16060 7 2026-06-02T13:30:01 762511 0 Cy 2026-06-02T00:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=-48596&l=cy http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=-48596&l=en 260602-0 C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762772 1 Cy 260602-0 I Yn y fersiwn ddwyieithog, mae’r golofn chwith yn cynnwys yr iaith a lefarwyd yn y cyfarfod. Mae’r golofn dde yn cynnwys cyfieithiad o’r areithiau hynny. Mae [R] yn dynodi bod yr Aelod wedi datgan buddiant wrth gyflwyno’r busnes. In the bilingual version, the left-hand column includes the language used during the meeting. The right-hand column includes a translation of those speeches. [R] indicates that the Member has declared an interest when tabling the business. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762512 2 Cy 260602-0 I Cyfarfu'r Senedd yn y Siambr a thrwy gynhadledd fideo am 13:30 gyda'r Llywydd (Huw Irranca-Davies) yn y Gadair.  The Senedd met in the Chamber and by video-conference at 13:30 with the Llywydd (Huw Irranca-Davies) in the Chair. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762514 3 Cy 2026-06-02T13:30:01 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=5&l=cy http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=5&l=en 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 The Llywydd Y Llywydd Irranca-Davies, Huw Croeso nôl, bawb. Prynhawn da i chi i gyd. Rydym ni'n symud nawr yn syth i'r cwestiynau i'r Prif Weinidog. Cwestiwn 1, Art Wright.  Welcome back, everyone. A very good afternoon to you all. We will move immediately to questions to the First Minister, and the first question is from Art Wright.  16060 7 2026-06-02T13:30:01 762515 4 Cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister B Perfformiad Unedau Damweiniau ac Achosion Brys Accident and Emergency Department Performance 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762516 5 Cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister O 12157 12157 Art Wright AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12157 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12157 Wright, Art 1. Pa asesiad y mae'r Prif Weinidog wedi'i gynnal o berfformiad unedau damweiniau ac achosion brys yng Nghasnewydd ac Islwyn? OQ64075 1. What assessment has the First Minister made of accident and emergency performance in Newport and Islwyn? OQ64075 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762517 6 En 2026-06-02T13:30:30 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=34&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=34&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun The minor injuries unit at the Royal Gwent Hospital, located in the Casnewydd and Islwyn constituency, met the national target in April. Ninety-six per cent of patients were assessed, treated and discharged within the four-hour standard. But, more broadly, I expect the Aneurin Bevan University Health Board to deliver sustainable improvements to emergency care across the wider Gwent area. NHS Wales Performance and Improvement is actively providing support and reviewing the health board’s plan. Cyrhaeddodd yr uned mân anafiadau yn Ysbyty Brenhinol Gwent, sydd wedi'i leoli yn etholaeth Casnewydd ac Islwyn, y targed cenedlaethol ym mis Ebrill. Cafodd naw deg chwech y cant o'r cleifion eu hasesu, eu trin a'u rhyddhau o fewn y cyfnod safonol o bedair awr. Ond, yn fwy eang, rwy'n disgwyl i Fwrdd Iechyd Prifysgol Aneurin Bevan gyflawni gwelliannau cynaliadwy i ofal brys ar draws ardal ehangach Gwent. Mae Perfformiad a Gwella GIG Cymru yn darparu cymorth yn weithredol ac yn adolygu cynllun y bwrdd iechyd. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762519 7 En 2026-06-02T13:31:00 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=64&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=64&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 12157 12157 Art Wright AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12157 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12157 Wright, Art I thank the First Minister for his answer. It is already clear from my constituents what the majority of issues that they face are. Given the continuing pressures upon emergency healthcare services across Gwent, do you agree that the lack of a full and properly functioning accident and emergency service in Newport is now having a serious knock-on effect on residents in Cwmbran and the wider Torfaen area, with constituents facing longer journey times, increased waiting times and added pressure on already stretched hospitals? Diolch. Diolch i'r Prif Weinidog am ei ateb. Mae eisoes yn eglur o fy etholwyr i beth yw mwyafrif y problemau y maen nhw'n eu hwynebu. O ystyried y pwysau parhaus ar wasanaethau gofal iechyd brys ledled Gwent, a ydych chi'n cytuno bod y diffyg gwasanaeth damweiniau ac achosion brys llawn ac sy'n gweithio'n iawn yng Nghasnewydd bellach yn cael effaith ddifrifol ar drigolion yng Nghwmbrân ac ardal ehangach Torfaen, ag etholwyr yn wynebu amseroedd teithio hirach, amseroedd aros hirach a phwysau ychwanegol ar ysbytai sydd eisoes wedi'u hymestyn? Diolch. