16060 7 2026-06-02T13:30:01 762511 0 Cy 2026-06-02T00:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=-48596&l=cy 260602-0 C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762772 1 Cy 260602-0 I Yn y fersiwn ddwyieithog, mae’r golofn chwith yn cynnwys yr iaith a lefarwyd yn y cyfarfod. Mae’r golofn dde yn cynnwys cyfieithiad o’r areithiau hynny. Mae [R] yn dynodi bod yr Aelod wedi datgan buddiant wrth gyflwyno’r busnes. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762512 2 Cy 260602-0 I Cyfarfu'r Senedd yn y Siambr a thrwy gynhadledd fideo am 13:30 gyda'r Llywydd (Huw Irranca-Davies) yn y Gadair.  16060 7 2026-06-02T13:30:01 762514 3 Cy 2026-06-02T13:30:01 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=5&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Y Llywydd Irranca-Davies, Huw Croeso nôl, bawb. Prynhawn da i chi i gyd. Rydym ni'n symud nawr yn syth i'r cwestiynau i'r Prif Weinidog. Cwestiwn 1, Art Wright.  16060 7 2026-06-02T13:30:01 762515 4 Cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog B Perfformiad Unedau Damweiniau ac Achosion Brys 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762516 5 Cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog O 12157 12157 Art Wright AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12157 Wright, Art 1. Pa asesiad y mae'r Prif Weinidog wedi'i gynnal o berfformiad unedau damweiniau ac achosion brys yng Nghasnewydd ac Islwyn? OQ64075 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762517 6 En 2026-06-02T13:30:30 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=34&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Cyrhaeddodd yr uned mân anafiadau yn Ysbyty Brenhinol Gwent, sydd wedi'i leoli yn etholaeth Casnewydd ac Islwyn, y targed cenedlaethol ym mis Ebrill. Cafodd naw deg chwech y cant o'r cleifion eu hasesu, eu trin a'u rhyddhau o fewn y cyfnod safonol o bedair awr. Ond, yn fwy eang, rwy'n disgwyl i Fwrdd Iechyd Prifysgol Aneurin Bevan gyflawni gwelliannau cynaliadwy i ofal brys ar draws ardal ehangach Gwent. Mae Perfformiad a Gwella GIG Cymru yn darparu cymorth yn weithredol ac yn adolygu cynllun y bwrdd iechyd. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762519 7 En 2026-06-02T13:31:00 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=64&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 12157 12157 Art Wright AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12157 Wright, Art Diolch i'r Prif Weinidog am ei ateb. Mae eisoes yn eglur o fy etholwyr i beth yw mwyafrif y problemau y maen nhw'n eu hwynebu. O ystyried y pwysau parhaus ar wasanaethau gofal iechyd brys ledled Gwent, a ydych chi'n cytuno bod y diffyg gwasanaeth damweiniau ac achosion brys llawn ac sy'n gweithio'n iawn yng Nghasnewydd bellach yn cael effaith ddifrifol ar drigolion yng Nghwmbrân ac ardal ehangach Torfaen, ag etholwyr yn wynebu amseroedd teithio hirach, amseroedd aros hirach a phwysau ychwanegol ar ysbytai sydd eisoes wedi'u hymestyn? Diolch. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762521 8 En 2026-06-02T13:31:33 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=97&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Rwy'n sicr yn cytuno bod darpariaeth gwasanaeth damweiniau ac achosion brys addas, effeithiol, ac o ansawdd uchel yn etholaeth yr Aelod, a ledled Cymru, yn hanfodol bwysig. Mae angen gwelliant sylweddol arnom ni i'r sefyllfa bresennol, ac mae ysbyty'r Faenor, sy'n gwasanaethu ardal ehangach Gwent, yn methu'n gyson, wrth gwrs, â bodloni'r safon pedair awr. Mae'r ffigurau perfformiad diweddaraf yn anfoddhaol. Mae amseroedd aros maith yn parhau i beri heriau sylweddol. Felly, ni allwn i ei gwneud hi'n fwy eglur na dweud bod fy Ngweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal, a minnau, eisiau gweld llawer mwy yn cael ei wneud i ddarparu'r math o lefel o ofal y mae'r Aelod yn cyfeirio ato. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762524 9 En 2026-06-02T13:32:19 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=143&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 5038 5038 Jayne Bryant AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5038 Bryant, Jayne Fel un o'r trigolion lleol, rwy'n ymwybodol iawn o rai o'r oediadau annerbyniol y mae pobl wedi eu dioddef yn adran damweiniau ac achosion brys ysbyty'r Faenor. Rwyf i hefyd wedi cael fy nharo gan nifer y bobl sydd wedi dweud wrthyf i fod aelodau staff GIG unigol yn gwneud eu gorau glas i ddarparu gofal rhagorol o dan bwysau. Fe wnaeth Llywodraeth Lafur flaenorol Cymru fuddsoddi'n sylweddol yn adran damweiniau ac achosion brys y Faenor, gan fod yr arosiadau annerbyniol o faith a'r gofal mewn coridorau a ddioddefwyd gan rai cleifion yn gofyn am weithredu i lefel systematig. Un agwedd bwysig ar wella gofal brys yw cadw pobl allan o'r ysbyty yn y lle cyntaf, yn ogystal â rhyddhau cleifion yn ddiogel ac yn brydlon i ryddhau capasiti mewn adrannau achosion brys. Pa un a yw'n fater o weithio gydag awdurdodau lleol ar ofal cymdeithasol, gofal cymunedol, neu drosglwyddiadau i ysbytai eraill, fel Ysbyty Brenhinol Gwent, sut mae Llywodraeth Cymru yn mynd i ariannu integreiddio llwybrau allan o ofal ysbyty acíwt? 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762525 10 En 2026-06-02T13:33:21 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=205&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Rydyn ni'n gwybod bod yn rhaid i integreiddio fod yn ganolog i greu cynaliadwyedd o fewn y gwasanaeth iechyd a gofal yn ei gyfanrwydd. Mae cadw pobl allan o'r ysbyty yn rhan bwysig o hynny. Mae sector gofal cymdeithasol cryf wrth ddrws cefn yr ysbyty yn allweddol i hynny.  Mae'r Aelod yn cyfeirio at y buddsoddiad a wnaed yn y Faenor. Yr hyn y mae'r Llywodraeth hon yn benderfynol o'i wneud yw peidio â chyfrif y ceiniogau yn unig ond edrych ar y canlyniadau sy'n deillio o fuddsoddiad, a bydd hynny'n ein llywio fel egwyddor trwy gyfnod y Llywodraeth hon. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762527 11 En 2026-06-02T13:33:50 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=234&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 336 336 Natasha Asghar AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=336 Asghar, Natasha Prif Weinidog, nid yw'n gyfrinach bod cyflwr ein gwasanaeth iechyd yn un o'r materion pwysicaf, os nad y pwysicaf, sydd o bwys i drigolion ledled Cymru. Mae'n rhywbeth a godwyd dro ar ôl tro yn ystod yr ymgyrch etholiadol wrth siarad â phobl ar garreg y drws. Ac fel y mae pethau, mae fy etholwyr i'n cael eu hanfon i'r Faenor yng Nghwmbrân, sydd eisoes yn ei chael yn anodd ymdopi â'r galw mewn sefyllfa frys. Yng Nghasnewydd, mae yna alwadau cynyddol i ailagor adran damweiniau ac achosion brys yn Ysbyty Brenhinol Gwent yng nghanol y ddinas. Rhagwelir y bydd y gost o wneud hyn yn costio tua £10 miliwn y flwyddyn, sydd, o edrych ar bethau'n gyffredinol, yn fawr ddim wrth edrych ar gyllideb Llywodraeth Cymru. Nid yn unig y byddai hyn yn lleddfu'r pwysau ar y Faenor, ond byddai hefyd yn creu cyfleoedd swyddi, rhywbeth sydd ei angen yn arbennig o ystyried y rhybudd diweddar y gallai hyd at hanner yr holl raddedigion nyrsio yng Nghymru gael eu gadael heb swydd oherwydd heriau recriwtio, er bod y GIG yng Nghymru yn wynebu pwysau digynsail. Felly, Brif Weinidog, a wnewch chi wrando ar alwadau fy etholwyr ac ymgysylltu â'r bwrdd iechyd i archwilio ailagor yr adran damweiniau ac achosion brys yn ysbyty brenhinol Gwent yng Nghasnewydd? Diolch. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762531 12 En 2026-06-02T13:34:44 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=288&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Rydyn ni'n clywed y galwadau, fel y byddaf i'n clywed galwadau, heb amheuaeth, am fuddsoddiad mewn gwahanol rannau o'r wlad. Yr hyn sy'n bwysig i mi, rwy'n credu, yw cydnabod yr heriau y mae etholwyr yr Aelod yn eu hwynebu, i greu lefel o wasanaeth sy'n darparu ar gyfer anghenion ei hetholwyr. Mae swyddogion Llywodraeth Cymru, Perfformiad a gwella'r GIG, a'r bwrdd iechyd yn gweithio gyda'i gilydd ar hyn o bryd i gytuno ar ddull ymyrraeth sy'n seiliedig ar y seilwaith sydd gennym ni i ddarparu iechyd. Gadewch i ni weld pa gynnydd allwn ni ei wneud o ran gwella'r gwasanaethau yn y ffordd honno. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762518 13 En 2026-06-02T13:35:00 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=304&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762522 14 Cy 2026-06-02T13:35:19 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=323&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 8579 8579 Peredur Owen Griffiths AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8579 Griffiths, Peredur Owen Brif Weinidog, dros y chwe mis diwethaf, rydych chi'n gwybod fy mod wedi cael profiad personol iawn o feddyginiaeth frys ar ôl disgyn yng Nghasnewydd a rhwygo tendon yn fy mhen glin. Fe wnes i gael fy ngweld yn y royal Gwent, yn y Grange a wedyn cael llawdriniaeth yn St Woolos. Yn ystod y cyfnod hwnnw, gwelais y gorau o fwrdd iechyd Aneurin Bevan, ond hefyd y pwysau aruthrol sydd ar y system. Roedd y staff yn broffesiynol ac yn garedig, ac yn gwneud eu gorau glas o dan amgylchiadau anodd iawn. Gwelais hefyd beth mae pwysau ar y system yn ei olygu i gleifion: arosiadau hir, diffyg capasiti, pwysau ar welyau. I fi, y peth mwyaf anodd i ddelio efo fo oedd yr ansicrwydd yn y cyfathrebu am beth sydd yn mynd i ddigwydd nesaf. Felly, Brif Weinidog, a ydych chi'n cytuno bod gwella gofal brys yng Nghasnewydd Islwyn yn golygu edrych ar daith gyfan y claf, nid jest y targedau, a bod cyfathrebu'n glir yn fewnol rhwng adrannau a gyda chleifion a theuluoedd yn rhan annatod o wneud yn siŵr bod pobl yn cael eu trin gydag urddas o'r dechrau i'r diwedd?  16060 7 2026-06-02T13:30:01 762529 15 Cy 2026-06-02T13:36:19 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=383&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Heb os, a dwi'n falch o weld yr Aelod yn ôl ar ei draed, yn llythrennol. Mae'n cynlluniau ni i wella'r gwasanaethau iechyd yn seiliedig ar ddull system gyfan. Fel mae'r Aelod yn ei nodi yn gywir, bydd ein cynllun gweithlu newydd, er enghraifft, yn cynnwys pwyslais ar well cynllunio strategol ar gyfer gwasanaethau er mwyn hwyluso llif cleifion, yn tynnu ar arfer gorau sydd eisoes i'w weld mewn rhai rhannau o Gymru, ond mae angen ei ledaenu o a'i wreiddio fo ar raddfa genedlaethol. Rydyn ni hefyd yn gwybod bod rhaid i'r mesurau fynd law yn llaw â chryfhau gofal cymunedol, a dwi'n gwybod bod gan yr Ysgrifennydd Cabinet ddiddordeb arbennig mewn sicrhau bod pwysigrwydd proffesiynau perthynol i iechyd yn gweithredu'n effeithiol a bod hynny'n cael ei adlewyrchu yn ein cynlluniau ni.  16060 7 2026-06-02T13:30:01 762536 16 Cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog B Llygredd Dŵr 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762537 17 Cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog O 12171 12171 David Mills AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12171 Mills, David 2. Pa gamau y bydd Llywodraeth Cymru yn eu cymryd i fynd i'r afael â llygredd dŵr? OQ64070 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762538 18 En 2026-06-02T13:37:15 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=439&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Mae Llywodraeth Cymru yn benderfynol o wella ansawdd dŵr. Rydyn ni wedi ymrwymo i gymryd rheolaeth lawn o'n dŵr ac i fynd i'r afael â llygredd drwy ddatblygu system sydd wedi'i gwneud yng Nghymru, ar gyfer Cymru. Mae hyn yn cynnwys data gwell, afonydd glanach, a rheoleiddio a arweinir gan wyddoniaeth, sy'n seiliedig ar ganlyniadau ac sy'n briodol o ran risg. Byddwn yn gweithredu trwy dargedu atal a gorfodi lle mae tystiolaeth yn dangos ei fod yn angenrheidiol, gan ddefnyddio technoleg ac atebion sy'n seiliedig ar natur. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762543 19 En 2026-06-02T13:37:43 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=467&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 12171 12171 David Mills AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12171 Mills, David Prif Weinidog, rydyn ni i gyd yn gwybod bod Dŵr Cymru yn pwmpio carthion amrwd allan i'n hafonydd. Bob blwyddyn, maen nhw'n cael dirwyon gwerth miliynau o bunnoedd a phob blwyddyn mae eu Prif Swyddog Gweithredol yn cael taliadau bonws enfawr. Mae hyn yn gwbl anghywir. Pa gamau pendant y mae'r Prif Weinidog yn mynd i'w cymryd i fynd i'r afael â hyn? 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762550 20 En 2026-06-02T13:38:14 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=498&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Rwy'n gobeithio y bydd Aelodau ar draws y Siambr hon yn cytuno â phenderfyniad Plaid Cymru i gymryd Dŵr Cymru i ddwylo Cymreig. Mae hynny oherwydd ein bod ni eisiau pennu cyfres o werthoedd, a allai gynnwys tâl uwch weithredwyr, er enghraifft, yn y ffordd y mae dŵr yn cael ei redeg yng Nghymru. Yr hyn yr ydym ni ei eisiau hefyd, wrth gwrs, yw cael system sy'n gweithio. Rydyn ni eisiau afonydd glân. Mae gennym ni ymrwymiad maniffesto eglur i wella ansawdd dŵr a phennu disgwyliadau eglur gan Cyfoeth Naturiol Cymru, Ofwat a'r cwmnïau dŵr eu hunain. Rydyn ni eisiau gallu cyflawni, neu fonitro cyflawniad, yn hytrach, drwy'r cyfnod adolygu prisiau presennol hwn a dwyn cwmnïau i gyfrif am gyflawni eu hymrwymiadau buddsoddi a pherfformiad, gan gynnwys ar faterion fel gorlifoedd storm, sy'n llygru ein afonydd, a chanlyniadau amgylcheddol ehangach. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762554 21 En 2026-06-02T13:39:17 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=561&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 12172 12172 Rebeca Phillips AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12172 Phillips, Rebaca Dros yr wythnosau diwethaf, mae trigolion cwm Tawe wedi codi pryderon ynglŷn â chyflwr Afon Tawe, yn dilyn adroddiadau bod nifer o unigolion, llawer o blant, wedi mynd yn sâl ar ôl mynd i mewn i'r dŵr. Rwy'n croesawu ymrwymiad Llywodraeth newydd Plaid Cymru i wella gwaith casglu data ar ddigwyddiadau llygredd ac ansawdd y data hyn, a'i huchelgais i sicrhau bod pob corff dŵr yng Nghymru yn sicrhau statws ecolegol da o leiaf. A gaf i ofyn i'r Prif Weinidog roi sicrwydd i drigolion yn fy etholaeth i, sef Brycheiniog Tawe Nedd y bydd y Llywodraeth yn gweithio'n agos gyda Cyfoeth Naturiol Cymru a Dŵr Cymru i ymchwilio'n drylwyr i'r digwyddiadau hyn, a chymryd y camau angenrheidiol i ddiogelu iechyd y cyhoedd a gwella ansawdd dŵr? Diolch. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762520 22 En 2026-06-02T13:40:00 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=604&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762523 23 En 2026-06-02T13:40:10 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=614&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Rwy'n ymwybodol ac yn bryderus am achosion o salwch a adroddwyd yn ddiweddar pan fo unigolion wedi bod yn nofio yn Afon Tawe. Rwyf i wedi gofyn i Cyfoeth Naturiol Cymru ymchwilio i'r adroddiadau, a byddaf yn rhoi'r wybodaeth ddiweddaraf pan fydd rhagor o wybodaeth ar gael. Gallaf roi sicrwydd, yn sicr, y byddaf yn gweithio gyda'r holl randdeiliaid sy'n angenrheidiol i sicrhau dull cydgysylltiedig o gynnal unrhyw ymchwiliadau ac ymatebion cysylltiedig. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762526 24 En 2026-06-02T13:40:38 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=642&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 332 332 Mike Hedges AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=332 Hedges, Mike Mae llygredd mewn afonydd yn fater amgylcheddol hollbwysig, wedi'i achosi gan garthion, dŵr ffo amaethyddol, gwastraff diwydiannol a malurion plastig, sy'n effeithio'n ddifrifol ar ecosystemau, iechyd pobl ac ansawdd dŵr. Ar Afon Tawe, nid yw gorsaf bwmpio Trebannws yn gwahanu dŵr glaw a charthion, felly, pan fydd yn llenwi, y ddau ddewis yw gadael iddo lifo yn ôl i fyny a gorlifo'r tai â charthion neu ei ollwng i'r afon. Nawr, fel y soniwyd yn gynharach, bu hanesion o plant yn mynd yn sâl ar ôl nofio yn Afon Tawe. Mae Cyfoeth Naturiol Cymru wedi cadarnhau nad yw gwaith i atal gollyngiadau rheolaidd o garthion heb eu trin i Afon Tawe o waith trin dŵr gwastraff Trebannws yn debygol o gael ei gwblhau tan 2030. Nid wyf i'n credu bod hynny'n dderbyniol. Pam ydych chi'n meddwl nad yw rhoi terfyn ar y gwaharddiad ar wasgaru slyri o ganol Hydref i fis Ionawr yn mynd i gynyddu llygredd yn Afon Tawe ymhellach? Rydym ni'n gwybod ei fod yn mynd i mewn i afonydd fel Afon Tawe, y gall achosi gordyfiant algâu, sy'n atal golau'r haul ac yn disbyddu ocsigen dŵr, gan effeithio ar yr holl fywyd gwyllt. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762530 25 En 2026-06-02T13:41:35 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=699&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Dwy ran i'r ateb yna. Mae mesurau ynghylch gwasgaru slyri yn ymwneud ag osgoi llygredd amgylcheddol mewn afonydd fel nad yw amaethyddiaeth yn cael ei orfodi i ddilyn y calendr ac yn gallu gweithio mewn ffordd sy'n seiliedig ar dechnolegol i wasgaru slyri mewn ffordd nad yw'n peri bygythiad i afonydd. Rwy'n credu bod hynny'n beth pwysig iawn i'w gofio. O ran yr angen i wneud yn siŵr bod buddsoddiad yn gweithio, dyna pam rydym ni eisiau i'r gwaith o reoleiddio dŵr gael ei wneud yma yng Nghymru, fel y gallwn ni wneud yn siŵr, pan fydd buddsoddiad yn mynd i mewn, ei fod yn rhoi'r canlyniadau sydd eu hangen arnom i ni, sy'n cynnwys, wrth gwrs, afonydd glân. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762534 26 En 2026-06-02T13:42:11 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=735&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 145 145 Paul Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=145 Davies, Paul Brif Weinidog, ceir adroddiadau o ollyngiadau carthion yng Ngheredigion Penfro yn llawer rhy aml hefyd, ac mae fy etholwyr yn fwyfwy rhwystredig bod y digwyddiadau hyn yn parhau i ddigwydd heb fawr o gynnydd gweladwy o ran mynd i'r afael â'r llygredd hwn. Nawr, yn ogystal â mynd i'r afael â'r gollyngiadau hyn a'r gorlifoedd storm, mae angen gweithredu brys hefyd i wella ein seilwaith dŵr i atal y digwyddiadau hyn rhag ailadrodd. Nawr, fel y gwyddoch chi, mae'r gorllewin yn gartref i lawer o draethau Baner Las ac Arfordir Gwyrdd, ac mae'n hanfodol y gall y safonau ansawdd dŵr hyn barhau i gael eu bodloni fel y gall ein harfordir barhau i gael ei fwynhau gan drigolion lleol ac, yn wir, ymwelwyr â'r ardal hefyd. Felly, a wnewch chi amlinellu pa gamau sy'n cael eu cymryd ar hyn o bryd i fynd i'r afael â gollyngiadau carthion ailadroddus yn y gorllewin? Ac yn dilyn eich atebion cynharach, pa fesurau pellach y bydd y Llywodraeth hon yn eu cyflwyno i fynd i'r afael â'r mater hwn yng Ngheredigion Penfro ac i sicrhau bod y traethau lleol yn parhau i gynnal safonau ansawdd uchel? 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762539 27 En 2026-06-02T13:43:15 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=799&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Rwy'n credu mai'r peth pwysicaf i'w wneud yw ailadrodd yr hyn a ddywedais: byddwn ni'n gweithredu trwy dargedu gwaith atal a gorfodi lle mae tystiolaeth yn dangos ei fod yn angenrheidiol—mae hynny'n golygu mewn perthynas ag afonydd llygredig, ac mae'n golygu mewn perthynas â moroedd llygredig o amgylch ein harfordir. Rydyn ni eisiau gweld gweithredu ar frys. Dyna pam rydyn ni eisiau gweld rheoleiddio dŵr yn cael ei ddatganoli i Gymru fel y gallwn ni gael cymaint o ddylanwad â phosibl ar lendid ein hafonydd a'n moroedd. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762549 28 En 2026-06-02T13:43:44 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=828&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 4983 4983 Jane Dodds AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4983 Dodds, Jane Prynhawn da, Brif Weinidog. Hoffwn ddychwelyd at y materion yn ymwneud â Dŵr Cymru, os caf i, os gwelwch yn dda. Mewn dwy flynedd yn unig, mae pobl wedi gweld eu bil dŵr cyfartalog yn codi dros 30 y cant, ac eto nid yw hyn wedi arwain at welliannau eglur i ansawdd dŵr. Cymru a Lloegr yw'r unig wledydd yn Ewrop o hyd sydd â gwasanaethau dŵr a charthffosiaeth wedi'u preifateiddio'n llawn. Ar yr un pryd, mae tâl uwch swyddogion, fel yr ydym ni wedi clywed, yn parhau i fod yn eithriadol o uchel. Roedd prif weithredwr blaenorol Dŵr Cymru yn derbyn cyflog blynyddol a oedd yn agos at £900,000. Mae'r prif weithredwr presennol, Roch Cheroux, a ymunodd o Sydney Water yn Awstralia—cwmni dŵr mawr arall, sydd wedi wynebu heriau parhaus gyda gorlifoedd carthion ac ansawdd dŵr—mae ei gyflog ef yn mynd i fod rhwng £420,000 a £460,000. Rwy'n credu bod hynny braidd yn ddigywilydd. Felly, hoffwn i ofyn i chi pa gamau y byddwch chi'n eu cymryd i fynd i'r afael â'r gwahaniaeth rhwng ein biliau dŵr yn cynyddu a'r cyflog yr ydym ni'n ei weld ar gyfer y gweithredwyr uwch, a sicrhau ein bod ni'n cael dŵr gwell. Diolch yn fawr iawn. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762556 29 En 2026-06-02T13:44:59 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=903&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Mae cost gynyddol biliau yn y cyfnod diweddar wedi achosi poen gwirioneddol i bobl. Mae'n elfen, elfen sylweddol, i lawer o bobl pan ddaw i heriau costau byw. Pan edrychwch chi ar filiau uwch, mae'n arbennig o anodd ei stumogi yng nghyd-destun cyflog uchel iawn swyddogion gweithredol. Rwyf i ar y cofnod yn flaenorol yn dweud mai un o'r rhesymau yr ydyn ni eisiau rheoleiddio dŵr yng Nghymru yw i wneud yn siŵr ein bod ni'n gallu bod â dylanwad ar lefelau cyflog swyddogion gweithredol, ond mae'n ymwneud â darparu gwasanaeth gwell, yn y pen draw, i'n cwsmeriaid yma yng Nghymru—felly, y bobl yr ydym ni'n eu cynrychioli—a gwneud yn siŵr bod gennym ni'r dyfroedd glân, clir a'r moroedd clir yr ydym ni i gyd eisiau eu gweld. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762553 30 En 2026-06-02T13:45:00 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=904&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762558 31 Cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog B Cwestiynau Heb Rybudd gan Arweinwyr y Pleidiau 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762557 32 Cy 2026-06-02T13:45:40 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=944&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Y Llywydd Irranca-Davies, Huw Galwaf yn awr ar arweinwyr y pleidiau i holi'r Prif Weinidog. Arweinydd Reform UK, Dan Thomas. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762560 33 En 2026-06-02T13:45:49 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=953&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 12147 12147 Dan Thomas AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12147 Arweinydd yr Wrthblaid Thomas, Dan Diolch, Lywydd. Brif Weinidog, mae miloedd o bobl yng Nghymru yn dal i aros dros ddwy flynedd am driniaeth yn GIG Cymru, tra bod arosiadau o ddwy flynedd yn Lloegr fwy neu lai wedi cael eu dileu gryn amser yn ôl, sy'n profi bod modd rhoi terfyn ar arosiadau o ddwy flynedd. Yn ystod yr ymgyrch etholiadol, fe wnaethoch chi ddweud y gallai arosiadau o ddwy flynedd ddod i ben mewn mater o fisoedd, ond mae eich Gweinidog iechyd newydd wedi dweud y bydd yn digwydd o fewn pedair blynedd. Felly, fy nghwestiwn i yw: pa ddisgwyliadau mae eich Llywodraeth wedi eu pennu ar gyfer arosiadau o ddwy flynedd? Ai'r addewid a wnaethoch chi yn ystod yr ymgyrch etholiadol sy'n wir, neu'r hyn y mae eich Gweinidog iechyd wedi ei ddweud yn fwy diweddar? Ac, os mai'r olaf sy'n wir, a wnewch chi ymddiheuro i bleidleiswyr am eu camarwain yn ystod yr ymgyrch? 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762562 34 En 2026-06-02T13:46:35 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=999&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Rwy'n ddiolchgar i arweinydd yr wrthblaid am gytuno â ni bellach bod iechyd yn flaenoriaeth yma yng Nghymru. Gwrandewch, rwyf i wedi ei gwneud hi'n eglur iawn, iawn bod dwy elfen i'r hyn yr ydym ni'n ceisio ei wneud. Rydyn ni eisiau lleihau rhestrau aros yn y byrdymor, ac rydyn ni eisiau adeiladu gwasanaeth iechyd a gofal cynaliadwy ar gyfer yr hirdymor. Rwy'n ail-bwysleisio mai blaenoriaeth i ni rŵan yw mynd i'r afael, yn y misoedd nesaf, â'r materion hynny o'r arosiadau dwy flynedd hiraf. A dweud y gwir, nid wyf i'n aros am y misoedd nesaf; mae gwaith eisoes wedi cychwyn i roi'r newidiadau sy'n angenrheidiol i fynd i'r afael â'r union fater hwnnw ar waith. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762563 35 En 2026-06-02T13:47:10 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=1034&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 12147 12147 Dan Thomas AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12147 Thomas, Dan Brif Weinidog, pleidleisiodd 30 y cant o bleidleiswyr dros Reform oherwydd eu bod nhw'n ymddiried ynom ni gyda'r GIG. Cadwyd deg mil o bobl—10,000 o bobl—mewn adrannau damweiniau ac achosion brys am dros 12 awr fis diwethaf, ac mae targedau trosglwyddo o ambiwlansys yn cael eu methu'n gyson. Iechyd ddylai fod eich prif flaenoriaeth, ac fe wnaethoch chi gydnabod hyn yn ddiweddar yn y Siambr, bod sefyllfa o argyfwng o fewn y GIG. Ond, ar y cyfryngau cymdeithasol, rydych chi wedi nodi bod cysylltiadau rhyngwladol, mater nad yw wedi'i ddatganoli, yn rhan o'ch cylch gwaith chi fel Prif Weinidog, maes sy'n mwynhau cyllideb o £9 miliwn. Nawr, mae Reform yn credu y dylid gwario'r arian hwnnw yma yng Nghymru ar GIG Cymru. Er enghraifft, gellid ei ddefnyddio i gyflogi cannoedd o nyrsys sydd newydd gymhwyso. Felly, Brif Weinidog, pam ydych chi'n parhau â pholisi Llafur o wario symiau mawr o arian dramor, pan ddylid ei wario yng Nghymru ac y dylem ni fod yn rhoi pobl Cymru yn gyntaf? 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762568 36 En 2026-06-02T13:48:11 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=1095&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Fe wnaf i ddechrau'r ateb hwn yn yr ysbryd yr wyf i eisiau cyflawni fy musnes yma, drwy nodi bod mwy o bobl wedi pleidleisio dros Blaid Cymru oherwydd eu bod nhw'n ymddiried yn ein haddewidion ni i ddarparu gwasanaeth iechyd a gofal cynaliadwy ar gyfer y dyfodol. Gadewch i ni fod o ddifrif am yr heriau yr ydym ni'n eu hwynebu, yn hytrach na'r arian mân y cyfeiriwyd ato gan arweinydd yr wrthblaid. Rydyn ni'n sôn am—[Torri ar draws.] Rydyn ni'n sôn am symiau sylweddol o arian yr ydym ni'n eu buddsoddi eisoes trwy gytundeb cyllideb y llynedd yn y GIG. Ond gallaf eich sicrhau chi o hyn: trwy arloesi a thrwy weithio gyda staff o fewn y GIG yr ydym ni'n darparu'r cynaliadwyedd hwnnw ar gyfer y dyfodol. Rwy'n atgoffa arweinydd yr wrthblaid ei fod yn arwain grŵp yng Nghymru o blaid nad yw ei harweinydd yn credu mewn GIG wedi'i ariannu drwy drethiant cyffredinol. Mae honno'n egwyddor y byddwn ni'n ei hamddiffyn yma wrth i ni ddarparu'r GIG hwnnw sy'n addas ar gyfer y dyfodol, i gleifion yn ogystal â staff. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762571 37 En 2026-06-02T13:49:10 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=1154&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 12147 12147 Dan Thomas AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12147 Thomas, Dan Fe wnaf i atgoffa'r Prif Weinidog mai dim ond 6 y cant yn fwy na Reform a enillwyd gan Blaid Cymru, a gall y fantais fach iawn honno gael ei herydu pan nad ydych chi'n cadw at eich polisïau a phan nad ydych chi'n dangos penderfyniad i roi pobl Cymru yn gyntaf. Fe wnaf i eich atgoffa o hynny. Rydych chi wedi ei gwneud hi'n eglur bod eich blaenoriaethau yn rhywle arall, ond nid yw hynny'n syndod gan Brif Weinidog a wnaeth, yn ystod eich galwad gyntaf gyda Phrif Weinidog y DU, godi annibyniaeth fel mater. Mae'r cyhoedd yn disgwyl i chi a'ch Llywodraeth roi eich sylw llawn i'r GIG, i ganolbwyntio ar eich prif gyfrifoldeb. Byddwch yn ymwybodol o ymchwiliad gan Archwilio Cymru a ddatgelodd y dyfarnwyd gwerth £10 miliwn o gontractau meddygon teulu heb ddiwydrwydd dyladwy a chyda chleifion yn beirniadu'r gwasanaeth. Mae hon yn sgandal na ddylai byth ddigwydd eto. Pa drafodaethau ydych chi wedi eu cael gyda Bwrdd Iechyd Lleol Prifysgol Aneurin Bevan, ac, yn wir, pob bwrdd iechyd ledled Cymru, ynglŷn ag uniondeb ariannol? Ac a allwch chi ein sicrhau ni na fydd y sgandal hon yn cael ei hailadrodd o dan eich goruchwyliaeth chi? 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762528 38 En 2026-06-02T13:50:00 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=1204&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762533 39 En 2026-06-02T13:50:16 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=1220&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Mae'n mynd i fod yn dymor Senedd hir iawn os yw'n dechrau fel hyn, ein bod ni wedi cael canran benodol yn fwy na chi yn yr etholiad. Gwrandewch, mae gennym ni raglen lywodraethu yr ydym ni wedi ei gosod gerbron pobl Cymru sy'n sicr yn mynd i'r afael â materion fel rhai y cyfeiriwyd atyn nhw yn Aneurin Bevan. Rydyn ni eisiau gwneud yn siŵr ein bod ni'n cael gwared ar benderfyniadau fel yr un y cyfeiriodd ato fel y gallwn ni ganolbwyntio gwariant ar le mae'n gwneud gwahaniaeth—i'r cleifion yr ydym ni i gyd yma i'w gwasanaethu. Dyma, rwy'n eich atgoffa, yw'r rhaglen lywodraethu: mae'n ymwneud â chreu swyddi gwell ym mhob rhan o Gymru; mae'n ymwneud â chodi safonau addysg; mae'n ymwneud â chynnig gofal plant er mwyn helpu gyda chostau byw; mae'n ymwneud â sefyll yn gadarn dros Gymru; ac, ar frig y rhestr, mae'n ymwneud â chreu GIG a gwasanaeth gofal sy'n addas ar gyfer y dyfodol. Dyna oedd ein haddewid a dyna'r hyn yr ydym ni'n benderfynol o'i gyflawni mewn Llywodraeth. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762541 40 Cy 2026-06-02T13:51:12 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=1276&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Y Llywydd Irranca-Davies, Huw Arweinydd Llafur Cymru, Ken Skates.  16060 7 2026-06-02T13:30:01 762545 41 En 2026-06-02T13:51:15 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=1279&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 267 267 Ken Skates AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=267 Arweinydd Llafur Cymru Skates, Ken Brif Weinidog, unwaith eto, rydym ni'n gweld effaith ofnadwy costau ynni cynyddol ledled Cymru ar ein dinasyddion, ar ein busnesau ac, wrth gwrs, ar ein gwasanaethau cyhoeddus. Mae'n rhaid i'n dibyniaeth ar ynni o dramor ddod i ben, nid yn unig oherwydd ei fod yn bygwth ein diogeledd cenedlaethol, ond oherwydd ei fod hefyd yn gwneud ein pobl yn agored i ansefydlogrwydd byd-eang enfawr. A ydych chi'n cytuno, ochr yn ochr ag ynni adnewyddadwy, bod adeiladu cynifer ag wyth adweithydd modiwlaidd bach yn Wylfa yn cynnig cyfle enfawr i ddarparu diogeledd ynni, biliau is ac 8,000 o swyddi, y bydd 3,000 ohonyn nhw yn eich etholaeth chi? 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762555 42 En 2026-06-02T13:51:53 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=1317&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Ydw, rwyf i, ar lefel bersonol, wedi mabwysiadu'r dull erioed o ymladd dros y manteision economaidd sy'n dod i'r rhan benodol honno o Gymru o'r datblygiad hwnnw, sy'n fater a gedwir yn ôl. Ond y peth allweddol yma yw y bydd fy Ngweinidog Cabinet dros ynni yn canolbwyntio ar yr un peth. Mae'n golygu edrych ar sut rydyn ni'n manteisio i'r eithaf ar y cyfle hwn, o ran creu swyddi ac o ran effaith amgylcheddol hynny, ac mae gan yr Aelod fy sicrwydd mai dyna fydd yr egwyddor sy'n ein llywio ni. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762561 43 En 2026-06-02T13:52:25 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=1349&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 267 267 Ken Skates AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=267 Skates, Ken Rwy'n ddiolchgar iawn i'r Prif Weinidog am ei ateb, ond a allwn ni gael eglurder llwyr ar beth yw safbwynt Llywodraeth Cymru ar adweithyddion modiwlaidd bach nawr? Rwy'n gofyn oherwydd bod eich maniffesto wedi methu â chyfeirio at ynni niwclear, wedi methu â darparu cefnogaeth i adweithyddion modiwlaidd bach yn Wylfa ac, wrth gwrs, mae eich Gweinidog ynni wedi dweud bod yn rhaid i'r blaid, Plaid Cymru, ar lefel genedlaethol, fod yn eglur yn ei gwrthwynebiad i Wylfa B. A yw'r Llywodraeth Plaid Cymru leiafrifol hon yn cefnogi adeiladu wyth adweithydd modiwlaidd bach yn Wylfa, a fydd fwy na thebyg yn cynhyrchu mwy o ynni na chyfleuster un gigawat? 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762564 44 En 2026-06-02T13:53:00 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=1384&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Rwy'n atgoffa arweinydd y grŵp Llafur fod ei blaid yn arfer dweud ei bod yn cefnogi'r dyn a'r fenyw gyffredin sy'n gweithio. Mae fy safbwynt i ar Wylfa yn eglur iawn, iawn. Mae hwn yn fater a gedwir yn ôl, ac roedd y maniffesto yn dod i mewn i'r etholiad hwn yn dweud bod yna faterion a gedwir yn ôl, sy'n sicr yn cynnwys Wylfa. Byddwn ni'n gweithio'n gadarnhaol ar y cynllun penodol hwnnw oherwydd y manteision economaidd yn lleol a all lifo ohono—ac ar draws y rhanbarth ehangach—a hefyd ar elfennau o'r agweddau amgylcheddol cadarnhaol sy'n gysylltiedig ag ef. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762566 45 Cy 2026-06-02T13:53:37 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=1421&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Y Llywydd Irranca-Davies, Huw Arweinydd y Ceidwadwyr Cymreig, Darren Millar. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762570 46 En 2026-06-02T13:53:40 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=1424&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 171 171 Darren Millar AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=171 Arweinydd y Ceidwadwyr Cymreig Millar, Darren Diolch. Brif Weinidog, a allwch chi ddweud wrthym ni pa gamau mae eich Llywodraeth yn mynd i'w cymryd i ddelio â'r anhrefn ailadroddus o ganlyniad i gau pont Menai yn rheolaidd? Mae'n achosi dioddefaint i drigolion, cymudwyr a busnesau ar draws y gogledd, ac wrth gwrs mae'r bont honno, a phont Britannia, yn gwasanaethu cymuned ynys o 70,000, yr ydych chi'n ei chynrychioli, sy'n gartref i un o'r porthladdoedd strategol pwysicaf yn y Deyrnas Unedig ac a fydd yn gartref yn fuan i gyfleuster ynni niwclear pwysig iawn hefyd. Mae fy nghyd-Aelod, Janet Finch-Saunders, wedi ymateb i'r dicter ar lawr gwlad drwy gymryd yr awenau a threfnu cyfarfod cyhoeddus fel y gellir trafod hyn ar 12 Mehefin yn Llangefni fel y gellir cyflwyno ateb hirdymor. Rydych chi wedi siarad yn groch ac yn eglur yn y Senedd yn flaenorol o blaid trydydd croesfan ar draws afon Menai. Felly, nawr eich bod chi'n eistedd y tu ôl i ddesg y Prif Weinidog, a allwch chi ddangos rhywfaint o arweinyddiaeth, mynd i'r cyfarfod cyhoeddus hwnnw ar 12 Mehefin, edrych i lygad trigolion ac amlinellu'n union pa gamau mae eich Llywodraeth yn mynd i'w cymryd i gyflwyno'r drydedd bont grog Menai honno cyn gynted â phosibl? 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762574 47 En 2026-06-02T13:54:58 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=1502&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Rwy'n credu y gall y rhan fwyaf o bobl weld pwy sydd wedi bod yn ymladd ers amser maith dros y mater penodol hwnnw, ac yn sicr nid wyf i'n bwriadu aros tan 12 Mehefin. Mae pobl Ynys Môn wedi cael eu siomi ers amser rhy faith o ran gwydnwch croesfannau afon Menai. Mae'n annerbyniol ein bod ni wedi bod yn y sefyllfa hon lle mae terfynau amser wedi cael eu methu dro ar ôl tro, a lle mae gwaith i drwsio pont a allai ac a ddylai fod wedi cael ei wneud amser maith yn ôl yn dal i lusgo ymlaen flwyddyn ar ôl blwyddyn. Lle gwrthododd Llywodraethau blaenorol weld y broblem hon fel blaenoriaeth, bydd y Llywodraeth newydd hon yn gweithredu gyda mwy o frys a phwyslais. Fel y dywedais i, ni fyddaf yn aros tan 12 Mehefin; rwyf i wedi ymrwymo i adnewyddu'r broses o ddatblygu atebion i wella gwydnwch cysylltiadau trafnidiaeth ar draws afon Menai. Dyna pam rydym ni eisoes wedi dechrau gweithio o fewn y Llywodraeth gyda'r bwriad o sicrhau mesurau byrdymor o amgylch croesfan Menai, ac atebion hirdymor ar gyfer gwydnwch ar draws afon Menai. Ac ydy, mae'r drydedd groesfan yn rhan o'r ystyriaethau hynny. Ond gadewch i mi eich atgoffa chi o hyn: nid strwythur sydd ei angen arnom ni, ond ateb. Gadewch i ni gael yr ateb a symud yno yn gyflym. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762552 48 En 2026-06-02T13:55:00 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=1504&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762569 49 En 2026-06-02T13:56:07 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=1571&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 171 171 Darren Millar AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=171 Millar, Darren Mae angen ateb arnom ni yn sicr, ac, wrth gwrs, fe gawsoch chi gyfle. Bob tro y gwnaethoch chi daro cytundeb cyllideb a chytundeb deddfwriaeth gyda Llywodraeth flaenorol Cymru, gallech chi fod wedi cyflwyno rhai atebion a rhoi rhywfaint o arian yn y tun er mwyn rhoi cychwyn ar y prosiect hwn. Ond wnaethoch chi ddim, wnaethoch chi? Oherwydd nid oedd yn un o'ch blaenoriaethau. Yn hytrach, fe wnaethoch chi ac ASau Plaid Cymru ar y pryd bleidleisio yn erbyn buddsoddiad mawr yn ein seilwaith ffyrdd ledled y wlad, nid yn unig yn y gogledd, ond hefyd, wrth gwrs, ar goridor yr M4 yn y de hefyd. Fe wnaethoch chi rwystro prosiectau adeiladu ffyrdd mawr ledled y wlad hon. Nawr bod eich plaid mewn Llywodraeth, does gennych chi ddim unman i guddio. Fe wnaeth y weinyddiaeth Lafur flaenorol wastraffu £150 miliwn yn datblygu prosiect ffordd liniaru'r M4 y gwnaethon nhw gefnu arno wedyn. Fe wnaethoch chi groesawu'r penderfyniad i gefnu ar y prosiect hwnnw a thaflu'r arian hwnnw i lawr y draen. Ac yn y cyfamser, mae'r tagfeydd o amgylch Casnewydd yn parhau i dagu twf, atal buddsoddiad a gadael miloedd o bobl bob dydd yn gaeth mewn tagfeydd traffig. Yn ystod yr etholiad, fe wnaethoch chi newid eich tiwn; fe wnaethoch chi addo datrys y broblem. Mae'r cyhoedd eisiau gweithredu, nid geiriau. Felly, a allwch chi ddweud wrthym ni, Brif Weinidog, pryd y byddwn ni'n gweld gweithredu—nid yn unig ar groesfan afon Menai, yr ydych wedi cyfeirio ati, ond ar ffordd liniaru'r M4 hefyd? 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762573 50 En 2026-06-02T13:57:29 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=1653&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Mae'n gwestiwn hir iawn, ond ag ateb byr iawn. Mae twneli Bryn-glas yn dagfa adnabyddus ac yn gyfyngiad economaidd i Gymru, ac mae'n amlwg bod angen gweithredu i fynd i'r afael â thagfeydd ar yr M4. Gwastraffwyd arian, mae'n rhaid i mi ddweud, wrth gyrraedd lle nad oes dim wedi digwydd yn ystod y blynyddoedd diwethaf, ac mae'r Llywodraeth hon eisoes yn gwneud y gwaith i nodi'r atebion a fydd yn effeithiol, ac yn gyfrifol yn economaidd ac yn amgylcheddol gyfrifol, fel y gallwn ni ddarparu manteision hirdymor yn gymdeithasol ac yn economaidd i bobl de-ddwyrain Cymru ac ardaloedd Bryn-glas, ie, ond rydym ni'n gwybod ei fod yn llawer ehangach na hynny hefyd. Ond nid yw hynny'n tynnu oddi wrth y gwaith sydd hefyd yn digwydd i wella seilwaith a gwella trafnidiaeth gyhoeddus ac yn y blaen. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762576 51 Cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog B Ymateb i'r Argyfwng Natur a Hinsawdd 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762577 52 Cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog O 12176 12176 Paul Rock AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12176 Rock, Paul 3. Sut fydd y Prif Weinidog yn sicrhau bod cynnydd wrth ymateb i'r argyfwng natur a hinsawdd ar draws portffolios y Llywodraeth yn cael ei fesur a'i adrodd yn dryloyw ac yn ystyrlon, heb Weinidog penodol dros yr amgylchedd? OQ64072 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762578 53 En 2026-06-02T13:58:32 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=1716&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Ar draws ein holl ymrwymiadau, bydd y Llywodraeth hon yn mesur cynnydd trwy ddull eglur, wedi'i arwain gan ddata a disgybledig, gan olrhain yr hyn sy'n newid ar lawr gwlad mewn gwirionedd fel y gallwn ni weld beth sy'n gweithio. Mae gan y Cabinet gyfrifoldeb ar y cyd am faterion trawsbynciol hinsawdd a natur, ac rydym ni wedi ymrwymo i adrodd cyhoeddus eglur ar gynnydd Cymru tuag at sero net drwy ddangosfwrdd ar-lein hygyrch. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762582 54 En 2026-06-02T13:58:56 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=1740&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 12176 12176 Paul Rock AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12176 Rock, Paul Diolch, Brif Weinidog. Cafodd cartrefi fy etholwyr yn Nantgarw eu dinistrio gan lifogydd yn 2020, ac maen nhw'n byw mewn ofn cyson y bydd hyn yn digwydd eto. Mae effaith ddinistriol tywydd eithafol ar gymunedau yn mynd i ddod yn fwy cyffredin wrth i'r argyfwng hinsawdd ddatblygu. Fel Gwyrddion, credwn fod yn rhaid i effeithiolrwydd Llywodraeth gynnwys effeithiolrwydd wrth fynd i'r afael â'r argyfwng hinsawdd a natur, a dull cydweithio rhwng y Gweinidog dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd a'r Gweinidog dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad, ag adroddiadau bob tymor, fyddai'r ffordd orau o fynd i'r afael â hyn. Sut wnewch chi fesur ac adrodd ar effeithiolrwydd y camau a gymerir gan Lywodraeth Cymru wrth fynd i'r afael â'r argyfwng hinsawdd a natur, i sicrhau atebolrwydd i'r Senedd hon ac i'r bobl y mae eu bywydau yn cael eu heffeithio? 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762588 55 En 2026-06-02T13:59:49 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=1793&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Rwy'n cytuno'n fawr â'r teimladau a fynegwyd yn y fan yna, ac mae yn nheitl y Gweinidog: mae Gweinidog Cabinet dros effeithiolrwydd Llywodraeth yn golygu'n union hynny. Mae'n fater o wneud yn siŵr ein bod ni, fel Llywodraeth, yn gallu chwalu'r seilos hynny ac annog cydweithrediad rhwng Gweinidogion, gan wneud yn siŵr nad oes waliau rhwng y gwahanol elfennau hynny o gyflawni posibl a all fynd i'r afael â her yr hinsawdd. Nid yw'n fater o'r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad a'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd yn unig. Mae'n fater o'r ffordd y mae hynny'n cyd-blethu â gwaith y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni. Mae'n fater o'r ffordd yr ydym ni'n addysgu ein pobl ifanc drwy'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a'r Gymraeg. Rwyf i wir yn dymuno i hyn fod yn nodwedd o'r ffordd y mae'r Llywodraeth hon yn gweithio ac yn gweithredu, ac fel y dywedais i yn fy ateb cychwynnol, byddwn ni'n darparu'r dulliau yr wyf i'n gobeithio y byddwch chi'n gallu eu defnyddio i'n dwyn i gyfrif, gan gynnwys y dangosfyrddau digidol hyn yr ydym ni mor benderfynol o'u cyflwyno. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762532 56 En 2026-06-02T14:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=1804&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762535 57 En 2026-06-02T14:01:04 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=1868&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 12143 12143 Niamh Salkeld AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12143 Salkeld, Niamh Brif Weinidog, mae'r cwestiwn hwn yn codi sut mae cynnydd o ran yr argyfwng hinsawdd a natur yn cael ei fesur a'i adrodd ar draws y Llywodraeth. Yn fy etholaeth i ym Mlaenau Gwent Caerffili Rhymni, rydym ni'n gweld yn eglur iawn pam mae hynny'n bwysig. Yng Nghwmtyleri, pwysleisiodd tirlithriad ofnadwy dros flwyddyn yn ôl sut mae'r argyfwng hinsawdd yn effeithio yn uniongyrchol ar ein bywydau. Gyda 85 o domenni yn y categori risg uchaf ledled Cymru, mae cymunedau yn gofyn nid yn unig ble mae'r gwaith yn digwydd, ond sut mae cynnydd yn cael ei olrhain a'i rannu. Rwy'n croesawu ymrwymiad y Llywodraeth Plaid Cymru hon i adfer ac i weithio gyda Llywodraeth y DU ar gyllid, yn ogystal â chysylltu hyn â swyddi mewn cymunedau hen feysydd glo fel fy un i. Ond heb adrodd traws-Lywodraethol, gall pobl ar lawr gwlad gael trafferth yn gweld sut mae'r ymrwymiadau hyn yn troi'n newid mesuradwy. Felly, a gaf i ofyn i'r Prif Weinidog pa fecanweithiau fydd yn cael eu defnyddio i sicrhau bod cynnydd ar ddiogelwch tomenni glo a gwaith gwydnwch hinsawdd ehangach yn cael eu mesur a'u hadrodd ar draws portffolios, fel y gall cymunedau fel Cwmtyleri fod yn hyderus bod risgiau yn cael eu lleihau a bod cyfleoedd yn cael eu darparu? Diolch. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762540 58 En 2026-06-02T14:02:16 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=1940&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Mae'r Aelod yn iawn. Mae'r Llywodraeth hon wedi ymrwymo i ddelio â chanlyniadau ein gorffennol diwydiannol a sicrhau cyfiawnder i'n cymunedau meysydd glo. Fe wnes i ymweld â Chwmtyleri fy hun ar ôl y tirlithriad diweddar hwnnw, a wnaeth wir ail-bwysleisio’r bygythiadau y mae cynifer o gymunedau yn eu hwynebu. Rydym ni'n gwybod y bydd angen rhaglen barhaus o fuddsoddiad i fynd i'r afael â bygythiadau sy'n gysylltiedig â thomenni glo. Mae'r diwydiant mwyngloddio, wrth gwrs, yn rhagflaenu datganoli, felly rydym ni'n amlwg o'r farn mai Llywodraeth y DU ddylai ysgwyddo'r bil hwnnw, a byddwn yn gwneud y ddadl dros hynny. Yn rhan o'n cyfres o fesurau, byddwn yn amlwg eisiau galluogi Aelodau ar draws y Siambr hon i allu mesur cynnydd yn erbyn y nod hwnnw sydd wedi'i ddatgan. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762542 59 En 2026-06-02T14:02:58 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=1982&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 143 143 Andrew R.T. Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=143 Davies, Andrew R.T. Brif Weinidog, er mwyn i bolisïau'r Llywodraeth fod yn effeithiol ym mhortffolio yr amgylchedd, mae angen i rai o'r rheolwyr tir gorau yn y byd fod yn gofalu am ein cefn gwlad, ac mae nhw gennym ni yng Nghymru yn y gymuned ffermio. Un o'r materion allweddol, fodd bynnag, i wneud yn siŵr eu bod nhw'n aros ar y tir, yw gwneud cynnydd gwirioneddol o ran twbercwlosis buchol. Mae eich Llywodraeth wedi nodi drwy'r Gweinidog y bydd dull newydd o ymdrin â TB buchol, felly a allwch chi gadarnhau beth yw eich dehongliad o'r wyddoniaeth sy'n gwneud eich dull yn wahanol i'r dull Llafur a fethodd a arferai fod yn weithredol yma yng Nghymru, ac a fyddwn ni'n gweld y cynllun TB buchol newydd hwnnw cyn y Sioe Frenhinol a thoriad yr haf? 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762544 60 En 2026-06-02T14:03:41 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=2025&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Mae'r Aelod yn iawn bod fy mhlaid yn benderfynol o gyflwyno dull newydd. Fe wnaf i ei esbonio mor syml â hyn: mae'n rhaid iddo fod yn seiliedig ar y wyddoniaeth. Byddwn ni'n sicrhau ein bod ni'n gweithio gyda'r arbenigwyr hynny bellach sy'n gallu rhoi'r atebion i ni, a bydd y Gweinidog Cabinet yn cyflwyno manylion maes o law. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762546 61 Cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog B TGAU Gwyddoniaeth 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762547 62 Cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog O 12160 12160 Stephen Senior AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12160 Senior, Stephen 4. A wnaiff y Prif Weinidog ymrwymo i gynnig TGAU ffiseg, cemeg a bioleg ar wahân, a gwrthdroi cynlluniau'r weinyddiaeth flaenorol i gynnig gwyddoniaeth gyfunol yn unig? OQ64074 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762548 63 En 2026-06-02T14:04:18 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=2062&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Cyhoeddodd Cymwysterau Cymru ym mis Medi 2025 y byddai cymwysterau TGAU ar wahân mewn ffiseg, cemeg a bioleg yn parhau i fod ar gael. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762551 64 En 2026-06-02T14:04:31 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=2075&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 12160 12160 Stephen Senior AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12160 Senior, Stephen Rwy'n credu bod y Prif Weinidog yn gwybod bod adolygiad o hynny dros y ddwy flynedd nesaf, ac rwy'n siomedig na all ar hyn o bryd ymrwymo i ddweud y byddai'n gwrthdroi'r adolygiad hwnnw dros gyfnod o ddwy flynedd. Dylwn ddatgan buddiant: rwy'n aelod o'r Sefydliad Ffiseg, ac rwyf i hefyd yn aelod o'r undebau addysgu Cymdeithas Arweinwyr Ysgolion a Cholegau, a Chymdeithas Genedlaethol yr Ysgolfeistri ac Undeb yr Athrawesau. Cefais fy atgoffa o weld y ffilm yn ddiweddar—y ffilm gwbl hyfryd—o'r Prif Weinidog yn canu yn ôl yn 1983, ac rwy'n cofio hefyd, yn ôl yn y 1980au, fel fi, ei bod hi'n debygol bod gennych chi ddewis o chwech neu hyd yn oed saith pwnc ar gyfer lefel O neu TGAU. Mae'r cwricwlwm cyfnod allweddol 4 wedi cael ei wasgu cymaint gyda chymaint o gynnwys gorfodol fel bod hyn wedi dod yn fater o amser ar gyfer y tair gwyddoniaeth, amser ar gyfer cerddoriaeth, amser ar gyfer cyfrifiadura, amser ar gyfer ieithoedd tramor modern ac yn y blaen. Tybed a fyddai'r Prif Weinidog yn ystyried edrych ar fater ehangach cyfnod allweddol 4 a sut y gallwn ni roi mwy o opsiynau i'n disgyblion, o ran y cwricwlwm, fel y gallwn ni ddatblygu rhai o'r pynciau hynny sydd mor bwysig i economi ddatblygedig. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762565 65 En 2026-06-02T14:05:00 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=2104&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762567 66 En 2026-06-02T14:05:36 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=2140&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Rwy'n falch bod yr Aelod wedi mwynhau fy nghanu ym 1983. Pe bai'r camerâu wedi bod yn dilyn fy arddegau cyfan, bydden nhw wedi fy ngweld i'n astudio ffiseg ar gyfer TGAU a ffiseg ar gyfer Safon Uwch hefyd. Rwy'n cefnogi'r egwyddor o allu addysgu'r tair gwyddor hynny ar wahân ac oes, mae adolygiad yn ystod hydref 2028, ond rwy'n credu ei bod hi'n bwysig ein bod ni'n cael adolygiad a bod gennym ni ddealltwriaeth gyfredol o ba un a yw'r cwricwlwm yn gwneud yr hyn yr ydym ni angen iddo ei wneud. Rydym ni'n parhau i fod yn ymrwymedig i gyflwyno a darparu Cwricwlwm Cymru yn llwyddiannus, ond mae adolygiad o'r cwricwlwm yn rhywbeth yr ydym ni'n awyddus i'w weld fel peth parhaus, i sicrhau bod gennym ni'r math o ddyfnder ac ehangder y mae'r Aelod yn sôn amdano o ran yr hyn a gynigir o ran astudiaethau a chymwysterau ysgol. Yr hyn y mae fy Llywodraeth i eisiau ei wneud, wrth gwrs, yw gwneud yn siŵr bod gennym ni'r staff sydd eu hangen i ddarparu hynny, bod ganddyn nhw'r gefnogaeth, a'i wneud yn broffesiwn deniadol i ymuno ag ef, fel bod cenedlaethau'r dyfodol mewn dwylo da, pa un a ydyn nhw'n astudio ffiseg neu gerddoriaeth. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762584 67 Cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog B Safonau Addysg 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762585 68 Cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog O 12155 12155 Leticia Gonzalez AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12155 Gonzalez, Leticia 5. Pa gamau y bydd Llywodraeth Cymru yn eu cymryd i godi safonau addysg i bawb, er mwyn sicrhau bod pob plentyn yn cael mynediad at addysg o ansawdd uchel ym mhob ysgol? OQ64081 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762586 69 En 2026-06-02T14:07:02 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=2226&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Mae addysg yn ganolog i'n huchelgais ar gyfer Cymru, gan ddatgloi cyfleoedd i bob plentyn a helpu i greu cenedl fwy hyderus, arloesol a chynhyrchiol. Dyna pam mae codi safonau ym mhob ysgol yn genhadaeth graidd i'r Llywodraeth hon. Trwy ein cynllun llythrennedd a rhifedd sylfaenol newydd, a thrwy gefnogi presenoldeb, ymddygiad a'n gweithlu addysg, byddwn yn sicrhau bod gan bob dysgwr y sylfeini cadarn sydd eu hangen arnyn nhw i lwyddo. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762587 70 En 2026-06-02T14:07:26 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=2250&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 12155 12155 Leticia Gonzalez AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12155 Gonzalez, Leticia Diolch. Yn ystod yr wythnosau diwethaf, rwyf i wedi siarad â llawer o rieni ar draws fy etholaeth yng Nghaerdydd sy'n poeni am safonau llythrennedd a rhifedd sy'n gostwng, a'r heriau cynyddol y mae athrawon yn eu hwynebu wrth gynorthwyo disgyblion ag anghenion dysgu ychwanegol. Y cwbl y mae llawer o rieni ei eisiau yw sicrwydd y bydd eu plentyn yn derbyn y cyllid, y cymorth a'r cyfleoedd y maen nhw'n eu haeddu, ac mae hynny'n wir i blant sy'n mynychu ysgolion cyfrwng Cymraeg a chyfrwng Saesneg. Sut wnaiff y Prif Weinidog droi ei genhadaeth o wella safonau a chefnogi pob cymuned ysgol yn weithredu, i roi'r cychwyn gorau posibl mewn bywyd i bob plentyn yng Nghymru? 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762608 71 En 2026-06-02T14:08:01 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=2285&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Rwy'n falch bod yr Aelod wedi defnyddio'r gair 'cenhadaeth'. Mae hon yn genhadaeth bersonol i ni—mae'n genhadaeth i'r Llywodraeth hon. Rydym ni wedi bod yn eglur bod addysg a safonau yn ein hysgolion yn flaenoriaeth bendant i Lywodraeth Plaid Cymru. Rydyn ni'n falch ein bod ni wedi arwain y ddadl ar hyn, gan geisio rhoi i addysg, unwaith eto, y flaenoriaeth o barch y mae'n ei haeddu o fewn yr amgylchedd gwasanaethau cyhoeddus ehangach yng Nghymru. Mae cynnydd eisoes ar y gweill ar gyfer ein cynllun rhifedd a llythrennedd sylfaenol newydd, ar gyfer ein hadolygiad o Fesur Teithio gan Ddysgwyr (Cymru) 2008, a'n hasesiad o'r ddarpariaeth anghenion dysgu ychwanegol mewn addysg cyfrwng Cymraeg yn rhan o'n hymrwymiad 100 diwrnod cyntaf, a byddwn yn darparu mwy o fanylion am hynny yn ddiweddarach y tymor hwn, yn ogystal ag amserlen ar gyfer y cynllun. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762618 72 En 2026-06-02T14:08:46 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=2330&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 174 174 Lynne Neagle AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=174 Neagle, Lynne Yn natganiad y gwanwyn, cyhoeddodd Llywodraeth Lafur y DU £555 miliwn arall i Gymru dros dair blynedd. Roedd y rhan fwyaf o'r cyllid hwnnw yn deillio o arian ychwanegol a ddyrannwyd i ddiwallu anghenion plant ag anghenion addysgol arbennig ac anableddau yn Lloegr, ac yn cynnwys £300 miliwn yn ychwanegol i Gymru eleni yn unig; arian a ddaeth yn rhy hwyr i gael ei ddyrannu yng nghyllideb olaf Llywodraeth Cymru. Rydym ni'n wynebu'r un pwysau ariannu yn union, â nifer gynyddol o blant ag ADY ag anghenion cynyddol gymhleth yng Nghymru. Brif Weinidog, faint o'r £300 miliwn hwnnw y mae eich Llywodraeth Plaid Cymru yn mynd i'w wario i ddiwallu anghenion plant a phobl ifanc ag anghenion dysgu ychwanegol? 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762645 73 En 2026-06-02T14:09:38 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=2382&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Mae gan yr Aelod fwy o wybodaeth na'r mwyafrif, o'i swydd flaenorol, am yr heriau yr ydym ni'n eu hwynebu ym maes addysg. Mae'n bwysig nodi, wrth gwrs, bod yr arian yn Lloegr er mwyn clirio dyledion hanesyddol. Nawr, nid fy lle i yw canmol y cyn-Weinidog Llafur, ond nid oedd y dyledion hynny yma yng Nghymru, felly nid yw'n gyllid ychwanegol, fel petai, ar gyfer ADY. Rwy'n credu bod hynny yn rhywbeth i ni ei gadw mewn cof pan fyddwn ni'n cydnabod beth oedd y cyllid hwn mewn gwirionedd. Llwyddodd y Llywodraeth flaenorol i gael gwared ar y pwysau hynny. Ond yr hyn yr ydym ni hefyd yn ei wybod yw bod pwysau eithafol ar y mater ADY cyfan, ac rydym ni i gyd, fel Aelodau, yn cael ein gwneud yn ymwybodol o'r anawsterau y mae teuluoedd ar hyd a lled Cymru yn eu hwynebu oherwydd heriau o ran darparu gwasanaethau ADY. Eisoes, mae mesurau wedi dechrau cael eu rhoi ar waith gan fy Llywodraeth i edrych ar sut rydym ni'n gwneud yn siŵr mai'r hyn sydd gennym ni yw lefel gynaliadwy o ddarpariaeth ADY, fel bod rhieni yn deall beth maen nhw'n gallu ei gael i'w plant drwy'r system addysg, a bod y Llywodraeth mewn sefyllfa gynaliadwy i ddarparu hynny. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762559 74 En 2026-06-02T14:10:00 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=2404&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762591 75 En 2026-06-02T14:12:19 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=2543&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762572 76 En 2026-06-02T14:10:56 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=2460&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 212 212 Janet Finch-Saunders AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=212 Finch-Saunders, Janet Y gwir amdani, wrth gwrs, yw bod Llywodraeth Lafur flaenorol Cymru, wedi'i chefnogi gan Blaid Cymru, wedi siomi ein disgyblion, ein hathrawon a'n staff ysgol ledled Cymru, ac mae hynny wedi bod ers 27 mlynedd. Am yn rhy hir, mae safonau wedi gostwng tra bod esgusodion wedi cynyddu. Mae ein hysgolion yn tanberfformio, maen nhw wedi'u tanariannu, ac yn methu â sicrhau'r canlyniadau y mae ein pobl ifanc yn eu haeddu. Cymru sydd â'r canlyniadau Rhaglen Asesu Myfyrwyr Rhyngwladol isaf o holl wledydd y DU. Mae presenoldeb yn parhau i fod yn is na lefelau cyn y pandemig. Adroddir bod un o bob pump o ddisgyblion yn gadael yr ysgol gynradd yn ymarferol anllythrennog. Mae'r dystiolaeth yn eglur: mae safonau wedi llithro, mae disgyblaeth wedi dirywio, ac mae gormod o blant yn cael eu gadael ar ôl. I fod yn deg, o ran ADY— 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762579 77 En 2026-06-02T14:11:53 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=2517&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Y Llywydd Irranca-Davies, Huw Gofynnwch eich cwestiwn, Janet. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762580 78 En 2026-06-02T14:11:53 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=2517&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 212 212 Janet Finch-Saunders AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=212 Finch-Saunders, Janet Ie, iawn. O ran ADY, nhw yw'r plant nad ydyn nhw'n cael eu clywed yng Nghymru. A wnewch chi bellach, fel y Prif Weinidog, ymrwymo i gyflwyno cwricwlwm a ysgogir gan bwrpas sy'n codi safonau, gan sicrhau bod pob unigolyn ifanc yn datblygu'r sgiliau bywyd hanfodol sydd eu hangen arnyn nhw i gyrraedd eu potensial llawn eu hunain? Diolch. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762583 79 En 2026-06-02T14:12:18 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=2542&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Dyma'r cyfle cyntaf i ni fod â Llywodraeth Plaid Cymru, y cyfle cyntaf i ni roi ein hegwyddorion ar waith yn y Llywodraeth. Mae ymdrechu am y lefel uchaf bosibl o safonau addysg yn egwyddor graidd, yn ogystal ag yn bolisi, i fy mhlaid a'r Llywodraeth rwy'n ei harwain. Mae gennym hanes balch fel cenedl wrth ddarparu addysg: roeddem ni'n un o'r poblogaethau llythrennog cyffredinol cyntaf yn unrhyw fan yn y byd. Gadawyd i'r safonau hynny a'r lefelau hynny o gyflawniad lithro. Ni fyddwn ni, fel Llywodraeth, yn anwybyddu hynny, ac rwy'n gobeithio y bydd yr Aelod yn gweld ein bod o ddifrif ynglŷn â chyflawni, wrth roi hyn ymhlith ein blaenoriaethau allweddol—addysg, iechyd, creu swyddi, costau byw, a sefyll i fyny dros Gymru. Eisoes, mae'r gwaith wedi dechrau ar y cynllun llythrennedd a rhifedd sylfaenol hwnnw. Rydym yn disgwyl cael ein dwyn i gyfrif am ein gwaith a'n record o ran codi safonau sy'n hir ddisgwyliedig yn ysgolion Cymru. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762594 80 Cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog B Gofal Cymdeithasol 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762596 81 Cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog O 12179 12179 Claire Archibald AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12179 Archibald, Claire 6. Pa gynlluniau sydd gan y Llywodraeth i fynd i'r afael â'r materion sy’n parhau i godi ym mhob maes gofal cymdeithasol? OQ64078 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762598 82 En 2026-06-02T14:13:33 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=2617&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Byddwn ni'n ysgogi newid ar draws maes gofal cymdeithasol i fynd i'r afael â phwysau a gwella mynediad at gymorth. Byddwn ni'n symud gofal yn agosach at adref, gan helpu pobl i fyw'n annibynnol am gyfnod hirach. Byddwn ni'n gwella gweithio cydgysylltiedig, yn cefnogi gofalwyr di-dâl ac yn gosod safonau cenedlaethol mwy eglur. I greu system wydn y gall pobl ddibynnu arni, byddwn yn datblygu ein gwasanaeth gofal cenedlaethol ac yn symud yn agosach at ofal sydd am ddim ar adeg yr angen. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762601 83 En 2026-06-02T14:13:57 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=2641&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 12179 12179 Claire Archibald AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12179 Archibald, Claire Diolch o galon am eich ymateb. Fel gofalwr fy hun, ar draws sir Benfro a Cheredigion yn fy etholaeth i, mae Llafur wedi lleihau'r swyddogaeth glinigol yn ein hysbytai gwledig, ond, yn syml, nid yw'r gofal cymunedol i lenwi'r bwlch wedi cael ei gyflwyno. Oedi cyn rhyddhau, teuluoedd yn cael eu gadael mewn trafferthion, a llawer o bobl yn colli'r cyfle i dreulio eu dyddiau olaf gartref gyda'u hanwyliaid yw'r canlyniadau. Mae gennym ni ddarparwyr ar draws y gorllewin sy'n trosglwyddo contractau yn ôl, yn gwrthod atgyfeiriadau ac yn gohirio camau ehangu gan nad ydyn nhw'n gallu recriwtio'r gweithlu. Felly, ar ôl 26 mlynedd o Lywodraeth dan arweiniad Llafur wedi eu cefnogi gan eich plaid chi, onid yw'n wir bod gofal cymdeithasol gwledig wedi cael ei esgeuluso a'i adael i godi'r darnau? Pa gamau pendant y bydd eich Llywodraeth yn eu cymryd i adfer gofal cymdeithasol rheng flaen yng ngorllewin Cymru? Diolch. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762604 84 En 2026-06-02T14:14:44 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=2688&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Rydyn ni'n benderfynol ym mhopeth yr ydym ni'n ei wneud i ddarparu system iechyd a gofal cymdeithasol mwy cydgysylltiedig, i leihau darnio ac i wella profiad y claf. Mae'n rhaid i ni wneud popeth y gallwn, bob amser, i sicrhau cysondeb gofal ym mhob rhan o Gymru. Galwch ef y loteri cod post os hoffwch chi. Pa un a yw'n ansawdd y gofal neu'n lefel y ddarpariaeth, mae'n rhaid i ni wneud yn siŵr nad oes unrhyw ardal dan anfantais. Mae'r ddarpariaeth o wasanaethau gofal iechyd a gofal gwledig yn rhywbeth sy'n arbennig o berthnasol i hynny. Wrth i ni symud ymlaen tuag at wasanaeth gofal cenedlaethol, mae'n rhaid i ni gofio bod y gair 'cenedlaethol' yn golygu rhywbeth, bod y gwasanaeth gofal hwnnw yn rhywbeth y mae'n rhaid iddo fod yn berthnasol ac yn gynaliadwy ym mhob rhan o'r genedl, gan ddod ag iechyd a gofal cymdeithasol ynghyd ag atebolrwydd eglur, a rennir. Dylai pobl yng nghefn gwlad Cymru wybod bod y Llywodraeth hon ar eu hochr nhw, fel y dylai pobl mewn ardaloedd trefol hefyd. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762581 85 En 2026-06-02T14:15:00 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=2704&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762602 86 En 2026-06-02T14:15:43 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=2747&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 4787 4787 Peter Fox AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4787 Fox, Peter Brif Weinidog, rydyn ni'n gweld cymaint o bobl ledled Cymru yn sownd mewn ysbytai oherwydd diffyg gofal cymdeithasol. Er mwyn sicrhau bod ein system gofal cymdeithasol yn gweithio fel sydd angen iddi wneud, yn eich maniffesto gwnaethoch chi ddweud bod angen ehangu'r gweithlu a diwygio cyflogau. Er mwyn cyflawni hynny, byddwch chi'n disgwyl, mae'n siŵr, i lywodraeth leol fuddsoddi mwy. Er mwyn galluogi hyn, a all ein cynghorau ni ddisgwyl cynnydd sylweddol yn eu cyllid yn y dyfodol, neu a fyddwch chi'n disgwyl i gynghorau ddod o hyd i hyn o fewn eu hadnoddau presennol? 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762605 87 En 2026-06-02T14:16:18 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=2782&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Mae llywodraeth leol yn bartner allweddol, fel y gŵyr yr Aelod, wrth ddarparu gofal. Roedd yn un o'r rhesymau pam y gwnaethon ni sicrhau, trwy'r cytundeb ar y gyllideb ar gyfer 2026-27, fod y sylfeini cadarnaf posibl yn cael eu gosod ar gyfer llywodraeth leol, oherwydd y pwysau sylweddol y maen nhw'n eu hwynebu o ran gofal, fel gyda llawer o faterion eraill. Edrychwn ni ymlaen at gael y berthynas adeiladol honno ag arweinwyr llywodraeth leol ledled Cymru i gyflawni'r cynaliadwyedd y gallwn ni o fewn yr adnoddau sydd ar gael i ni. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762610 88 Cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog B Y Sector Lletygarwch 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762611 89 Cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog O 12142 12142 Benjamin Hodge McKenna AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12142 Hodge McKenna, Benjamin 7. Pa gamau y mae Llywodraeth Cymru yn eu cymryd i gefnogi'r sector lletygarwch, er mwyn diogelu busnesau a swyddi? OQ64077 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762612 90 En 2026-06-02T14:17:04 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=2828&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Roedd ein maniffesto yn cynnwys amrywiaeth o ymrwymiadau penodol i helpu i adfywio canol ein trefi, gan gynnwys diwygio'r system ardrethi annomestig. Byddwn ni'n archwilio sut i ddefnyddio pob dull sydd ar gael i ni i gefnogi sector lletygarwch llewyrchus, modern, gan weithio ar y cyd â busnesau a chymunedau. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762613 91 En 2026-06-02T14:17:22 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=2846&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 12142 12142 Benjamin Hodge McKenna AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12142 Hodge McKenna, Benjamin Mae'r sector lletygarwch yng Nghymru yn cynhyrchu £5 biliwn mewn gweithgarwch economaidd, ac yn cefnogi sectorau fel chwaraeon a thwristiaeth. Ochr yn ochr â hynny, mae lleoliadau fel tafarnau, bwytai a chaffis yn gweithredu fel canolfannau cymdeithasol ledled Cymru i helpu i frwydro yn erbyn unigedd a rhoi lle i bobl gwrdd â ffrindiau a theulu. Mae'r diwydiant hefyd yn cyflogi mwy na 160,000 o bobl. Fel llawer o bobl, fy swydd wirioneddol gyntaf oedd gweithio mewn tafarn. Mae'r profiad a roddodd hynny i mi wedi fy helpu i ddatblygu sgiliau sylfaenol y gwnes i eu defnyddio trwy weddill fy ngyrfa. Yn anffodus, mae'r dafarn honno yr oeddwn i'n arfer gweithio ynddi wedi cael ei gorfodi i gau erbyn hyn. Fel llawer o fusnesau lletygarwch eraill, nid oedden nhw'n gallu ymdopi â chostau cynyddol drwyddi draw. A wnaiff y Prif Weinidog ymrwymo heddiw i adolygu'r system ardrethi busnes ar gyfer pob busnes lletygarwch yng Nghymru er mwyn gwneud y diwydiant yn fwy cystadleuol, cefnogi busnesau lleol a thyfu economi Cymru? 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762616 92 En 2026-06-02T14:18:13 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=2897&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Mae'r Aelod yn crybwyll llawer o bethau yr wyf i'n wir yn cytuno â nhw, fel rôl y dafarn gymunedol fel trydydd man, fel y cafodd ei ddisgrifio i mi yn ddiweddar. Mae gennych chi gartref, mae gennych chi'r gweithle neu'r ysgol, efallai, ac yna mae gennych chi'r lle arall hwnnw lle mae angen i ni ymgynnull. Mae'n bosibl mai'r capel oedd hwnnw yn y dyddiau diwethaf. Ond mae angen i ni edrych ar sut yr ydyn ni'n datblygu'r canolfannau cymunedol hynny. Yn sicr, gall tafarnau fod yn rhan fawr o hynny. Rydyn ni'n benderfynol, wrth edrych ar y mater ardrethi hwnnw, i'w roi mewn cyd-destun ehangach. Byddwn, fe fyddwn ni'n edrych ar yr hyn y gallwn ni ei wneud ynghylch rhyddhad ardrethi. Mae'n addewid maniffesto i ni. Bydd y tasglu canol trefi, yn ein 100 diwrnod cyntaf, yn archwilio'r dewisiadau ar gyfer ardrethi busnes diwygiedig sy'n cefnogi adfywio'r stryd fawr yn well. Ond mae'n rhaid i ni ei roi mewn cyd-destun ehangach hefyd. Mae yna fesurau eraill yr ydyn ni'n benderfynol o'u cymryd i greu bywiogrwydd newydd ar ein strydoedd mawr, gan gynnwys ystyried sut mae cynllunio yn helpu. Yn sicr, bydd yn un o'r materion hynny y bydd ein hasiantaeth ddatblygu genedlaethol newydd yn ei ystyried—sut yr ydyn ni'n cefnogi'r busnesau hynny i ffynnu a, thrwy hynny, dod â bywyd newydd i ganol ein trefi. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762626 93 Cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog B Hawliau Pobl Anabl 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762627 94 Cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog O 12148 12148 Gaz Thomas AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12148 Thomas, Gaz 8. Sut y mae Llywodraeth Cymru yn dileu rhwystrau i sicrhau bod hawliau pobl anabl wedi'u hymgorffori'n llawn yn y gyfraith a bywyd cyhoeddus? OQ64080 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762628 95 En 2026-06-02T14:19:39 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=2983&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Byddwn ni'n bwrw ymlaen â chynigion i ymgorffori confensiynau hawliau dynol allweddol y Cenhedloedd Unedig, sy'n cynnwys confensiwn y Cenhedloedd Unedig ar hawliau pobl anabl, yng nghyfraith Cymru. Bydd hyn yn datblygu hawliau ac amddiffyniadau presennol, ac yn ymgorffori safonau rhyngwladol yn y ffordd y mae gwasanaethau cyhoeddus datganoledig yn cael eu dylunio a'u darparu. Rydyn ni hefyd wedi ymrwymo i gyflwyno cynllun gweithredu hawliau pobl anabl cadarn yn seiliedig ar weithredu, gyda llinellau atebolrwydd clir ac adroddiadau rheolaidd a thryloyw ar gynnydd. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762575 96 En 2026-06-02T14:20:00 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3004&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762619 97 En 2026-06-02T14:22:59 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3183&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762599 98 Cy 2026-06-02T14:20:07 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3011&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Y Llywydd Irranca-Davies, Huw Cwestiwn 9—. O, mae'n ddrwg gen i. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762600 99 En 2026-06-02T14:20:11 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3015&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Y Llywydd Irranca-Davies, Huw Eich cwestiwn atodol. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762603 100 En 2026-06-02T14:20:13 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3017&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 12148 12148 Gaz Thomas AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12148 Thomas, Gaz Brif Weinidog, mae'n rhaid i'r broses o ddileu rhwystrau ac ymwreiddio hawliau pobl anabl yn y gyfraith a bywyd cyhoeddus ddechrau gydag ymrwymiad clir i fodel cymdeithasol o anabledd, gan gydnabod mai cymdeithas, nid nam, sy'n analluogi pobl. Mae hynny'n gofyn am ddull sy'n seiliedig ar hawliau ar draws y llywodraeth, gyda dyletswyddau clir ar gyrff cyhoeddus i hyrwyddo cydraddoldeb, cynhwysiant a hygyrchedd ym mhopeth y maen nhw'n ei wneud. Ond ni all hyn aros ar lefel bwriad. Mae angen cynllun gweithredu cadarn ar gyfer hawliau pobl anabl gyda chanlyniadau mesuradwy, atebolrwydd clir ac adrodd tryloyw i'r Senedd hon. Rhaid i ni hefyd ddileu rhwystrau rhag cymryd rhan ym meysydd cyflogaeth, trafnidiaeth, tai a gwasanaethau cyhoeddus, a chefnogi pobl anabl i mewn i rolau arweinyddiaeth. Yn hanfodol, rhaid i bobl anabl fod yn ganolog i wneud penderfyniadau, llunio gwasanaethau a sicrhau hygyrchedd yn ddiofyn. Sut bydd yr ymrwymiadau hyn yn cael eu gorfodi? Sut bydd cynnydd yn cael ei fesur? Pa rôl ffurfiol fydd gan bobl anabl wrth ddal y Llywodraeth i gyfrif? A gan fod 21 y cant o bobl yng Nghymru yn anabl, pam nad oes Gweinidog pwrpasol i bobl anabl? 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762609 101 En 2026-06-02T14:21:37 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3101&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Rwy'n cytuno â'r pwyntiau a gafodd eu gwneud ar yr angen i ymwreiddio popeth yr ydyn ni'n ei wneud o ran hawliau pobl anabl. Yma, byddwn i'n gobeithio y gallen ni gael cytundeb ar draws y Siambr hon ar y dull gweithredu, ac mae'n ymwneud â datblygu gwaith a gafodd ei wneud gan y Llywodraeth flaenorol hefyd. Mae gennym ni gynllun hawliau pobl anabl, a gafodd ei gyhoeddi ym mis Rhagfyr y llynedd. Mae'n gynllun 10 mlynedd gyda chamau gweithredu sy'n amrywio ar draws y Llywodraeth, a bwrdd cynghori allanol wedi'i sefydlu i sicrhau bod camau gweithredu'n dryloyw, yn atebol ac yn ymatebol. Mae'r cyfarfod nesaf yn cael ei gynnal yn ddiweddarach y mis hwn. Byddwn ni'n datblygu hynny. Yn bendant, rwyf i eisiau gwahodd Aelodau yma i allu cyfrannu at y gwaith hwnnw. Dylai, fe ddylai bob amser fod rôl i bobl anabl wrth lunio a gorfodi polisi. Fe wnaf i orffen trwy ddweud fy mod i'n cytuno'n llwyr, wrth gwrs, ac rwy'n gwbl gyson fy hun â'r model cymdeithasol o anabledd. Rydyn ni wedi ymrwymo'n llwyr i hwnnw fel Llywodraeth. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762614 102 Cy 2026-06-02T14:22:42 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3166&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Y Llywydd Irranca-Davies, Huw Cwestiwn 9, Shav Taj. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762615 103 En 2026-06-02T14:22:45 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3169&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 12175 12175 Shav Taj AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12175 Taj, Shav Byddech chi'n disgwyl i mi siarad am waith teg, fel cyn-ysgrifennydd cyffredinol TUC Cymru—felly dyna fi'n datgan buddiant. Roedd gwaith teg yn flaenoriaeth allweddol i Lywodraeth ddiwethaf Cymru, ac oherwydd bod llawer o weithwyr yng Nghymru— 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762617 104 En 2026-06-02T14:22:58 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3182&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Y Llywydd Irranca-Davies, Huw Gofynnwch y cwestiwn yn gyntaf.  16060 7 2026-06-02T13:30:01 762621 105 Cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog B Gwaith Teg i Weithwyr y Sector Cyhoeddus 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762622 106 Cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog O 12175 12175 Shav Taj AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12175 Taj, Shav 9. Sut y mae'r Prif Weinidog yn hyrwyddo gwaith teg i weithwyr y sector cyhoeddus? OQ64073 [R] 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762623 107 En 2026-06-02T14:23:09 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3193&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Diolch. Byddwn ni'n cyflawni gwaith teg drwy ymwreiddio partneriaeth gymdeithasol yn ganolog i'n gwasanaethau cyhoeddus a'r Llywodraeth, cydnabod gweithwyr fel arbenigwyr, a sicrhau eu bod yn cael eu clywed wrth lunio gwaith darparu gwasanaethau ac amodau gwaith. Byddwn ni hefyd yn mabwysiadu dull 'gwaith teg yn gyntaf' i annog gwaith teg, saff a diogel wedi'i wreiddio mewn urddas a pharch. Roedd y rhain yn negeseuon canolog yn un o fy ymrwymiadau cyntaf fel Prif Weinidog yng nghyngres TUC Cymru. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762629 108 En 2026-06-02T14:23:36 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3220&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 12175 12175 Shav Taj AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12175 Taj, Shav Rwy'n newydd-ddyfodiad, felly rwy'n dal i ddysgu. Fel yr oeddwn i'n ei ddweud, roedd gwaith teg yn amlwg yn flaenoriaeth allweddol i Lywodraeth Lafur Cymru ddiwethaf, oherwydd mae llawer o weithwyr yng Nghymru yn dal i wynebu problemau difrifol fel cyflog isel, ansicrwydd swyddi a hawliau cyflogaeth gwan, y mae Llywodraeth Lafur y DU erbyn hyn yn mynd i'r afael â nhw drwy gyflwyno'r ddeddfwriaeth hawliau cyflogaeth. Ar ôl annerch cyngres y TUC, mae'n dda iawn clywed eich bod chi wedi ymrwymo i waith teg, ond wrth ei flas y bydd profi'r pwdin bob amser. Mae'n bwysig iawn bod pob sector cyhoeddus yng Nghymru yn deall na fyddan nhw mewn sefyllfa lle, yn sydyn, y byddan nhw'n gweld eu hamodau a thelerau'n cael eu hisraddio neu'n cael eu Cymreigio'n negyddol. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762634 109 En 2026-06-02T14:24:19 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3263&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Wrth ei flas y bydd profi'r pwdin, a bydd y blas yn yr achos hwn yn ymwneud â ph'un ai ydyn ni'n gwireddu'r addewidion yr ydyn ni wedi'u gwneud ar ein hymrwymiad i nid yn unig i barhau â'r model partneriaeth gymdeithasol a oedd eisoes ar waith ond ei gryfhau, ac nid yn unig cyflawni ond cryfhau'r gwaith teg sy'n cael ei ymwreiddio fel egwyddor wrth wraidd ein gwasanaethau cyhoeddus. Mae'n ymwneud â darparu swyddi gwell, mae'n ymwneud â darparu gwasanaethau cyhoeddus cryfach, Cymru decach. Mae gweithwyr, cyflogwyr a'r Llywodraeth yn eistedd fel partneriaid ar y cyngor partneriaeth gymdeithasol, a fy swydd i yw gwneud y mwyaf o'r bartneriaeth honno a chyflawni ar gyfer pobl Cymru. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762589 110 En 2026-06-02T14:25:00 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3304&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762590 111 Cy 2026-06-02T14:25:03 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3307&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Y Llywydd Irranca-Davies, Huw Ac yn olaf, James Evans. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762593 112 Cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog B Blaenoriaethau ar gyfer Amaethyddiaeth 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762595 113 Cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog O 8585 8585 James Evans AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8585 Evans, James 10. A wnaiff y Prif Weinidog amlinellu blaenoriaethau Llywodraeth Cymru ar gyfer amaethyddiaeth? OQ64067 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762597 114 En 2026-06-02T14:25:10 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3314&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Amaethyddiaeth yw asgwrn cefn ein heconomi wledig ac yn anadl einioes ein cymunedau gwledig. Bydd Llywodraeth Cymru yn rhoi cefnogaeth gref i'n ffermwyr. Yn ein 100 diwrnod cyntaf, byddwn ni'n cadarnhau cylch cyllido amlflwyddyn yn hytrach na'r taliad cynllun ffermio cynaliadwy blynyddol presennol, yn comisiynu adolygiad annibynnol o'r baich biwrocrataidd ar ffermydd teuluol yng Nghymru, ac yn dechrau gweithio ar strategaeth fwyd genedlaethol newydd a chynhwysfawr. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762592 115 En 2026-06-02T14:25:31 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3335&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 8585 8585 James Evans AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8585 Evans, James Brif Weinidog, dros ddau ddegawd, mae'r fuches sugno yng Nghymru wedi gostwng dros 40 y cant yma yng Nghymru, ac mae hynny wedi rhoi pwysau enfawr ar ein màs critigol o niferoedd da byw. Rydyn ni wedi'i weld yn ein lladd-dai ledled y wlad. Gyda'r niferoedd yn gostwng, mae hynny'n rhoi pwysau enfawr ar swyddi a sicrwydd yn y dyfodol ar gyfer y lladd-dai hynny. Mae eich plaid yn y gorffennol wedi cefnogi argymhellion y Pwyllgor Newid Hinsawdd ar leihau niferoedd da byw. Felly, a wnewch chi heddiw—? Do, Brif Weinidog; rydw i wedi'ch gweld chi'n cefnogi polisïau yn ei gylch yn y Siambr hon. Rwy'n eich gweld chi'n nodi nad ydych chi'n cytuno â mi. Brif Weinidog, rwyf i eisiau gwybod yn glir, ac rwy'n siŵr bod y gymuned amaethyddol eisiau hynny hefyd, beth mae'ch Llywodraeth yn mynd i'w wneud i sicrhau ein bod ni'n cynyddu nifer yr unedau da byw ledled Cymru i sicrhau ein diogeledd bwyd a sicrhau ein bod yn diogelu swyddi yn ein lladd-dai ledled Cymru? 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762607 116 En 2026-06-02T14:26:19 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3383&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Ein gwaith yw cefnogi amaethyddiaeth fel conglfaen nid yn unig yr economi wledig, ond y gymdeithas wledig. Nid yw'r Llywodraeth hon wedi cefnogi nac wedi galw am leihau nifer y da byw. Mae'r Llywodraeth hon wedi cefnogi polisïau amgylcheddol. Mae'r ffermwyr yr ydw i'n eu hadnabod, a'r rhai yr ydw i'n siarad â nhw, eisiau cael eu gweld yn amgylcheddol gyfrifol. Mae'r holl gamau yr ydyn ni eisiau'u dilyn fel y Llywodraeth hon yn helpu amaethyddiaeth i fod yn fwy cynaliadwy, yn fwy proffidiol ac yn fwy cynaliadwy yn amgylcheddol. Efallai y bydd yr Aelod yn credu nad yw hynny'n bosibl, ond rwy'n ofni ei fod yn brwydro'n ofer yna. Mae'n rhaid i ni ei wneud yn bosibl, ac mae'r diwydiant amaethyddol yn dweud wrthyf eu bod eisiau i hynny gael ei wireddu. Gallwn wneud ein ffermydd teuluol yn fwy cynaliadwy. Gallwn ddefnyddio offer sydd ar gael i gefnogi amaethyddiaeth mewn sawl ffordd wahanol, ac rwyf i wedi cyfeirio at rai ohonyn nhw eisoes—ar TB, ar barthau perygl nitradau, ar y cynllun bwyd. Mesurwch ni yn ôl ein llwyddiant wrth wneud hynny, ond byddwn ni'n cefnogi ffermydd teuluol Cymru mewn ffordd nad oes unrhyw Lywodraeth Cymru wedi'i wneud o'r blaen. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762625 117 Cy 2026-06-02T14:27:39 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3463&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Y Llywydd Irranca-Davies, Huw Diolch, Brif Weinidog. Diolch, Aelodau, hefyd.  16060 7 2026-06-02T13:30:01 762630 118 En 2026-06-02T14:27:41 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3465&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Y Llywydd Irranca-Davies, Huw Fe wnaethon ni ymdrin â llawer o gwestiynau yna. Diolch yn fawr iawn.  16060 7 2026-06-02T13:30:01 762631 119 Cy 2026-06-02T14:27:45 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3469&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Y Llywydd Irranca-Davies, Huw Cyn mynd ymlaen, galwaf ar Andrew R.T. Davies. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762632 120 En 2026-06-02T14:27:49 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3473&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Y Llywydd Irranca-Davies, Huw Andrew, diolch am gael gair tawel gyda mi. Rydych chi eisiau egluro rhywbeth ar y cofnod. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762633 121 En 2026-06-02T14:27:55 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3479&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 143 143 Andrew R.T. Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=143 Davies, Andrew R.T. Diolch. Dylwn i fod wedi datgan buddiant ar y cwestiwn atodol ar TB mewn gwartheg, a hoffwn i hynny fod ar y cofnod. Diolch. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762636 122 Cy 2026-06-02T14:28:02 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3486&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Y Llywydd Irranca-Davies, Huw Diolch yn fawr iawn. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762638 123 Cy 2026-06-02T14:28:04 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3488&l=cy 260602-2 2. Cynnig o dan Reol Sefydlog 9.1 i gytuno i argymhelliad y Prif Weinidog i'w Fawrhydi i berson gael ei benodi'n Gwnsler Cyffredinol C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Y Llywydd Irranca-Davies, Huw Eitem 2 yw'r cynnig o dan Reol Sefydlog 9.1 i gytuno i argymhelliad y Prif Weinidog i'w Fawrhydi i berson gael ei benodi'n Gwnsler Cyffredinol. Galwaf ar y Prif Weinidog i wneud y cynnig—Rhun ap Iorwerth. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762639 124 Cy 260602-2 2. Cynnig o dan Reol Sefydlog 9.1 i gytuno i argymhelliad y Prif Weinidog i'w Fawrhydi i berson gael ei benodi'n Gwnsler Cyffredinol I Cynnig NNDM9238 Rhun ap Iorwerth Cynnig bod y Senedd, yn unol â Rheol Sefydlog 9.1, yn cytuno â'r argymhelliad gan Brif Weinidog Cymru i Ei Fawrhydi benodi Elfyn Llwyd yn Gwnsler Cyffredinol. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762640 125 Cy 260602-2 2. Cynnig o dan Reol Sefydlog 9.1 i gytuno i argymhelliad y Prif Weinidog i'w Fawrhydi i berson gael ei benodi'n Gwnsler Cyffredinol I Cynigiwyd y cynnig. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762641 126 Cy 2026-06-02T14:28:24 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3508&l=cy 260602-2 2. Cynnig o dan Reol Sefydlog 9.1 i gytuno i argymhelliad y Prif Weinidog i'w Fawrhydi i berson gael ei benodi'n Gwnsler Cyffredinol C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Diolch, Lywydd. Pleser ydy enwebu Elfyn Llwyd ar gyfer swydd y Cwnsler Cyffredinol. Yn fargyfreithiwr ac yn seneddwr profiadol, dwi'n gwybod y bydd Elfyn yn camu i'r rôl efo'r un urddas, yr un angerdd a'r un agwedd bragmataidd a ddiffiniodd ei yrfa yn San Steffan ac a ddenodd barch o bob cwr o Dŷ'r Cyffredin. Mi weithiodd o'n drawsbleidiol i arwain yr ymgyrch dros greu trosedd benodol o stelcian. Mi fu yn lladmerydd diflino dros hawliau cyn-filwyr a thros system gyfiawnder i Gymru. Mae'n debyg i Elfyn ragweld y foment yma mewn cyfweliad efo Dewi Llwyd chwe blynedd yn ôl, gan rannu fod un uchelgais yn weddill ganddo, sef i ddod yn Gwnsler Cyffredinol yn y Senedd. Ddywedodd o ddim wrthyf fi, ond mi ddywedodd o bryd hynny, a dwi'n dyfynnu: 'byswn i'n licio cyfrannu gymaint ag y medrwn i tuag at ddatblygu'r Gymru newydd trwy'r cyfrwng hynny.' Lywydd, does gen i ddim amheuaeth y bydd y cyfraniad hwnnw yn un gwerthfawr, meddylgar ac egwyddorol. Dwi'n gofyn i Aelodau gefnogi'r enwebiad hwn heddiw. Diolch yn fawr iawn. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762654 127 Cy 2026-06-02T14:29:28 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3572&l=cy 260602-2 2. Cynnig o dan Reol Sefydlog 9.1 i gytuno i argymhelliad y Prif Weinidog i'w Fawrhydi i berson gael ei benodi'n Gwnsler Cyffredinol C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Y Llywydd Irranca-Davies, Huw Diolch, Brif Weinidog. Galwaf nawr ar y darpar Gwnsler Cyffredinol i wneud cyfraniad byr. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762657 128 Cy 2026-06-02T14:29:45 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3589&l=cy 260602-2 2. Cynnig o dan Reol Sefydlog 9.1 i gytuno i argymhelliad y Prif Weinidog i'w Fawrhydi i berson gael ei benodi'n Gwnsler Cyffredinol C 12193 12193 Elfyn Llwyd https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12193 Y Darpar Gwnsler Cyffredinol Llwyd, Elfyn Diolch, Lywydd. Anrhydedd, wrth reswm, ydy cael fy enwebu gan y Prif Weinidog ar gyfer penodiad fel Cwnsler Cyffredinol Cymru. Os bydd y Senedd yn cytuno gyda'i argymhelliad o, rwy'n addo cynnal y safonau a ddisgwylir gennyf gan y cod gweinidogol, ac ymgymryd â'm dyletswydd, fel sy'n ofynnol, gan edrych ar uniondeb, annibyniaeth a pharch at reolaeth y gyfraith. Ymrwymaf i ddarparu cyngor clir, cadarn a diduedd i Lywodraeth Cymru, a gweithio at gryfhau ansawdd a hygrededd cyfraith Cymru wrth inni gymryd y cam nesaf arwyddocaol hwn yn ein hanes datganoledig. Ymrwymaf, felly, i weithio'n adeiladol gyda'r Llywodraeth, a gyda chi, y Senedd, gan gydnabod rôl hanfodol y Senedd wrth graffu, a sicrhau tryloywder yn y ffordd y gwneir penderfyniadau cyfreithiol. Dwi'n addo hefyd i gyflawni fy nyletswyddau yn deg, yn ddiwyd, gyda ffocws clir ar fynnu'r gorau i Gymru bob amser, a gyda'r egni newydd sy'n llywio gweledigaeth y Llywodraeth yma, er budd pobl Cymru. Diolch yn fawr iawn. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762606 129 Cy 2026-06-02T14:30:00 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3604&l=cy 260602-2 2. Cynnig o dan Reol Sefydlog 9.1 i gytuno i argymhelliad y Prif Weinidog i'w Fawrhydi i berson gael ei benodi'n Gwnsler Cyffredinol C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762620 130 Cy 2026-06-02T14:30:00 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3604&l=cy 260602-2 2. Cynnig o dan Reol Sefydlog 9.1 i gytuno i argymhelliad y Prif Weinidog i'w Fawrhydi i berson gael ei benodi'n Gwnsler Cyffredinol C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762642 131 En 2026-06-02T14:31:12 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3676&l=cy 260602-2 2. Cynnig o dan Reol Sefydlog 9.1 i gytuno i argymhelliad y Prif Weinidog i'w Fawrhydi i berson gael ei benodi'n Gwnsler Cyffredinol C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762650 132 Cy 2026-06-02T14:31:35 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3699&l=cy 260602-2 2. Cynnig o dan Reol Sefydlog 9.1 i gytuno i argymhelliad y Prif Weinidog i'w Fawrhydi i berson gael ei benodi'n Gwnsler Cyffredinol C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762730 133 Cy 2026-06-02T00:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=-48596&l=cy 260602-2 2. Cynnig o dan Reol Sefydlog 9.1 i gytuno i argymhelliad y Prif Weinidog i'w Fawrhydi i berson gael ei benodi'n Gwnsler Cyffredinol C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762643 134 Cy 2026-06-02T14:31:12 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3676&l=cy 260602-2 2. Cynnig o dan Reol Sefydlog 9.1 i gytuno i argymhelliad y Prif Weinidog i'w Fawrhydi i berson gael ei benodi'n Gwnsler Cyffredinol C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Y Llywydd Irranca-Davies, Huw Felly, y cwestiwn yw: a ddylid derbyn y cynnig heb ei ddiwygio? A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? Nac oes. Felly, derbynnir y cynnig yn unol â Rheol Sefydlog 12.36.  16060 7 2026-06-02T13:30:01 762646 135 Cy 260602-2 2. Cynnig o dan Reol Sefydlog 9.1 i gytuno i argymhelliad y Prif Weinidog i'w Fawrhydi i berson gael ei benodi'n Gwnsler Cyffredinol I Derbyniwyd y cynnig yn unol â Rheol Sefydlog 12.36. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762648 136 Cy 2026-06-02T14:31:34 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3698&l=cy 260602-3 3. Cynnig i benodi Comisiwn y Senedd C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Y Llywydd Irranca-Davies, Huw Nesaf, eitem 3, cynnig i benodi Comisiwn y Senedd. Galwaf ar aelod o'r Pwyllgor Busnes i wneud y cynnig yn ffurfiol. Heledd Fychan. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762651 137 Cy 260602-3 3. Cynnig i benodi Comisiwn y Senedd I Cynnig NDM9241 Huw Irranca-Davies Cynnig bod y Senedd, yn unol â Rheol Sefydlog 7.1, yn penodi Peredur Owen Griffiths (Plaid Cymru), Laura Anne Jones (Reform UK), Vikki Howells (Llafur Cymru) ac Andrew RT Davies (Ceidwadwyr Cymreig), yn aelodau o Gomisiwn y Senedd. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762652 138 Cy 260602-3 3. Cynnig i benodi Comisiwn y Senedd I Cynigiwyd y cynnig. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762655 139 Cy 2026-06-02T14:31:47 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3711&l=cy 260602-3 3. Cynnig i benodi Comisiwn y Senedd C 426 426 Heledd Fychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Trefnydd, Prif Chwip a Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon Fychan, Heledd Cynnig yn ffurfiol. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762658 140 Cy 2026-06-02T14:31:49 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3713&l=cy 260602-3 3. Cynnig i benodi Comisiwn y Senedd C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Y Llywydd Irranca-Davies, Huw Diolch. Y cwestiwn yw: a ddylid derbyn y cynnig? A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? Nac oes. Felly, derbynnir y cynnig yn unol â Rheol Sefydlog 12.36.  16060 7 2026-06-02T13:30:01 762731 141 Cy 260602-3 3. Cynnig i benodi Comisiwn y Senedd I Derbyniwyd y cynnig yn unol â Rheol Sefydlog 12.36. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762661 142 Cy 2026-06-02T14:32:11 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3735&l=cy 260602-4 4. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Y Llywydd Irranca-Davies, Huw Eitem 4, y datganiad a chyhoeddiad busnes. Galwaf ar y Trefnydd, Heledd Fychan.  16060 7 2026-06-02T13:30:01 762662 143 Cy 2026-06-02T14:32:18 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3742&l=cy 260602-4 4. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 426 426 Heledd Fychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Trefnydd, Prif Chwip a Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon Fychan, Heledd Diolch, Lywydd. Ers y Cyfarfod Llawn diwethaf, mae dau ychwanegiad wedi'u gwneud i agenda heddiw. Mi fydd y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal a'r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni yn gwneud datganiadau llafar ar eu blaenoriaethau portffolio. Mae busnes drafft y tair wythnos nesaf wedi'i nodi yn y datganiad busnes sydd ar gael i'r Aelodau yn electronig. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762670 144 Cy 2026-06-02T14:32:42 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3766&l=cy 260602-4 4. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Y Llywydd Irranca-Davies, Huw Diolch yn fawr iawn. Galwaf ar Mair Rowlands. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762672 145 Cy 2026-06-02T14:32:52 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3776&l=cy 260602-4 4. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 5084 5084 Mair Rowlands AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5084 Rowlands, Mair Diolch, Lywydd. Fe hoffwn ofyn am ddatganiad pellach gan y Dirprwy Weinidog dros Drafnidiaeth ynglŷn â chau pont y Borth dros yr hanner tymor ac eto y bore yma. Roeddwn i'n croesawu'r datganiad a wnaeth y Dirprwy Weinidog dros y toriad, ac yn fwy fyth y camau pendant a gymerwyd gan y Llywodraeth i rwystro rhagor o gerbydau rhy drwm rhag croesi'r bont. Roedd hi'n wythnos brysur ym Mangor Conwy Môn yn croesawu holl ymwelwyr a chystadleuwyr Eisteddfod yr Urdd, ond mae miloedd o drigolion lleol yn dibynnu ar y bont drwy gydol y flwyddyn hefyd, ac felly mae angen mesurau yn eu lle i sicrhau bod y bont ar agor o hyd.  Fe fydd y Dirprwy Weinidog yn ymwybodol bod y Llywodraeth flaenorol wedi addo y byddai'r gwaith cynnal a chadw wedi'i orffen dros flwyddyn yn ôl, ond bod sawl oedi wedi bod ers hynny, ac mae'n ddealladwy, felly, fod yna rwystredigaeth fawr yn lleol.  Mae gen i bob ffydd yn Llywodraeth Plaid Cymru i fod yn llawer mwy gweithgar wrth fynd ati, nid yn unig i sicrhau bod y gwaith cynnal a chadw presennol yn cael ei gwblhau mor fuan â phosib, ond hefyd y bydd datrysiad tymor hir yn cael ei ganfod i sicrhau nad oes yna rwystr i bobl deithio rhwng Ynys Môn a'r tir mawr. Byddai datganiad pellach ar y camau hynny yn cael ei werthfawrogi gan drigolion Bangor Conwy Môn.  16060 7 2026-06-02T13:30:01 762687 146 Cy 2026-06-02T14:34:14 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3858&l=cy 260602-4 4. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 426 426 Heledd Fychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Diolch am y cwestiwn. Fel rhywun oedd ar yr ynys, fy mam ynys i, fel rhywun o Fôn yn wreiddiol, ar gyfer Eisteddfod yr Urdd, dwi'n meddwl, oedd, mi oedd o'n rhwystredigaeth, ond, yn amlwg, i bobl yr ynys sydd yn byw efo hyn bob dydd, a'r ansicrwydd, mae o'n fater sydd angen cael datrysiad, a dwi'n siŵr bod yr Aelod wedi clywed sylwadau'r Prif Weinidog yn gynharach yn ystod y cwestiynau y prynhawn yma.  Mae pobl Ynys Môn a phobl ledled gogledd Cymru, wedi cael eu siomi am lawer rhy hir o ran gwydnwch croesfannau'r Fenai, ac mae heddiw yn profi unwaith yn rhagor pam mae angen canfod datrysiad. Tra bod y Llywodraeth flaenorol wedi methu â gweld y mater yma fel blaenoriaeth, mi fydd y Llywodraeth yma yn gweithredu gyda mwy o frys a ffocws i geisio ymateb i'r sefyllfa.  Dwi'n gwybod bod y Dirprwy Weinidog trafnidiaeth yn edrych ar y mater hwn ar fyrder, ac mi fydd o'n falch iawn i ddod â datganiad llafar ymlaen i'r Senedd yr wythnos nesaf.  16060 7 2026-06-02T13:30:01 762624 147 Cy 2026-06-02T14:35:00 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3904&l=cy 260602-4 4. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762635 148 En 2026-06-02T14:35:12 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3916&l=cy 260602-4 4. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 4562 4562 Laura Anne Jones AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4562 Jones, Laura Anne Nid oes unman i guddio nawr, nid oes mwy o esgusodion, mae'r Goruchaf Lys wedi dyfarnu, mae'r canllawiau wedi'u cyhoeddi ac mae'r gyfraith yn hollol glir. A all Llywodraeth Cymru newydd gyhoeddi datganiad brys yn diffinio beth yw menyw at y dibenion hyn, a rhoi amserlen ddiffiniol i ni ynghylch pryd y bydd polisïau a chanllawiau'n cael eu newid i gydymffurfio â'r gyfraith, fel y gall y Senedd hon, o'r diwedd, geisio amddiffyn menywod a merched ledled Cymru? Diolch. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762644 149 En 2026-06-02T14:35:39 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3943&l=cy 260602-4 4. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 426 426 Heledd Fychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Mae Llywodraeth Cymru yn parchu dyfarniad y Goruchaf Lys ac yn asesu goblygiadau'r dyfarniad a chod ymarfer y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol ar gyfer gwasanaethau a chyfrifoldebau datganoledig yng Nghymru. Mae'r dyfarniad yn gosod y sefyllfa gyfreithiol bresennol, ac mae gwaith ar y gweill i sicrhau bod polisi ac arferion datganoledig yn parhau i gydymffurfio ag ef. Bydd Llywodraeth Cymru yn parhau i gyflawni ei dyletswyddau cydraddoldeb ac yn disgwyl i bob unigolyn gael ei drin gydag urddas a pharch. Byddwn ni'n cefnogi deiliaid dyletswyddau i weithredu'r gyfraith yn deg, yn gyson ac yn gyfreithlon. Ond gadewch i mi fod yn hollol glir o'r cychwyn cyntaf: mae'r Llywodraeth hon yn parhau i fod yn gadarn yn ein hymrwymiad i gynhwysiant. Mae pobl drawsrywiol yn parhau i fod yn rhan werthfawr o'n cymunedau yng Nghymru ac yn parhau i gael eu hamddiffyn yn y gyfraith rhag gwahaniaethu ac aflonyddu. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762656 150 En 2026-06-02T14:36:29 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3993&l=cy 260602-4 4. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 174 174 Lynne Neagle AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=174 Neagle, Lynne Drefnydd, a gaf i ofyn am ddau ddatganiad? Mae'r cyntaf gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal Cymdeithasol. Ar ôl adroddiad Archwilio Cymru ar gyfathrach bwrdd iechyd Aneurin Bevan â phartneriaeth eHarley, fe wnes i ac AS Torfaen gyflwyno sylwadau i Archwilio Cymru. Gwnaeth yr adroddiad y maen nhw wedi'i gyhoeddi ganfod nad oedd y bwrdd iechyd wedi cynnal diwydrwydd dyladwy priodol cyn gadael i gontractau lluosog fynd at bartneriaeth eHarley. Ond mae'r adroddiad hefyd yn dweud nad yw canllawiau Llywodraeth Cymru yn y maes hwn wedi cael eu hadolygu ers 2006. Felly, hoffwn i ofyn am ddatganiad gan y Gweinidog Cabinet sy'n nodi sut y bydd y Llywodraeth yn ymateb. Hoffwn i hefyd ofyn am ddatganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Sgiliau ac Addysg Drydyddol. Roeddwn i'n bryderus iawn o weld yn y rhestr o gyfrifoldebau ar gyfer ei swydd newydd, o ystyried yr heriau enfawr yr ydyn ni'n eu hwynebu mewn addysg drydyddol, mai eitem Rhif 1 oedd diwygio rhaglen Seren. Nawr, rwy'n falch iawn o'n rhaglen Seren. Mae'n galluogi ein pobl ifanc i fynd i rai o'r prifysgolion gorau ledled y DU, gan gynnwys yng Nghymru, ac rwy'n siŵr na fyddai unrhyw un ohonon ni eisiau gweld sefyllfa lle mae cyfleoedd ein pobl ifanc yn gyfyngedig. Hoffwn i ofyn am ddatganiad sy'n nodi'r flaenoriaeth y bydd hyn i'r Llywodraeth. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762663 151 Cy 2026-06-02T14:38:08 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=4092&l=cy 260602-4 4. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 426 426 Heledd Fychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Diolch am y ddau gwestiwn. O ran y pwynt cyntaf, mi fyddwch chi'n ymwybodol, fel y gwnaethoch chi sôn, am yr ymchwiliad gan Archwilio Cymru. Yn sicr, mae swyddogion Llywodraeth Cymru yn adolygu'r canfyddiadau a'r argymhellion yn llawn, ac yn diweddaru canllawiau cenedlaethol i gryfhau'r due diligence sydd ei angen a sicrhau bod trefniadau yn parhau i fod yn gadarn, yn gymesur ac yn gyson ledled Cymru. O ran Seren, mi fyddwch chi'n ymwybodol, yn ein cynllun 100 diwrnod cyntaf, y bydd Llywodraeth Cymru yn archwilio opsiynau ar gyfer diwygio Academi Seren i ganolbwyntio mwy ar fynd i'r afael â'r bwlch cyfranogiad, cefnogi dysgwyr o gymunedau mwyaf difreintiedig Cymru, yn ogystal â galluogi dysgwyr yn well i wneud cais i sefydliadau uwch yng Nghymru. Mae'r Dirprwy Weinidog dros Sgiliau ac Addysg Drydyddol yn bwriadu cyhoeddi datganiad ysgrifenedig ar y mater hwn maes o law. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762666 152 En 2026-06-02T14:39:02 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=4146&l=cy 260602-4 4. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 145 145 Paul Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=145 Davies, Paul Drefnydd, byddwn i'n ddiolchgar pe gallem ni gael datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni ar y polisi trothwy swyddi gwag 182 diwrnod ar gyfer llety gwyliau wedi'u dodrefnu. Nawr, mae'r polisi hwn yn cael effaith sylweddol ar y diwydiant twristiaeth ledled Cymru. Dangosodd yr arolwg perchnogion blynyddol diweddaraf a gafodd ei gynnal gan y Professional Association of Self-Caterers UK mai'r trothwy swyddi gwag sy'n parhau i fod yn brif bryder ymhlith gweithredwyr. Nawr, er bod Llywodraeth Cymru wedi nodi bod y polisi hwn yn cael ei adolygu, mae angen mwy o eglurder ar fusnesau twristiaeth yng Ngheredigion a sir Benfro, ac ar draws Cymru yn ehangach, am yr amserlen sy'n gysylltiedig ag adolygu'r polisi hwn a phryd y bydd unrhyw benderfyniadau'n cael eu gwneud ynghylch newidiadau posibl i'r trothwy i gefnogi'r diwydiant yn well. Felly, byddwn i'n ddiolchgar pe gallem ni gael datganiad gan y Gweinidog Cabinet ar ddechrau'r Senedd hon yn amlinellu cynlluniau Llywodraeth Cymru ar gyfer y maes polisi hwn, fel y gall y diwydiant twristiaeth fod yn glir ynglŷn â'r polisi hwn a bod yn glir y bydd Llywodraeth Cymru yn cymryd camau i fynd i'r afael â'u pryderon. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762649 153 En 2026-06-02T14:40:00 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=4204&l=cy 260602-4 4. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762653 154 Cy 2026-06-02T14:40:11 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=4215&l=cy 260602-4 4. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 426 426 Heledd Fychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Diolch yn fawr am y cwestiwn hwnnw. Mi fyddwch chi'n ymwybodol bod y Llywodraeth hon yn cydnabod gwerth y sector twristiaeth i Gymru a'n bod ni wedi ymrwymo i fod yn edrych ar hyn. Mae'r Gweinidog perthnasol yn y Siambr—mi fyddan nhw wedi clywed eich cais chi heddiw. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762667 155 En 2026-06-02T14:40:29 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=4233&l=cy 260602-4 4. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 4983 4983 Jane Dodds AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4983 Dodds, Jane Prynhawn da, Drefnydd—croeso i'r rôl. A gaf i ofyn am ddatganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Iechyd Cyhoeddus ac Ataliol ar y bylchau brys yn niwed gamblo yma yng Nghymru? Ar ôl cyflwyno'r ardoll niwed gamblo, cafodd £1.3 miliwn o gyllid ei ddyfarnu'n yn ei gyfanrwydd i Fwrdd Iechyd Prifysgol Betsi Cadwaladr. Ond ers mis Ebrill, nid yw'r gwasanaeth newydd wedi gallu diwallu anghenion yr holl gleientiaid sydd wedi cael eu hatgyfeirio, gan adael sefydliadau trydydd sector pwrpasol i geisio adfer y sefyllfa a hunan-ariannu triniaethau. Yr un mor bryderus yw'r oedi parhaus gan Iechyd Cyhoeddus Cymru wrth sefydlu trefniadau comisiynu gwasanaethau atal. Gyda thua dau berson bob dydd yn y Deyrnas Unedig yn marw trwy hunanladdiad sy'n gysylltiedig â niwed gamblo, gall cyfle amserol i fanteisio ar gymorth olygu'r gwahaniaeth rhwng bywyd a marwolaeth. Felly, tybed a allech chi fynd â hynny yn ôl at y Dirprwy Weinidog perthnasol. Ac mae'n wych, mewn gwirionedd, gweld yr holl Gabinet a Dirprwy Weinidogion yma yn gwrando ar y cwestiynau hyn. Felly, rwy'n gobeithio y byddwn ni'n gallu cael atebion ac ymatebion i'n datganiadau. Diolch yn fawr iawn. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762674 156 Cy 2026-06-02T14:41:43 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=4307&l=cy 260602-4 4. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 426 426 Heledd Fychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Diolch yn fawr iawn am godi mater mor eithriadol o bwysig. Rydych chi'n iawn: mae'r Gweinidogion perthnasol yma ac wedi clywed hynna'n uniongyrchol heddiw. Mi fyddwch chi'n ymwybodol o'r ffaith fod y Prif Weinidog wedi apwyntio Dirprwy Weinidog sydd yn edrych yn benodol ar y meysydd hyn o ymrwymiad y Llywodraeth hon i edrych ar sut rydyn ni'n gallu sicrhau, yn draws-bortffolio, ein bod ni'n gallu cefnogi pobl yn well. Dŷn ni hefyd yn gwerthfawrogi'r pwysau mawr sydd ar y trydydd sector, sydd yn gwneud gwaith gwyrthiol a phwysig, ond hefyd pa mor fregus ydy nifer o'r gwasanaethau hyn. Ac yn sicr, mae'n ffaith ein bod ni wedi clywed hynny'n glir—diolch i chi am ei godi o. Dwi'n siŵr y bydd y Gweinidogion eisiau bod yn ymwneud efo Aelodau sydd o'r farn dŷch chi wedi ei mynegi heddiw. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762679 157 En 2026-06-02T14:42:34 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=4358&l=cy 260602-4 4. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 12178 12178 Anna Nicholl AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12178 Nicholl, Anna Trefnydd, mae yna heriau penodol i'r system iechyd a gofal cymdeithasol yng Ngheredigion Penfro, lle mae pellteroedd hir yn golygu nad yw symud gwasanaethau o ysbytai Llwynhelyg a Bronglais a'u canoli wedi gweithio i bobl na chymunedau yn y canolbarth a'r gorllewin. Mae Bwrdd Iechyd Prifysgol Hywel Dda erbyn hyn yn ymgynghori eto ar newidiadau i'r ffordd y mae gwasanaethau strôc yn cael eu darparu, ac mae pryderon yn lleol ynglŷn ag effaith y cynigion hyn. A wnaiff y Llywodraeth ystyried, felly, gwneud datganiad ar fynediad cyfartal i wasanaethau iechyd yng nghefn gwlad Cymru? Diolch. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762680 158 Cy 2026-06-02T14:43:11 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=4395&l=cy 260602-4 4. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 426 426 Heledd Fychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Diolch am y cwestiwn ac am fynegi'r pryderon hyn. Mae yna nifer, wrth gwrs, wedi eu hamlygu, a dŷn ni'n deall, yn enwedig mewn ardaloedd gwledig, lle mae seilwaith trafnidiaeth yn anodd, pa mor bryderus ydy hyn. Fel y gwyddoch, mae'r bwrdd iechyd eisoes wedi gwneud y penderfyniad ar lawdriniaeth gyffredinol frys, ond nid ydy'r bwrdd iechyd wedi cyrraedd penderfyniad terfynol ar wasanaethau strôc eto. Felly, fe hoffem ni fel Llywodraeth fod yn atgoffa cleifion, teuluoedd a rhanddeiliaid i gymryd rhan yn yr ymgynghoriad cyhoeddus a fydd yn rhedeg am wyth wythnos. Mi fydd hyn yn rhoi cyfle ychwanegol a phwysig i randdeiliaid adolygu'r cynigion yn fanwl ac i godi unrhyw bryderon neu roi adborth pellach. Mae'n bwysig bod y pryderon ynghylch y cynigion gwreiddiol yn cael eu cydnabod, ac mae angen inni weld gwelliannau mewn gwasanaethau strôc, yn enwedig mewn ardaloedd gwledig. Fel y byddwch chi'n ymwybodol, y bwrdd iechyd sydd yn gyfrifol am gynllunio a darparu gwasanaethau i boblogaeth leol, ond wrth gyflawni'r rôl yma, mae Llywodraeth Cymru yn disgwyl i fyrddau iechyd gynnal asesiadau trylwyr ar gyfer unrhyw newidiadau arfaethedig ac ymgysylltu â'u cymunedau yn unol â chanllawiau cenedlaethol. Mae'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal yn y Siambr—mi fydd o wedi clywed eich cais heddiw, ac mi fydd hefyd yn cyflwyno ei ddatganiad blaenoriaethau yn ddiweddarach heddiw, felly mae yna gyfle i holi ymhellach. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762692 159 En 2026-06-02T14:44:40 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=4484&l=cy 260602-4 4. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 12167 12167 Sarah Cooper-Lesadd AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12167 Cooper-Lesadd, Sarah Drefnydd, mae etholwyr Cynffig wedi codi pryderon difrifol am gyflwr afon Cynffig yn dilyn gollyngiadau carthion. Mewn gwirionedd, mae hyn mor ddifrifol fel bod yr afon yn amddifad o fywyd, ac ymddengys nad oes llawer o gynnydd wedi'i wneud wrth fynd i'r afael â'r mater difrifol hwn. Mewn gwirionedd, mae rhai Aelodau yn y tŷ hwn wedi ymdrin â hyn heddiw, hyd yn oed. Felly, a gawn ni ddatganiad gan yr Ysgrifennydd Cabinet ar ba gamau y mae Dŵr Cymru yn eu cymryd a sut y bydd Llywodraeth Cymru yn eu dwyn i gyfrif?  16060 7 2026-06-02T13:30:01 762669 160 En 2026-06-02T14:45:00 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=4504&l=cy 260602-4 4. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762673 161 Cy 2026-06-02T14:45:12 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=4516&l=cy 260602-4 4. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 426 426 Heledd Fychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Diolch am y cwestiwn hwnnw. Dwi'n gobeithio eich bod chi wedi clywed ymateb y Prif Weinidog yn gynharach a'r holl bethau y gwnaeth o ymrwymo iddyn nhw. Yn sicr, mae'r Gweinidog Cabinet perthnasol yma hefyd. Mae hwn yn fater rydyn ni'n ei gymryd o ddifrif. Dwi'n gobeithio eich bod chi wedi clywed hynny'n glir gan y Prif Weinidog. Ym amlwg, mi fydd yna gyfle i chi ymgysylltu'n bellach gyda'r Gweinidog Cabinet perthnasol. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762677 162 En 2026-06-02T14:45:38 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=4542&l=cy 260602-4 4. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 5107 5107 Vikki Howells AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5107 Howells, Vikki Drefnydd, hoffwn i eich croesawu chi i'ch rôl newydd. Ynghyd ag ymgyrchwyr amgylcheddol, roeddwn i'n bryderus iawn o glywed y sylwadau diweddar gan y Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd ar ledaenu slyri. Cafodd y rheoliadau sydd ar waith eu cyflwyno gan Lywodraeth flaenorol Cymru oherwydd bygythiad gwirioneddol newid hinsawdd a methiant ymdrechion i amddiffyn ein dyfrffyrdd trwy fesurau gwirfoddol. Pan fydd cymaint o addewidion eich Llywodraeth yn ymddangos eu bod yn cael eu rhoi o'r neilltu, mae'n bryderus iawn bod blaenoriaeth wedi’i rhoi i fesurau a all ond niweidio ein hamgylchedd. Felly, a gawn ni ddatganiad gan y Gweinidog Cabinet sy'n rhoi'r manylion gwirioneddol ynghylch beth mae hyn yn ei olygu a sut y bydd yr ansawdd dŵr yn cael ei ddiogelu? Yn ogystal, ar yr un trywydd, rwy'n siomedig iawn na chafodd protocol y Senedd ei ddilyn a bod y newydd hwn wedi'i gyhoeddi i'r cyfryngau cyn i Aelodau'r Senedd gael cyfle i graffu arno'n briodol. Pleidleisiodd y Senedd Flaenorol dros y rheoliadau sydd ar waith, felly mae hi dim ond yn iawn fod unrhyw newidiadau'n cael eu hystyried yma'n gyntaf. Gyda hynny mewn golwg, a gaf i hefyd ofyn am ddatganiad gan Lywodraeth Cymru ar sut y bydd yn sicrhau bod cyhoeddiadau'n cael eu gwneud yma a'u bod yn destun craffu priodol, yn y dyfodol? 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762682 163 Cy 2026-06-02T14:46:54 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=4618&l=cy 260602-4 4. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 426 426 Heledd Fychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Diolch i'r Aelod am y geiriau caredig ar ddechrau'r cwestiwn hwnnw. Yn sicr, mi fyddwch chi wedi clywed ymateb y Prif Weinidog yn gynharach y prynhawn yma ar y pwnc hwn. Mi fyddwch chi'n ymwybodol y bydd yna gyfle i roi cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet perthnasol yr wythnos nesaf. Ond, gadewch i ni fod yn berffaith glir, o ran popeth sydd wedi'i ddweud ynghylch y maes hwn, mae hwn ynglŷn â'r amgylchedd, o ran sicrhau ein bod ni'n dilyn y wyddoniaeth. Doedd yna ddim cyhoeddiad na phenderfyniad pendant. Yr ymrwymiad oedd o ran adolygu. Yn sicr, mi fydd y Gweinidog Cabinet yn diweddaru, ac mi fyddwn ni yn derbyn cwestiynau pellach a sylwadau, wrth gwrs, holl Aelodau'r Siambr hon. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762689 164 En 2026-06-02T14:47:38 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=4662&l=cy 260602-4 4. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 171 171 Darren Millar AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=171 Millar, Darren Drefnydd, a gaf i ofyn am ddau ddatganiad, os gwelwch yn dda, a'r cyntaf o ran cyllid ysgolion? Cefais fy nghalonogi o weld y sylwadau gan y Gweinidog Cabinet dros addysg newydd, yr wythnos diwethaf, a wnaeth gydnabod yr heriau y mae ysgolion yn eu hwynebu ledled Cymru, ac rwy'n gobeithio gallu gweithio gyda hi i wella ansawdd addysg i bobl ifanc yma yng Nghymru. Ond mae'n ymddangos i mi mai un o'r heriau mawr y mae llawer o ysgolion yn eu hwynebu yw'r frwydr flynyddol i gadw at y cyllidebau. Yn amlwg, mae cryn wahaniaeth rhwng awdurdodau lleol o ran cyllid, tybed a fydd Llywodraeth newydd Cymru yn ystyried goblygiadau fformiwla cyllido ysgolion cenedlaethol ac a yw hynny'n rhywbeth y byddai modd ei ystyried, yn hytrach na gadael i awdurdodau lleol wneud y penderfyniadau hynny, o ystyried y gwahaniaeth mawr. Felly, byddai datganiad ar gyllid ysgolion i'w groesawu. Yn ail, a gaf i ofyn am eglurder ynglŷn â'r trefniadau ar gyfer rhoi gwybod i Aelodau'r Senedd hon pan fydd ymweliadau gweinidogol yn digwydd yn eu hetholaethau? Roedd yn wych gweld y Gweinidog Cabinet newydd dros Iechyd a Gofal yn manteisio ar y cyfle i ymweld ag Ysbyty Glan Clwyd, un o'r ysbytai sy'n perfformio waethaf yn y Deyrnas Unedig gyfan, ym Modelwyddan yn fy etholaeth i, Clwyd, ond roeddwn i'n siomedig iawn nad oeddwn i nac Aelodau eraill y Senedd ar gyfer Clwyd wedi'u hysbysu. Rwy'n credu bod hynny'n rhywbeth y mae angen i ni ei ddatrys yn y dyfodol, oherwydd mae'n fater o gwrteisi i bob Aelod. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762694 165 Cy 2026-06-02T14:49:00 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=4744&l=cy 260602-4 4. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 426 426 Heledd Fychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Diolch yn fawr iawn. Mae'n ddrwg gen i glywed bod hynny wedi digwydd. Yn sicr, mi fyddwn ni yn codi hynny. Mi ddylai pob Aelod fod yn ymwybodol, a diolch am fy wneud i'n ymwybodol. Doeddwn i ddim yn gwybod hynny, ac mae'n bwysig bod Aelodau yn sôn wrthyf i fel fy mod i'n gallu dod â datrysiad gerbron. Mi ydym ni, wrth gwrs, yn parchu pob Aelod yn y Siambr hon.  O ran y pwynt cyntaf, dwi'n gobeithio eich bod chi wedi gweld y bydd y Gweinidog Cabinet dros Addysg a'r Gymraeg yn dod â datganiad ar flaenoriaethau gerbron yn fuan. Yn amlwg, mae cyllid yn rhan bwysig o hyn. Rydyn ni yn deall y trafferthion y mae nifer o ysgolion wedi eu hwynebu. Mae hynny wedi bod yn wybyddus iawn drwy waith achos a'r holl gyfathrebu sydd wedi bod gan Aelodau i ni fel Llywodraeth a'r Llywodraeth flaenorol. Felly, yn sicr, mi fydd yna gyfle i holi'r Gweinidog Cabinet dros addysg yn fuan iawn ar y mater hwnnw. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762700 166 En 2026-06-02T14:49:59 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=4803&l=cy 260602-4 4. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 518 518 Lindsay Whittle AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=518 Whittle, Lindsay Ni allaf i ddweud wrthych chi pa mor falch ydw i o gael sefyll i ofyn cwestiwn i Weinidog Plaid Cymru am y tro cyntaf, yn enwedig Gweinidog yr wyf i'n ei barchu—ond rwyf i bob amser wedi parchu pob Gweinidog. [Chwerthin.] Dyna fy steil. Dyna fy steil. Drefnydd, a gawn ni ddatganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid ar ba gymorth y gall fod ar gael i'r busnesau a allai fod ar eu colled yn dilyn y penderfyniad i ddileu rasio milgwn yng Nghymru yn Ystrad Mynach? Pleidleisiodd y rhan fwyaf o Aelodau olaf y Senedd, gan fy nghynnwys i, o blaid dileu'r arfer hwn. Rwy'n credu mai dyma'r penderfyniad cywir, gan fod amseroedd ac agweddau'r cyhoedd wedi newid. Ond mae'n iawn, hefyd, ein bod ni'n cynnig cefnogaeth a chymorth i fusnesau a gymerodd ran yn cyflenwi'r hyn a oedd unwaith yn fath poblogaidd iawn o rasio yng Nghymru, a byddai unrhyw ddatganiad ar sut y gallwn ni helpu i liniaru'r effeithiau hyn i'w groesawu. Diolch. Diolch yn fawr. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762668 167 Cy 2026-06-02T14:50:00 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=4804&l=cy 260602-4 4. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762675 168 Cy 2026-06-02T14:50:55 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=4859&l=cy 260602-4 4. