dwi'n edrych ymlaen at gael diweddariad arnyn nhw ac i fedru rhannu'r wybodaeth yna'n fwy eang pan fydd y wybodaeth gen i.

Dwi'n hapus i ddarparu gwybodaeth ychwanegol. Mae rhan gyntaf eich cwestiwn chi at Weinidog arall, sef Adam Price; nid yw'n rhan o fy mhortffolio i. Mae yna gydweithio agos ar y funud yn draws-weinidogol o ran y Tour de France. Fyddwch chi hefyd yn gwerthfawrogi ein bod ni wedi etifeddu'r Tour de France, ac un o'r pethau dwi ar y record yn dweud ydy bod rhain yn bethau y dylai unrhyw lywodraeth edrych arnyn nhw cyn mynd am unrhyw ddigwyddiad mawr. Mi ddylai'r holl wybodaeth yma fod yn wybyddus cyn i ni hyd yn oed roi'r cais i mewn. Dydy'r eglurder yna ddim yna. Felly, ar y funud, yr hyn dŷn ni'n ei wneud ydy gweithio'n draws-weinidogol i ddeall yn well ba symiau gwahanol sydd mewn gwahanol bortffolios ar y funud, a hefyd, o ran edrych ar y gwaddol, sut ydyn ni'n cydlynu'r holl waith hwnnw i sicrhau bod yr impact mwyaf a'r gwaddol mwyaf yn dod o hyn. Ond, i fi fod yn glir, wrth i ni fel Llywodraeth fynd rhagddi, dyma'r math o newid fydd, sef edrych ar gynllunio manwl cyn i ni roi cais i mewn, ac nid, fel rydym ni wedi gweld o dan Lafur, yn meddwl wedyn ar ôl i rywbeth ddod i Gymru.

Llefarydd Llafur Cymru, Mike Hedges. 

Diolch i'r Aelod am fod yn rhywun sydd yn codi esports, a dwi'n cytuno efo chi—mae angen gwneud mwy o ran e-chwaraeon. Does dim digon o strategaeth wedi bod na digon o werthfawrogiad o'i bwysigrwydd o yma yng Nghymru. Drwy Cymru Greadigol, rydyn ni wedi cefnogi nifer o brosiectau ar y cyd ag E-chwaraeon Cymru. Mae'r prosiectau hyn wedi datblygu sgiliau digidol, technegol a darlledu, wedi codi ymwybyddiaeth o yrfaoedd creadigol a chryfhau llwybrau i gemau sgrin a chyfryngau digidol. Mi fydda i yn cwrdd ag Esports Wales cyn bo hir, a dwi'n edrych ymlaen at fynd â'r sgwrs yna'n bellach. Yn amlwg, wrth i'r gwaith fynd rhagddo, rwy'n hapus iawn i ddiweddaru'r Aelod, a hefyd holl Aelodau'r Senedd, ar y gwaith hwnnw.

Diolch i'r Aelod. Dwi'n gobeithio fy mod i wedi ateb rhan o'r cwestiwn yna yn fy ymateb cyntaf, sef ydw, dwi'n credu eu bod nhw'n bwysig a dwi'n credu y dylid gwneud mwy. Yn wahanol i Weinidogion yn y gorffennol, dwi ddim yn credu mewn geiriau cynnes yn unig—dwi'n credu mewn gweithredu a chael strategaeth yn ei lle. Felly, mae'r ffaith eich bod chi'n dal i holi'r cwestiwn hwnnw, er i'r ymrwymiad gael ei wneud gan Weinidog Llafur blaenorol yn 2024, yn dweud y cyfan, mae arnaf ofn, o ran y portffolio dwi wedi ei etifeddu.

Yn sicr, mae angen gwneud mwy. Dwi'n rhoi'r ymrwymiad hynny, ac mi fyddaf yn trafod yn bellach efo Esports Wales. Mi wnes i hefyd mynychu'r digwyddiad hwnnw a chymryd rhan mewn rhai o'r esports. Na, doeddwn i ddim yn dda iawn, ond roedd yn dda iawn gweld esports ar waith yma yn y Senedd.

Llefarydd y Ceidwadwyr Cymreig, Paul Davies.

Diolch, Ddirprwy Lywydd. Weinidog, yr wythnos diwethaf, dywedodd aelod o staff Amgueddfa Cymru fod yr amgueddfa genedlaethol wedi dod yn fwyfwy camweithredol yn ystod y blynyddoedd diwethaf. Disgrifiodd ddiwylliant o ddirywiad rheoledig, ystum unigol, a diffyg stiwardiaeth broffesiynol o'r casgliad cenedlaethol. Roedd hefyd wedi codi y gallai unrhyw gyllid cyhoeddus ychwanegol a ddarperir, fel rhan o gynlluniau canmlwyddiant yr amgueddfa, fethu â chyflawni ei amcanion bwriadedig, oni bai bod y materion a nodwyd yn cael eu harchwilio a'u mynd i'r afael â nhw yn iawn. Weinidog, beth yw eich ymateb chi i'r pryderon hyn? Ac yn dilyn ymlaen o'ch atebion cynharach, pa fath o drafodaethau ydych chi wedi eu cael gydag Amgueddfa Cymru i sicrhau hyder y cyhoedd o ran llywodraethu a rheoli ein casgliadau cenedlaethol?

Diolch i'r Aelod am godi'r mater hwn. Mi ydw i'n ymwybodol o'r erthygl a gyhoeddwyd ar y wefan Nation.Cymru yr ydych yn cyfeirio ati. Mi oedd o hefyd yn cynnwys ymateb gan Amgueddfa Cymru. Mi ydw i'n sicr yn fyw iawn i'r cwestiynau sy'n cael eu codi. Dwi eisiau sicrhau, fel pawb ohonoch chi, gwerth am arian. Dwi eisiau sicrhau diogelwch ein casgliadau cenedlaethol a dwi eisiau sicrhau dyfodol ein hamgueddfeydd cenedlaethol ni. Mae yna gwestiynau o ran y sefyllfa dwi wedi'i hetifeddu yr ydw i'n mynd ar eu holau. Mae yna gwestiynau byw iawn o ran sicrhau ein bod ni'n deall sut mae Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd wedi cyrraedd sefyllfa lle mae angen cymaint o wariant hefyd.

Dwi eisiau dysgu gwersi fel ein bod ni'n gallu osgoi'r rheini wrth fynd rhagddo, ond yr ymrwymiad dwi'n ei roi i chi ydy ein bod ni'n gweithio gydag Amgueddfa Cymru ar ddatblygu cynigion i'r dyfodol. Ac yn ganolog i bopeth, fel roeddwn i'n ei ddweud, ydy sicrhau dyfodol ein hamgueddfeydd cenedlaethol ni a sicrhau diogelwch ein casgliadau cenedlaethol ni, oherwydd pobl Cymru sydd berchen arnyn nhw—nid y Llywodraeth, nid Amgueddfa Cymru, ond pobl Cymru, ac mae Amgueddfa Cymru yn atebol i bobl Cymru.

Mae sector diwylliant a chelfyddydau Cymru mewn cyfnod hollbwysig, ac mae’r dyfodol ar hyn o bryd yn edrych yn fregus iawn. Yn y cyfamser, mae amgueddfeydd cenedlaethol ledled y byd yn trawsnewid yn ofodau mwy rhyngweithiol, sy’n cael eu gyrru gan dechnoleg i ymgysylltu â chynulleidfaoedd newydd. Er enghraifft, mae’r Smithsonian wedi defnyddio podlediadau yn llwyddiannus i ddod â hanes a diwylliant i gynulleidfaoedd y tu hwnt i’w safleoedd ffisegol nhw. Mae’r Louvre wedi partneru â Snapchat i ddefnyddio offer dehongli arloesol ar gyfer chwech o’i hadrannau. Ac mae amgueddfa dwyrain V&A wedi cynnal rhaglen hwyrnos, sy’n dod â phreswylfeydd DJ, bariau dros dro, a mynediad i arddangosfeydd ar ôl oriau ynghyd.