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762521 8 En 2026-06-02T13:31:33 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=97&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=97&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun I certainly agree that the provision of suitable, effective, high-quality accident and emergency in the Member's constituency, and throughout Wales, is vitally important. We need a significant improvement on the current situation, and the Grange hospital, serving the wider Gwent area, consistently falls short, of course, of meeting the four-hour standard. Latest performance figures are unsatisfactory. Prolonged waiting times continue to pose significant challenges. So, I couldn't make it clearer than to say that my Cabinet Minister for Health and Care, and I, want to see much more being done to provide the kind of level of care that the Member references. Rwy'n sicr yn cytuno bod darpariaeth gwasanaeth damweiniau ac achosion brys addas, effeithiol, ac o ansawdd uchel yn etholaeth yr Aelod, a ledled Cymru, yn hanfodol bwysig. Mae angen gwelliant sylweddol arnom ni i'r sefyllfa bresennol, ac mae ysbyty'r Faenor, sy'n gwasanaethu ardal ehangach Gwent, yn methu'n gyson, wrth gwrs, â bodloni'r safon pedair awr. Mae'r ffigurau perfformiad diweddaraf yn anfoddhaol. Mae amseroedd aros maith yn parhau i beri heriau sylweddol. Felly, ni allwn i ei gwneud hi'n fwy eglur na dweud bod fy Ngweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal, a minnau, eisiau gweld llawer mwy yn cael ei wneud i ddarparu'r math o lefel o ofal y mae'r Aelod yn cyfeirio ato. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762524 9 En 2026-06-02T13:32:19 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=143&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=143&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 5038 5038 Jayne Bryant AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5038 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5038 Bryant, Jayne As a local resident, I'm very aware of some of the unacceptable delays that people have experienced in accident and emergency at the Grange hospital. I've also been struck by the number of people who have said to me that individual NHS staff members are trying their absolute best to provide excellent care under pressure. The previous Welsh Labour Government invested significantly in the Grange accident and emergency department, because the unacceptably long waits and corridor care experienced by some patients requires action to a systematic level. An important aspect of improving emergency care is keeping people out of hospital in the first place, as well as the safe and timely discharge of patients to free up capacity in emergency departments. Whether it's working with local authorities on social care, community care, or transfers to other hospitals, like the Royal Gwent, how is the Welsh Government going to fund the integration of pathways out of acute hospital care? Fel un o'r trigolion lleol, rwy'n ymwybodol iawn o rai o'r oediadau annerbyniol y mae pobl wedi eu dioddef yn adran damweiniau ac achosion brys ysbyty'r Faenor. Rwyf i hefyd wedi cael fy nharo gan nifer y bobl sydd wedi dweud wrthyf i fod aelodau staff GIG unigol yn gwneud eu gorau glas i ddarparu gofal rhagorol o dan bwysau. Fe wnaeth Llywodraeth Lafur flaenorol Cymru fuddsoddi'n sylweddol yn adran damweiniau ac achosion brys y Faenor, gan fod yr arosiadau annerbyniol o faith a'r gofal mewn coridorau a ddioddefwyd gan rai cleifion yn gofyn am weithredu i lefel systematig. Un agwedd bwysig ar wella gofal brys yw cadw pobl allan o'r ysbyty yn y lle cyntaf, yn ogystal â rhyddhau cleifion yn ddiogel ac yn brydlon i ryddhau capasiti mewn adrannau achosion brys. Pa un a yw'n fater o weithio gydag awdurdodau lleol ar ofal cymdeithasol, gofal cymunedol, neu drosglwyddiadau i ysbytai eraill, fel Ysbyty Brenhinol Gwent, sut mae Llywodraeth Cymru yn mynd i ariannu integreiddio llwybrau allan o ofal ysbyty acíwt? 