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 426 426 Heledd Fychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Diolch yn fawr iawn i'r Aelod am y cwestiwn hwnnw.  16060 7 2026-06-02T13:30:01 762676 169 En 2026-06-02T14:50:58 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=4862&l=cy 260602-4 4. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 426 426 Heledd Fychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Nid yw geiriau teg yn gwarantu datganiad busnes, felly gadewch i mi fod yn glir ar y dechrau am hynny. [Chwerthin.]  16060 7 2026-06-02T13:30:01 762678 170 Cy 2026-06-02T14:51:05 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=4869&l=cy 260602-4 4. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 426 426 Heledd Fychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd O ran y cwestiwn, yn amlwg, mi fyddwn ni'n parchu'r penderfyniad a wnaed gan y Senedd ddiwethaf. Mae Deddf Gwahardd Rasio Milgwn (Cymru) 2026 yn darparu cyfnod pontio clir o fis Ebrill 2027 i 2030 i gefnogi dirwyn y diwydiant i ben yn drefnus. Mae'r amserlen hon â'r bwriad o alluogi busnesau a chymunedau sydd wedi'u heffeithio arnynt i gael mynediad at gymorth wedi ei dargedu wrth i newidiadau ddod i rym. Trwy'r grŵp gweithredu, mi fyddwn ni fel Llywodraeth yn gweithio'n agos gyda'r diwydiant i reoli effeithiau a darparu canllawiau ymarferol.  16060 7 2026-06-02T13:30:01 762681 171 Cy 2026-06-02T14:51:42 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=4906&l=cy 260602-4 4. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Y Llywydd Irranca-Davies, Huw Ac yn olaf, Drefnydd, Jayne Bryant.  16060 7 2026-06-02T13:30:01 762684 172 En 2026-06-02T14:51:46 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=4910&l=cy 260602-4 4. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 5038 5038 Jayne Bryant AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5038 Bryant, Jayne Diolch, Lywydd. Drefnydd, gan ei bod hi'n Wythnos Gwirfoddolwyr, hoffwn i ofyn am ddatganiad am gefnogaeth i'r sector gwirfoddol. Mae dros 46,000 o fudiadau gwirfoddol yng Nghymru, gyda thraean o'r boblogaeth oedolion yn gwirfoddoli. Ac rydyn ni hefyd yn gwybod bod llawer o bobl ifanc yn dewis rhoi o'u hamser i helpu eraill. Mae Cyngor Gweithredu Gwirfoddol Cymru wedi cyfrifo, y llynedd, fod mudiadau gwirfoddol wedi arbed tua £1.4 biliwn i'r sector cyhoeddus, a'r amcangyfrif yw bod cyfanswm eu cyfraniad i Gymru yn 2025 o leiaf £9.1 biliwn. Cymdeithas Mudiadau Gwirfoddol Gwent, GAVO, yw'r cyngor gwirfoddol sirol mwyaf yng Nghymru, ac mae'n prysur agosáu at 100 mlynedd o gefnogi gwirfoddolwyr yng Nghasnewydd ac Islwyn a Gwent yn ehangach. Fel aelod o'r Blaid Gydweithredol, roeddwn i'n falch iawn bod Llafur Cymru wedi addo dyblu nifer y cwmnïau cydweithredol a busnesau cymunedol, diogelu cyllid i weithwyr cydlyniant cymunedol, ac ehangu'r system o gredydau gwirfoddoli. Felly, hoffwn i ddatganiad ar sut mae Llywodraeth bresennol Cymru yn bwriadu cefnogi gwirfoddolwyr a mudiadau gwirfoddol, sy'n sail gadarn i'n cymunedau, drwy gydol y flwyddyn.  16060 7 2026-06-02T13:30:01 762691 173 Cy 2026-06-02T14:52:59 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=4983&l=cy 260602-4 4. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 426 426 Heledd Fychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Wel, gaf i ddiolch i'r Aelod am godi mater o bwys mawr? Mae gwirfoddolwyr, wrth gwrs, yn chwarae rôl mor hanfodol ac allweddol, ac mi fyddwch chi wedi clywed nifer ohonon ni sydd rŵan yn y Cabinet pan oeddem ni yn yr wrthblaid yn mynegi pryder ynglŷn â diffyg cefnogaeth i sefydliadau a pha mor fregus oedd nifer o wasanaethau oherwydd yr angen am wirfoddolwyr, ond hefyd pa mor anodd ydy hi i wirfoddolwyr allu parhau yn y rolau hanfodol hyn.  Mae'r Gweinidog perthnasol wedi clywed yr alwad yma. Dwi'n gwybod ei bod hi'n awyddus i gael cyfle i wneud datganiad ar hyn, ond, yn sicr, mi fedraf, yn ddiamwys, rhoi'r sicrwydd hwn i bob Aelod yma: ein bod ni'n gwerthfawrogi'r sector hwn yn fawr, ein bod ni'n diolch i bob gwirfoddolwr am y gwaith diflino maen nhw'n ei wneud yn ein cymunedau ni bob dydd, ac, yn sicr, mi welwch chi'r ymrwymiad hwnnw gan y Llywodraeth hon i'w cefnogi nhw.  16060 7 2026-06-02T13:30:01 762696 174 Cy 2026-06-02T14:53:55 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=5039&l=cy 260602-4 4. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Y Llywydd Irranca-Davies, Huw Diolch yn fawr, Drefnydd.  16060 7 2026-06-02T13:30:01 762698 175 Cy 2026-06-02T14:53:57 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=5041&l=cy 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Y Llywydd Irranca-Davies, Huw Rydyn ni'n symud ymlaen nawr at yr eitem nesaf, y datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: blaenoriaethau ar gyfer iechyd a gofal. Galwaf nawr ar y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal, Mabon ap Gwynfor.  16060 7 2026-06-02T13:30:01 762699 176 Cy 2026-06-02T14:54:14 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=5058&l=cy 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal C 269 269 Mabon ap Gwynfor AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269 Y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal ap Gwynfor, Mabon Diolch yn fawr iawn, Lywydd. Dwi'n falch o gael siarad yn y Siambr yma am y tro cyntaf fel Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal ac o gael cynrychioli sector sydd, mewn cymaint o ffyrdd, yn adlewyrchu ein rhinweddau gorau ni fel cymdeithas ac fel cenedl. Does dim amheuaeth bod y Llywodraeth yma wedi etifeddu system iechyd sy'n wynebu sawl argyfwng ac sydd, o bosib, mewn sefyllfa fwy ansicr a bregus nag y bu hi erioed. Ar draws nifer o feysydd amrywiol, mae cleifion a staff fel ei gilydd yn cael eu gadael i lawr. Mae'r rhestrau aros sydd wedi cronni yn cyfateb i ran helaeth o'r boblogaeth, ac mae rhai ohonyn nhw wedi bod yn y sefyllfa yma ers blynyddoedd. Mae adrannau brys yn gwegian o dan bwysau galw di-baid a diffyg capasiti, tra bod arferion anniogel, fel gofal mewn coridorau, yn cael eu normaleiddio. Mae’r safonau gofal ar gyfer cyflyrau fel canser yn dal i lusgo ymhell y tu ôl i’r hyn y byddem ni’n ei ddisgwyl. Mae diffyg cydraddoldeb mewn iechyd yn ôl daearyddiaeth, dosbarth, hil a rhyw yn dal i fod wedi gwreiddio’n ddwfn. Mae ein gweithlu ymroddedig yn gweithio o dan bwysau cynyddol, ac mae’r pwysau ariannol yn ddifrifol o hyd. Yn y cyfamser, mae'r galw'n cynyddu, y boblogaeth yn heneiddio a'r anghenion yn mynd yn fwy cymhleth. Yn syml, mae'r symptomau’n ddifrifol a’r unig iachâd yw gweithredu beiddgar a radical. Yn ystod ymgyrch yr etholiad, fe wnes i addo gweithredu yn ysbryd Bevan ac arwain proses o adnewyddu yn ein system iechyd a gofal, i adfer ein gwasanaeth iechyd gwerthfawr i’w briod le fel gwasanaeth y gallwn fod yn falch ohono fel gwlad, ac sy’n destun eiddigedd i weddill y byd. Fydd hyn ddim yn waith hawdd, a fydd o ddim yn digwydd dros nos, ond mae’r gwaith yn dechrau rŵan, ac mi fyddwn ni’n cydio yn y mandad am newid a gafodd ei fynegi mor glir gan bobl Cymru yn y blwch pleidleisio, ac yn mynd ati’n ddiflino i sicrhau’r gwelliannau maen nhw wir yn eu haeddu. Dwi’n gwybod y bydd y llu o staff ymroddedig sy’n gweithio ym mhob rhan o’r system iechyd a gofal yn rhannu'r un dyhead. Fy mlaenoriaeth i ar unwaith ydy taclo’r rhestrau aros sydd wedi cronni. Mae hyn wedi bod yn faen melin am wddf yr NHS yn llawer rhy hir, ac mae’n rhoi straen annerbyniol ar staff a chleifion fel ei gilydd. Mae gorfod aros blynyddoedd am driniaeth, gyda'r holl boen a phryder sy’n dod yn sgil hynny, yn realiti annioddefol i lawer gormod o bobl ar hyd a lled Cymru, a dwi'n gwbl benderfynol o droi'r dudalen ar y gwaddol truenus yma unwaith ac am byth.  16060 7 2026-06-02T13:30:01 762660 177 Cy 2026-06-02T14:55:00 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=5104&l=cy 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762664 178 En 2026-06-02T14:56:45 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=5209&l=cy 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal C 269 269 Mabon ap Gwynfor AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269 ap Gwynfor, Mabon Byddwn ni'n gwneud hyn drwy weithredu rhaglen genedlaethol uchelgeisiol i ehangu canolfannau llawfeddygol a diagnostig ledled Cymru i leihau amseroedd aros, gwella mynediad a chynyddu capasiti. Mae fy swyddogion eisoes yn y broses o gynnull y grŵp annibynnol arbenigol a fydd yn gyfrifol am ddatblygu'r cynllun cyflawni ar gyfer 10 canolfan o'r fath dros y pedair blynedd nesaf, ac edrychaf ymlaen at roi'r wybodaeth ddiweddaraf i'r Senedd yn rheolaidd am ei chynnydd. Rydym hefyd yn cwblhau dull newydd o ofal wedi'i gynllunio dros y 18 mis nesaf, dan arweiniad clinigol, wedi'i gyfarwyddo'n genedlaethol, a gyda phwyslais clir ar foderneiddio gwasanaethau. Trwy'r mesurau hyn, byddwn yn gweld arosiadau dwy flynedd yn cael eu dileu o fewn misoedd a'r ôl-groniad cyffredinol yn cael ei leihau i lefelau cyn y pandemig cyn diwedd tymor y Senedd hon. Ond nid yw hyn yn achos o fynd i'r afael â phwysau uniongyrchol arosiadau hir, er eu bod yn fater o frys; mae'n rhoi'r sylfeini ar waith fel na fyddwn byth yn y sefyllfa hon eto ac i sicrhau bod y GIG yn gallu rheoli'r galw yn gynaliadwy. Dyna pam mae ein cynllun ar gyfer canolfannau llawfeddygol yn seiliedig ar atgyfnerthu capasiti ac arbenigedd lleol yn gyntaf oll, creu canolfannau rhagoriaeth ar gyfer arbenigeddau sydd wedi'u hesgeuluso ers amser maith, fel offthalmoleg, a darparu cyfleoedd hyfforddi hanfodol i raddedigion meddygol. Ni fydd Llywodraeth Cymru bellach yn mynd ar drywydd atebion plastr glynu tymor byr ar draul cynllunio tymor hir, cydlyniant strategol a buddsoddiad darbodus, wedi'i dargedu. Bydd hyn yn cael ei ategu gan ddiwygiadau hirddisgwyliedig mewn gofal sylfaenol a chymdeithasol. Mae'n hollol amlwg, o safbwynt strwythurol, bod y dirwedd iechyd a gofal cymdeithasol yn adlewyrchu anghenion ddoe, yn hytrach na rhai heddiw ac yfory, ac mae goblygiadau esgeulustod cronig ym meysydd gofal sylfaenol a gofal cymdeithasol yn amlwg i bawb: mae adrannau damweiniau ac achosion brys wedi dod yn estyniad o'r feddygfa, tra bod gwelyau ysbyty wedi dod yn gartrefi hirdymor i lawer gormod o bobl y gallai eu hanghenion gael eu diwallu'n well ac yn fwy cyfannol yng nghysur y gymuned. Dyna pam y byddwn yn ehangu mynediad at ofal sylfaenol y tu allan i oriau er mwyn lleddfu'r pwysau ar ysbytai, wedi'i ategu gan ein hymrwymiad i recriwtio hyd at 100 o feddygon teulu cyflogedig newydd. Mae gwaith eisoes ar y gweill, gyda'n partneriaid, i gwmpasu adolygiad manwl o gyllid ar gyfer ymarfer cyffredinol i ddatblygu opsiynau sy'n gytbwys, yn dryloyw ac yn seiliedig ar dystiolaeth. Rydym yn falch o fod y blaid a gychwynnodd y rhaglen i sefydlu gwasanaeth gofal cenedlaethol cwbl integredig i Gymru, ac, yn y Llywodraeth, byddwn yn gwneud camau pwrpasol pellach i'r cyfeiriad hwn fel y gallant ddisgwyl yr un safon uchel o ofal a chefnogaeth ble bynnag y mae pobl yn byw yng Nghymru. Byddwn hefyd yn ehangu gofal cymunedol, cryfhau cynllunio rhyddhau a gweithio mewn partneriaeth â llywodraeth leol a gofalwyr i greu system sy'n wirioneddol yn cofleidio'r unigolyn, oherwydd, ers gormod o amser, mae'r system wedi bod yn canolbwyntio ar ofal ysbyty. Rydym yn newid ffocws fel bod pobl yn treulio llai o amser yn yr ysbyty a mwy o amser yn byw'n dda, yn annibynnol yn eu cartrefi a'u cymunedau eu hunain. Mae'n rhaid i'r trawsnewidiad system gyfan fynd law yn llaw â diwygiadau sylfaenol i bensaernïaeth llywodraethu'r GIG. Efallai nad llywodraethu yw'r maes polisi mwyaf trawiadol, ond mae'n hanfodol i ddatgloi gwelliannau mewn perfformiad, atebolrwydd a chydweithio. I'r perwyl hwn, byddwn yn cryfhau rôl y byrddau partneriaeth rhanbarthol i gefnogi gweithio agosach rhwng byrddau iechyd, awdurdodau lleol a phartneriaid allweddol, gan ddod â phobl at ei gilydd i ddatrys problemau, gyda phwyslais cryf i weld a yw'n gwneud gwahaniaeth i'r rhai rydym ni'n eu gwasanaethu. Mewn llawer gormod o feysydd, mae'r GIG yn parhau i fod yn sefydliad analog mewn oes ddigidol. Rwy'n benderfynol o newid hyn trwy ein strategaeth ddigidol a data 10 mlynedd, er mwyn sicrhau bod gan ein system iechyd y seilwaith a'r sgiliau i fod ar flaen y gad o ran arloesi. Bydd dull 'unwaith i Gymru' tuag at ddigidol, data a deallusrwydd artiffisial a seilwaith modern yn helpu'r system i weithio fel un, lleihau dyblygu, rhoi hwb i gynhyrchiant a chyfeirio mwy o adnoddau at ofal rheng flaen. Y staff sy'n gweithio gydag ymroddiad ac ymrwymiad i ddarparu gofal o ansawdd uchel yw enaid y GIG yng Nghymru. Rhaid i ni eu grymuso a'u cefnogi, gyda'r bobl gywir yn y timau a'r lleoedd cywir, ac arweinyddiaeth sy'n creu diwylliant lle mae staff yn teimlo eu bod yn cael eu gwerthfawrogi, yn ddiogel ac yn gallu cyflawni. Rwyf wedi bod yn glir bod angen strategaeth gweithlu hirdymor arnom ar gyfer GIG Cymru, ac, yn yr hydref, byddaf yn cyhoeddi'r strategaeth hon. Gan weithio mewn partneriaeth, byddwn yn datblygu ac yn gosod fframwaith strategol, gydag ymrwymiadau tymor byr, canolig a thymor hir clir, camau gweithredu diriaethol ac adolygiad blynyddol o gynnydd a blaenoriaethau. Bydd y fframwaith ystwyth hwn yn golygu y gallwn gynllunio a datblygu ein gweithlu yn rhagweithiol i gefnogi ein blaenoriaethau allweddol, megis lleihau amseroedd aros a ffocws ar ganser. Rwyf hefyd yn ymwybodol iawn o'r anawsterau sy'n wynebu graddedigion wrth sicrhau cyflogaeth, gan gynnwys yn ddiweddar iawn ymhlith carfannau nyrsio, bydwreigiaeth a pharafeddygol. Mae Cymru'n gwneud yn wael o ran cadw'r cyfoeth o dalent yr ydym yn ei feithrin yma, ac rwy'n benderfynol o newid hyn. Byddaf yn dod â phartneriaid at ei gilydd cyn bo hir i ystyried camau gweithredu uniongyrchol i gefnogi graddedigion eleni a beth mwy y gellir ei wneud i osgoi problemau tebyg yn y dyfodol. Ond ni allwn dreulio ein holl amser yn delio â phroblemau sy'n codi. Rhaid i ni hefyd gymryd camau beiddgar ynghylch iechyd poblogaeth ac anghydraddoldeb os ydym am greu system iechyd a gofal sy'n addas ar gyfer y dyfodol.   16060 7 2026-06-02T13:30:01 762665 179 Cy 2026-06-02T14:55:02 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=5106&l=cy 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762671 180 En 2026-06-02T15:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=5404&l=cy 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762683 181 Cy 2026-06-02T15:02:23 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=5547&l=cy 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal C 269 269 Mabon ap Gwynfor AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269 ap Gwynfor, Mabon Lywydd, mae iechyd a lles ein poblogaeth a dyfodol yr NHS yn dibynnu ar atal salwch y mae’n bosib ei osgoi ac ar ddarparu gofal yn gynt, yn y lle iawn ar yr adeg iawn. Mi fyddaf i’n dod ag arweinwyr system, awdurdodau lleol a chlinigwyr at ei gilydd i yrru’r newid hwnnw a thrawsnewid y ffordd mae gwasanaethau’n cael eu cynllunio, eu comisiynu a’u darparu ar hyd a lled Cymru. Mae’n rhaid rhoi pwyslais ar atal, ac mae penodi’r Dirprwy Weinidog dros Iechyd Cyhoeddus ac Ataliol yn arwydd o hynny. Mi fyddwn ni’n gweithredu ar draws y Cabinet a gyda phartneriaid i daclo’r ffactorau ehangach sy’n achosi iechyd gwael, i leihau anghydraddoldeb ac i wella canlyniadau iechyd, gan gynnwys tlodi plant, bwyta’n iach, gweithgarwch corfforol, tai a chyflogaeth. Mi fyddwn ni’n symud i ffwrdd oddi wrth reoli salwch, ac yn rhoi’r pwyslais ar sicrhau bod gan bobl y modd i fyw bywydau iachach a hapusach. A thra byddaf i wrth y llyw, fyddaf i ddim yn mesur llwyddiant ar sail nifer y bobl sydd yn yr ysbyty, ond yn hytrach ar sail y nifer na fu'n rhaid iddyn nhw fynd yno yn y lle cyntaf. Yn olaf, mae'n rhaid i ni hefyd fod yn effro i’r bygythiadau gwirioneddol i statws yr NHS fel sefydliad dan berchnogaeth gyhoeddus sydd ar gael am ddim pan fo’i angen. Dwi’n credu'n angerddol fod y gwasanaeth iechyd yn eiddo i bobl Cymru, heddiw ac am byth, a dwi’n addo gwneud pob peth yn fy ngallu i’w amddiffyn yn erbyn y biliwnyddion anatebol a’u gweision gwleidyddol fyddai’n ceisio elwa ar ein hased cenedlaethol mwyaf gwerthfawr. Lywydd, yr hyn dwi wedi'i nodi heddiw ydy’r camau cyntaf ar hyd llwybr hirdymor o adnewyddu. Dwi’n hollol ymwybodol o faint yr her, a wnaf i ddim addo bydd canlyniadau cadarnhaol i'n hagenda i’w gweld yn amlwg yn syth bìn, achos dwi ddim yma i chwilio am ddatrysiadau cyflym ac atebion hawdd, ac mi ddylai hynny fod yn wir am unrhyw un sy’n credu yn yr hyn sydd orau i’r NHS. Ond, drwy ganolbwyntio’n llwyr ar ein nod terfynol, dwi’n ffyddiog y byddwn ni, erbyn diwedd tymor y Senedd yma, wedi dechrau ysgrifennu pennod newydd, ddisglair yn hanes ein system iechyd a gofal cymdeithasol. Mi fyddwn ni’n mynd ati’n ddi-oed, drwy uchelgais a gweithredu pendant, i ddiogelu’r gwasanaeth iechyd a chreu Cymru iachach a thecach gyda system iechyd a gofal sy’n rhoi pobl yn gyntaf ac yn cyflawni’r newid sydd ei angen ar ein cenedl. Diolch. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762685 182 Cy 2026-06-02T15:05:00 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=5704&l=cy 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762688 183 En 2026-06-02T15:05:04 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=5708&l=cy 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal C 8585 8585 James Evans AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8585 Evans, James A gaf i ddiolch i'r Gweinidog Cabinet am ei ddatganiad heddiw a'i groesawu i'w rôl newydd? Hoffwn fanteisio ar y cyfle hwn i ddiolch i'n holl staff y GIG a staff iechyd a gofal cymdeithasol ledled Cymru. Iechyd a gofal yw un o'r cyfrifoldebau mwyaf i unrhyw Weinidog, oherwydd y tu ôl i bob ystadegyn mae person, teulu, ac yn aml rhywun sydd wedi aros yn llawer rhy hir. Rydych chi wedi dweud, Weinidog Cabinet, bod y system yng nghanol argyfwng. Rydych chi wedi dweud bod cleifion a staff yn cael eu siomi. Rydych chi wedi dweud bod adrannau brys yn sigo. Rydych chi wedi dweud bod gofal mewn coridor yn cael ei normaleiddio. Rydych chi wedi dweud bod canser ar ei hôl hi. Rydych chi wedi dweud bod y gweithlu dan straen ac mae pwysau ariannol yn acíwt. Ar yr asesiad hwnnw, Weinidog Cabinet, rydych chi'n iawn. Ond dyma'r broblem: ni allwch ddiagnosio argyfwng ac yna rhagnodi strategaeth arall. Nid oes angen araith arall ar bobl Cymru am adnewyddu. Mae angen triniaeth arnynt; mae angen apwyntiadau; mae angen gweithrediadau arnynt; mae angen ambiwlans arnynt i gyrraedd mewn pryd, ac mae angen iddynt weld meddyg teulu. Nid oes angen mwy o sloganau ar GIG Cymru; mae angen ei gyflawni. Fe wnaethoch chi sôn am ysbryd Bevan. Wel, wnaeth Bevan ddim creu'r GIG gyda datganiad i'r wasg neu rywbeth mawreddog ar y cyfryngau cymdeithasol. Fe gyflawnodd ef. A nawr dyna'r prawf go iawn i chi. Ac mae yna feysydd lle gallwn ni gytuno. Rydym yn cefnogi gwasanaeth iechyd am ddim yn y man darparu. Rydym yn cefnogi camau atal gwell. Rydym yn cefnogi gwasanaethau meddygon teulu, diagnosis canser cyflymach, gwell cymorth ym maes dementia, cefnogaeth briodol i ofalwyr di-dâl, a system gofal cymdeithasol sy'n trin gweithwyr gofal gyda'r parch y maent yn ei haeddu. Ond ni fydd geiriau twymgalon yn ddigon: mae Cymru wedi cael cynlluniau ar ôl cynlluniau, targed ar ôl targed ac addewid ar ôl addewid, a'r hyn sydd ei angen ar gleifion nawr yw Llywodraeth sy'n barod i gael ei barnu ar ganlyniadau. O ran rhestrau aros, dywedoch mai'r flaenoriaeth uniongyrchol yw mynd i'r afael â'r ôl-groniad. Fe wnaethoch chi addo y bydd arosiadau dwy flynedd yn cael eu dileu o fewn misoedd a bydd yr ôl-groniad cyffredinol yn cael ei leihau i'r lefelau cyn y pandemig cyn diwedd tymor y Senedd. Felly, gadewch i ni gael ateb uniongyrchol heddiw: sawl mis? Tri, chwech, naw? Oherwydd efallai y bydd 'o fewn misoedd' yn swnio'n dda mewn datganiad i'r wasg, ond mae'n golygu ychydig iawn i rywun sy'n aros mewn poen gartref am lawdriniaeth. O ran canolfannau llawfeddygol a diagnostig, rwy'n croesawu'r egwyddor—gall canolfannau gofal a gynlluniwyd cyfaint uchel wneud gwahaniaeth gwirioneddol mewn meysydd fel orthopaedeg, offthalmoleg a llawdriniaeth gyffredinol. Ond dywedoch fod grŵp arbenigol yn cael ei gynnull i ddatblygu cynllun cyflawni ar gyfer 10 canolfan dros bedair blynedd. Felly, ble fyddan nhw? Ble fydd pob un yn agor? Pwy fydd yn eu staffio? A sut bydd cleifion ardaloedd gwledig yn gallu cael mynediad atynt? Oherwydd dim ond arwydd ar y drws yw canolfan heb staff. Mae Cymru wedi cael digon o gyhoeddiadau sy'n swnio'n bwysig ar y diwrnod ac yna'n diflannu i mewn i system a byth yn ymddangos eto. O ran gofal sylfaenol a meddygon teulu, Weinidog Cabinet, rwyf am ddweud hyn wrthych chi'n uniongyrchol, oherwydd rydw i wedi eistedd gyda chi yn y Siambr hon, rydw i wedi eistedd gyda chi yn y pwyllgor, ac rwyf wedi eich clywed, dro ar ôl tro, yn galw am fwy o gefnogaeth a mwy o gyllid ar gyfer gofal sylfaenol. Fe wnaethoch hefyd gefnogi adroddiad y Pwyllgor Iechyd a Gofal Cymdeithasol yn y Senedd flaenorol ar bractisiau meddygon teulu yng Nghymru. Nawr nid ydych chi'n gofyn y cwestiynau mwyach; chi yw'r person sy'n gorfod eu hateb. Felly, a fyddwch chi'n gweithredu'r argymhellion hynny yn llawn: byddwch neu na fyddwch? O ran gofal cymdeithasol, rydych chi'n iawn: mae gormod o bobl yn sownd mewn gwelyau ysbyty oherwydd nad yw gofal ar gael yn y gymuned. Mae hynny'n ddrwg i gleifion, yn ddrwg i deuluoedd ac yn ddrwg i'r GIG. Ond ni ddylai gwasanaeth gofal cenedlaethol ddod yn haen ddrud arall o fiwrocratiaeth. Felly, a fyddwch chi'n gwarantu heddiw y bydd arian yn mynd i ofal rheng flaen, nid mwy o fyrddau, nid mwy o strwythurau ac nid mwy o weinyddiaeth ym Mharc Cathays? O ran gofalwyr di-dâl, mae Cymru'n dibynnu ar y rhain bob dydd. Maen nhw'n arbed biliynau o bunnau i'n pwrs cyhoeddus. Maen nhw'n teimlo'n anweledig, yn flinedig ac yn ddi-gefnogaeth. Ac mae croeso i asesiadau anghenion gofalwyr amserol, ond mae'n rhaid iddynt arwain at gefnogaeth go iawn—seibiant, cyngor ymarferol a chymorth brys pan fydd teuluoedd ei angen—ac mae angen hynny arnom nawr, nid misoedd i'r dyfodol. O ran canser, fe wnaethoch chi gyfaddef bod Cymru ar ei hôl hi. Mae hynny'n gyfaddefiad difrifol, ac rwy'n cytuno â chi: mae Cymru angen cynllun gweithredu canser. Felly, gofynnaf i chi: pryd fydd yn cael ei gyhoeddi? A yw'n mynd i gynnwys targedau priodol ar gyfer diagnosis, ar gyfer triniaeth, ar gyfer canlyniadau? Gadewch i ni gael yr ateb. O ran y gweithlu, dywedoch chi y bydd strategaeth hirdymor yn dod yn yr hydref. Weinidog Cabinet, mae'r hydref yn ymddangos fel pe bai'n ystafell aros i Lywodraeth Cymru, onid yw e'? Oherwydd mae'n ymddangos bod popeth rydych chi eisiau ei wneud yn mynd i gael ei wneud yn yr hydref. Mae gennym bwysau staff nawr; mae gennym raddedigion sy'n poeni am swyddi, mae gennym swyddi gwag, nawr. Pa gamau brys ydych chi'n mynd i'w cymryd cyn yr hydref, oherwydd mae'r cloc yn tician? Ac o ran atal, rwy'n cytuno â chi. Ni allwn barhau i drin, o fewn system sy'n aros i bobl fynd yn ddifrifol wael cyn gweithredu. Mae chwaraeon, gweithgarwch corfforol, lleihau gordewdra a gwneud yn siŵr bod pobl yn aros yn iach yn bwysig iawn. Felly, a allwch chi amlinellu, Ysgrifennydd Cabinet—na, dyna'r enw blaenorol; Weinidog Cabinet—sut ydych chi'n mynd i wneud yn siŵr bod arian yn llifo? Rwyf am ddiweddu nawr, Lywydd; rwyf yn eich gweld yn edrych arnaf. Weinidog Cabinet, mae gennych y swydd fwyaf yn y Llywodraeth. Rydych chi wedi gwneud addewidion mawr i bobl Cymru, ac rwyf am ddweud wrthych y byddwn yn gwylio; bydd pobl Cymru yn gwylio. Fe wnaethoch chi ofyn am bŵer; mae'n amser bellach i chi gyflawni. Diolch. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762686 184 En 2026-06-02T15:10:00 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=6004&l=cy 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762690 185 En 2026-06-02T15:10:48 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=6052&l=cy 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal C 269 269 Mabon ap Gwynfor AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269 ap Gwynfor, Mabon Diolch, James, am y sylwadau yna. Hoffwn ddiolch i'r Aelod o'r wrthblaid am godi rhai o'r materion sydd ganddo. Roedd yr Aelod yn hollol gywir wrth ddweud bod angen i ni sicrhau ein bod yn diolch i'r GIG a'r staff gofal yng Nghymru—yn hollol. Maen nhw'n gweithio'n galed allan yna mewn amgylchiadau anodd iawn, ac rwy'n estyn fy niolchgarwch hefyd am yr holl waith maen nhw'n ei wneud. Dywedodd yr Aelod ei fod yn cytuno â'm hasesiad. Pe bai ond yn gallu cytuno â'r diagnosis a'r syniadau rydw i wedi'u cyflwyno hefyd. Fe wnaeth pan rannodd y pwyllgor gyda mi, felly edrychaf ymlaen at gydweithredu â'r Aelod dros y blynyddoedd nesaf i gyflawni'r rhain. Pan fydd yr Aelod yn dweud nad yw'n amser am unrhyw sloganau mwyach, mae angen cyflawni, mae hwnnw'n slogan ynddo'i hun. Ond mae'n dweud bod y blaid y mae'n aelod ohoni yn cefnogi GIG am ddim yn y man darparu. Rwy'n croesawu clywed hynny, ond nid dyna beth mae arweinydd ei blaid yn ei ddweud yn Llundain. Mae arweinydd ei blaid yn cyfeirio'n gyson at—[Torri ar draws.]—yn cyfeirio'n gyson at y ffaith nad yw'r GIG yn cael ei ariannu gan drethiant. Sut mae'n bwriadu talu am y GIG yng Nghymru? Dwi ddim yn gwybod. Dyna pam rydym wedi ymrwymo i wneud yn siŵr y bydd y GIG yn rhad ac am ddim yn y man darparu ac yn eiddo i bobl Cymru tra bod Plaid Cymru yn Llywodraethu. Soniodd yr Aelod am yr ôl-groniad sydd gennym o ran amseroedd aros, a chyfeiriais at hynny yn fy araith agoriadol, ac, yn hollol, mae hyn yn ymwneud â chyflawni. Dyna pam rydym ni wedi siarad am ddarparu canolfannau gofal a gynlluniwyd ledled Cymru, gan wneud yn siŵr bod y bobl hynny yn cael eu gweld yn gyflymach, y triniaethau cyfaint uchel wedi'u gwneud, a gall pobl fynd adref yr un diwrnod. Rydym yn gwybod bod diffyg effeithlonrwydd a chynhyrchiant yn y GIG yng Nghymru. Dyna pam y byddwn yn sicrhau y gwneir y defnydd mwyaf o theatrau ac amser theatrau. Cyfeiriodd yr Aelod hefyd at ofal sylfaenol a'r ffaith bod—. Mae'n dweud nad oedd ganddo unrhyw syniad am yr hyn yr oeddem ni'n ei gynnig. Unwaith eto, soniais am hynny yn fy araith. Rydym eisoes wedi dechrau proses, fel rhan o'n darpariaeth 100 diwrnod, o nodi sut y gallwn symud adnoddau o ofal eilaidd i ofal sylfaenol. Rydym ni eisoes wedi dechrau edrych ar y posibilrwydd o gyflogi'r 100 o feddygon teulu y buom yn siarad amdanynt. Soniodd yr Aelod hefyd am asesiadau gofal. Mae gan Blaid Cymru hanes balch o wneud yn siŵr, pan ddaethom i gytundeb ar y gyllideb ddiwethaf gyda Llywodraeth Cymru flaenorol, y byddem yn sicrhau bod awdurdodau lleol yn cael eu hariannu er mwyn i ni allu cyflawni'r addewidion hynny. Yna mae'r Aelod yn sôn am ganser. Cefais gyfarfod ddoe gyda'r prif swyddog nyrsio a'r prif swyddog meddygol i ddechrau cyflwyno cynllun canser yng Nghymru. Yn olaf, siaradodd yr Aelod am yr angen am gynllun gweithlu. Rydym ni wedi bod yn aros 15 mlynedd. Rydym eisoes wedi dechrau'r gwaith hwnnw, a byddaf yn cyflwyno cynllun gweithlu lefel uchel yn yr hydref. Felly, mae hynny'n ymateb i'r holl bwyntiau a gododd yr Aelod. Dyna oedd yr her. Rydym ni eisoes yn eu hateb. Edrychaf ymlaen at ei gydweithrediad er mwyn eu cyflawni. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762693 186 En 2026-06-02T15:14:12 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=6256&l=cy 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal C 267 267 Ken Skates AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=267 Skates, Ken Hoffwn ddiolch i'r Gweinidog hefyd am ei ddatganiad, ac, ar ran Llafur Cymru, hoffwn ddiolch i'r gweithlu iechyd a gofal anhygoel ledled Cymru. Er mwyn tryloywder llwyr, Lywydd, a gaf ddatgan bod fy mrawd hynaf yn gweithio i Novo Nordisk? Mae rhestrau aros y GIG bellach wedi gostwng dros 10 mis yn olynol, diolch i waith anhygoel staff y GIG a buddsoddiad £120 miliwn blaenorol Llywodraeth Lafur Cymru. Mae mwy i'w wneud o hyd, ac mae bellach i fyny i Blaid Cymru sicrhau nad yw'r cynnydd yn methu. Er fy mod yn gwerthfawrogi datganiad y Gweinidog, mae rhai cwestiynau arwyddocaol ynglŷn â gwahanol feysydd gwasanaeth sydd i'w hateb o hyd. Yn yr wrthblaid—. Mae hwn yn gwestiwn sydd wedi'i ofyn ddwywaith nawr, ac fe wnaf ei ofyn am y trydydd tro. Yn yr wrthblaid, fe wnaethoch chi addo dileu arosiadau dwy flynedd o fewn misoedd. Weinidog, erbyn pryd bydd arosiadau dwy flynedd yn cael eu dileu'n llwyr yng Nghymru? A bydd y Gweinidog yn ymwybodol o'r anghydfod diwydiannol presennol sy'n effeithio ar nyrsys arbenigol yn ardal Bwrdd Iechyd Prifysgol Cwm Taf Morgannwg. Weinidog, a wnewch chi ymyrryd i sicrhau bod y bwrdd iechyd yn parchu'r broses gwerthuso swyddi? Ac erbyn pryd allwch chi ymrwymo i ddatrys y mater? Yn ôl ym mis Tachwedd 2024, pan oeddech yn yr wrthblaid, fe wnaethoch chi hyrwyddo 29 o argymhellion mewn dogfen o'r enw 'System Iechyd Cymru: Atebolrwydd, Perfformiad a Diwylliant'. Ychydig iawn o'ch argymhellion rwy'n eu gweld yn cael eu hadlewyrchu yn y datganiad o flaenoriaethau heddiw. Ac yn eu plith roedd argymhelliad i sefydlu cydraddoldeb cyflog rhwng gweithwyr gofal cymdeithasol a staff y GIG. Felly, ydych chi'n dal i lynu wrth bob un o'r 29 argymhelliad? Ac erbyn pryd y gall gweithwyr gofal cymdeithasol ddisgwyl cydraddoldeb cyflog? Dywedoch chi o'r blaen, 'Ni fyddwn yn gallu fforddio ysbytai newydd o faint Ysbyty Athrofaol Cymru, yn amlwg, oherwydd nad yw Llywodraeth y DU yn darparu'r arian cyfalaf ar gyfer pethau fel yna.' Nid yw cyllid ar gyfer prosiectau cyfalaf fel hyn yn dibynnu ar gyllid uniongyrchol Llywodraeth y DU. Llywodraeth Cymru sy'n dewis ar beth i wario ei lefelau uchaf erioed o gyllid cyfalaf, ac rydym yn Llafur Cymru yn bwriadu gwario £4 biliwn ar ailadeiladu ysbytai, gan gynnwys Ysbyty Athrofaol Cymru ac Ysbyty Maelor Wrecsam. Weinidog, a wnewch chi ailadeiladu Ysbyty Athrofaol Cymru ac Ysbyty Maelor Wrecsam? A faint o'r £4 biliwn fwy neu lai o gyllid cyfalaf blynyddol Llywodraeth Cymru fydd yn cael ei wario ar ein hysbytai, nid ar ganolfannau yn unig? Ac yn olaf, a allwch chi warantu, o dan Lywodraeth leiafrifol Plaid Cymru, na fyddwch yn lleihau buddsoddiad mewn gofal sylfaenol, eilaidd neu gymdeithasol? Diolch. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762695 187 En 2026-06-02T15:15:00 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=6304&l=cy 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762702 188 En 2026-06-02T15:17:05 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=6429&l=cy 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal C 269 269 Mabon ap Gwynfor AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269 ap Gwynfor, Mabon Diolch i'r Aelod am y pwyntiau yna a gododd. Nawr, cyfeiriodd yr Aelod at restrau aros. Nid oedd gan ei Lywodraeth flaenorol yr hanes mwyaf balch wrth fynd i'r afael â'r rhestrau aros, a dyna pam rydym ni'n gorfod cymryd camau radical i sicrhau bod rhestrau aros yn cael eu gostwng nawr. Rydym wedi sôn am sefydlu 10 canolfan gofal a gynlluniwyd ledled Cymru. Dyna beth fyddwn ni'n ei wneud. Rydym wedi sôn am sicrhau bod gennym broses ddilysu, y dylai'r bobl hynny ar restr aros fod ar restr aros, a dylai'r rhai nad ydynt i fod ar restr aros yn cael eu gweld yn y lle priodol, gan wneud yn siŵr bod pobl yn cael eu gweld yn gynt a gyda'r gofal sydd ei angen arnynt. Dyna pam rydym ni'n gwybod bod y cynllun sydd gennym ni, ac rydym yn hyderus y bydd yr hyn rydym ni'n ei gynnig yn gwneud yn siŵr y bydd yr arosiadau dwy flynedd hynny yn cael eu dileu mewn ychydig fisoedd. Soniodd yr Aelod am ymwelwyr iechyd yng Nghwm Taf. Wel, fe wnes i gyfarfod â chadeirydd bwrdd Bwrdd Iechyd Prifysgol Cwm Taf Morgannwg ychydig wythnosau yn ôl. Rwyf hefyd wedi siarad eisoes â swyddogion Unite, ac rwy'n glir bod angen i'r ddwy blaid weithio gyda'i gilydd, mewn partneriaeth gymdeithasol, er mwyn dod o hyd i dir cyffredin a datrys hyn cyn gynted â phosibl, oherwydd mae gwaith ymwelwyr iechyd yn hollol hanfodol. Pan fyddwn ni'n sôn am yr agenda ataliol, gwyddom eu bod yn gwneud gwaith hanfodol i wneud yn siŵr bod pobl yn cael eu gweld yn gynt ac nad yw pethau'n gwaethygu. Ac mae'r Aelod yn cyfeirio at y ddogfen a gyhoeddais ychydig flynyddoedd yn ôl bellach, ar lywodraethiant. Rwy'n falch ei fod wedi darllen y ddogfen, ac mae'n ddogfen dda i eraill a allai fod eisiau ei darllen—[Torri ar draws.]—hyd yn oed os ydw i'n dweud hynny fy hun, yn hollol. Ac yn hynny o beth, ie, yn hollol, rydym yn sôn am gydraddoldeb cyflog, a dyna pam, unwaith eto, rwy'n cyfeirio at yr hanes balch sydd gan Blaid Cymru o ddechrau'r broses o uno iechyd a gofal cymdeithasol, a dyna y byddwn yn ei gwblhau fel Llywodraeth Plaid Cymru. Ar hyn o bryd, bydd fy nghyd-Aelod Delyth Jewell yn edrych ar hynny ac yn sicrhau bod hynny'n cael ei gyflawni, ac y gallwn weld hynny'n dwyn ffrwyth o dan Lywodraeth Plaid Cymru. Yn olaf, siaradodd yr Aelod am £4 biliwn ar gyfer adeiladu ag arian cyfalaf, ar gyfer ysbytai, a gynigiwyd gan y Blaid Lafur. Mae'r Aelod yn anghofio mai ni yw'r Llywodraeth bellach ac rydym yn gweld y ffigurau hynny hefyd, ac roedd hynny'n gwbl afrealistig, y cynigion hynny a gyflwynwyd gan y Blaid Lafur ar y pryd. Mae gennym ôl-groniad gwerth £1.5 biliwn mewn ysbytai ledled Cymru, gan gynnwys Glangwili, gan gynnwys Glan Clwyd, gan gynnwys Bronglais, ar draws Cymru gyfan, y mae angen edrych arno. Felly, byddwn yn blaenoriaethu'r ôl-groniadau hynny, gan wneud yn siŵr bod pawb ledled Cymru yn cael cydraddoldeb o ran gofal. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762715 189 En 2026-06-02T15:19:51 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=6595&l=cy 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal C 336 336 Natasha Asghar AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=336 Asghar, Natasha Yn gyntaf, hoffwn longyfarch y Gweinidog Cabinet ar ei rôl newydd a diolch iddo am ddatganiad y prynhawn yma. Ysgrifennydd Cabinet, rwy'n gobeithio y gallwn weithio gyda'n gilydd yn adeiladol yn ystod tymor y Senedd hon i helpu i gyflawni'r gwelliannau sydd eu hangen ar ein gwasanaeth iechyd ac mae ein hetholwyr yn eu haeddu. Nid yw'n gyfrinach i unrhyw un yn y Siambr hon a thu hwnt bod ein gwasanaeth iechyd mewn cyflwr peryglus, ac er y gellir rhoi'r rhan fwyaf o'r bai ar stepen drws y Llywodraeth Lafur flaenorol, does dim dianc o'r ffaith bod Plaid Cymru yr un mor euog am y difrod maen nhw wedi'i achosi, gan gefnogi Llafur dro ar ôl tro dros dymhorau blaenorol y Senedd. Mae gan Blaid Cymru gyfle gwirioneddol i wneud iawn am y camgymeriadau yn y gorffennol nawr eu bod yn Llywodraethu, ond ble mae'r camau uniongyrchol, Weinidog Cabinet? Mae rhestrau aros y GIG yn parhau i fod yn gywilyddus o uchel, gyda chleifion ym mhob un o'r pedair cornel yng Nghymru yn dioddef mewn poen, ond mae manylion am sut i fynd i'r afael â hyn yn parhau i fod yn amwys iawn. Weinidog Cabinet, rydych wedi addo dileu arosiadau dwy flynedd mewn ychydig fisoedd—ac rwy'n gobeithio er lles trigolion y byddwch yn llwyddiannus iawn—ond sut yn union ydych chi'n mynd i gyflawni hyn, oherwydd ni allwn fforddio i hwn fod yn addewid a dorrir unwaith eto? Mae gwella mynediad at ofal lle bo angen yn hollbwysig. Yng Nghasnewydd ac Islwyn, mae galwadau cynyddol am ailagor adran damweiniau ac achosion brys yn Ysbyty Brenhinol Gwent, rhywbeth a godais gyda'r Prif Weinidog yn uniongyrchol yn gynharach heddiw, ac rydw i nawr yn mynd i weld os byddaf yn llwyddiannus gyda chi. Mae Ysbyty'r Faenor o dan bwysau enfawr, a thrwy ailagor adran damweiniau ac achosion brys yn Ysbyty Brenhinol Gwent, gallai fy etholwyr gael mynediad at ofal yn agosach at adref, a byddai hyn, gobeithio, yn lleihau rhywfaint o'r baich yn y Faenor. Yn seiliedig ar yr wybodaeth gan y bwrdd iechyd ei hun, bydd yn costio tua £10 miliwn i ddod â'r uned yn ôl i Ysbyty Brenhinol Gwent—ddim llawer yn nhrefn fawr pethau. Weinidog Cabinet, a wnewch chi a'ch swyddogion ymgysylltu â bwrdd iechyd Aneurin Bevan i drafod y posibilrwydd o ailagor yr adran damweiniau ac achosion brys yn Ysbyty Brenhinol Gwent, gan ei fod yn rhywbeth y mae fy etholwyr yn galw amdano? Byddwn hefyd yn gwerthfawrogi'n fawr, Weinidog Cabinet, pe gallech daflu ychydig mwy o oleuni ar sut mae'r Llywodraeth yn mynd i leihau'r pwysau ar adrannau damweiniau ac achosion brys eraill a rhyddhau capasiti mewn wardiau ysbytai ledled Cymru. Weinidog Cabinet, rwyf eisiau codi penderfyniad Pwyllgor Sgrinio Cenedlaethol y DU i beidio ag argymell rhaglen sgrinio'r prostad cenedlaethol. Mae hyn yn hynod siomedig, gan ein bod yn gwybod po gynharaf y mae canser yn cael ei ddal, y gorau yw'r canlyniadau, ac o ystyried nad yw canser y prostad yn aml yn amlygu symptomau, mae profion yn wir yn allweddol. Gobeithio nad oes ots gan fy nghyd-Aelod Paul Davies AS, ond hoffwn fanteisio ar y cyfle hwn i dalu teyrnged i'r gwaith gwych y mae wedi'i wneud—ac yn parhau i'w wneud—wrth godi ymwybyddiaeth ac ymgyrchu dros welliannau yn y maes hwn. Felly, Weinidog Cabinet, a wnaiff Llywodraeth Cymru ymrwymo i gyflwyno sgrinio canser y prostad fel rhywbeth arferol i ddynion yma yng Nghymru? Rwy'n synnu braidd nad oedd unrhyw sôn am ddeintyddiaeth o gwbl yn y datganiad y prynhawn yma, yn enwedig o ystyried yr heriau mawr y mae llawer o drigolion yn eu hwynebu wrth gael mynediad at ddeintydd. Weinidog Cabinet, fe fyddwn hefyd yn gwerthfawrogi trosolwg byr o ba gamau y byddwch yn eu cymryd yn y maes hwn, a beth allwn ni ddisgwyl ei weld o ran gweithredu yn y dyfodol agos. Mae gwaith cynnal a chadw adeiladau'r GIG yng Nghymru hefyd ar goll o'r datganiad y prynhawn yma. Mae'r bil ar gyfer atgyweirio adeiladau sydd mewn perygl mawr neu sylweddol bron yn £1 biliwn, felly byddwn yn ddiolchgar pe bai'r Gweinidog Cabinet yn amlinellu pa gamau fydd yn cael eu cymryd yn y maes hwn gan y Llywodraeth hon. Rwy'n croesawu'r ffocws ar dechnoleg. Mae'n faes allweddol ar gyfer gwasanaethau iechyd y mae angen iddynt fod yn addas ar gyfer cylch gwaith yr unfed ganrif ar hugain. A gaf i ymrwymiad gan y Gweinidog Cabinet y bydd y gwelliant hwn mewn technoleg hefyd yn gweld defnydd o gasglu data drwyddi draw mewn cymaint o feysydd fel y bu yn y gorffennol, oherwydd mae wedi bod yn brin ofnadwy dros nifer o flynyddoedd? Yn ddiweddar, bu rhai datgeliadau eithaf pryderus am Wasanaeth Rhywedd Cymru, yr wyf wedi ysgrifennu atoch amdano, ond byddwn ar fai wrth beidio â chodi hyn gyda chi yma y prynhawn yma. Mae'r gwasanaeth yn atgyfeirio nifer o bobl ar gyfer llawdriniaethau rhywedd diwrthdro sydd dair neu bedair gwaith nifer cyfartaledd y DU. Nid yn unig hynny, nid yw'n casglu gwybodaeth am nifer y cleifion y mae'n eu hargymell ar gyfer hormonau croesrywiol. O ystyried y baneri coch hyn yn y gwasanaeth rhywedd, a wnaiff Llywodraeth Cymru lansio adolygiad annibynnol i'w arferion a'i arweinyddiaeth? Weinidog Cabinet, fel yr adroddodd y South Wales Argus ar eu tudalen flaen y penwythnos hwn, bu pryder mawr ynghylch bwrdd iechyd Aneurin Bevan yn dyfarnu gwerth £10 miliwn o gontractau meddygon teulu i eHarley Street heb i wiriadau diwydrwydd dyladwy priodol gael eu cynnal. Rwy'n gwybod bod hyn wedi'i grybwyll o'r blaen gyda'r Prif Weinidog, fodd bynnag, mae ymchwiliad Archwilio Cymru i'r mater hwn yn ddamniol ac yn codi pryderon difrifol ynghylch llywodraethu, atebolrwydd a goruchwyliaeth ariannol o fewn y bwrdd iechyd ei hun, gyda chleifion a staff yn wynebu aflonyddwch ac ansicrwydd o ganlyniad i graffu gwael cyn i gontractau gael eu dyfarnu mewn gwirionedd. Rwyf wedi dweud o'r blaen, a byddaf yn ei ddweud eto: rhaid i Lywodraeth Cymru nawr sefydlu a fu digwyddiadau tebyg mewn byrddau iechyd eraill o fewn GIG Cymru, a sicrhau bod mesurau diogelu cadarn ar waith i atal hyn rhag digwydd eto. I'r perwyl hwnnw, Weinidog Cabinet, er mwyn tryloywder diffuant, a wnewch chi gynnal ymchwiliad ledled Cymru i gontractau byrddau iechyd? Mae yna lawer mwy y gallwn ymchwilio iddo heddiw, Weinidog Cabinet, ond rwyf am ei adael yn y fan yna am y tro a dim ond ailadrodd fy mod yn gobeithio y gallwn weithio'n adeiladol yn nhymor y Senedd hon. Diolch. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762701 190 En 2026-06-02T15:20:00 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=6604&l=cy 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762711 191 En 2026-06-02T15:24:33 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=6877&l=cy 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal C 269 269 Mabon ap Gwynfor AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269 ap Gwynfor, Mabon Diolch i'r Aelod am y pwyntiau yna a godwyd. Dechreuodd yr Aelod drwy gyhuddo Plaid Cymru o fod, a'r hyn a ddywedodd oedd, 'yr un mor euog', o ran tranc y gwasanaeth iechyd. Nawr, dyma'r tro cyntaf i ni arwain y Llywodraeth, a gaf i eich atgoffa chi, ond cynigiodd eich plaid chi hefyd gefnogi cyllideb y Llywodraeth flaenorol. Fe lwyddon ni i sicrhau cyllid ychwanegol i'r GIG yn y Llywodraeth flaenorol, gan roi ein harian ar ein gair. Gofynnodd yr Aelod hefyd am fanylion y cynllun gweithredu, yr wyf eisoes wedi'i nodi yn fy natganiad blaenorol yn gynharach heddiw. Ac mae'r cynllun 100 diwrnod hwnnw wedi sôn am sut rydym ni'n mynd i ddechrau gan edrych ar ddilysu'r rhestrau aros, y canolfannau gofal wedi'i gynllunio yr ydym ni'n mynd i'w datblygu, y buddsoddiad mewn gofal sylfaenol a diagnosteg well—rydw i eisoes wedi'i nodi hynny i gyd. Gofynnodd yr Aelod hefyd, ddwywaith yna, am ymgysylltu â bwrdd iechyd Aneurin Bevan. Rwy'n ymgysylltu'n rheolaidd â bwrdd iechyd Aneurin Bevan, ac rwy'n hapus i godi materion y gallai'r Aelod fod eisiau gwneud hynny yn y trafodaethau hynny. Os bydd hi'n ysgrifennu ataf i, yna byddaf yn fwy na hapus i wneud hynny. O ran sgrinio canser y prostad, mae hynny'n ddatblygiad diddorol yr ydym ni wedi'i weld, yn sicr, a byddwn ni'n edrych yn ofalus ac yn ystyried y dystiolaeth a gyflwynwyd gan Bwyllgor Sgrinio Cenedlaethol y DU, oherwydd fel yr ydym wedi clywed sawl gwaith mewn trafodaethau y prynhawn yma, mae'n rhaid i ni ddilyn y wyddoniaeth. Mae'n rhaid i ni wneud yn siŵr ein bod yn dilyn yr hyn sydd orau i'r cleifion a bod gennym y canlyniadau gorau, oherwydd rydym ni, fel Llywodraeth, yn cael ein harwain gan ganlyniadau. Rydym eisiau gwella canlyniadau i bobl Cymru. Ac o ran deintyddiaeth, bydd yr Aelod yn gwybod yn iawn mai Siân Gwenllian, ar y fainc flaen yn y fan yma, a gyflwynodd y cynllun i ddatblygu ysgol ddeintyddiaeth yma yng Nghymru ar gyfer y gogledd, gan weithio ar y cyd ag eraill, a dyna beth y byddwn ni'n dechrau ei wneud. Rydym ni'n dechrau'r broses honno i edrych ar y ffordd orau o sicrhau bod yr ysgol yn cyflwyno deintyddion cyn gynted â phosibl. Ac yna codwyd materion ynglŷn â chynnal a chadw, yr wyf wedi cyffwrdd â nhw mewn ymatebion blaenorol, ac ynglŷn ag effeithlonrwydd, yr wyf hefyd wedi cyffwrdd â nhw mewn ymatebion blaenorol, felly ni fyddaf yn ailadrodd y rheini. Felly, yn olaf—rwy'n trethu amynedd y Llywydd, rwy'n gwybod—mae data a digidol yn allweddol. Sylweddolodd yr Aelod fod digidol yn allweddol, ond rydym hefyd yn bwrw ymlaen gyda data, fel bod gennym gysondeb o ran casglu data ledled Cymru, ac mae hynny'n rhan o'r rhaglen hefyd. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762704 192 En 2026-06-02T15:25:00 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=6904&l=cy 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762709 193 Cy 2026-06-02T00:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=-48596&l=cy 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762712 194 Cy 2026-06-02T15:27:22 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=7046&l=cy 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Y Llywydd Irranca-Davies, Huw Diolch. Rwyf nawr yn symud i gyfraniadau o un funud, a galwaf ar Jane Dodds.  16060 7 2026-06-02T13:30:01 762713 195 En 2026-06-02T15:27:28 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=7052&l=cy 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal C 4983 4983 Jane Dodds AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4983 Dodds, Jane Diolch yn fawr iawn, Lywydd, a phrynhawn da, Weinidog Cabinet. Croeso i'ch rôl newydd. Roeddwn i eisiau gofyn am ofal cymdeithasol. Rwy'n gwybod eich bod chi a minnau wedi codi'r mater hwn yn y Senedd flaenorol. Gwyddom fod 1,275 o bobl yn sownd mewn gwelyau ysbyty yn ddiangen. Maen nhw'n aros am ofal cymdeithasol, naill ai ar gyfer cyflawni'r gwasanaethau neu am asesiadau. Y bobl hyn, y rhai sy'n dirywio mewn wardiau pan ddylen nhw fod gartref, yw'r rhai sydd angen canlyniadau brys. Gwyddom fod Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru wedi rhagweld bwlch cyllido gofal cymdeithasol o dros £200 miliwn eleni yn unig, ond dim ond £180 miliwn a ddarparodd y gyllideb flaenorol ar draws iechyd a gofal cymdeithasol. Ym mis Tachwedd, fe wnaethoch chi eich hunan ddisgrifio gofal cymdeithasol fel conglfaen gofal iechyd Cymru sy'n cael ei danariannu a'i anwybyddu fwyaf, ac roeddech chi'n hollol gywir. Felly, a wnewch chi amlinellu'n union beth yw eich ymateb i'r bobl hynny sy'n sownd mewn ysbytai ar hyn o bryd? Diolch yn fawr iawn. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762722 196 En 2026-06-02T15:28:41 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=7125&l=cy 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal C 269 269 Mabon ap Gwynfor AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269 ap Gwynfor, Mabon Gwnaf, diolch i'r Aelod am y pwyntiau y mae hi wedi'u codi, ac mae hi'n hollol iawn bod gofal cymdeithasol yn hanfodol. Os ydym ni'n mynd i ddatrys y problemau sy'n wynebu ein gwasanaeth iechyd, mae angen i ni ddatrys y problemau sy'n wynebu gofal cymdeithasol, ond mae'r problemau sy'n wynebu'r rhai sy'n dioddef oedi cyn cael eu rhyddhau, y rhai nad ydynt yn gallu cael pecyn gofal, yn fwy na dim ond cleifion gofal cymdeithasol, maen nhw hefyd mewn gofal sylfaenol. Y dull system gyfan yw'r hyn yr ydym ni'n edrych arno yma, sicrhau ein bod ni'n buddsoddi, ie, mewn gofal sylfaenol, gwneud yn siŵr nad yw pobl yn tagu'r system ar y pen blaen hwnnw, ac yna gwneud yn siŵr bod pobl yn gallu cael eu rhyddhau yn ddiogel, fel bod gofal i'w gael yn y gymuned. A dyna beth mae'r cynlluniau rydym ni wedi'u cyflwyno yn edrych arno, gan sicrhau bod y gofal hwnnw yn y gymuned, yn agosach at gartref, fel bod pobl yn cael eu gweld yn agosach at eu cartref. Ac yn olaf, i gyffwrdd â rhywbeth y soniais i amdano yn gynharach, dyna ran o'r rheswm pam rydym ni eisiau sicrhau ein bod ni'n cyfuno'r iechyd a gofal cymdeithasol hwnnw, fel ein bod ni'n gwneud yn siŵr nad oes bylchau yn y system honno, bod pobl yn gweithio gyda'i gilydd, bod sefydliadau'n siarad â'i gilydd. Dyna pam rydym ni wedi cynnig—ac fe wnes i gyflwyno'r syniad yn gynharach— sicrhau bod byrddau partneriaeth rhanbarthol yn gweithio'n effeithiol, fel bod awdurdodau lleol a byrddau iechyd yn siarad â'i gilydd ac nad yw pobl yn llithro rhwng y bylchau hynny. Felly, yn sicr, mae'r Aelod yn iawn wrth dynnu sylw at bwysigrwydd hyn. Fy mhwynt olaf yw y byddwn ni hefyd yn cyfarwyddo Llais i benodi hyrwyddwr gofal cymdeithasol. Byddaf yn gweithio gyda fy Nirprwy Weinidog i wneud yn siŵr bod hynny'n digwydd, a bydd yr hyrwyddwr hwnnw'n cyfarfod yn rheolaidd â'r Dirprwy Weinidog i gyflwyno unrhyw faterion. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762703 197 En 2026-06-02T15:30:00 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=7204&l=cy 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762705 198 En 2026-06-02T15:30:13 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=7217&l=cy 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Y Llywydd Irranca-Davies, Huw Diolch. Weinidog, Aelodau, rwy'n gwybod mai fi oedd y troseddwr gwaethaf pan oeddwn yn y sefyllfa honno—[Torri ar draws.] Diolch. Ond os gallwn ni gadw'r cyfraniadau yn fyr, a'r atebion mor fyr â phosibl hefyd, er ein bod eisiau'r wybodaeth, gallwn geisio mynd trwy gymaint o Aelodau â phosibl.  16060 7 2026-06-02T13:30:01 762706 199 Cy 2026-06-02T15:30:31 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=7235&l=cy 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal C 5083 5083 Gwyn Williams https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5083 Williams, Gwyn Rydyn ni'n gwybod bod rhestrau aros y GIG yng Nghymru o dan Lafur wedi bod yn llawer rhy hir ac yn llawer rhy uchel, gyda'r data mwyaf diweddar yn dangos 666,000 o gleifion yn dal i aros cyn dechrau eu triniaeth. O'r rheini, mae bron i 25 y cant yn aros dros 36 wythnos. Yn fy mhrofiad i fel offthalmolegydd, mae gormod o bobl yn sefyll yn llawer rhy hir am driniaeth am gyflyrau fel macular degeneration, ac yn mynd yn ddall o ganlyniad i hyn. Mae'n amlwg bod angen newid sylfaenol i'r ffordd y mae'r GIG yn gweithredu, a dwi'n falch na fydd y Llywodraeth Plaid Cymru newydd yn parhau gyda'r drefn arferol.  Felly, Weinidog Cabinet, a allwch chi amlinellu pa gamau pellach fydd yn cael eu cymryd i ostwng y rhestrau aros, a sut bydd y Llywodraeth yn sicrhau gwelliant cynaliadwy, yn hytrach na dibynnu ar fesurau byrdymor fel allanoli—outsourcing—i gwmnïau preifat? Diolch 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762708 200 Cy 2026-06-02T15:31:38 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=7302&l=cy 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal C 269 269 Mabon ap Gwynfor AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269 ap Gwynfor, Mabon Diolch i'r Aelod am y cwestiwn, a diolch am ei waith blaenorol o fewn y gwasanaeth iechyd. Dwi'n falch iawn o'i gael o'n aelod o'r grŵp er mwyn medru ein cynghori ni ar nifer o bethau yn y maes iechyd.  Mae'r Aelod yn iawn i uwcholeuo'r pwysau arbennig y mae offthalmoleg, er enghraifft, yn dioddef. Mae offthalmoleg wedi cael ei esgeuluso yn arbennig gan y Llywodraeth flaenorol, rhywbeth a amlygwyd yn gryf gan adroddiad y pwyllgor iechyd yr oeddwn i'n rhan ohono. Ond i ateb cwestiwn penodol yr Aelod, mae gennym ni raglen uchelgeisiol er mwyn sefydlu hybiau llawfeddygol ar draws Cymru, fel dwi wedi sôn, er mwyn delio â'r pwysau rhestrau aros sydd yn llawer rhy uchel. Fe wnes i ymweld â chanolfan o'r fath yng Nghastell-nedd Port Talbot yn ddiweddar er mwyn gweld yr effaith go iawn ar gleifion.  Ond mae hefyd yn bwysig pwysleisio nad dim ond achos o ddelio â'r pwysau fel maen nhw ar hyn o bryd ydy hyn; mae hefyd yn ffordd o ymgorffori gofynion gofal dewisol yn fwy cynaliadwy mewn i weithgarwch rheolaidd yr NHS yn y tymor hir, ac i sicrhau na fyddwn ni fyth eto yn y sefyllfa yr ydym ni wedi bod ynddi. Bydd ein cynlluniau gofal dewisol, felly, gyda chefnogaeth adolygiad annibynnol o berfformiad yr NHS, yn gyrru'r cynnydd hwnnw. Yn hyn o beth, ni fyddwn ni felly yn gorfod dibynnu yn unig ar brynu capasiti allanol ar draul buddsoddiad strategol mewn cryfhau gwasanaeth lleol; mi fyddwn ni yn buddsoddi yn ein capasiti yn yr NHS yng Nghymru. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762726 201 En 2026-06-02T15:33:03 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=7387&l=cy 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal C 12179 12179 Claire Archibald AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12179 Archibald, Claire Croeso. Na, 'llongyfarchiadau' ddylwn i ddweud, mewn gwirionedd, nid 'croeso'. Rydych chi newydd sôn am offthalmoleg. Cyn yr etholiad, roedd cyllid wedi'i nodi i fynd i'r afael â'r rhestr aros gynyddol am lawdriniaeth cataract, ond dywedir bod cynnydd wedi'i ohirio yn ystod cyfnod yr etholiad. Nawr bod yr etholiad drosodd, a wnaiff Llywodraeth Cymru ymrwymo i ddarparu'r cyllid hwnnw'n llawn, ac a all y Gweinidog iechyd ddarparu amserlen glir ar gyfer pryd y bydd cleifion sy'n aros am lawdriniaeth cataract yn gweld manteision y buddsoddiad hwn? Diolch. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762728 202 Cy 2026-06-02T15:33:36 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=7420&l=cy 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal C 269 269 Mabon ap Gwynfor AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269 ap Gwynfor, Mabon Diolch i'r Aelod am hwnna. Mae'r pwynt mae hi'n ei godi yn un arbennig o bwysig. Mi oeddwn i, fel dwi wedi sôn, yn rhan o adroddiad y pwyllgor iechyd a gofal ddaru edrych mewn i offthalmoleg, a dwi'n ymwybodol o'r diffygion sydd gennym ni yn y maes. Dyna pam ein bod ni, fel rhan o'r broses o leihau rhestrau aros, wedi sôn am yr hybiau yma. Mi fydd elfen o'r hybiau yna yn edrych ar yr anghenion foliwm uchel—high volume—yma sydd gennym ni, â chataracts yn eu plith nhw, er mwyn gwneud yn siŵr bod pobl sydd yn dioddef yn cael eu gweld yn gynt ac yn medru mynd mewn am driniaeth ac allan ar yr un diwrnod. Yn ogystal â hynny, mi fyddwn ni'n edrych i wneud yn siŵr bod strategaeth genedlaethol ar gyfer offthalmoleg yn cael ei gweithredu er mwyn gwneud yn siŵr nad ydy pobl yn dioddef yn fwy nag sydd angen. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762732 203 En 2026-06-02T15:34:32 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=7476&l=cy 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal C 5038 5038 Jayne Bryant AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5038 Bryant, Jayne Rwy'n croesawu'r Gweinidog Cabinet i'w rôl. Digwyddodd un o bob tair marwolaeth yng Ngwent rhwng 2018 a 2022 yn gynamserol ac roedd modd atal rhai o'r rheini. Y tri phrif achos oedd clefyd cardiofasgwlaidd, diabetes a chanser. Yn fy etholaeth i, mae Sir yn y Gymuned a Chlwb Rygbi'r Dreigiau yn gweithio'n helaeth gyda phobl o bob oedran, dynion a menywod. Mae rhaglen Cefnogwyr Ffit Sir Casnewydd yn enghraifft wych o chwaraeon yn cymryd rôl flaenllaw ym maes iechyd ataliol i ddynion a menywod. Mae clybiau chwaraeon ar lawr gwlad yn chwarae rôl flaenllaw hefyd, ac mae eu heffaith yn bellgyrhaeddol. Mae chwaraeon yn helpu i fynd i'r afael â gordewdra ac yn atal cyflyrau iechyd corfforol a meddyliol eraill, gan hefyd fynd i'r afael ag unigrwydd ac ynysu cymdeithasol. Roeddwn i'n synnu nad oedd sôn am iechyd meddwl, a hefyd yn synnu nad oedd sôn am iechyd menywod, yn natganiad y Gweinidog heddiw. Ond roedd maniffesto Plaid Cymru yn cynnwys ymrwymiad i fuddsoddi mewn chwaraeon a gweithgarwch corfforol fel rhan o'r agenda iechyd ataliol. A all y Gweinidog ddweud wrthym faint fydd y buddsoddiad hwnnw ac o ble y bydd yr arian yn dod?  16060 7 2026-06-02T13:30:01 762710 204 En 2026-06-02T15:35:00 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=7504&l=cy 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762714 205 En 2026-06-02T15:35:44 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=7548&l=cy 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal C 269 269 Mabon ap Gwynfor AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269 ap Gwynfor, Mabon Diolch am y pwyntiau a godwyd. Os caf i fynd yn syth at y pwynt ynghylch iechyd meddwl ac iechyd menywod, dyna pam mae'r Prif Weinidog wedi penodi Dirprwy Weinidog gyda'r pwyntiau hynny'n union yn ei theitl. Bydd hi'n canolbwyntio'n gryf iawn ar sicrhau ein bod yn datblygu'r prosiectau iechyd meddwl sydd eu hangen arnom, ac yn gweithio ar yr arfer da a ddatblygwyd gan y Llywodraeth flaenorol gyda'r cynllun iechyd menywod a gwella hwnnw hyd yn oed ymhellach a'i gryfhau. Rwy'n edrych ymlaen at weithio gyda Delyth Jewell ar y rhaglenni hynny.  Pan ddaw i chwaraeon a'r agenda ataliol, unwaith eto, mae'r Prif Weinidog wedi penodi Dirprwy Weinidog yn un swydd gyda'r agenda ataliol mewn golwg, gan wneud yn siŵr bod yr agenda ataliol ar frig yr hyn yr ydym ni'n ei wneud a'r hyn yr ydym ni'n edrych arno. Dyna pam y bydd Nerys Evans yn gweithio gyda Heledd Fychan a gydag eraill ar draws y bwrdd blaen yma i sicrhau ein bod yn edrych ar y cyd yn y Llywodraeth ar sut y gallwn sicrhau bod yr agenda ataliol honno wedi'i hymgorffori ym mhopeth a wnawn. Gwyddom mai penderfynydd cymdeithasol mwyaf salwch yw tlodi. Dyna pam y bydd Nerys yn gweithio gydag Adam Price. Rydym yn gwybod bod tai yn broblem. Dyna pam y bydd Nerys Evans yn gweithio gyda Siân Gwenllian. Rydym yn gwybod bod anllythrennedd iechyd yn broblem. Dyna pam y bydd hi'n gweithio gydag Anna Brychan. Rydych chi'n gweld y patrwm. Mae'r agenda ataliol yn hollol hanfodol. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762717 206 En 2026-06-02T15:37:03 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=7627&l=cy 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal C 171 171 Darren Millar AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=171 Millar, Darren Weinidog Cabinet, rydych chi wedi awgrymu, yn eich datganiad heddiw, bod gormod o bwyslais ar ofal ysbyty, ac mae'n ymddangos eich bod yn lledawgrymu eich bod yn credu bod gormod o welyau ysbyty. A allwch chi ddweud wrthym ni ai dyna yw eich barn chi ai peidio, ac a fyddwch yn gwarantu i bobl Cymru na fyddwch yn cau unrhyw ysbytai yn ystod eich cyfnod fel Gweinidog Cabinet dros y pedair blynedd nesaf? Mewn gwirionedd, a allwch chi ddweud wrthym ni a fyddwch chi'n darparu'r ysbyty cymunedol newydd yng ngogledd sir Ddinbych a addawyd ers amser maith i bobl y Rhyl ac arfordir gogledd sir Ddinbych gyfan? Maen nhw wedi bod yn aros am yr ysbyty hwnnw ers 13 mlynedd, ac mae'n gwbl hanfodol ei fod yn cael ei gyflawni, ond nid ar y raddfa bresennol, sy'n awgrymu mai dim ond 14 gwely fydd yna. Mae angen i ni wneud yn siŵr bod graddfa wreiddiol y prosiect hwnnw yn cael ei gyflawni, sef 30 gwely, er mwyn lliniaru'r problemau yn Ysbyty Glan Clwyd gerllaw, sydd, fel y gwyddom ni i gyd, yn un o'r adrannau brys sy'n perfformio waethaf yn y wlad. Mae angen i hynny newid, a gall y prosiect hwnnw ei gyflawni.  16060 7 2026-06-02T13:30:01 762721 207 En 2026-06-02T15:38:12 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=7696&l=cy 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal C 269 269 Mabon ap Gwynfor AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269 ap Gwynfor, Mabon Lywydd, mae'r Aelod yn awgrymu fy mod wedi dweud bod gormod o bwyslais ar ysbytai ac y byddwn yn hoffi gweld nifer gwelyau ysbyty yn lleihau. Dydw i ddim wedi dweud hynny o gwbl. Mewn gwirionedd, pe bai'r Aelod wedi darllen ein maniffesto, byddai wedi gweld rhywbeth gwahanol—sef bod angen i ni gryfhau'r sylfaen gwelyau ysbyty hwnnw. Dyna pam, yn sicr, rwy'n cefnogi'r cyflawniad yng ngogledd sir Ddinbych, oherwydd, fel y dywedodd y Llywodraeth flaenorol, i fod yn deg, ar y pryd, bydd cael y gwelyau ychwanegol hynny yn y gymuned yn lleddfu'r pwysau ar Glan Clwyd. Dyna beth y mae angen i ni ei weld: gwneud yn siŵr bod gennym y cyfleusterau cam-i-lawr hynny, y cyfleusterau adferiad hynny yn y gymuned, fel y gall pobl adael yr ysbyty cyffredinol a chael gofal yn agosach at eu cartref. Dyna pam, ie, rydym wedi ymrwymo'n llwyr i ddatblygu'r ysbyty hwnnw yng ngogledd sir Ddinbych, ac edrychaf ymlaen at ei agor pan fydd wedi'i orffen. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762724 208 En 2026-06-02T15:38:59 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=7743&l=cy 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal C 330 330 Sera Evans AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=330 Evans, Sera Rydym yn gwybod mai gofal sylfaenol yn aml yw'r pwynt cyswllt cyntaf â'n GIG, ond ledled Cymru, mae gwasanaethau meddygon teulu wedi wynebu pwysau sylweddol ers blynyddoedd lawer, yn enwedig o ran recriwtio, cadw a chynaliadwyedd hirdymor. Yn fy etholaeth i, mae cymunedau wedi wynebu ansicrwydd gwirioneddol yn dilyn bygythiadau i bractisiau lleol, wedi'u hysgogi'n bennaf gan anawsterau recriwtio a chadw meddygon teulu. Mae ystadegau diweddar yn dangos bod Cymru unwaith eto wedi gweld gostyngiad yn nifer y meddygon teulu cwbl gymwys a nifer y practisiau dros y flwyddyn ddiwethaf, tra bod sefydliadau, gan gynnwys Coleg Brenhinol y Meddygon Teulu a Chymdeithas Feddygol Prydain, wedi rhybuddio bod cadw meddygon teulu bellach yn un o'r heriau mwyaf a brys sy'n wynebu GIG Cymru. Felly, rwy'n croesawu ymrwymiad y Llywodraeth hon i gryfhau gwasanaethau meddygon teulu. Weinidog Cabinet, a wnewch chi amlinellu pa fesurau fydd yn helpu i sefydlogi gwasanaethau meddygon teulu, cefnogi recriwtio a chadw, a sicrhau y gall cymunedau ledled Cymru barhau i gael mynediad at wasanaethau gofal sylfaenol lleol? Diolch. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762720 209 En 2026-06-02T15:40:00 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=7804&l=cy 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762718 210 En 2026-06-02T15:40:04 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=7808&l=cy 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal C 269 269 Mabon ap Gwynfor AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269 ap Gwynfor, Mabon Mae'r rhain yn bwyntiau hanfodol bwysig sydd, yn rhannol, yn ateb y cwestiwn a gyflwynwyd gan arweinydd y Ceidwadwyr. Gofal sylfaenol yw lle mae dros 90 y cant o gyswllt cleifion â'r system iechyd yn digwydd, ac eto mae esgeuluso'r conglfaen hanfodol hwn o'r system dro ar ôl tro yn gwaethygu costau a phwysau ymhellach. Rydym wedi ymrwymo i symud adnoddau er mwyn ailadeiladu a chryfhau sylfeini gofal sylfaenol, sydd wedi cael ei danseilio mor wael dros y degawd diwethaf. Byddaf yn cynnull uwchgynhadledd o arweinwyr byrddau iechyd cyn bo hir i ddatblygu map ffyrdd cynaliadwy i'r perwyl hwn. Yn ganolog i'n cynlluniau ar gyfer gofal sylfaenol yw recriwtio hyd at 100 o feddygon teulu cyflogedig ychwanegol i ehangu gweithgarwch y tu allan i oriau, gan ganolbwyntio'n benodol ar ardaloedd mwy difreintiedig, sy'n wynebu rhwystrau anghymesur rhag cael mynediad at wasanaethau, gan weithio ar y cyd â'r rhaglen Deep End Cymru. Byddwn hefyd yn cyflwyno grant penodol i gefnogi costau gorbenion practisiau meddygon teulu, y gwyddom eu bod yn atal graddedigion diweddar rhag sefydlu eu practisiau eu hunain, ac yn archwilio arloesedd technolegol i leihau beichiau gweinyddol ar glinigwyr, a thrwy hynny ddatgloi mwy o amser ar gyfer cyswllt wyneb yn wyneb â chleifion. Rydym hefyd wedi cael mewnwelediad gwerthfawr o'n hymgysylltiad ag arweinwyr gofal sylfaenol yng Ngogledd Iwerddon, lle mae'r model ffederal wedi profi'n llwyddiannus iawn o ran cadw staff, ac mae hyn yn rhywbeth yr wyf yn awyddus iawn i'w ailadrodd yma yng Nghymru. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762733 211 Cy 2026-06-02T15:41:24 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=7888&l=cy 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Y Llywydd Irranca-Davies, Huw Diolch yn fawr iawn, Weinidog Cabinet. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762736 212 Cy 2026-06-02T15:41:28 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=7892&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Y Llywydd Irranca-Davies, Huw Rydyn ni'n symud ymlaen i'r eitem nesaf, datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: blaenoriaethau ar gyfer mentrau, cysylltedd ac ynni. Galwaf ar y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni, Adam Price. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762739 213 Cy 2026-06-02T15:41:46 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=7910&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni C 5030 5030 Adam Price AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5030 Y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni Price, Adam Diolch yn fawr, Lywydd. Mae Cymru ar agor ar gyfer busnes. Rydyn ni’n genedl â chryfderau economaidd sylweddol. Ledled ein gwlad, rydyn ni’n gweld mentrau ffyniannus, diwydiannau sy’n gystadleuol yn fyd-eang, prifysgolion cryf, gweithlu medrus iawn, a chyfleoedd go iawn mewn sectorau fel gweithgynhyrchu uwch ac ynni glân. Mae'r rhain yn asedau y byddai llawer o wledydd yn eiddigeddus ohonynt. Ac eto, ers gormod o amser, nid ydym wedi llwyddo i elwa ar y cryfderau hynny er mwyn cyflawni'r lefel o berfformiad economaidd y dylem ei disgwyl. Nid diffyg potensial yw'r her ganolog sy'n ein hwynebu; mae'n fethiant i'w wireddu’n llawn. Yn rhy aml, nid yw'r gwahanol rannau o'n system economaidd—buddsoddiad, seilwaith, y byd academaidd, sgiliau, allforio, cynllunio ac arloesi—wedi cyd-fynd â’i gilydd. Pan fydd yr elfennau hyn ar draws y sector preifat a’r sector cyhoeddus yn cysylltu ac yn atgyfnerthu ei gilydd, mae twf yn dilyn. Pan nad ydyn nhw'n gwneud hynny, mae cyfle yn cael ei golli. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762747 214 En 2026-06-02T15:43:07 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=7991&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni C 5030 5030 Adam Price AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5030 Price, Adam Dyna pam mae'r Llywodraeth hon yn rhoi cynhyrchiant wrth wraidd ei dull gweithredu. Cynhyrchiant yw sylfaen ffyniant hirdymor. Mae'n sail i gyflogau, safonau byw a chystadleuaeth. Heddiw, mae Cymru'n parhau i fod ar ei hôl hi, gyda chynhyrchiant tua 15 y cant yn is na chyfartaledd y DU. Ond nid yw cynhyrchiant yn fesur haniaethol; mae'n ymwneud â chodi incwm, creu swyddi gwell, a sicrhau bod ffyniant yn cael ei rannu ledled Cymru. Yn ei hanfod, mae cynhyrchiant yn dibynnu ar ddau beth: galluoedd ein pobl a pherfformiad ein cwmnïau. Mae'n cael ei lunio gan y canlynol, p'un a all busnesau arloesi, graddio, mabwysiadu technolegau newydd a chystadlu mewn marchnadoedd gwerth uwch, ac a oes gan bobl y sgiliau i gyfrannu, addasu a symud ymlaen. Dyna pam rydym yn mabwysiadu dull newydd, cenhadaeth i fynd i'r afael â chynhyrchiant a tharged i haneru bwlch cynhyrchiant Cymru gyda'r DU o fewn 10 mlynedd. Ac yn awr mae'r gwaith yn dechrau i wireddu'r uchelgais honno. Rydym ni'n symud tuag at fodel system gyfan. Mae ein cenhadaeth yn glir: cryfhau cynhyrchiant, galluogi cwmnïau i dyfu, buddsoddi ac arloesi, gyda chefnogaeth system sgiliau sy'n arfogi pobl nid yn unig ar gyfer gwaith, ond ar gyfer dilyniant. Entrepreneuriaid, addysg, cyllid, arloeswyr a busnesau yw injan twf economaidd. Ein cyfrifoldeb yw creu'r amodau lle gall busnesau lwyddo. Mae hynny'n golygu cael gwared ar y rhwystrau maen nhw'n eu hwynebu—boed hynny mewn cynllunio, mynediad at ynni, mynediad at gyllid, neu seilwaith. Mae hefyd yn golygu sicrhau bod y gefnogaeth o'u cwmpas—sgiliau, ymchwil ac arloesi—yn cefnogi eu datblygiad a'u twf yn weithredol. Byddwn yn gwneud Cymru'r lle hawsaf yn y Deyrnas Unedig i ddechrau, tyfu a buddsoddi mewn busnes. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762719 215 En 2026-06-02T15:45:00 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=8104&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762723 216 Cy 2026-06-02T15:45:16 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=8120&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni C 5030 5030 Adam Price AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5030 Price, Adam Nid yw hyn yn ymwneud â gostwng safonau, mae'n ymwneud â gwella sut mae'r Llywodraeth a'i phartneriaid yn gweithio, bod yn gliriach am flaenoriaethau ac yn gyflymach wrth wneud penderfyniadau i gydgysylltu'r systemau y mae busnesau'n dibynnu arnynt.  Her allweddol y mae'n rhaid inni fynd i'r afael â hi yw maint busnesau. Ychydig iawn o fusnesau yng Nghymru sy'n tyfu i'r maint lle gallant fuddsoddi yn hyderus mewn arloesi, gwneud defnydd llawn o'r sgiliau sydd ar gael a chystadlu mewn marchnadoedd gwerth uwch. Felly, byddwn ni’n canolbwyntio ar gefnogi cwmnïau i dyfu, gan gryfhau'r sylfeini sy'n galluogi'r twf hwnnw. Mae diwygio ein system sgiliau yn ganolog i hyn. Byddwn ni’n sicrhau bod y ddarpariaeth sgiliau yn cyd-fynd yn agosach ag anghenion economaidd, gan sicrhau ei bod yn cefnogi gweithgarwch gwerth uwch ac yn galluogi unigolion i symud i rolau â chyflogau gwell. Byddwn ni’n cryfhau cysylltiadau rhwng addysg, cyflogwyr a sefydliadau ymchwil, fel bod gwybodaeth yn llifo'n fwy effeithiol i'r economi. Ochr yn ochr â hyn, byddwn ni’n adeiladu system arloesi gryfach, gan gefnogi cwmnïau i fabwysiadu technolegau newydd, buddsoddi mewn ymchwil a datblygu ac elwa yn llawn ar gryfderau ymchwil sylweddol Cymru. Rydyn ni’n cydnabod hefyd fod rhai o'r ffactorau sy'n llywio ein heconomi y tu hwnt i reolaeth ddatganoledig. Dyna pam y byddwn ni’n gweithio'n adeiladol gyda Llywodraeth y Deyrnas Gyfunol, gan alinio polisi a buddsoddiad lle bynnag y mae er budd Cymru i wneud hynny. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762727 217 En 2026-06-02T15:47:13 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=8237&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni C 5030 5030 Adam Price AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5030 Price, Adam Bydd partneriaeth yn hanfodol ar bob lefel. Byddwn yn gweithio'n agos gyda busnesau, sy'n deall y rhwystrau rhag twf mewn amser real. Byddwn yn nodi'r rhwystrau y mae cwmnïau yn eu hwynebu, yn rhoi cyfrifoldeb clir dros eu datrys, ac yn sicrhau eu bod yn cael eu datrys yn gyflym ac yn effeithiol. Pan fydd busnes yng Nghymru eisiau tyfu, arloesi neu fuddsoddi yn ei weithlu, dylai wybod yn union i ble i fynd. A phan fydd rhywbeth yn sefyll yn ei ffordd, dylai wybod yn union pwy sy'n gyfrifol am ei ddatrys. Yn yr un modd, byddwn yn gweithio gydag undebau llafur, sy'n dod â mewnwelediad hanfodol i amodau'r gweithlu, anghenion sgiliau a phrofiad bywyd gweithwyr ar draws ein heconomi. Bydd eu safbwyntiau cyfunol yn helpu i sicrhau bod ein polisïau'n effeithiol, yn gynhwysol ac wedi'u seilio ar realiti. Ond mae cyflawni'r agenda hon hefyd yn gofyn am newid yn y ffordd yr ydym yn gweithredu fel Llywodraeth. Cam allweddol fydd sefydlu asiantaeth ddatblygu genedlaethol newydd. Bydd yn sefydliad modern, ystwyth sy'n gweithredu ar hyd braich o'r Llywodraeth ac yn tynnu, yn hollbwysig, ar arbenigedd y sector preifat. Bydd ei bwrpas yn glir: cefnogi twf busnesau sy'n eiddo i Gymru, denu mewnfuddsoddiad a chryfhau arloesedd a gallu ar draws sectorau. Bydd yr asiantaeth newydd hon yn darparu ffocws, gan gysylltu busnesau â chyllid, safleoedd ac adeiladau sy'n barod i fuddsoddi, cyngor, sgiliau, arloesi, ymchwil a marchnadoedd allforio. Edrychaf ymlaen at gyhoeddi'r camau nesaf, gan gynnwys y grŵp sefydlu, yn yr wythnosau nesaf. Lywydd, mae hon yn foment o gyfle. Mae gan Gymru'r asedau, y dalent a'r potensial i lwyddo. Yr hyn sydd ei angen nawr yw arweinyddiaeth a chyflawni. Mae'n gofyn am ffocws a phwyslais di-baid ar gyflawni. Mae'n gofyn am Lywodraeth sy'n barod i wneud dewisiadau a gweithredu yn gyflym. Ac mae'n gofyn am genhadaeth glir, un sy'n rhoi cynhyrchiant, pobl a chwmnïau wrth ei hanfod. Dyna yw ein cenhadaeth. Diolch yn fawr. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762734 218 En 2026-06-02T15:49:43 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=8387&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni C 12158 12158 Jason O'Connell AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12158 O'Connell, Jason Diolch am eich datganiad, Weinidog, a llongyfarchiadau ar eich penodiad. Mae'n rhaid i mi gyfleu fy mhryder cychwynnol am gyfeiriad economi Cymru os yr ateb i'r heriau rydym ni'n eu hwynebu yw dod ag awdurdod datblygu Cymru a fethodd yn ôl. Mae hanes yn dweud wrthym ei fod yn gwango biwrocrataidd diangen arall a oedd yn gysylltiedig â thaliadau diswyddo rhy uchel a oedd yn anghyfreithlon, lle roedd cyfarwyddwyr yn hedfan dosbarth cyntaf o amgylch y byd tra bod cymunedau ledled Cymru yn cael eu gadael ar ôl. A dyma—dyma—ateb Plaid i'r dirywiad economaidd sy'n heintio ein trefi a'n cymoedd. Yr un model, yr un canlyniadau, dim hyd yn oed brandio newydd.  Fe wnaeth Awdurdod Datblygu Cymru, yn wir, greu rhai swyddi, ond fe wnaeth hefyd greu economi wag yng Nghymru a oedd yn galluogi sefydliadau i symud allan o'r wlad yn hawdd. Pan ddaeth yn rhatach i weithredu mewn mannau eraill, gadawodd cwmnïau tramor a mynd â miloedd o swyddi sgiliau uchel gyda nhw. Rhwng 1998 a 2008, collodd Cymru 171 o safleoedd a oedd yn eiddo i gwmnïau o dramor, tua 31,000 o swyddi. Mae Cymru yn dal i ddioddef cynhyrchiant gwan, cyflogau isel a thanberfformiad economaidd sylweddol o'i gymharu â gweddill y DU. Ac er mai dim ond un cwmni FTSE 100 sydd gan Gymru, mae busnesau Cymru yn cau ar gyfradd frawychus. A dyna waddol Awdurdod Datblygu Cymru. Efallai mai dyna beth maen nhw'n siarad amdano yn Boston, ond byddai Reform yn gwneud pethau'n wahanol. Dim cwangos chwyddedig ychwanegol, dim haenau newydd o fiwrocratiaeth a dim ildio cyfrifoldeb gweinidogol i weision sifil di-enw ac anatebol. Byddai Reform yn rhoi busnes Cymru wrth wraidd popeth a wnawn. Byddem yn defnyddio'r system dreth i greu'r amgylchedd lle mae cwmnïau, cyfarwyddwyr, entrepreneuriaid a phobl sy'n cymryd risg yn llwyddo, gan leihau rhwystrau rhag adleoli, cyflymu cymeradwyaethau cynllunio a lleihau'r baich rheoleiddio, gan wneud Cymru'n wirioneddol gystadleuol ac yn ddeniadol ar gyfer buddsoddiad. A dyna'r gwahaniaeth y byddai llywodraeth Reform yn ei wneud. Nawr, Weinidog, gadewch i ni siarad am ein strydoedd mawr. Ledled Cymru, mae siopau anghyfreithlon sy'n ffugio bod yn fusnesau yn llygru ein strydoedd mawr. Yng Nghaerffili, gwelsom fusnes golchi ceir yn cael ei ddatgelu fel rhwydwaith smyglo pobl gwerth miliynau. Trefnodd Dilshad Shamo ac Ali Khdir i filoedd o ymfudwyr gael eu smyglo i Ewrop yn anghyfreithlon. Ac efallai, Weinidog, na fydd eich arweinydd yn credu bod mewnfudo anghyfreithlon yn bodoli, ond bydd ein cymunedau i fyny ac i lawr y wlad hon yn dweud wrthych ei fod yn bodoli. Ac mae'n effeithio ar bob un ohonom, p'un a ydych am gyfaddef hynny ai peidio. Hyd yn oed yn fy etholaeth fy hun, mae siopau wedi gwerthu tybaco anghyfreithlon a fêps i blant gan arddangos paraffernalia cyffuriau mewn ffenestri siopau sy'n cael eu gwerthu fel addurniadau diwylliannol. Bydd Reform yn rhoi diwedd ar yr economi ddu hon. Bydd Reform yn blaenoriaethu busnesau Cymreig go iawn ac yn gweithio gyda Llywodraeth y DU i ddileu troseddoldeb ar ein strydoedd mawr. Felly, Weinidog, rwy'n eich herio heddiw: gweithredwch a dangos na fydd Plaid Cymru yn anwybyddu'r hyn sy'n amlwg iddi. Weinidog, sut y byddwch chi a'ch Llywodraeth yn gweithio gyda'r heddlu lleol a'r Swyddfa Gartref i atal mentrau troseddol sy'n ffugio bod yn fusnesau cyfreithlon, gan niweidio economi wirioneddol Cymru? Yn olaf, gadewch i mi droi at bwnc ynni. Mae aelwydydd Cymru yn cael eu taro gan filiau ynni cynyddol oherwydd gwrthdaro tramor. Rydym i gyd yn gwybod hynny. Pan fydd y Llywodraeth hon neu'r Llywodraeth flaenorol yn gwneud hyn yn iawn, fe gewch ein cefnogaeth lawn, fel y gwelwyd gyda'r prosiect adweithydd modiwlar bach yn Wylfa, a fydd yn pweru miloedd o gartrefi, yn creu swyddi ac yn rhoi hwb i ddiogeledd ynni yng Nghymru. Er hynny, ateb Plaid Cymru unwaith eto yw rhoi ideoleg o flaen y bobl rydych chi i fod i'w gwasanaethu. Yn eich maniffesto 74 tudalen, dydych chi ddim yn sôn am y gair 'niwclear' o gwbl. Yn hytrach na chofleidio'r cyfle, mae Plaid Cymru yn blaenoriaethu ideoleg werdd yn hytrach na fforddiadwyedd a diogeledd ynni. Mae'r Unol Daleithiau a phwerau mawr y byd i gyd yn bwrw ymlaen â'u prosiectau adweithydd modiwlar bach manyleb uchel eu hunain ar gyfraddau hanesyddol, ond mae Cymru, unwaith eto, yn dioddef oedi ar ôl oedi gyda Llywodraeth sydd â chynlluniau ar gyfer cynlluniau yn unig a dim byd y gellir ei fesur na'i gyflawni—dim cynllun ar gyfer gofal plant, eich polisi blaenllaw; dim cynllun ar gyfer yr economi; a dim cynllun ar gyfer Cymru fwy disglair, mwy ffyniannus. Felly, gyda hynny mewn golwg, beth yw safbwynt Plaid Cymru mewn gwirionedd o ran ynni? Oherwydd mae Reform, i fod yn glir, yn cefnogi niwclear. Weinidog, dywedoch chi unwaith mai niwclear oedd yr ateb anghywir i Gymru. Ydych chi'n dal i gredu hynny ac a yw eich plaid yn credu hynny? Sut mae gwrthwynebu ynni niwclear yn helpu teuluoedd yng Nghymru sy'n cael trafferth talu eu biliau ynni neu yn sicrhau diogeledd ynni? A pham ddylai busnesau fuddsoddi yn y wlad hon, gan ddod â swyddi a ffyniant, pan nad yw'ch Llywodraeth yn glir ynglŷn â'r hyn y mae'n credu ynddo a sut y byddwch chi'n ei gyflawni? Diolch. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762707 219 En 2026-06-02T15:50:00 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=8404&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762749 220 En 2026-06-02T15:54:56 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=8700&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni C 5030 5030 Adam Price AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5030 Price, Adam Wel, a gaf i longyfarch yr Aelod ar ei benodiad i'r swydd bwysig hon yn yr wrthblaid? Edrychaf ymlaen at ymgysylltu ag ef, yn ystod gwaith craffu yn y Siambr hon, ond yn ehangach hefyd. Nid oes monopoli ar syniadau da, ac rwy'n credu ei bod yn bwysig ein bod yn ymgysylltu i'r graddau y bo modd, mewn ffordd adeiladol, i geisio helpu Cymru ar y cyd i gyflawni ei photensial economaidd. Rwyf am ddechrau gyda—yn yr ysbryd hwnnw—roedd rhai elfennau yna lle roedd tir cyffredin, ac rydym yn awyddus i adeiladu'r tir cyffredin, yn y pen draw. Fel cenedl, mae hyn yn ymdrech ar y cyd. Mae gan bob un ohonom rôl i'w chwarae. Mae gan wrthbleidiau—rwy'n gwybod; rydw i wedi bod yn y sefyllfa honno—rôl bwysig i'w chwarae, nid yn unig wrth gyfrannu syniadau, ond hefyd ein dal yn atebol i'r targed rydym ni wedi'i osod. Rydyn ni'n cytuno bod creu amgylchedd busnes sydd fwyaf ffafriol er mwyn caniatáu i fusnesau gyflawni eu potensial yn gwbl hanfodol. Rydym wedi ymrwymo i wneud hynny, ac rydym wedi dweud ein bod eisiau clywed syniadau gan fusnesau, yn bennaf, oherwydd wrth gwrs bydd ganddynt yr wybodaeth orau am sut y gallwn wneud hynny. Ond os oes gan blaid yr Aelod o Reform syniadau ymarferol y gallwn eu rhoi ar waith, tymor byr, canolig a thymor hir, yna bydd yn gweld bod fy nrws i ar agor. Rydyn ni i gyd yn ymwneud ag adeiladu consensws lle gallwn. Roedd yna fath diddorol o gonsensws yna rhwng llefarydd yr wrthblaid ac, yn wir, y weinyddiaeth flaenorol, oherwydd roedd y ddau yn cytuno nad oedd angen asiantaeth ddatblygu. Byddwn i'n dweud: edrychwch, rydym ni eisiau i dystiolaeth ein harwain ni, ac mae'r dystiolaeth o bob cwr o'r byd yn dangos yn eithaf pendant, os gofynnwch i unrhyw economegydd blaenllaw bron yn y maes hwn, mai asiantaeth ddatblygu yw'r offeryn profedig ar gyfer unrhyw genedl, rhanbarth neu unrhyw le arall sydd wedi cynyddu'r math o daf-lwybr o ran twf cynhyrchiant yr wyf wedi'i ddisgrifio. Ai dyma'r unig beth y dylech ei wneud? Yn bendant na. Nid ydym yn mynd i'w gyflawni trwy'r asiantaeth ddatblygu yn unig, ond mae'n offeryn eithaf angenrheidiol yn y blwch offer, yn seiliedig ar y profiad mewn mannau eraill. O ran canol trefi, rydym wedi ymrwymo'n llwyr i gael strategaeth canol trefi wedi'i hadfywio ar gyfer canol trefi ar hyd a lled Cymru. Maent yn bwysig yn eu rhinwedd eu hunain fel cyflogwyr, ond maent hefyd yn hanfodol bwysig mewn ffyrdd eraill. Os ydym am ddenu a chadw talent, mae ansawdd y lle yn ein cymunedau yn gwbl hanfodol er mwyn cyflawni'r nod hwnnw hefyd. Felly, maen nhw'n hollol ganolog fel rhan o'n strategaeth economaidd. Byddwn yn sefydlu tasglu canol y dref. Rydym wedi ymrwymo i wneud hynny yn y 100 diwrnod cyntaf, ac, eto, os oes syniadau—. Clywais lawer o negyddiaeth, ond os oes syniadau cadarnhaol gan y blaid y tu ôl i mi neu unrhyw un arall, rydym yn y barod i gymryd y syniadau gorau sydd gennym, a gwneud Cymru y lle gorau i sefydlu a thyfu busnes i sbarduno ein cynnydd economaidd i gyrraedd y nod uchelgeisiol ond cyraeddadwy rydw i wedi'i nodi heddiw. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762716 221 En 2026-06-02T15:55:00 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=8704&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762742 222 En 2026-06-02T15:58:47 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=8931&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni C 12175 12175 Shav Taj AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12175 Taj, Shav Diolch i'r Gweinidog Cabinet am ei ddatganiad. Rydym ni wedi clywed llawer am gynlluniau'r Llywodraeth, wrth gwrs, am yr asiantaeth ddatblygu newydd yng Nghymru, ond nid yw pobl yn gofyn am addewidion—maen nhw eisiau gweithredu, ac maen nhw eisiau hynny nawr. Mae creu math newydd o asiantaeth yn cymryd amser, mae'n cymryd ymdrech, mae'n cymryd arian ac mae'n cymryd ffocws, wrth gwrs, ac nid yw pobl yng Nghymru eisiau neu angen cwangos neu strwythurau dim ond er mwyn hynny. Yr hyn sydd ei angen arnom yw mwy o waith cyflogedig, medrus a diogel ym mhob rhan o'n gwlad, oherwydd ar hyn o bryd mae teuluoedd yn teimlo'r pwysau mewn gwirionedd. Gwneud penderfyniadau, talu'r biliau—dyna'r realiti llwm. Dim ond yr wythnos diwethaf, gwelsom y cap prisiau ynni yn codi eto. Mae gormod o bobl yn dal i wynebu dewisiadau amhosibl, gan roi eu hynni gartref ar ddogn, gydag oedolion yn hepgor eu prydau bwyd er mwyn gwneud yn siŵr bod eu plant eu hunain yn cael eu bwydo. Dyna'r pethau—a dim ond mynd i ddyled—dyna realiti'r person cyffredin allan yna. Y bobl rydym ni'n eu cynrychioli, ni allant fforddio aros mwy. Felly, bydd ein ffocws ni, fy ffocws i, ar y canlyniadau i bobl sy'n gweithio. Faint o swyddi â chyflog da sy'n mynd i gael eu creu yn ein holl gymunedau? Dyna fydd mesur llwyddiant. Yn y 12 mis cyn uwchgynhadledd fuddsoddi Cymru, denodd Cymru £4.6 biliwn o fewnfuddsoddiad. Roedd hynny'n golygu cyfleoedd go iawn a swyddi go iawn ledled y wlad. Nawr, rydym ni'n gwybod bod Plaid Cymru yn siarad am eu huchelgais i Gymru, ac, wrth gwrs, rydym ni i gyd yn rhannu honno. Rydym ni'n gwybod, oherwydd—. Y gwir yw: a fydd y gweithredoedd hynny wedyn yn cyfateb iddi? A all yr Ysgrifennydd Cabinet ddweud wrthym a fydd ei asiantaeth ddatblygu newydd yn rhagori ar y ffigur hwn? Sefydlodd Llafur Cymru, wrth gwrs, y ffordd Gymreig o weithio, sef Deddf Partneriaeth Gymdeithasol a Chaffael Cyhoeddus (Cymru) 2023, law yn llaw â'r mudiad undebau llafur. Felly, rwyf am ofyn, wrth gwrs: a fydd partneriaeth gymdeithasol yn parhau i fod wrth wraidd y penderfyniadau rydych chi'n eu cymryd wedyn o ran yr asiantaeth ddatblygu a'r canlyniadau y mae'n eu cynhyrchu o ran swyddi, buddsoddiad a chyfleoedd? Ar hyn o bryd, rydym ni'n gweld newidiadau mawr i'r economi ac, wrth gwrs, swyddi yn cael eu gwneud yng Nghymru yn sgil mabwysiadu deallusrwydd artiffisial a'r trawsnewid i sero net. Os yw'r rhain yn cael eu gwneud yn dda, gyda gweithwyr yn ganolog i'r ffordd y mae'r Llywodraeth yn meddwl, gallwn weld cyfleoedd gwirioneddol. Mae'r Ysgrifennydd Cabinet—y Gweinidog Cabinet—yn siarad am yr angen i gau'r bwlch cynhyrchiant hwnnw. Felly, pan fyddwn yn meddwl am gyfleoedd AI mewn gwahanol sectorau a gwasanaethau, mae angen i ni wedyn, wrth gwrs, wneud yn siŵr bod unrhyw wobr economaidd yn codi gweithwyr i fyny, nid yn dod ar eu traul nhw ac ar draul eu swyddi. Dywedir wrthym fod angen i ni symud yn gyflymach o ran ynni gwyrddach i greu swyddi a gostwng biliau, ond, ar yr un pryd, mae'r Llywodraeth yn creu ansicrwydd ynghylch sut mae'r ynni hwnnw'n mynd i gael ei gyflawni, oherwydd, unwaith eto, y realiti yw hyn: y ffordd gyflymaf a mwyaf fforddiadwy o gyflawni ynni gwyrdd ar raddfa fawr yw ynni gwynt, wedi'i gefnogi gan seilwaith uwchben. Felly, pa un ydyw: cael yr ynni hwnnw i bobl yn gyflym ac yn fforddiadwy neu ei ddal i fyny, gyda chostau uwch ac oedi? Mae pobl eisiau ynni rhatach, glanach, ond mae angen iddo gael ei gyflawni'n gyflym ac ar raddfa fawr. Ni fydd oedi, ansicrwydd a diffyg gweithredu yn lleihau biliau. Felly, sut bydd y Gweinidog Cabinet yn sicrhau nad yw'r penderfyniadau hyn yn arafu buddsoddiad, yn gwthio costau i fyny ac yn rhwystro'r un swyddi y gwnaethant addo eu creu? A sut fyddwch wedyn, wrth gwrs, yn gwneud yn siŵr bod cyflawni'n deg, bod cymunedau fel fy un i yng Nghaerdydd Ffynnon Taf, sy'n teimlo eu bod yn cael eu gadael ar ôl am rhy hir, yn gweld ac yn teimlo'r budd hwnnw yn gyntaf? Oherwydd mae pobl yng Nghymru wedi clywed, i fod yn onest, ddigon am uchelgais ac maen nhw wedi blino ar y cynlluniau treialu. Maen nhw eisiau i bethau symud ac maen nhw eisiau i bethau symud yn gyflym iawn. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762725 223 En 2026-06-02T16:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=9004&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762741 224 En 2026-06-02T16:01:31 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=9095&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni C 212 212 Janet Finch-Saunders AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=212 Finch-Saunders, Janet Saith mlynedd ar hugain. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762743 225 En 2026-06-02T16:02:32 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=9156&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni C 12175 12175 Shav Taj AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12175 Taj, Shav Oherwydd, mae pobl yng Nghymru wedi clywed—. Mae pobl yng Nghymru yn glir iawn: mae angen mwy o arian arnyn nhw yn eu pocedi. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762744 226 En 2026-06-02T16:02:38 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=9162&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni C 212 212 Janet Finch-Saunders AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=212 Finch-Saunders, Janet Mae braidd yn hwyr nawr. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762745 227 En 2026-06-02T16:02:29 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=9153&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni C 12175 12175 Shav Taj AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12175 Taj, Shav Mae angen mwy o arian arnyn nhw yn eu pocedi. Mae angen gwaith mwy diogel arnyn nhw. Mae angen swyddi a chyfleoedd arnyn nhw yn y lle maen nhw'n ei alw'n gartref—gwaith da a theg. Felly, a all y Gweinidog Cabinet fod yn glir: pryd fydd y swyddi hyn yn cael eu creu, ble byddant yn cael eu creu, a sut bydd pobl yn gwybod bod cynnydd yn cael ei wneud mewn gwirionedd? 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762746 228 En 2026-06-02T16:03:06 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=9190&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni C 5030 5030 Adam Price AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5030 Price, Adam Rwy'n croesawu llefarydd yr wrthblaid, llefarydd Llafur, i'w swydd hefyd, ac edrychaf ymlaen at ymgysylltu yn fanwl ar yr holl faterion a gododd hi. Rwy'n credu ei bod yn bwysig dod â ni yn ôl, onid yw, i ffocws heddiw, sef cyhoeddi nod, targed, nad oedd gennym am 20 mlynedd. Ac un peth rydym ni—. Does neb yn gallu rhagweld y dyfodol yn llwyr gyda 100 y cant o sicrwydd. Nid yw'n bosibl. Ond un peth y gallwn ei ragweld: os nad oes gennych nod o gwbl, os nad oes gennych darged o gwbl, ni fyddwch byth yn ei gyflawni; ni allwch hyd yn oed fesur cynnydd. A dyna pam mai'r cam cyntaf mewn unrhyw gynllun i adfywio economi Cymru yw bod yn glir ynglŷn â'r cyfeiriad teithio. Yn absenoldeb yr eglurder hwnnw yn y weinyddiaeth flaenorol, roedd gennym ddegawdau o bolisi o fynd gyda'r llif, onid oedd? Felly, rydyn ni'n cywiro hynny. Mewn gwirionedd, rwy'n credu ein bod wedi torri holl recordiau cyflymder ar y tir llywodraethol yma. Nid wyf wedi bod yn Weinidog dros yr economi am dair wythnos eto, ac eto rydym wedi nodi'n glir y nod yr ydym yn ei osod ar gyfer economi Cymru dros y degawd nesaf. A beth sy'n llifo o hynny felly? Rwy'n cytuno â llawer o'r pethau y mae hi wedi sôn amdanynt. Edrychwch, mae'n rhaid i ni gynyddu cyflymder gwneud penderfyniadau, ond mae rhan o hynny yn dod o alinio eich gweithredoedd, cadw ffocws, ac ni allwch wneud hynny oni bai bod gennych nod clir. Nawr bod hwnnw gennym ni, wrth gwrs, mae gwaith eisoes yn mynd rhagddo—llawer o'r elfennau y cyfeiriodd atynt, o ran yr asiantaeth ddatblygu a rôl yr asiantaeth ddatblygu. Bydd, fe fydd buddsoddiad uniongyrchol tramor yn parhau i fod, i'n heconomi, fel ar gyfer unrhyw economi, yn elfen bwysig yn ein strategaeth economaidd. Yr hyn na ddylai fod—. I gyfeirio at rai o'r sylwadau yn gynharach hefyd, ni ddylai fod yr unig elfen. Mae'n rhaid ei gydbwyso â buddsoddi mewn gwirionedd yng ngallu ein sylfaen fusnes ein hunain, oherwydd, wrth gwrs, maen nhw'n gwmnïau wedi'u gwreiddio, maen nhw'n gwmnïau wedi'u hymgorffori, byddant mewn gwirionedd yn darparu'r platfform ar gyfer twf hirdymor. Ond, wrth gwrs, gall buddsoddiad uniongyrchol tramor chwarae rhan mewn adeiladu clystyrau a mantais gystadleuol sectoraidd, a byddwn yn defnyddio'r asiantaeth ddatblygu i ddarparu'r math hwnnw o wybodaeth a gweithredu mewn ffordd a fydd yn llawer mwy effeithiol nag oedd yn bosibl o dan y weinyddiaeth flaenorol. Byddwn yn cael cyfle pellach i siarad am sut mae'r gwahanol elfennau o fewn fy mhortffolio, cysylltedd, menter—. Rydym wedi ei gwneud yn glir iawn, wrth gwrs, bod angen i bob un o'r pethau hyn—seilwaith economaidd, sy'n cynnwys trafnidiaeth a seilwaith digidol, sy'n cynnwys ynni hefyd—mae angen i'r cwbl gael eu halinio tuag at y nod cenhadaeth economaidd sengl hwn. Os ydym yn cael hynny'n iawn, os ydym yn cael y gwahanol rannau o'r system, yna, mewn gwirionedd, gallwn wirioneddol symud ymlaen yn gyflym. Mae'n bwysig, fodd bynnag, bod y system ynni honno yn cyflawni anghenion Cymru. Rydym ni wedi bod yma o'r blaen mewn chwyldroadau ynni eraill, onid ydym ni, na wnaethon ni gyflawni ar gyfer Cymru. Mae rhan o hynny yn ymwneud â pherchnogaeth, rhan o hynny yw deall beth yw anghenion ynni ein cymunedau a'n busnesau. Ac ie, dylai hynny gael ei adlewyrchu mewn mantais gystadleuol i fusnesau o'n potensial ynni ond hefyd, lle bynnag y bo modd, trwy berchnogaeth gymunedol mewn gwirionedd yn cyflawni biliau is i'n pobl hefyd. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762729 229 En 2026-06-02T16:05:00 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=9304&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762738 230 En 2026-06-02T16:06:46 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=9410&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni C 212 212 Janet Finch-Saunders AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=212 Finch-Saunders, Janet Llongyfarchiadau, Adam, ar eich rôl newydd. Mae'n rhaid i mi ddweud y byddwn i'n hoffi stopio, o ddechrau'r Llywodraeth newydd hon, yr arfer pan fyddwn ni'n difrïo Cymru—a dydw i ddim yn golygu chi; roedd un o'r llefarwyr yma heddiw, mewn gwirionedd, yn difrïo Cymru. Nawr, mae gen i fwy o hyder a rhywfaint o ffydd yn y Llywodraeth newydd; mae'n rhaid imi gyfaddef—. Rydw i wedi gweithio gyda nhw ers dros 15 mlynedd, llawer o'u haelodau, felly rwy'n barod. Ac mae Rhun yn gwybod, pan gafodd y ddau ohonom ein hethol ar y diwrnod hwnnw, dywedais i, 'Byddaf yn eich gwylio chi, a byddaf yn gwylio Reform hefyd.' Ond y peth yw, mae'n rhaid i ni fod yn bositif nawr, oherwydd, fel y dywedwyd yma heddiw, mae Cymru mewn llanast o ran busnes, ac mae llawer i'w wneud. Nawr, heddiw, maen nhw wedi sôn am bont Menai, ac rwy'n siomedig fy mod i wedi rhoi cwestiwn brys i mewn—roedd yn fater brys iawn, ac rwy'n teimlo ei fod yn haeddu'r cwestiwn brys—ond, am ryw reswm, cafodd y cwestiwn hwnnw ei wrthod. Ond ni fydd yn fy atal rhag gwneud hynny pan fydd materion brys—. Felly, yr wythnos diwethaf, yn ystod hanner tymor mis Mai, tra bod cystadleuwyr o ysgolion o bob cwr o Gymru yn cystadlu yn Eisteddfod yr Urdd—a hoffwn dalu teyrnged i bawb oedd yn rhan o hynny a'r sefydliad, sefydliad enfawr, a oedd yn y tu ôl iddo—roedd hi'n fedlam gwyllt, ac mae gennym fedlam gwyllt o hyd heddiw, ar bont Menai. Felly, pan ddywedoch chi eich bod chi eisiau cwrdd â mi—a, Mark, rydych chi wedi dweud yr un peth—dyna fydd un o'm blaenoriaethau, a'r A55, y cylchfannau hynny. Ac yn gyffredinol, fodd bynnag, yn eich datganiad heddiw, nid wyf wedi gweld llawer o sôn am seilwaith, menter, cysylltedd, a dyna beth yw'r portffolio. Fel y gwyddoch chi, mae gen i fy nghyfarfod ddydd Gwener nesaf yn Llangefni. Rydw i wedi ei wneud yn drawsbleidiol; rydym wedi gwahodd Aelod Seneddol Llafur Bangor Conwy a hefyd Llinos Medi, Aelod Seneddol Ynys Môn, ac rwyf wedi gwahodd holl Aelodau'r Senedd, y pump arall, a chynghorwyr sir o Ynys Môn, oherwydd rwy'n credu ei bod hi'n bryd dechrau gweithio gyda'n gilydd yn fwy cydlynol. Pan oeddwn i allan yn curo drysau, roedd pobl yn dweud, 'Pam ydych chi bob amser yn dadlau? Pam nad ydych chi'n gweithio gyda'ch gilydd yn fwy cydlynol?' A lle mae gennych syniadau da, byddaf yn gweithio gyda chi, Rhun, a byddaf yn dod â llawer o syniadau da i chi, fel y bydd Aelodau eraill, ond mae'n rhaid i ni fod yn gadarnhaol. Nawr, rydw i wedi sôn o'r blaen am gyffyrdd 15 a 16. Rwy'n credu, o ran cysylltedd band eang, bod Llywodraeth Lafur flaenorol Cymru wedi ein siomi'n sylfaenol, oherwydd 96 y cant o'r holl aelwydydd oedd eu hymrwymiad, ond tua 93 y cant sydd â chysylltedd band eang mewn gwirionedd. Ond doedd dim sôn am fusnesau ar y pryd, ac mae gen i fusnesau nawr sy'n cael trafferth gweithredu. Rydym ni eisiau gweld mwy a mwy o fusnesau yng Nghymru yn dechrau, yn aros mewn busnes, ond mae angen y cysylltedd band eang hwnnw arnynt. Felly, nid ydych chi'n mynd i gael economi dda yng Nghymru oni bai fod gennych seilwaith ffyrdd da, cysylltedd band eang da. Mae gennym hefyd gysylltedd ffôn symudol gwael iawn, ac rydw i wedi bod yn gweithio ar fy mhen fy hun gyda Vodaphone a'r holl gwmnïau ffôn, ac mae gennym ni nawr—. Mae wedi cymryd amser, mae'n rhaid i mi ddweud; aeth caniatâd cynllunio drwodd cryn amser yn ôl. Ond mae dod â'r mastiau hynny i Venue Cymru yn flaenoriaeth i mi. Rydych chi'n sôn bod Cymru yn agored i fusnes, ond, yn eich datganiad cyntaf fel yr Ysgrifennydd Cabinet, mae cynllun i drwsio ein ffyrdd yn absennol. Felly, rwy'n teimlo bod hynny'n hepgoriad amlwg. Nid yw ein system drafnidiaeth yn addas i'r diben. Mae'n rhaid i ni gael mwy o fewnfuddsoddiad yng Nghymru, ond, oni bai eich bod chi'n rhoi'r blaenoriaethau hynny ar waith, yna nid ydym yn mynd i weld unrhyw welliannau. Ond rwy'n dweud gadewch i ni roi'r gorau i ddifrïo Cymru yn y lle cyntaf. Pwy fyddai eisiau buddsoddi yng Nghymru fel busnes os y cwbl a wnewch chi, y gwleidyddion, a'r gwleidyddion newydd, sydd wedi dod yma i wneud yr holl newidiadau hyn, neu felly rydych chi'n ei ddweud—? Ni allwn eich barnu ar eich hanes blaenorol, oherwydd nid ydych wedi cael unrhyw Aelodau Reform etholedig o'r blaen. Ni allaf ond siarad am y profiad rydw i wedi'i gael o fod yma 15 mlynedd, ac rydw i wedi gweld Llafur Cymru, a Phlaid Cymru i ryw raddau, oherwydd eich bod wedi cefnogi Llywodraeth Lafur Cymru—. Rydw i wedi gweld llawer o'ch methiannau. Rwy'n barod i roi cyfle i chi nawr, a byddaf yn gweithio gyda chi. Byddwn yn wrthblaid adeiladol. Diolch yn fawr. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762737 231 En 2026-06-02T16:10:00 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=9604&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762748 232 En 2026-06-02T16:11:49 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=9713&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni C 5030 5030 Adam Price AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5030 Price, Adam Rydw i wir yn croesawu'r ysbryd y mae'r Aelod wedi cynnig ei sylwadau ynddo, ac yn sicr, fe wnaf dderbyn ei chynnig o weithio gyda'n gilydd, lle bo hynny'n bosibl, i lunio datrysiadau i'r problemau y mae'r bobl yr ydyn ni i gyd yn eu cynrychioli gyda'n gilydd yn eu hwynebu yn eu bywydau bob dydd, ac, yn y cyd-destun hwn, wrth sicrhau ein bod ni'n cael y canlyniadau economaidd gorau posibl. Mae syniadau newydd o unrhyw gyfeiriad, rwy'n credu, wir yn anhygoel o werthfawr, a byddwn ni'n mynd i'r afael â'r cyfrifoldeb pwysig hwn sydd gennym ni mewn ffordd gydweithredol, yn y ffordd y disgrifiodd hi. O ran rhai o'r manylion, mae'r Aelod yn iawn i nodi bod seilwaith yn gwbl ganolog. Os ydyn ni'n ystyried y nod cynhyrchiant yr ydyn ni wedi'i osod fel y genhadaeth heddiw, yna, wyddoch chi, byddai'r rhan fwyaf o economegwyr yn dweud bod tair elfen allweddol o ran llwyddiant hirdymor cyflawni'r math hwnnw o dwf cynhyrchiant. Un yw sgiliau, y llall yw arloesi, y trydydd yw seilwaith, ac felly cael y seilwaith yn gywir fel bod ein busnesau wedyn yn cael y llwyfan sydd ei angen arnyn nhw er mwyn cyflawni'u potensial busnes eu hunain. Felly, yn sicr, byddwn ni'n canolbwyntio ar hynny, ac rydych chi'n iawn i gadw ein sylw ar hynny, ac edrychwn ymlaen at gyfleoedd eraill i archwilio sut yn union yr ydyn ni'n gwneud hynny. O ran sefyllfa rhai o'r coridorau strategol allweddol y soniodd hi amdanyn nhw, mae un ohonyn nhw wedi'i grybwyll sawl gwaith heddiw, croesfan Menai, ac rydyn ni fel Llywodraeth yn gwbl glir ar bwysigrwydd honno a chydnerthedd y groesfan honno. Rydyn ni'n deall yn llwyr—yn uniongyrchol, rwy'n credu y gallaf i ei ddweud—y brys o ddod o hyd i ddatrysiadau sy'n rhai tymor byr, tymor canolig a hirdymor. Yn wir, os caf i, Lywydd, er mwyn cywiro'r datganiad a wnaed yn gynharach am gytundebau cyllideb, cytunodd Plaid Cymru ar gytundeb cyllideb gyda'r weinyddiaeth Lafur ar y pryd yn 2017 am £3 miliwn yn union i gefnogi cynllunio a datblygu trydedd groesfan Menai. I ddyfynnu Max Boyce, rwy'n gwybod oherwydd roeddwn i yno, ac mae hynny wedi rhoi'r llwyfan i ni fel y gallwn ni nawr, mewn ffordd gyflym â ffocws, symud ymlaen. Mae'r gwaith cwmpasu hwnnw eisoes wedi dechrau, ac, yn wir, rydyn ni hefyd wedi cael sgyrsiau tebyg yng nghyd-destun Bryn-glas hefyd, ac rydyn ni eisiau edrych yn gyfannol ar y rhwydwaith cyfan. Gallaf ddweud bod y Dirprwy Weinidog a minnau hefyd wedi cael ein trafodaeth eang gyntaf am dyllau yn y ffyrdd hefyd. Mae cynnal a chadw hefyd yn rhan o'r darlun, onid ydy, o ran cynnal a chadw ein seilwaith. Edrychaf ymlaen at barhau â'r ymgysylltu hwn yn y modd y nododd hi, mewn ffordd adeiladol, fel y gallwn ni gyflawni, ar y cyd, gynnydd ar ran pobl Cymru. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762740 233 En 2026-06-02T16:15:00 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=9904&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762771 234 Cy 2026-06-02T00:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=-48596&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762756 235 En 2026-06-02T16:15:16 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=9920&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Y Llywydd Irranca-Davies, Huw Mae'r Gweinidog Cabinet bellach yn nodedig am fod y cyntaf i ddyfynnu Max Boyce yn seithfed tymor y Senedd. [Chwerthin.] Edrychwn ymlaen at lawer mwy. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762757 236 Cy 2026-06-02T16:15:25 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=9929&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Y Llywydd Irranca-Davies, Huw Rydyn ni'n symud nawr ymlaen at gyfraniadau o un funud, ac i ddechrau, Kiera Marshall. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762758 237 En 2026-06-02T16:15:32 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=9936&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni C 12166 12166 Kiera Marshall AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12166 Marshall, Kiera Diolch, Lywydd, a diolch, Ysgrifennydd Cabinet, am eich datganiad heddiw. Rwy'n clywed yn gyson gan bobl ifanc ledled Cymru bod diffyg cyfleoedd ar gyfer gwaith a hyfforddiant yn eu cymunedau. Yng Nghymru, rydyn ni yn gyson wedi bod ag un o'r cyfrannau uchaf o bobl ifanc 18 i 24 oed nad ydynt mewn addysg na hyfforddiant, gan gyfyngu ar eu cyfleoedd bywyd ac atal ein heconomi. Mae hyn hefyd yn arwain at bobl ifanc yn gadael Cymru. Mae gormod o bobl fy oedran i ac iau yn teimlo nad oes ganddyn nhw ddewis ond gadael Cymru. Felly, yng ngoleuni'r targedau prentisiaeth a fethwyd a record wael y Llywodraeth Lafur flaenorol o ran cefnogi pobl ifanc i mewn i waith, a wnaiff y Gweinidog Cabinet amlinellu sut y bydd y Llywodraeth newydd hon yn gwella mynediad at addysg, cyflogaeth a hyfforddiant, ac yn sicrhau bod pobl ifanc, yn enwedig y rhai hynny sydd wedi eu magu mewn tlodi, yn gallu datblygu eu dyfodol yng Nghymru? 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762759 238 En 2026-06-02T16:16:19 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=9983&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni C 5030 5030 Adam Price AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5030 Price, Adam Rwy'n ddiolchgar iawn i'r Aelod am roi hyn wrth wraidd ein trafodaeth y prynhawn yma, oherwydd os ydyn ni'n ystyried injan yr economi, yr injan hollol ganolog yw potensial ein pobl ifanc, sydd yn rhy aml o lawer, nawr ac yn ein gorffennol, wedi bod yn botensial sydd wedi'i wastraffu. Mae pobl ifanc wedi cael eu hamddifadu o gyfleoedd, ac mae ein cenhadaeth cynhyrchiant yn ymwneud ag ailadeiladu'r bont, fel y gall y bobl ifanc hynny gyflawni eu gwir botensial, ac mae hynny'n cynnwys pobl ifanc sydd, oherwydd angenrheidrwydd, wedi gadael Cymru, a dyna pam, fel rhan o'n strategaeth diaspora, y byddwn ni'n ceisio creu cyfleoedd i'r rhai sydd eisiau dychwelyd i Gymru i weithio ac i sefydlu busnesau. Ac o ran sgiliau, fel y dywedais i'n gynharach, mae'n rhaid i hynny fod wrth wraidd ein strategaeth. Felly, yn y lle cyntaf, deall anghenion busnes mor glir â phosibl, beth yw'r heriau a'r cyfleoedd drwy archwiliad sgiliau, cynnal uwchgynhadledd sgiliau yna, fel y gallwn ni gynllunio system sgiliau sy'n cyflawni i Gymru, ond yn hollol ganolog i hynny y mae cyflawni ar gyfer pobl ifanc Cymru a sicrhau bod ganddyn nhw'r cyfle i gyflawni'r potensial sydd ganddyn nhw'n ddiau. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762760 239 En 2026-06-02T16:17:48 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=10072&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni C 12182 12182 Louise Emery AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12182 Emery, Louise O ran y cwestiwn rydw i'n mynd i'w ofyn, hoffwn i ddatgan bod gen i uned hunan-arlwyo fach wrth ymyl fy nghartref. Mae'r holl asesiadau effaith economaidd yr wyf wedi'u darllen yn ddiweddar yn ymwneud â'r ardoll twristiaeth, y gwnaeth eich plaid chi ei chefnogi, yn dangos gostyngiad posibl mewn gwerth ychwanegol gros a cholli swyddi. Felly, sut y gall mantra 'tyfu, buddsoddi ac arloesi' yr asiantaeth newydd hon hefyd fod yn berthnasol i'r sector twristiaeth? 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762763 240 En 2026-06-02T16:18:17 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=10101&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni C 5030 5030 Adam Price AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5030 Price, Adam Mae'r sector twristiaeth yn rhan hollol allweddol o'n heconomi ni ac mae ganddo botensial mawr i dyfu. Nid ydyn ni, er enghraifft, ar hyn o bryd yn cyflawni cyfran ddigonol o ymwelwyr rhyngwladol i'r DU. Roeddwn i'n falch o groesawu rhai pobl o Ganada yn yr hediad cyntaf o Toronto. Mae yna lawer o bethau y gallwn ni eu gwneud gyda'r sector twristiaeth, ac rydyn ni'n awyddus i fod â'r dull hwnnw, perthynas waith agos gyda nhw. Mae'r ardoll dwristiaeth, wrth gwrs, yn benderfyniad i awdurdodau lleol yn y pen draw. Bydd yr amodau a'r cyd-destun yng Nghymru yn wahanol mewn sawl man, ond mae cyfle i'r ardoll honno gael ei defnyddio i gefnogi'r sector twristiaeth, i'w droi'n sector sy'n cyflawni ar gyfer ein heconomi, ond sy'n darparu cyfleoedd cyflogaeth cynaliadwy ar gyflog uchel drwy gydol y flwyddyn i'n pobl ifanc, ac rydyn ni'n gwbl barod, yn fodlon, yn eiddgar, yn alluog ac yn frwdfrydig dros weithio gyda'r sectorau twristiaeth a'r sectorau lletygarwch ehangach, oherwydd mae gennym ni gynnyrch gwych. Mae gennym ni gyfleoedd gwych, felly gadewch i ni wireddu'r potensial hwnnw gyda'n gilydd. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762764 241 En 2026-06-02T16:19:29 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=10173&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni C 5107 5107 Vikki Howells AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5107 Howells, Vikki Diolch, Gweinidog Cabinet, am eich datganiad. Hoffwn i eich croesawu i'ch rôl. Rwy'n gwybod o weithio gyda chi yn flaenorol ar bwyllgor yr economi fod hwn yn faes portffolio yr ydych chi'n wirioneddol angerddol amdano. Hoffwn i ganolbwyntio ar ynni. Rydyn ni i gyd wedi gweld sut mae biliau ynni sy'n codi i'r entrychion yn cael effaith ddinistriol ar gyllid teuluol ledled Cymru oherwydd marchnadoedd byd-eang ansefydlog, felly mae'n bwysicach nag erioed ein bod ni'n cynhyrchu'r ynni glân sydd ei angen arnom, yn gyflymach nag erioed o'r blaen. Gan ddatblygu pwynt a godwyd gan fy nghyd-Aelod Shav Taj, gwyddom fod Plaid Cymru wedi dweud y bydden nhw'n gwahardd peilonau dellt dur mawr ar unwaith. Nawr, rydyn ni i gyd eisiau diogelu ein tirweddau—gadewch i ni fod yn glir ar hynny—ond mae'r dull dioed hwn yn peryglu ei gwneud yn arafach, yn llai deniadol ac yn ddrytach i gynhyrchu'r ynni glân sydd ei angen arnom. Felly, rwy'n credu bod yna gwestiynau hanfodol i'r Llywodraeth Blaid Cymru hon eu hateb. Allwch chi warantu na fydd cost y seilwaith newydd hwn yn cael ei drosglwyddo i ddefnyddwyr mewn biliau ynni sydd hyd yn oed yn uwch? Ac a allwch chi warantu y byddwn ni'n cyrraedd ein targed cyfreithiol rwymol o 100 y cant o drydan o ynni adnewyddadwy erbyn 2040, gyda'r terfynau hyn ar waith? 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762750 242 En 2026-06-02T16:20:00 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=10204&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762751 243 En 2026-06-02T16:20:51 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=10255&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni C 5030 5030 Adam Price AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5030 Price, Adam Rwy'n credu bod yr Aelod yn gwbl gywir i godi cwestiwn costau ynni: mae'n wir ar gyfer defnyddwyr unigol a theuluoedd; mae'n wir hefyd ar gyfer busnesau. Felly, rwy'n credu mai'r cwestiwn i ni yw: a allwn ni fod yn glyfar ac yn greadigol wrth ddefnyddio'r potensial sydd gennym ni o ran ynni glân mewn ffyrdd sydd wir yn rhoi costau is? Rydyn ni'n credu mai un o'r ffyrdd mwyaf effeithiol o wneud hynny yw datblygu seilwaith sy'n eiddo i'r gymuned, sy'n eiddo lleol. Mae tystiolaeth brofedig y gall hynny ddarparu cost is i aelwydydd. Ond byddwn ni hefyd yn ystyried sut y gallwn ni ddefnyddio'r egwyddor honno a'i defnyddio ar gyfer busnesau hefyd. Felly, edrych ar bethau fel cynhyrchu ar y safle, y tu ôl i'r wifren, gan ddefnyddio 'gwifren breifat' fel sydd yn y jargon, sy'n golygu y gallwch chi wedyn osgoi rhai o'r costau rhwydwaith sy'n gyrru'r pris i fyny. Felly, rydyn ni wir yn awyddus i gael y sgwrs honno. Mae ein safbwynt ar beilonau, ar linellau dosbarthu newydd, yn hollol glir. Dim ond ar gost, nid adeiladu llinellau dosbarthu hir newydd dros lawer iawn o gilometrau yw'r ffordd orau, o bosibl, i fynd i'r afael â'r mater cost. Mae yna ffyrdd eraill—y rhai yr ydw i wedi'u disgrifio—sy'n gallu darparu costau is i deuluoedd, i gymunedau ac i fusnesau, a byddwn ni'n canolbwyntio'n greadigol ac yn arloesol ar y meysydd hynny lle y gallwn ni gael yr effaith fwyaf. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762752 244 En 2026-06-02T16:22:24 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=10348&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni C 350 350 Marc Jones AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=350 Jones, Marc Fel y gwnaeth strategaeth economaidd Plaid Cymru ei amlinellu, mae gan Gymru gyfoeth o fusnesau bach a chyfran gymharol uchel o gwmnïau mawr, yn enwedig ym mhwerdy economaidd Fflint Wrecsam. Mae'n amlwg bod cefnogi microfusnesau i ehangu wedi bod yn broblem yng Nghymru, ac mae'r cymorth busnes sydd ar gael yn dameidiog. Felly, mae croeso mawr i'r cynllun ar gyfer asiantaeth ddatblygu newydd a bydd iddi fanteision gwirioneddol o ran cefnogi twf busnesau Cymru, gwella eu swyddogaethau allforio, gan hefyd gefnogi buddsoddiad rhyngwladol yng Nghymru. Felly, a allai'r Gweinidog Cabinet amlinellu'r gwaith sy'n cael ei wneud i sefydlu'r asiantaeth hon, a sut y bydd yn sicrhau bod buddsoddiad tramor uniongyrchol yn gweithio gyda busnesau a chymunedau Cymru ac ar eu cyfer? 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762753 245 En 2026-06-02T16:23:16 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=10400&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni C 5030 5030 Adam Price AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5030 Price, Adam Rwy'n croesawu cwestiwn yr Aelod yn fawr ac rydych chi'n gywir: rwy'n credu ei bod wedi bod yn ddealltwriaeth ar y cyd ers amser maith ymhlith y rhai sydd wedi ystyried y cwestiwn pam mae Cymru, dros ddegawdau lawer, wedi tanberfformio o'i chymharu â'i photensial ac mai'r canol coll ydyw. Mae gennym ni lawer o fusnesau micro a bach yng Nghymru, sydd mewn gwirionedd yn bwysig iawn, iawn o ran ein heconomi leol, fel y cafodd ei ddisgrifio gennym ni eisoes. Ond yr hyn nad oes gennym ni yw'r busnesau hynny ar raddfa, a mynd o fach i ganolig ac o ganolig i fawr, hefyd, gyda busnesau sy'n cael eu tyfu gartref, sy'n elfen hanfodol mewn unrhyw wlad neu ranbarth sydd wedi cyflawni'i photensial economaidd. Ac felly, dyna fydd un o'r meysydd ffocws allweddol i'r asiantaeth ddatblygu newydd. Ac yna mae'n ymwneud â deall, 'Edrychwch, beth yw'r cyfyngiadau a beth yw'r cyfleoedd?' Byddan nhw'n wahanol ar sail busnes unigol, a dyna pam mae bod â rheolwyr cyfrifon sydd wir wedyn yn gallu creu'r pecyn cymorth pwrpasol hwnnw—. Gallai fod yn gyllid gyda busnes penodol. Gallai fod yn fusnes sydd wedi nodi marchnad allforio newydd. Wel, dyna'r math o ddull ystwyth, deinamig iawn y gall asiantaeth ddatblygu ei ddarparu. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762754 246 En 2026-06-02T16:24:38 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=10482&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni C 12167 12167 Sarah Cooper-Lesadd AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12167 Cooper-Lesadd, Sarah Diolch i'r Ysgrifennydd Cabinet. Dylwn i ddatgan buddiant; rwyf wedi gweithio gyda'r Arglwydd Grimstone yn Swyddfa Buddsoddi'r DU, felly mae hyn yn bwysig iawn i mi, fel rhywun sydd wedi gweld yn agos beth y mae'n bosibl ei gyflawni pan fyddwch chi'n cael y gwir gynhwysion at ei gilydd. Gwnaeth corff sydd wedi'i ddylunio'n briodol, yn yr amgylchiad hwn, yn ôl ei ffigyrau ei hun, ddenu ymhell dros £50 biliwn. Mae'r profiad hwnnw'n fy ngwneud i'n llai yn hytrach nag yn fwy cefnogol ynghylch cyflawni. Mae corff o'r fath dim ond yn gweithio gyda rhyddid masnachol gwirioneddol ac atebolrwydd clir, ac mae Cymru wedi rhoi cynnig ar wahanol fodelau nad oedd â hyn yn y gorffennol. Felly, mae fy nghwestiwn yn glir: pam mae hyn yn wahanol i fodelau eraill sydd wedi dod yn y gorffennol? Sut bydd yr asiantaeth hon yn recriwtio'r arbenigedd na all y model safonol? A pha dargedau clir eraill fydd yna, fel y bydd yn bosibl mesur llwyddiant, fel bod hyn yn creu un stop i fuddsoddwyr ddod i Gymru a buddsoddi? 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762755 247 En 2026-06-02T16:25:00 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=10504&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762762 248 En 2026-06-02T16:25:37 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=10541&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni C 5030 5030 Adam Price AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5030 Price, Adam Rwy'n credu bod hynny'n gwestiwn da iawn, ac rwy'n edrych ymlaen yn fawr, efallai, at gael sgwrs arall gyda'r Aelod, gan dynnu ar ei phrofiad a'i harbenigedd amlwg ei hun. Rwy'n credu, sut allwn ni ei gael—? Rydych chi'n hollol gywir. Mae angen i ni, mewn gwirionedd, os ydyn ni eisiau creu'r math o sefydliad sy'n ymwneud yn uniongyrchol â busnes, sy'n ystwyth a deinamig sydd ei angen arnon ni, yna mae angen i ni ddefnyddio arbenigedd busnes, pobl sydd wedi rhedeg, sefydlu ac, mewn rhai achosion, wedi gwella'n llwyr sefydliadau busnes llwyddiannus mawr, yng Nghymru ac yn rhyngwladol. Bydd gennym ni fwy i'w ddweud am hyn yn ystod yr wythnosau nesaf, ond mae defnyddio'r arbenigedd masnachol hwnnw yn mynd i fod yn hanfodol, nid yn unig yn y cam cynllunio y byddwn yn mynd drwyddo, ond yna yn y cyfnod gweithredol hefyd. Wrth gwrs, mae'n rhaid i asiantaeth gyhoeddus bob amser fod â mesurau diogelu. Roedd cyfeiriad at yr hyn a aeth o'i le yn yr Awdurdod Datblygu Cymru blaenorol. Rydyn ni'n deall bod angen fframwaith, onid oes, ond hefyd mae angen i chi rymuso a galluogi asiantaeth i weithio mewn ffordd wahanol nag sy'n bosibl i ganol y Llywodraeth ei wneud. Felly, mae yna rai enghreifftiau y gallwn ni eu defnyddio. Felly, yn ogystal â manteisio ar ddealltwriaeth ac arbenigedd busnes, y peth arall y mae angen i ni ei wneud yw edrych o gwmpas y byd, yn rhyngwladol, a dweud, 'Wel, pwy yw'r gorau? Pwy yw'r gorau yn y dosbarth sydd wir wedi gwneud hyn?' Ac yna, yn amlwg, trosi hynny i'n cyd-destun a'n hamgylchiadau ein hunain. Rwy'n edrych ymlaen at ymgysylltu â hi a busnesau ledled Cymru er mwyn cael y cynllun hwn mor gywir ag y gallwn ni yn y cyfnod cynnar, ac yna gwneud yn siŵr ein bod ni'n dysgu wrth i ni fynd ymlaen, rydyn ni'n addasu wrth i ni ddysgu mwy am yr hyn sy'n gweithio. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762766 249 En 2026-06-02T16:27:33 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=10657&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni C 332 332 Mike Hedges AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=332 Hedges, Mike Cwestiwn, mewn gwirionedd, mae'n debyg mewn tair rhan. Y gyntaf yw: pa gynlluniau sydd i ddefnyddio deallusrwydd artiffisial i wella cynhyrchiant? Yr ail un yw: sut y bydd y Gweinidog yn cefnogi adrannau cyfrifiadura a gwyddorau bywyd mewn prifysgolion fel y gall y sgilgynhyrchiadau ohonynt dyfu a darparu swyddi cyflog uchel, o ansawdd uchel? Ac wrth ddod ymlaen i fusnesau newydd, rwy'n cofio bob amser bod Hewlett-Packard wedi'i ddechrau mewn garej gan ddau berson, ac Amazon mewn garej gan un person. Pa gefnogaeth sy'n mynd i gael ei roi nid yn unig i gael y cwmnïau i gychwyn, ond yn bwysicach fyth i'w cael i dyfu? Yn rhy aml yng Nghymru, mae gennym ni gwmnïau, maen nhw'n dechrau, maen nhw'n cyrraedd maint canolig, efallai y gallan nhw gyflogi cwpl o gannoedd o bobl ac, yn sydyn, maen nhw'n cael eu llyncu, eu trosglwyddo, eu prynu, pa bynnag derminoleg sy'n well gennych chi, gan gwmnïau mwy. Beth allwn ni ei wneud i sicrhau eu bod yn aros yng Nghymru ac nad ydyn nhw'n gwerthu'r busnes ar y cyfle cyntaf posibl? 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762768 250 En 2026-06-02T16:28:34 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=10718&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni C 5030 5030 Adam Price AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5030 Price, Adam Rwy'n cytuno. Diolch i'r Aelod am yr holl gwestiynau perthnasol hynny, mewn gwirionedd. Mae gennym ni lawer o gynhwysion crai llwyddiant, fel rydw i wedi'u ddisgrifio, ac un ohonyn nhw, mewn gwirionedd, yw bod gennym ni brifysgolion gwych gydag arbenigedd pwnc perthnasol iawn. A'r hyn nad ydyn ni gystal yn ei wneud—ac mae hyn yn wir, nid yn unig am Gymru; mae'n wir am y DU gyfan, mewn gwirionedd—mae gennym ni syniadau gwych, mae gennym ni ymchwil wych, ond dydyn ni ddim yn dda iawn am fasnacheiddio'r ymchwil honno yn y ffordd y mae, er enghraifft, yr Unol Daleithiau America, yn glasurol, yn gallu troi gwybodaeth yn gynnyrch ar gyfer busnesau newydd, gyda rhai ohonyn nhw'n tyfu, wrth gwrs, yn sylweddol i ddod yn uncyrn. Felly, mae yna ychydig o waith pontio yno, ac mae'r Llywodraeth mewn gwirionedd yn chwarae rhan bwysig wrth ddarparu'r bont honno. Rwy'n credu bod cyfalaf menter, yn sicr, eto, yn brin yn y DU. Mae'n sicr yn brin yng Nghymru. Mae Banc Datblygu Cymru, rwy'n credu, wedi gwneud gwaith eithaf da ar yr hyn y byddwn i'n ei alw'n 'gyfalaf goddefol'—sef benthyca i fusnesau'n effeithiol. Mae cyfalaf menter yn fath o gyfalaf gweithredol, lle nad ydych chi ond yn cael arian, rydych chi mewn gwirionedd yn cael y gallu a'r wybodaeth sy'n dod gyda'r arian, oherwydd mae'r buddsoddwyr hynny wir eisiau amddiffyn eu buddsoddiad i'r graddau mwyaf sy'n bosibl. Ac yna, rwy'n credu bod angen i ni ystyried ein hecosystem newydd. Mae rhan o ddatblygu ecosystem newydd effeithiol yn rhan o le mae asiantaeth hyd braich yn well, oherwydd mae methiant a risg yn rhan gwbl angenrheidiol o ddatblygu ecosystem newydd. Os ydych chi'n buddsoddi mewn pethau hollol sicr, yna ni fyddwch chi byth yn cael busnesau newydd a fydd yn tyfu yn y pen draw. Mae'n rhaid i chi roi mesurau diogelu yn erbyn hynny lle rydych chi'n cynnwys arian cyhoeddus hefyd. O ran ecosystemau newydd, mae yna leoedd yn y byd sy'n gwneud hyn yn dda iawn—a dydw i ddim yn sôn am Silicon Valley yn unig; maen nhw ar raddfa eu hunain. Mae yna lefydd eraill tebyg i Gymru sy'n gwneud hyn yn dda. Byddwn ni'n dysgu ganddyn nhw'n gyflym iawn. Mae Fflandrys yn un, mewn gwirionedd. Mae honno'n enghraifft o ranbarth a ailddyfeisiodd ei hun yn union yn y modd yr wyf i newydd ei ddisgrifio. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762761 251 En 2026-06-02T16:30:00 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=10804&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762765 252 Cy 2026-06-02T16:30:56 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=10860&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Y Llywydd Irranca-Davies, Huw Diolch yn fawr iawn, Weinidog Cabinet. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762767 253 En 2026-06-02T16:30:58 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=10862&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Y Llywydd Irranca-Davies, Huw Gan ymddiheuro i'r ychydig Aelodau sydd ar ôl, rydyn ni wedi mynd dros amser eisoes, ond fe wnaethon ni ymdrin â llawer o gwestiynau yno. Diolch i bob Aelod am eu hamynedd, ac i Weinidogion hefyd am ymateb mor llawn a chyn gynted ag y gallen nhw. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762769 254 Cy 2026-06-02T16:31:15 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=10879&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Y Llywydd Irranca-Davies, Huw Nid oes gennym gyfnod pleidleisio heddiw, felly daw hynny â thrafodion heddiw i ben. Diolch yn fawr iawn. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762770 255 Cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni I Daeth y cyfarfod i ben am 16:31.