Felly, Weinidog, pa gefnogaeth mae Llywodraeth Cymru yn ei darparu i helpu amgueddfeydd a sefydliadau diwylliannol yng Nghymru i foderneiddio, fel eu bod yn berthnasol, yn hygyrch ac yn gystadleuol mewn oes sy’n gynyddol ddigidol ac sy’n cael ei arwain gan brofiad? A beth arall y gall Llywodraeth Cymru ei wneud i helpu amgueddfeydd i ddenu cynulleidfaoedd newydd, a denu cynulleidfaoedd iau hefyd?

Dwi’n meddwl y byddwch chi yn debygol iawn rŵan o dderbyn gwahoddiad gan Amgueddfa Cymru i fynychu rhai o’u digwyddiadau hwyrnos nhw. Dwi heb fynychu fy hun, ond mae nhw eisoes wedi bod yn gwneud hyn, ac mae wedi bod yn wych gweld y croesdoriad o oedrannau wrth i’r gofodau hyn ddod yn fyw ar adeg o’r nos pan dwi fel arfer yn fy ngwely erbyn hyn, yn anffodus. Ond mae yna waith arloesol yn digwydd.

Dwi wedi gweld esiamplau gwych o hyn ledled Cymru. Mae yna esiamplau wedi bod o allu aros dros nos yn rhai o’n hamgueddfeydd ni ac ati, efo’ch plant, night at the museum—ddim cweit fel y ffilm, ond y math yna o awyrgylch. Felly, dwi ddim eisiau rhoi'r argraff nad ydyn ni'n arloesi yma yng Nghymru. Ydw i’n credu bod yna fwy o gyfleoedd? Ydw. Ydw i’n credu, drwy’r strategaeth diwylliant a chwaraeon, ei bod hi’n angenrheidiol bod digidol yn fwy amlwg? Ydw, yn sicr.

Felly, dwi’n meddwl bod angen adeiladu ar y gwaith arloesol sy’n digwydd, ac edrych ar y math o bethau y gallem ni fod yn eu gwneud yma yng Nghymru. Trwy ddod â’r diwydiannau creadigol yn rhan o’r strategaeth ddiwylliant, dwi’n meddwl bod yna gyfle hefyd i ddatblygu partneriaethau rhwng y diwydiannau creadigol a’n sefydliadau diwylliannol ni, a bod hwnna’n rhan o’r strategaeth o ran yr economi hefyd. Felly, mae yna gyfleoedd i wneud mwy, ond mae yna arloesi eisoes yn digwydd. Mae eisiau gweld mwy ohono fo, a mwy o fuddsoddi yn y strategaeth y tu ôl i hynny.

Mae hyn yn ganolog i’n gweledigaeth ni ar gyfer y strategaeth diwylliant a chwaraeon newydd. Yn ein 100 diwrnod cyntaf mewn Llywodraeth, fe wnaethom ni gomisiynu archwiliad i gyfleusterau chwaraeon ledled Cymru, a thrwy Chwaraeon Cymru, mi rydyn ni’n buddsoddi mewn cyfleoedd lleol sydd yn fforddiadwy, yn cefnogi clybiau cymunedol i wella cyfleusterau, gyda gweithredu wedi’i dargedu i gyrraedd y rhai sy’n wynebu’r rhwystrau mwyaf o ran cyfranogiad.

Dwi wedi bod yn glir ers dod yn Weinidog ein bod ni eisiau sicrhau mynediad cydradd i bawb yng Nghymru, a’n bod ni yn cydnabod y rhwystrau sy’n bodoli ar y funud—rhwystrau y mae’n rhaid i fi weithio ar sail trawsbortffolio i'w goresgyn. Dwi’n falch bod Mark Hooper yma rŵan—rydyn ni wedi cael amryw o drafodaethau o ran y rôl mae trafnidiaeth yn ei chwarae o ran galluogi mynediad neu atal mynediad at gyfleusterau a chyfleoedd. Dwi'n gwybod drwy waith achos fy hun am amryw o deuluoedd sydd wedi cysylltu efo fi i ddweud os nad oes ganddyn nhw gar, pa mor heriol ydy o i'w plant nhw fod yn rhan o dîm pêl-droed neu rygbi, oherwydd eu bod nhw'n methu eu cael i gemau ar benwythnosau, gyda llai o glybiau'n gallu fforddio cael bws mini, lle oedd ganddyn nhw yn y gorffennol. Mae'r rhain yn heriau ac nid oes datrysiadau dros nos chwaith.

Mae yna fuddsoddiad yn digwydd drwy'r rhaglen cyfleusterau cymunedol ym Mlaenau Gwent a hefyd drwy Chwaraeon Cymru yng Nghaerffili. Dwi'n meddwl mai'r hyn rydyn ni angen edrych arno fo ydy os ydyn ni'n buddsoddi mewn cyfleusterau, sut wedyn ydyn ni'n cefnogi pobl i oresgyn y rhwystrau eraill sy'n eu hatal nhw rhag cyfranogi. Mae yna raglenni gwych yng Nghaerffili, megis Let's Go Girls, sy'n esiampl wych lle maen nhw'n gallu cefnogi hynny. Ond fel rhan o edrych ar strategaeth diwylliant a chwaraeon, dwi'n awyddus iawn i glywed yn uniongyrchol gan bobl ifanc a chan deuluoedd am yr heriau y maen nhw'n eu profi rŵan, a byddwn i'n annog pob Aelod o'r Senedd i gyfrannu syniadau at yr hyn a fyddai'n gwneud gwahaniaeth i'ch etholwyr chi.

Diolch. Dyna'r union waith rydyn ni yn ei wneud rŵan drwy weithio'n drawsbortffolio. Mae'r ffaith ein bod ni wedi ymrwymo i sicrhau, drwy'r strategaeth tlodi plant newydd, fod diwylliant, chwaraeon a'r cyfranogiad at y rheini'n rhan ganolog o'r gwaith yn bwysig. Dwi'n meddwl bod y ffaith wedi bod yn y gorffennol efallai nad yw hynny wedi bod yn ddigon o ffactor. Rydyn ni i gyd yn gwybod am y rhwystrau sydd yna. Rydyn ni'n gwybod bod y bwlch o ran cyfranogiad yn cynyddu yn ddibynnol ar incwm teuluol, ac nid dyna sut y dylai hi fod. Felly, dwi'n gofyn i chi, yr holl Aelodau sydd efo esiamplau o brosiectau sy'n gwneud gwahaniaeth, lle ydych chi'n meddwl y dylen ni fod yn canolbwyntio'r adnoddau, i rannu hynny efo ni wrth inni ddatblygu strategaeth sydd wirioneddol yn mynd i fynd i'r afael efo'r heriau hyn. 

Dwi'n cytuno bod yna bocedi gwych o waith yn digwydd yng Nghaerdydd ac mewn gwahanol lefydd o Gymru, ond, yn aml, mae rhai cynlluniau peilota yn dod i ben, er ein bod ni'n gwybod eu bod nhw'n gweithio. Dwi eisiau sicrhau, os oes yna beilot, ein bod ni'n edrych ar a oes yna gyllid ar gael i barhau efo'r gwaith hwnnw. Mae yna hefyd rai cynlluniau lle mae yna nawdd yn dod i mewn, lle mae rhai busnesau sydd efo incwm ac yn gallu rhoi mwy o fudd i mewn i'r gymuned, bod hwnnw wedyn yn cael ei dargedu a'i gefnogi er mwyn caniatáu cynlluniau o'r fath. Does gen i ddim o'r holl atebion o ran 'sut' ar y funud, ond mae hwn yn rhan o'r gwaith rydyn ni'n ei wneud.

Diolch. Fel roeddwn i'n ei ddweud, mae'r rhain yn sgyrsiau byw iawn. Mae'r ffaith bod gyda ni Ddirprwy Brif Weinidog sydd yn arwain ar dlodi plant, bod gyda ni Mark Hooper sydd yn arwain ar drafnidiaeth, bod gyda chi fi, bod gennym ni Nerys Evans, sydd yn edrych o ran yr ochr iechyd ataliol ac iechyd cyhoeddus, yn cydweithio ar hyn er mwyn sicrhau bod y cynlluniau rydyn ni'n eu rhoi yn mynd i'r afael â'r heriau yma, gobeithio yn rhoi'r sicrwydd i chi ein bod ni i gyd yn gweld y rôl sydd gennym ni i'w chwarae. Dwi ddim jest yma'n sefyll yn dweud, 'Mae hon yn broblem i drafnidiaeth', ond beth dŷn ni'n trio cydweithio arno fo ydy, 'Beth ydy'r datrysiadau hynny? Sut ydyn ni'n ei wneud o'n fwy fforddiadwy?' Oherwydd, ar ddiwedd y dydd, os nad ydy pobl yn cael mynediad at chwaraeon a'n gallu cyfranogi, yna maen nhw'n mynd i gostio mwy o arian i'r gwasanaeth iechyd yn y pen draw, boed hynny o ran iechyd meddwl neu iechyd corfforol. Mae'r ochr ataliol yn allweddol bwysig, ond dwi yn cydnabod bod yr heriau hyn yn real ar y funud. Dŷn ni ddim yn mynd i newid hyn dros nos, ond mae'n rhaid inni symud at agenda ataliol yma yng Nghymru, a dyna'r ymrwymiad sydd gan y Llywodraeth hon.

Diolch i'r Aelod am y cwestiwn. Rydyn ni'n gweithio drwy Chwaraeon Cymru a phartneriaid lleol i wneud chwaraeon yn hygyrch i bawb yn Afan Ogwr Rhondda. Rydw i eisoes wedi sôn bod yna heriau a rhwystrau'n bodoli, a drwy'r strategaeth diwylliant a chwaraeon newydd, dŷn ni eisiau mynd i'r afael efo'r rhwystrau hynny.

Diolch, Weinidog. A dylwn i fod wedi dechrau trwy ddweud, 'Shwmae?'

Diolch i'r Aelod am y cwestiwn ychwanegol hwnnw. Mae'n wych clywed am y prosiectau pwysig yma sydd yn digwydd rŵan, ac un o'r pethau dwi'n gobeithio y byddwch chi ac Aelodau eraill yn ei wneud, drwy'r alwad am dystiolaeth, ydy gyrru esiamplau lle mae hyn yn digwydd. Dydy o ddim yn rhywbeth a all ddigwydd yn y dyfodol, mae o'n digwydd yn ein cymunedau ni rŵan. Ond mae yna risg, heb fuddsoddiad, na fydd y gwaith hwnnw'n ddigwydd, a hefyd, fel dŷch chi wedi sôn, fod yna anghyfartaledd, oherwydd os nad ydych chi efo'r grŵp hwnnw, yna does yna ddim cyfle i gyfranogi.

Felly, mae'n bwysig ein bod ni'n dysgu o'r esiamplau hynny sydd yn gweithio a'n bod ni'n edrych wedyn ar sut mae hynny'n dyblygu ac yn dyblygu mewn ffordd sydd yn gweithio i'r gymuned honno, oherwydd mi fydd pob cymuned yn wahanol o ran y datrysiadau. Ond yn sicr, dyna'r math o dystiolaeth dŷn ni'n ei chasglu ar y funud. Dwi wastad yn barod iawn i ymweld efo unrhyw esiamplau hefyd; dwi'n agor fy hun i fyny am wahoddiadau pellach.

Ond mae'n bwysig hefyd ein bod ni'n uwcholeuo'r cyfleoedd sydd eisoes yn bodoli, oherwydd nid yw rhai pobl yn gwybod beth sydd ar gael yn eu cymunedau nhw. Felly, mae yna rôl i ni i gyd hefyd fod yn defnyddio'r platfformau sydd gennym ni i rannu'r wybodaeth honno. Mae yna fwy y medrwn ni ei wneud hefyd drwy bethau fel social prescribing i fod yn annog y rheini sydd yn dal i'w chael hi'n anodd, hyd yn oed pan mae'r math yna o gyfleuster ar gael yn lleol.

Mae Cymru Greadigol wedi cefnogi Esports Wales i ddatblygu sgiliau a llwybrau gyrfaol creadigol sy'n gysylltiedig ag e-chwaraeon. Rydyn ni'n ystyried cynigion ar gyfer buddsoddiad economaidd mewn e-chwaraeon wrth iddynt godi, a dŷn ni'n parhau i gefnogi diwydiant gemau fideo ehangach Cymru drwy gyllid datblygu a chynhyrchu, rhaglenni sgiliau a chyfleoedd masnach. Er enghraifft, ym mis Medi mi aethon ni â dirprwyaeth o wyth o ddatblygwyr gemau o Gymru i'r Tokyo Game Show. Ond fel clywsoch chi yn fy ymateb i Mike Hedges yn gynharach, mae yna fwy, dwi'n credu, y gallem ni fod yn ei wneud, a byddwn ni'n edrych ar hwn fel datblygiad strategaeth newydd.

Diolch am y cwestiwn. Dwi'n credu bod yna grŵp trawsbleidiol newydd yn mynd i gael ei ddechrau ar esports. Mae gennym ni ddwy blaid eisoes wedi ymrwymo i hynny, a gobeithio bod y sicrwydd dwi wedi ei roi fy mod i'n cydnabod y gallem ni fod yn gwneud mwy o ran esports yng Nghymru—. Dwi'n cytuno efo hynny, a dwi'n awyddus iawn i glywed syniadau gan unrhyw Aelodau o ran sut y byddem ni'n gallu ymgorffori hynny o fewn strategaeth newydd.

Diolch i'r Aelod. Mae Nofio Ysgol yn rhaglen genedlaethol newydd ar gyfer nofio a diogelwch dŵr ysgolion, sy'n darparu cynnig cenedlaethol cyson o o leiaf 20 o wersi nofio a diogelwch dŵr i ddisgyblion blynyddoedd 4 a 5. Mi ddechreuodd y gwaith hwn mewn naw awdurdod lleol yn barod ym mis Medi, gan nodi cam cyntaf y cyflwyniad fydd wedyn ledled Cymru.

Diolch. Dyna yn union pam dŷn ni'n edrych ar gyfleusterau ledled Cymru hefyd, a dyna pam dŷn ni'n dechrau efo naw awdurdod lleol sydd mewn gwahanol rannau o Gymru—rhai yn wledig, lle mae yna byllau nofio wedi cau—i ddeall yr heriau hynny a deall sut dŷn ni'n blaenoriaethu buddsoddiad. Dŷn ni yn gwybod ar y funud mai dim ond 13 y cant o blant dan 11 oed sy'n cymryd gwersi nofio allgyrsiol. Dŷn ni hefyd yn gwybod bod yna filoedd o blant yn gadael ysgol gynradd bob blwyddyn sy'n methu â nofio.

Mae hi yn sgìl sy'n gallu achub bywyd. Mae hi yn sgìl sy'n gallu eich cadw chi'n actif drwy gydol eich oes, oherwydd mae'n un o'r unig chwaraeon dŷch chi yn gallu eu gwneud dim ots pa oed ydych chi hefyd. Felly, dyna pam dŷn ni wedi ymrwymo i hyn, ac mi oedd o'n wych gweld, mewn ymweliad diweddar gyda'r Prif Weinidog, y gwersi hyn ar waith, a gweld hyd yn oed y plant hynny oedd yn gallu nofio yn datblygu eu sgiliau o ran achub bywyd a hefyd beth i wneud mewn sefyllfa os oedden nhw'n disgyn i'r dŵr heb rybudd neu mewn cyfleusterau lle mae'r dŵr yn oer iawn neu i ddeall y peryglon. Dydy o ddim jest yn fater o ddysgu pobl i nofio, ond dysgu'r sgiliau all arbed bywyd hefyd. 

Diolch i'r Aelod. Mae'r gwaith hwn yn mynd rhagddo yn adolygu'r wybodaeth sy'n cael ei gadw gan gyrff llywodraethu, awdurdodau lleol a phartneriaid eraill i greu darlun cenedlaethol o gyfleusterau chwaraeon cymunedol, rhanbarthol a chenedlaethol ledled Cymru. Mae'r gwaith cychwynnol hwn yn dechrau nodi bylchau yn y dystiolaeth ac yn datblygu opsiynau ar gyfer cyflwyno a chynnal y data, gan helpu i lywio buddsoddiad cyfalaf mwy strategol yn y dyfodol.

Mae'r cam cyntaf yn edrych ar y lleoliadau. Dŷn ni hefyd yn edrych ar ba ddata ychwanegol sydd ar gael, gan gynnwys oriau agor ac ati. Yr hyn sydd yn anodd ar y funud ydy bod gennym ni ddim darlun llawn er mwyn deall beth ydy'r rhwystrau a beth ydy'r pethau all newid a lle byddai buddsoddiad yn neud y gwahaniaeth. Felly, mae'r gwaith hwnnw'n mynd rhagddo ac mi fyddaf i'n sicrhau fy mod i wedi codi efo Chwaraeon Cymru yr hyn dŷch chi wedi ei godi heddiw, i sicrhau bod oriau agor yn rhan o hynny, er mwyn inni allu gweld y darlun mwyaf llawn posibl. Mae yna heriau, oherwydd mae rhai awdurdodau lleol efo'r data hwn, ond dŷn ni'n gwybod bod lot o awdurdodau lleol hefyd wedi 'outsource-io' rhai o'r gwasanaethau hyn, felly mae o yn anodd cael at y data, ond dŷn ni yn trio cael darlun mor llawn ag sy'n bosibl.

Diolch. A'r cwestiwn olaf, Weinidog, cwestiwn 8, Safa Elhassan.

Mae Llywodraeth Cymru, a minnau fel Gweinidog, wedi ymrwymo i sicrhau bod diwylliant a chwaraeon yn hygyrch i bawb. Drwy'r gwaith ar ddatblygu strategaeth diwylliant a chwaraeon, rydyn ni'n edrych ar sut y gallwn ni gefnogi'r nod hwnnw. Drwy'r alwad am dystiolaeth, dŷn ni eisiau clywed gan bobl ledled Cymru, gan gynnwys yng Ngŵyr Abertawe, er mwyn sicrhau bod ystod eang o leisiau a phrofiadau yn llywio'r modd mae pobl yn cael mynediad at ddiwylliant, y celfyddydau a chwaraeon.

Diolch i'r Aelod. Mae'n wych clywed am y pethau rhagorol sydd yn digwydd yn eich etholaeth chi, a dwi wir yn mwynhau clywed am yr esiamplau hyn. Dyna pam y mae o yn bwysig bod pawb ohonon ni yn cyfrannu y syniadau hyn a'r enghreifftiau hyn i ddatblygiad y strategaeth, fel ein bod ni'n edrych ar sicrhau'r cysondeb hwnnw. Dwi'n gobeithio bod yr ymrwymiad dŷch chi wedi'i glywed gen i eto heddiw, ymrwymiadau dŷch chi wedi eu clywed gan y Gweinidog Cabinet dros iechyd a'r ddwy Ddirprwy Weinidogion o ran iechyd, hefyd yn dangos ein bod ni yn gweithio ar y cyd o ran y mater yma.

Dwi wedi cael llond bol, a dwi wedi dweud yn rheolaidd, o ddarllen adroddiadau sydd yn dweud bod angen i Gymru symud at agenda ataliol, fod yn rhaid i'r gwaith hwnnw ddechrau, ac mae'r gwaith hwnnw wedi dechrau. Mae'n mynd i gymryd amser i newid y systemau, ond mae'n rhaid i ni ei wneud. Dŷn ni'n gwybod bod diwylliant a chwaraeon yn cael effaith gadarnhaol ar iechyd corfforol ac iechyd meddyliol, felly y gwaith dŷn ni'n ei wneud rŵan ydy ar sut dŷn ni'n sicrhau bod yr holl systemau sydd wedi gweithredu ar wahân yn cyd-fynd, a'n bod ni'n gallu cael potensial diwylliant a chwaraeon wedi'i wireddu o ran iechyd, o ran yr economi ac o ran dyfodol ein cenedl.

Diolch yn fawr iawn i chi, Weinidog.

Ymlaen i gwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Gyllid. Cwestiwn 1—Rebeca Phillips.

Mae'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio yn bwrw ymlaen â'r adolygiad o fformiwla ariannu llywodraeth leol mewn partneriaeth â llywodraeth leol. Mae hyn yn cynnwys gwaith technegol ar y cyd gyda llywodraeth leol ac ymchwil annibynnol drwy Ganolfan Polisi Cyhoeddus Cymru. Mae disgwyl adroddiad yn ystod haf 2027 ar y gwaith yma.

Diolch yn fawr. Fel cyn-gynghorydd sir o 14 o flynyddoedd, croesawaf ymrwymiad y Llywodraeth hon i adnewyddu'r berthynas rhwng Llywodraeth Cymru ac awdurdodau lleol drwy sicrhau eu bod nhw'n bartneriaid llawn yn nyluniad a darpariaeth gwasanaethau cyhoeddus. Mae awdurdodau lleol yn gwneud gwaith rhagorol ar draws ein cymunedau, a byddwn yn dibynnu arnynt i gyflawni llawer o flaenoriaethau'r Llywodraeth hon. Mae'n hanfodol felly fod y fformiwla ariannu yn adlewyrchu cost go iawn darparu gwasanaethau mewn gwahanol rannau o Gymru. A allai'r Gweinidog felly ddarparu gwybodaeth am ba drafodaethau mae hi wedi'u cael gyda'r Gweinidog Llywodraeth Leol, Tai a Chynllunio a Chymdeithas Llywodraeth Leol Cymru ynglŷn â'r mater yma? Diolch.

Diolch am y cwestiwn pellach yna, ac a gaf i gytuno gyda'r Aelod fod cynghorau sir yng Nghymru yn chwarae rhan allweddol o ran delifro gwasanaethau cyhoeddus ac yn chwarae rôl hanfodol o ran sut bydd y Llywodraeth yma'n gwireddu ein rhaglen lywodraethu ni, ac yn chwarae rhan allweddol, wrth gwrs, yn darparu a chynrychioli'r bobl yn lleol? Ac felly mae ariannu llywodraeth leol, i'w galluogi nhw i fedru cyflawni yn y modd yma, yn bwysig yn hynny o beth.

Cwestiwn ynglŷn â'r drafodaeth dwi wedi ei chael gyda'r Gweinidog llywodraeth leol o ran ariannu priodol ar gyfer awdurdodau lleol—ie, yn sicr, mae hynny'n digwydd fel rhan o'r drafodaeth ynglŷn â pharatoi ar gyfer cyllideb flynyddol Cymru. Ac, wythnos ddiwethaf dwi'n meddwl oedd hi, fe wnes i gwrdd, ar y cyd â'r Gweinidog llywodraeth leol, gydag awdurdodau lleol yn finance sub-group yr WLGA wrth i ni drafod y gyllideb flynyddol, ie, a newidiadau a'r drafodaeth ynglŷn â'r fformiwla cyllido hefyd. Felly, mae'r berthynas a'r drafodaeth barhaus yna gyda llywodraeth leol yn bwysig iawn i'r Llywodraeth yma er mwyn cyflawni'r holl waith mae'n cynghorau sir ni yn gyfrifol am ei wneud.

Dwi wedi ysgrifennu at y Canghellor ac Ysgrifennydd Ariannol y Trysorlys i ofyn am esemptiad treth ar gyfer Cynnal. Dwi hefyd wedi codi'r mater mewn cyfarfod â Phrif Ysgrifennydd y Trysorlys. Mewn trafodaethau gyda'r Gweinidog Gwladol ar gyfer yr Adran Gwaith a Phensiynau, mae'r Dirprwy Brif Weinidog hefyd wedi gwneud cais i'r taliad gael ei ddiystyru at ddibenion cyfrifo budd-daliadau. Dwi'n croesawu hefyd, yn hyn o beth, sylwadau cadarnhaol Prif Weinidog newydd y Deyrnas Gyfunol o ran edrych ymhellach ar y materion yma.

Galwaf nawr ar lefarwyr y pleidiau i holi'r Gweinidog Cabinet. Llefarydd Reform UK, Cai Parry-Jones.

Llefarydd Llafur Cymru, Huw Thomas.

Diolch, Ddirprwy Lywydd. A gaf i ddymuno shwmae hapus i'r ddwy ohonoch chi? Weinidog, fel rydym ni wedi clywed, newyddion mawr yr wythnos yma oedd y cytundeb ar y gyllideb atodol. A gaf i ddiolch i chi yn bersonol am eich cyfarfodydd gyda fi a'r ffaith ein bod ni wedi gallu dod yn gadarnhaol at gytundeb sydd yn sicrhau £60 miliwn ychwanegol i ysgolion a cholegau ar gyfer anghenion dysgu ychwanegol? Mae hyn yn fuddugoliaeth. Bues i'n ymweld ag ysgol ym Mhentrebane yng ngorllewin Caerdydd y bore yma. Mae'n amlwg yn mynd i wneud gwahaniaeth bod yr arian yn dod yn syth yn awr.

Shwmae. Shwmae i'r Siambr gyfan y prynhawn yma. Mi oedd yn bwysig ein bod ni'n dod i gytundeb a bod yna fwyafrif, gobeithio, yn mynd i fod yn y Siambr yma nawr i ganiatáu'r gwariant ar gyfer anghenion dysgu ychwanegol, sydd angen y £60 miliwn yna a fydd yn cael ei bleidleisio arno yn yr wythnosau nesaf yma, fel bod yr arian pwysig yna yn cyrraedd ein hysgolion ni a'n colegau ni er mwyn sicrhau bod y pwysau y mae ein hysgolion ni oddi tano nawr yn cael ei leddfu rhyw gymaint. Dwi'n gwybod eich bod chi'n credu bod angen mwy o arian yn hynny o beth, a dilyniant i'r arian hynny, ac mae hwnna'n rhywbeth bydd y Siambr yma yn ei chyfanrwydd angen ei drafod wrth inni gyflwyno'r gyllideb ar gyfer y flwyddyn nesaf.

Diolch. Gwnes i ddim clywed ffigur yn fanna o beth roedd y gorwariant wedi gostwng ganddo, felly efallai gallwn chi ysgrifennu drwy lythyr ar y mater. Un o'ch blaenoriaethau chi fel Llywodraeth ydy'r cynnig gofal plant. Un o'n blaenoriaethau ni ydy sicrhau tâl teg yn yr economi. 

Llefarydd y Ceidwadwyr Cymreig, Sam Rowlands.

Mae'r dreth trafodiadau tir wedi gwneud cyfraniad sylweddol i gyllideb Cymru ers ei chyflwyno yn 2018. Mae wedi sicrhau cyllid gwerth dros £2.5 biliwn ar gyfer gwasanaethau cyhoeddus a seilwaith hanfodol yng Nghymru. 

Fel rhan o broses y gyllideb, dwi’n cynnal trafodaethau rheolaidd â holl Weinidogion y Cabinet. Mae penderfyniadau ar gyllid addysg bellach, fel pob penderfyniad cyllidebol, yn cael eu hystyried yn ystod trafodaethau ehangach y Cabinet ar flaenoriaethau.

Mae cwestiwn 5 [OQ64693] wedi'i dynnu nôl. Cwestiwn 6, Sarah Rees.

Mae’r Llywodraeth hon wedi ymrwymo i fynd i’r afael ag anghydraddoldeb o ran rhywedd a sicrhau bod cydraddoldeb yn cael ei ystyried yn drylwyr ym mhob cam o’r broses o wneud penderfyniadau ar y gyllideb. Ein prif ffocws fel Llywodraeth yw'r canlyniadau rŷn ni’n eu cyflawni, a rhaid inni ystyried yn ofalus ba adnoddau a mecanweithiau sy’n ein helpu ni i wneud gwahaniaeth go iawn i fywydau pobl.

Mae trethi yn ariannu gwasanaethau cyhoeddus sydd o fudd i bawb. Bydd polisïau treth teg a chymesur yn cefnogi pobl a busnesau yn sir Gaerfyrddin. Bydd ein newidiadau i ailgydbwyso trethi busnes o fudd i gymunedau drwy gefnogi'r stryd fawr a chanol trefi ffyniannus. Mae cynllun gostyngiadau'r dreth gyngor yn cefnogi dros 15,000 o aelwydydd yn sir Gaerfyrddin yn uniongyrchol.

Y cwestiwn olaf i chi, Weinidog, yw cwestiwn 8. Anthony Slaughter. 

Mae gwydnwch rhag newid hinsawdd yn elfen bwysig o waith y Llywodraeth yma i amddiffyn cymunedau a gwella canlyniadau. Mi fydd y gyllideb ddrafft ar gyfer 2027-28 yn cefnogi blaenoriaethau’r rhaglen lywodraethu sydd yn ymwneud â'r hinsawdd a natur. Mae hyn yn cynnwys Cymru Sero Net, ochr yn ochr â mesurau ehangach y Llywodraeth i helpu Cymru i addasu i hinsawdd sy'n newid. 

Diolch yn fawr iawn i chi, Weinidog.

Eitem 3 yw'r cwestiynau amserol. Ni dderbyniwyd unrhyw gwestiynau amserol.

Symudaf ymlaen yn syth i ddatganiadau 90 eiliad. Shwmae, Rebeca Phillips.

Diolch yn fawr. Shwmae. Mae yfory yn Ddiwrnod Shwmae Su'mae, sef diwrnod i ddechrau pob sgwrs yn y Gymraeg, dim ots beth yw'ch lefel. Mae'n hyfryd gweld nifer ohonoch chi ar draws y Siambr yn gwisgo bathodynnau heddiw. Dathlwyd y diwrnod shwmae gyntaf yn ôl yn 2013, a Mentrau Iaith Cymru sy'n cydlynu'r ymgyrch bellach. Hoffwn ddiolch i'r mentrau iaith am eu gwaith parhaol o hyrwyddo'r iaith Gymraeg ar draws Cymru.

Nod y diwrnod yw dangos bod y Gymraeg yn perthyn i bawb ac annog pawb i ddechrau sgyrsiau yn Gymraeg, a fyddai'n arwain at ddefnydd mwy o'r Gymraeg drwy gydol y flwyddyn. Dathlu pobl amrywiol sy'n defnyddio'r Gymraeg yw prif thema'r diwrnod eleni, a bydd digwyddiadau ar draws ein cymunedau ar gael i gymdeithasu drwy'r Gymraeg. Felly, yfory, p'un ai yn y Senedd, yn y siop, yn yr ysgol neu efallai hyd yn oed yn siarad gyda'r Brenin, ewch ati i ddechrau pob sgwrs gan ddweud 'shwmae', ac annog eraill i wneud yr un peth.

Mae'r wythnos hon yn nodi Wythnos Ymwybyddiaeth o Golli Babi, sef amser i gofio babanod sydd wedi eu colli'n rhy fuan ac i gydnabod yr effaith ddofn y gall colled yn ystod beichiogrwydd, ar adeg geni neu wedi geni ei chael ar deuluoedd. 

Bydd rhai ohonom yn y Siambr hon, ein teuluoedd, ffrindiau, cydweithwyr ac etholwyr wedi cael ein cyffwrdd mewn rhyw ffordd gan golled beichiogrwydd neu golled babi.

Er bod pob stori yn wahanol, mae un peth yn gyffredin: ni ddylai neb deimlo eu bod yn wynebu'r galar hwn ar eu pen eu hunain. Dyna pam mae gwaith elusennau fel Sands Cymru a Tommy's, ynghyd â gweithwyr iechyd proffesiynol fel bydwragedd profedigaeth a grwpiau cymorth ledled Cymru, mor werthfawr i deuluoedd. 

Ddoe, roedd tref Porthmadog yn fy etholaeth i yn nodi canmlwyddiant marw un o’i meibion mwyaf adnabyddus, gyda chyfres o ddigwyddiadau. Mae’n bosibl na fyddai’r enw Eliseus Williams yn golygu llawer i rai, ond dwi’n siŵr y byddwch chi'n ei adnabod o o'i enw barddol, sef Eifion Wyn.

Ganwyd Eifion Wyn yn 28 New Street, Porthmadog, ac er iddo dreulio cyfnod fel athro yn ysgol Snowdon Street yn y dref, mae’n cael ei adnabod yn bennaf fel un o feirdd mwyaf poblogaidd ei oes. Roedd o’n ysgrifennu yn dilyn cyfnod y Beirdd Newydd, sef ysgol o feirdd Cymraeg yn negawdau olaf y bedwaredd ganrif ar bymtheg a oedd yn pwysleisio y dylai barddoniaeth fod yn aruchel, yn ddifrifol, yn athronyddol ac yn ddwys.

O edrych yn ôl, mae nifer yn ystyried gwaith y beirdd hynny’n aneglur ac yn astrus. Ond bardd ei bobl oedd Eifion Wyn. Roedd yn bwysig ganddo fod ei farddoniaeth yn ddealladwy ac yn hygyrch, a dyna pam ei fod yn fardd mor boblogaidd. I ddyfynnu arbenigwr yn y maes, roedd o’n apelio at glust y werin bobl.

Mae ei waddol yn parhau heddiw, wrth gwrs, nid yn unig yn enw’r ysgol gynradd leol, ond yn ei eiriau. Mae un o emynau enwocaf y Cymry, o eiddo Eifion Wyn, ‘Efengyl tangnefedd’, yn alwad am heddwch rhyngwladol—pwnc sy’n boenus o berthnasol heddiw. Diolch i bawb a oedd yn trefnu'r digwyddiadau yma am eu gwaith.

Ac yn olaf, Safa Elhassan.

Diolch yn fawr iawn, bawb.

Dadl Llafur Cymru yn awr, gofal lliniarol ar ddiwedd oes. Galwaf ar Ken Skates i wneud y cynnig.

Mae hosbisau yn darparu gofal a chefnogaeth arbennig i blant, pobl ifanc ac oedolion, ac rwyf am rannu profiad personol sy'n dangos pa mor bwysig yw'r gwasanaeth hwn. Cafodd ein merch ei geni a pharlys yr ymennydd yn dilyn cymhlethdodau yn ystod ei genedigaeth. Nid oedd yn gallu cerdded na defnyddio ei dwylo, ac am flynyddoedd, fy ngwraig a minnau oedd ei phrif ofalwyr. Yn ystod y cyfnod heriol hwnnw, roedd Tŷ Gobaith yn achubiaeth i'n teulu. Roedd yn cynnig seibiant hanfodol, ond llawer mwy na hynny hefyd. Roedd y staff yn darparu cymorth, cyngor a gofal proffesiynol i ni fel teulu.

Un o'r penderfyniadau anoddaf i unrhyw riant yw derbyn y gallai bywyd eu plentyn fod yn fyr. Yn anffodus, collwyd ein merch pan oedd yn saith oed. Ond ni ddaeth y gefnogaeth gan Tŷ Gobaith i ben bryd hynny. Parhaodd y cymorth trwy ein profedigaeth, ac roedd cwnsela ar gael i'n merched eraill hefyd. Byddaf bob amser yn ddiolchgar am y gofal a'r tosturi a ddangoswyd i'n teulu gan staff Tŷ Gobaith.

Lywydd, dwi'n falch ein bod ni'n cael cyfle i drafod y pwnc sydd mor bwysig i gymaint o deuluoedd ar draws Cymru ar lawr y Siambr y prynhawn yma. Dwi hefyd yn falch o weld bod consensws trawsbleidiol i'w gael am y pwysau sy'n wynebu hosbisau yng Nghymru a'r gefnogaeth sydd ei angen i'w diwallu.

Yn eu cynnig, mae'r Blaid Lafur yn gywir i nodi'r pwysau ariannol sylweddol sy'n wynebu hosbisau yng Nghymru, yn gywir i alw am gynllun hirdymor i wella gofal lliniarol a gofal diwedd oes, yn gywir i wneud yr achos dros setliad ariannol teg i'r sector er mwyn cynnal gweithlu cynaliadwy. Ond gyda phob parch, Lywydd, mae'n bwysig nodi mai Llafur sydd wedi bod mewn grym yng Nghymru ers chwarter canrif a mwy. Fel tad ac fel gofalwr sydd wedi gweld yn uniongyrchol yr heriau sy'n wynebu hosbisau, dwi yn cefnogi'r cynnig yma, ond mae'n rhaid imi gyfaddef fy siom nad oedd mwy o weithredu wedi bod gan Lafur yn eu hamser mewn grym.

Dwi'n croesawu'r cynnig, ond yn falch bod Plaid Cymru wrth y llyw erbyn hyn, a bod gennym ni Lywodraeth sydd o ddifri am fynd i'r afael â'r heriau dyrys a dwfn sy'n wynebu hosbisau, a dwi'n edrych ymlaen i gefnogi'r cynnig. Diolch yn fawr.

Galwaf ar y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal, Mabon ap Gwynfor.

Diolch yn fawr iawn, Lywydd, a dwi'n croesawu'r cyfle i ymateb i'r ddadl bwysig hon. Dwi hefyd yn ddiolchgar i Ken Skates am ddod â hi gerbron y Senedd yma heddiw. Hoffwn ddiolch hefyd i'r holl Aelodau am eu cyfraniadau dirdynnol yn ystod y ddadl. Mae hwn yn faes lle mae cryn dipyn o dir cyffredin ar draws y Siambr. Mae llawer yn y cynnig heddiw y gallwn ni gytuno ag o.

Mae gofal lliniarol a gofal diwedd oes o safon uchel yn hynod bwysig. Mae'n golygu bod pobl yn cael eu trin efo urddas, tosturi a gofal. Mae hynny'n bwysig i'r unigolyn. Mae'n bwysig i deuluoedd ac i ofalwyr hefyd, ac mae yr un mor bwysig i'r bobl sy'n eu cefnogi drwy rai o'r adegau mwyaf anodd y byddan nhw byth yn eu hwynebu. Mae hosbisau yn rhan hanfodol o'r gofal hwnnw. Maen nhw'n darparu arbenigedd clinigol gwerthfawr. Maen nhw'n helpu pobl i fyw cystal ag y gallan nhw. Maen nhw'n gweithio law yn llaw efo'r NHS a gwasanaethau cymunedol i ddarparu gofal sy'n dosturiol ac yn canolbwyntio ar yr unigolyn.

Dwi wedi ymweld â nifer o hosbisau fy hun, yn gyntaf fel gwleidydd yr wrthblaid, ac erbyn hyn fel Gweinidog yn y Llywodraeth, a bob tro dwi'n cael fy nharo gan ymroddiad y staff, y gwirfoddolwyr a phawb sy'n rhan o'r gwaith. Dwi'n siŵr fy mod i'n siarad ar ran y Siambr gyfan wrth ddweud bod arnom ni ddyled enfawr o ddiolch iddyn nhw.

Dwi'n deall yn iawn y pryderon sydd wedi codi heddiw am y pwysau sy'n wynebu'r sector, a dwi'n cydymdeimlo'n llwyr gyda nhw. Yn wir, mi oedd llawer o'r materion sydd wedi cael eu hamlygu heddiw yn faterion y gwnes i eu codi fy hun pan oeddwn i ar feinciau'r gwrthbleidiau, fel yr ydyn ni wedi clywed. Mi oedden nhw'n bwysig bryd hynny, ac maen nhw'n parhau yn bwysig heddiw. Mae'r sefyllfa ariannol yn un heriol, a dydw i ddim am esgus fel arall. Mae hosbisau wedi bod yn glir ynglŷn â'r pwysau sy'n wynebu'r sector: costau ynni uwch, cynnydd mewn cyfraniadau yswiriant gwladol, galw cynyddol am wasanaethau ac ansicrwydd ynghylch trefniadau comisiynu.

Mi wnes i glywed y pryderon hynny'n uniongyrchol pan wnes i gyfarfod gyda Hosbisau Cymru yn ddiweddar. Mi wnaethom ni drafod y pwysau sy'n wynebu'r sector ar hyn o bryd. Mi wnaethom ni hefyd drafod y tymor hwy a'r hyn sydd angen ei wneud i roi gwasanaethau hosbis ar sail fwy cynaliadwy.

Ond yn y pen draw, rhaid i fframweithiau cenedlaethol droi'n weithredu ymarferol ar lawr gwlad. Drwy fy sgyrsiau diweddar gyda'r sector, gan gynnwys mewn digwyddiad gan Marie Curie a Hospice UK, dwi wedi clywed y neges yn glir. Mae awydd gwirioneddol i gydweithio, awydd i wella'r gofal a'r cymorth sydd ar gael i bobl wrth iddyn nhw nesáu at ddiwedd eu hoes. Dyna pam dwi wedi gofyn i swyddogion ddechrau'r gwaith o baratoi ar gyfer uwchgynhadledd genedlaethol ar ofal lliniarol a gofal diwedd oes. Rŷn ni'n bwriadu ei chynnal mis Mawrth nesaf.

Dwi am i'r uwchgynhadledd honno ddod â'r NHS, hosbisau a rhanddeiliad eraill ynghyd. Dwi am iddi helpu i siapio blaenoriaethau'r dyfodol ar gyfer gofal lliniarol a gofal diwedd oes yng Nghymru. Nid y bwriad ydy comisiynu adroddiad arall nac ailadrodd heriau rŷn ni eisoes yn eu deall. Y bwriad ydy dod â phobl at ei gilydd o amgylch rhaglen glir o weithredu a chyflawni yn ystod tymor y Senedd hon.

Lywydd, dydw i ddim yn tanamcangyfrif maint yr heriau sy'n wynebu'r sector. Dwi hefyd yn deall yn iawn y pryder sy'n deillio o'r ansicrwydd ynghylch cyllid a'r gweithlu. Ond, ar yr un pryd, mae'n bwysig cydnabod y cynnydd sydd eisoes wedi bod. Mae'n bwysig hefyd ein bod ni'n manteisio ar y cyfleoedd sydd o'n blaenau ni.

Y tu ôl i bob trafodaeth am gyllid, comisiynu a'r gweithlu, mae pobl go iawn a theuluoedd go iawn—pobl sy'n wynebu rhai o'r amgylchiadau mwyaf anodd y gall unrhyw un ohonon ni ddychmygu. Maen nhw'n haeddu gofal sy'n dosturiol, gofal sydd yn deg, a gofal sydd ar gael pan fo'i angen fwyaf. Mae gennym ni gyfle yn ystod tymor y Senedd yma i wneud gwahaniaeth gwirioneddol trwy gydweithio ar draws yr NHS, hosbisau, llywodraeth leol a'r trydydd sector. Trwy wneud hynny, mi allwn ni greu system sy'n fwy cynaliadwy ac yn fwy cyson—system sy'n rhoi pobl wrth ganol y gofal sy'n cael ei ddarparu.

Dyna'r gwaith rŷn ni wedi ymrwymo iddo fel Llywodraeth, a dyna'r gwaith y byddwn ni'n bwrw ymlaen ag o mewn partneriaeth efo pawb sy'n chwarae rhan mor bwysig wrth ddarparu gofal lliniarol a gofal diwedd oes ledled Cymru. Diolch, Lywydd.

Galwaf ar Ken Skates i ymateb i'r ddadl. 

Y cwestiwn yw: a ddylid derbyn y cynnig heb ei ddiwygio? A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? Nac oes. Felly, derbynnir y cynnig yn unol â Rheol Sefydlog 12.36. Diolch yn fawr.

Yr eitem nesaf yw dadl Reform UK ar refferenda lleol ar gyfer codiadau'r dreth gyngor. Galwaf ar Cai Parry-Jones i wneud y cynnig.

Diolch, Lywydd. Pleser yw cael agor y cynnig hwn ar ran Reform UK Cymru heddiw fel y Gweinidog cyllid cysgodol. 

Cefnogwch y cynnig. Diolch yn fawr.

Rwyf wedi dethol y gwelliant i'r cynnig. Galwaf ar y Gweinidog Cabinet dros Gyllid i gynnig yn ffurfiol welliant 1 yn enw Heledd Fychan.

Cynnig yn ffurfiol. 

Diolch yn fawr iawn. Galwaf nawr ar Sarah Cooper-Lesadd.

Galwaf ar y Gweinidog Cabinet dros Gyllid, Elin Jones.

Lywydd, dwi'n croesawu'r cyfle i gyfrannu at y ddadl yma ar y cynnig i gyflwyno trefniadau refferenda treth gyngor fel sydd i'w gweld yn Lloegr. Nid yw Llywodraeth Cymru yn credu y dylid gosod targedau cenedlaethol penodedig a mympwyol ar godiadau yn y dreth gyngor, sy'n anwybyddu amgylchiadau lleol a chyd-destunau economaidd amrywiol. Dylai penderfyniadau blynyddol am drethi lleol gael eu gwneud gan gynghorwyr a etholwyd yn lleol sy'n atebol i'r cymunedau y maen nhw yn eu gwasanaethu.

Wrth gwrs, dylai'r penderfyniadau lleol hynny ystyried y pwysau costau byw sy'n wynebu aelwydydd, yn union fel y bydd ein penderfyniadau ni ar lefel genedlaethol yn blaenoriaethu camau i leihau'r pwysau ariannol sy'n wynebu teuluoedd. Ond mae'r dreth gyngor yn helpu i ariannu ysgolion, gwasanaethau gofal cymdeithasol, tai, plismona a'r holl wasanaethau lleol y mae ein cymunedau'n dibynnu arnyn nhw bob dydd.

Mae yna lot o gymariaethau wedi'u gwneud yn ystod y ddadl yma, a lot ohonyn nhw gyda Lloegr, ond mae yna un gymhariaeth sydd heb ei gwneud. Er y polisi refferendwm yn Lloegr, mae treth gyngor band D cyfartalog cynghorau Cymru £109 yn is na Lloegr. Felly, mae trethdalwyr Cymru ar gyfartaledd yn talu llai o dreth gyngor na threthdalwyr treth gyngor yn Lloegr o hyd, hyd yn oed gyda'r polisi sydd yn weithredol yn Lloegr.

Fe fyddai'r refferenda lleol o dan y cynnig yma yn golygu costau a biwrocratiaeth sylweddol, a hynny'n hollol ddiangen ar adeg pan fyddai'n well cyfeirio adnoddau tuag at ddiogelu gwasanaethau rheng flaen. Dim ond un refferendwm lleol sydd wedi'i gynnal o dan y polisi yma yn Lloegr, yn Bedfordshire, gyda'r comisiynydd heddlu, ac amcangyfrifwyd hwnnw i gosti tua £600,000 i'r trethdalwr.

Wrth gwrs, dros y blynyddoedd diwethaf, mae sawl awdurdod lleol yn Lloegr wedi cael caniatâd gan Whitehall i godi trethi ar lefel sydd y tu hwnt i'r terfynau refferendwm o 5 y cant. Mae yna sawl cyfeiriad at hyn wedi bod eisoes. Er enghraifft, un o'r eithriadau i'r caniatâd hynny gafodd ei roi oedd ym mis Chwefror eleni i Gyngor Sir Caerwrangon, cyngor o dan arweiniad Reform, lle cawson nhw'r caniatâd i godi treth gyngor o 9 y cant, sydd yn uwch nag unrhyw gynnydd a welwyd yng Nghymru eleni. Y cynnydd cyfartalog yng Nghymru eleni ar lefel gynghorau oedd 4.8 y cant, sef y cynnydd cyfartalog isaf ers 2022. Roedd y cynnydd a ddewiswyd gan y gwahanol gynghorau mor isel â 3.6 y cant yn ambell un, sy'n dangos atebolrwydd am eu penderfyniadau ar lefel leol.

Gan weithio gyda'r Llywodraeth flaenorol, wrth basio'r gyllideb derfynol eleni, fe helpodd Plaid Cymru sicrhau setliad cryfach ar gyfer y gyllideb llywodraeth leol, gan ddarparu cynnydd o £282 miliwn yn y setliad terfynol, a sicrhau bod pob cyngor yn derbyn cynnydd o fwy na 4 y cant, drwy gefnogi'r funding floor. Fe helpodd y buddsoddiad ychwanegol hwnnw i leddfu pwysau uniongyrchol ar gynghorau a chyfraniad gynnig llai yn y dreth gyngor ar hyd Cymru.

Lywydd, fel yr ydw i wedi sôn ar nifer o weithiau yn y Siambr yma, mae Llywodraeth Cymru yn wynebu sefyllfa gyllidebol anhygoel o anodd yn y flwyddyn ariannol nesaf, lle bydd gostyngiad mewn termau real yn ein cyllidebau adnoddau a chyfalaf. Ac mae'r awdurdodau lleol hefyd yn wynebu pwysau cynyddol ar wariant ar draws y gwasanaethau y maen nhw'n gyfrifol amdanyn nhw. Dyna pam y bydd ein cyllideb ddrafft ni'r mis nesaf eisiau gweld blaenoriaethu gwasanaethau cyhoeddus rheng flaen. Rwy'n gobeithio y byddwn ni'n gallu gweithio ar draws pleidiau yn y Siambr yma i sicrhau setliad digonol ar gyfer llywodraeth leol. Oherwydd nid cap mympwyol sydd angen, wedi ei orfodi ar awdurdodau lleol gan Weinidog cyllid yn eistedd ym Mharc Cathays, nid hynny fydd yn diogelu'r trethdalwyr lleol a'r gwasanaethau y maen nhw'n dibynnu arnyn nhw. Cyllid digonol ar gyfer gwasanaethau cyhoeddus sydd angen, i setliad Llywodraeth Cymru gan Drysorlys y Deyrnas Gyfunol yn y lle cyntaf, ac yna yn y setliad i awdurdodau lleol wedi'i basio gan y Senedd yma. Y ddau setliad ariannol yma fydd y dylanwad mwyaf ar lefel y dreth gyngor y flwyddyn nesaf yn ein cynghorau sir ni.

Lywydd, mae'r ddadl yma hefyd wedi tynnu sylw at egwyddor ehangach. Rydyn ni yn y Llywodraeth yma'n credu mewn ymreolaeth ac atebolrwydd, boed hynny i awdurdodau lleol neu i'r Senedd yma a Llywodraeth Cymru. Dyna pam mae Plaid Cymru wedi dadlau ers tro bod angen mwy o bwerau cyllidol ar Gymru, gan gynnwys mewn perthynas â threthiant. Gyda setliadau cyllideb cryfach a phwerau hyblyg i godi refeniw, fe fyddwn ni mewn sefyllfa well i lunio ein cyllidebau, cryfhau gwasanaethau cyhoeddus a darparu cyllid mwy cynaliadwy ar gyfer llywodraeth leol dros y tymor hir.

Yn union fel rydyn ni'n gwrthwynebu'r terfynau cyllidol mympwyol a orfodwyd arnon ni gan San Steffan, rydyn ni hefyd yn gwrthwynebu gosod cyfyngiadau mympwyol ar awdurdodau lleol pan fyddan nhw'n gosod eu cyllidebau eu hunain a'u lefelau treth gyngor eu hunain. Dylai Aelodau wrthod y cynnig hwn er mwyn diogelu atebolrwydd democrataidd awdurdodau lleol, a gweithio gyda ni i ddarparu'r gwasanaethau ansawdd uchel y mae pobl ledled Cymru yn eu haeddu.

Mae unrhyw un sy'n credu mewn datganoli grym o'r canol i'r lleol yn mynd i wrthwynebu rhwymo dwylo'r rhai sy'n penderfynu ar lefel leol, y rheini sydd wedi eu hethol yn ddemocrataidd yn lleol. Rwy'n annog Canghellor y Deyrnas Unedig unwaith eto i ddefnyddio cyllideb yr hydref hwn i ddiogelu gwasanaethau cyhoeddus rhag chwyddiant uwch i'n galluogi ni i ddarparu'r cyllid ychwanegol sydd ei angen ar wasanaethau lleol. Yna, ein cyfrifoldeb ni oll yn y Siambr hon fydd gweithio gyda'n gilydd i sicrhau cytundeb ar setliad sy'n rhoi'r adnoddau a'r sicrwydd sydd eu hangen ar awdurdodau lleol i ddarparu'r gwasanaethau hanfodol hynny y maen nhw'n gyfrifol amdanyn nhw.

Galwaf ar Francesca O'Brien i ymateb i'r ddadl.

Y cwestiwn yw: a ddylid derbyn y cynnig heb ei ddiwygio? A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? [Gwrthwynebiad.] Oes. Gohiriaf y bleidlais o dan yr eitem hon tan y cyfnod pleidleisio.

Rydyn ni'n cyrraedd eitem 7, y cyfnod pleidleisio. Oni bai bod pump Aelod yn dymuno imi ganu'r gloch, symudaf yn syth i'r cyfnod pleidleisio. Iawn. Galwaf am bleidlais ar y cynnig a gyflwynwyd yn enw Llŷr Powell. Os gwrthodir y cynnig, byddwn yn pleidleisio ar y gwelliant a gyflwynwyd i'r cynnig. Agorwch y bleidlais. Caewch y bleidlais. Dyma ganlyniad y bleidlais: o blaid 35, neb yn ymatal, yn erbyn 51. Mae'r cynnig wedi ei wrthod.

Galwaf am bleidlais ar welliant 1 nawr, a gyflwynwyd yn enw Heledd Fychan. Agorwch y bleidlais. Caewch y bleidlais. Dyma ganlyniad y bleidlais: o blaid 51, neb yn ymatal, yn erbyn 35. Mae gwelliant 1 wedi ei dderbyn.

Galwaf nawr am bleidlais ar y cynnig wedi ei ddiwygio.

Agorwch y bleidlais. Caewch y bleidlais. Dyma ganlyniad y bleidlais: o blaid 51, neb yn ymatal, yn erbyn 35. Mae'r cynnig wedi ei ddiwygio wedi ei dderbyn. Diolch yn fawr.

Symudwn nawr at eitem 8, y ddadl fer. Galwaf ar David Mills i siarad am y pwnc a ddewiswyd ganddo.

Galwaf ar y Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd i ymateb i'r ddadl—Llyr Gruffydd.

Diolch yn fawr iawn, Lywydd. A gaf i ddechrau drwy ddiolch i'r Aelod am gyflwyno'r ddadl yma a rhoi'r cyfle inni wyntyllu y pwnc yma unwaith eto, a hefyd i'r Aelodau eraill am eu cyfraniadau y prynhawn yma? Dŷn ni ddim bob amser yn cytuno yn y Siambr yma, ond dwi yn cytuno â'r cynnig canolog sy'n sail i'r ddadl yma heddiw, sef, wrth gwrs, nad cyfrifoldeb un plaid yw hyn, yw stiwardiaeth amgylcheddol. Dyw e ddim yn gyfrifoldeb un sector, na chwaith yn gyfrifoldeb un cenhedlaeth. Mae e'n gyfrifoldeb sy'n cael ei rannu am bod y manteision posib a ddaw o hynny yn cyrraedd pob cymuned yng Nghymru, boed hynny'n afonydd glân, yn briddoedd iach, yn ffermydd cynhyrchiol, adfer natur, ynni glân, economïau lleol cryfach. Nid blaenoriaethau sy'n cystadlu â'i gilydd yw'r rhain. Maen nhw i gyd yn gysylltiedig, yn fy marn i, ac mae'r ddealltwriaeth honno, wrth gwrs, wrth wraidd rhaglen llywodraethu y Llywodraeth yma. Mae'n siapio ein dull ni o ymdrin â ffermio, o ymdrin â dŵr, ynni glân, gwydnwch gwledig.

o ymdrin â dŵr, ynni glân, gwydnwch gwledig. Mae e hefyd yn siapio'r ffordd rŷn ni'n creu amodau ar gyfer twf cynaliadwy, ac, wrth gwrs, rŷn ni'n canolbwyntio ar gyflawni ymarferol—nid stiwardiaeth ddamcaniaethol, ond stiwardiaeth ar waith ar lawr gwlad. 

Lywydd, mae yna fwy o frys yn dod i gyflawni'r gwaith yma, wrth gwrs, wrth i Gymru brofi effeithiau hinsawdd sy'n newid. Eleni, rŷn ni wedi gweld y sychder, y gwres a'r tanau gwyllt dinistriol yna y cyfeiriwyd atyn nhw'n gynharach wrth i lawer o gymunedau barhau i wynebu perygl llifogydd nawr wrth fod y gaeaf yn cau i mewn amdanom ni.