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762525 10 En 2026-06-02T13:33:21 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=205&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=205&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun We know that integration has to be at the heart of creating sustainability within the health and care service as a whole. Keeping people out of hospital is an important part of that. A strong social care sector at the back door of the hospital is key to that.  The Member references the investment made in the Grange. What this Government is determined to do is not just count the pennies but look at the outcomes that come out of investment, and that will guide us as a principle through the course of this Government. Rydyn ni'n gwybod bod yn rhaid i integreiddio fod yn ganolog i greu cynaliadwyedd o fewn y gwasanaeth iechyd a gofal yn ei gyfanrwydd. Mae cadw pobl allan o'r ysbyty yn rhan bwysig o hynny. Mae sector gofal cymdeithasol cryf wrth ddrws cefn yr ysbyty yn allweddol i hynny.  Mae'r Aelod yn cyfeirio at y buddsoddiad a wnaed yn y Faenor. Yr hyn y mae'r Llywodraeth hon yn benderfynol o'i wneud yw peidio â chyfrif y ceiniogau yn unig ond edrych ar y canlyniadau sy'n deillio o fuddsoddiad, a bydd hynny'n ein llywio fel egwyddor trwy gyfnod y Llywodraeth hon. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762527 11 En 2026-06-02T13:33:50 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=234&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=234&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 336 336 Natasha Asghar AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=336 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=336 Asghar, Natasha First Minister, it's no secret that the state of our health service is one of, if not the most important issues that matter to residents across Wales. It's something that came up time and time again during the election campaign when talking to people on the doorstep. And as things stand, my constituents are sent to the Grange in Cwmbran, which is already struggling to cope with demand in an emergency situation. In Newport, there are growing calls to have an A&E department to be reopened at the Royal Gwent Hospital in the heart of the city. It's anticipated that the cost of doing this will cost approximately £10 million a year, which, in the grand scheme of things, is just a drop in the ocean when looking at the Welsh Government's budget. Not only would this alleviate pressure on the Grange, but it would also create job opportunities, something particularly needed given the recent warning that up to half of all nursing graduates in Wales may be left without a job due to recruitment challenges, despite the NHS in Wales facing unprecedented pressures. So, First Minister, will you heed my constituents' calls and engage with the health board to explore reopening the A&E at the royal Gwent in Newport? Thank you. Prif Weinidog, nid yw'n gyfrinach bod cyflwr ein gwasanaeth iechyd yn un o'r materion pwysicaf, os nad y pwysicaf, sydd o bwys i drigolion ledled Cymru. Mae'n rhywbeth a godwyd dro ar ôl tro yn ystod yr ymgyrch etholiadol wrth siarad â phobl ar garreg y drws. Ac fel y mae pethau, mae fy etholwyr i'n cael eu hanfon i'r Faenor yng Nghwmbrân, sydd eisoes yn ei chael yn anodd ymdopi â'r galw mewn sefyllfa frys. Yng Nghasnewydd, mae yna alwadau cynyddol i ailagor adran damweiniau ac achosion brys yn Ysbyty Brenhinol Gwent yng nghanol y ddinas. Rhagwelir y bydd y gost o wneud hyn yn costio tua £10 miliwn y flwyddyn, sydd, o edrych ar bethau'n gyffredinol, yn fawr ddim wrth edrych ar gyllideb Llywodraeth Cymru. Nid yn unig y byddai hyn yn lleddfu'r pwysau ar y Faenor, ond byddai hefyd yn creu cyfleoedd swyddi, rhywbeth sydd ei angen yn arbennig o ystyried y rhybudd diweddar y gallai hyd at hanner yr holl raddedigion nyrsio yng Nghymru gael eu gadael heb swydd oherwydd heriau recriwtio, er bod y GIG yng Nghymru yn wynebu pwysau digynsail. Felly, Brif Weinidog, a wnewch chi wrando ar alwadau fy etholwyr ac ymgysylltu â'r bwrdd iechyd i archwilio ailagor yr adran damweiniau ac achosion brys yn ysbyty brenhinol Gwent yng Nghasnewydd? Diolch. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762531 12 En 2026-06-02T13:34:44 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=288&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=288&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun We hear the calls, as I will hear calls, no doubt, for investment in different parts of the country. What's important to me, I think, is to recognise the challenges that are being faced by the Member's constituents, to put together a level of service that provides for the needs of her constituents. Welsh Government officials, NHS performance and improvement, and the health board are currently working together to agree an intervention approach based on the infrastructure that we have for the delivery of health. Let's see where we can get on improving the services in that way. Rydyn ni'n clywed y galwadau, fel y byddaf i'n clywed galwadau, heb amheuaeth, am fuddsoddiad mewn gwahanol rannau o'r wlad. Yr hyn sy'n bwysig i mi, rwy'n credu, yw cydnabod yr heriau y mae etholwyr yr Aelod yn eu hwynebu, i greu lefel o wasanaeth sy'n darparu ar gyfer anghenion ei hetholwyr. Mae swyddogion Llywodraeth Cymru, Perfformiad a gwella'r GIG, a'r bwrdd iechyd yn gweithio gyda'i gilydd ar hyn o bryd i gytuno ar ddull ymyrraeth sy'n seiliedig ar y seilwaith sydd gennym ni i ddarparu iechyd. Gadewch i ni weld pa gynnydd allwn ni ei wneud o ran gwella'r gwasanaethau yn y ffordd honno. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762518 13 En 2026-06-02T13:35:00 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=304&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=304&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762522 14 Cy 2026-06-02T13:35:19 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=323&l=cy http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=323&l=en 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 8579 8579 Peredur Owen Griffiths AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=8579 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8579 Griffiths, Peredur Owen Brif Weinidog, dros y chwe mis diwethaf, rydych chi'n gwybod fy mod wedi cael profiad personol iawn o feddyginiaeth frys ar ôl disgyn yng Nghasnewydd a rhwygo tendon yn fy mhen glin. Fe wnes i gael fy ngweld yn y royal Gwent, yn y Grange a wedyn cael llawdriniaeth yn St Woolos. Yn ystod y cyfnod hwnnw, gwelais y gorau o fwrdd iechyd Aneurin Bevan, ond hefyd y pwysau aruthrol sydd ar y system. Roedd y staff yn broffesiynol ac yn garedig, ac yn gwneud eu gorau glas o dan amgylchiadau anodd iawn. Gwelais hefyd beth mae pwysau ar y system yn ei olygu i gleifion: arosiadau hir, diffyg capasiti, pwysau ar welyau. I fi, y peth mwyaf anodd i ddelio efo fo oedd yr ansicrwydd yn y cyfathrebu am beth sydd yn mynd i ddigwydd nesaf. Felly, Brif Weinidog, a ydych chi'n cytuno bod gwella gofal brys yng Nghasnewydd Islwyn yn golygu edrych ar daith gyfan y claf, nid jest y targedau, a bod cyfathrebu'n glir yn fewnol rhwng adrannau a gyda chleifion a theuluoedd yn rhan annatod o wneud yn siŵr bod pobl yn cael eu trin gydag urddas o'r dechrau i'r diwedd?  First Minister, over the past six months, you know that I've had personal experience of emergency treatment after falling in Newport and tearing a tendon in my knee. I was seen at the royal Gwent, and then at the Grange, and then at St Woolos. I saw the best of the Aneurin Bevan health board at that time, but also the huge pressures on the system. The staff were professional and kind, and they did their very best under very difficult circumstances. I also saw what the pressures on the system mean for patients: long waits, lack of capacity, pressure in terms of beds. For me, the hardest thing to deal with was the difficulty in communication in terms of what would happen next. So, First Minister, do you agree that improving emergency care in Casnewydd Islwyn means looking at the entire patient journey, not just the targets, and that clear communication internally between departments and with patients and families is an inextricable part of ensuring that people are treated with dignity from the beginning to the end of their journey? 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762529 15 Cy 2026-06-02T13:36:19 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=383&l=cy http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=383&l=en 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Heb os, a dwi'n falch o weld yr Aelod yn ôl ar ei draed, yn llythrennol. Mae'n cynlluniau ni i wella'r gwasanaethau iechyd yn seiliedig ar ddull system gyfan. Fel mae'r Aelod yn ei nodi yn gywir, bydd ein cynllun gweithlu newydd, er enghraifft, yn cynnwys pwyslais ar well cynllunio strategol ar gyfer gwasanaethau er mwyn hwyluso llif cleifion, yn tynnu ar arfer gorau sydd eisoes i'w weld mewn rhai rhannau o Gymru, ond mae angen ei ledaenu o a'i wreiddio fo ar raddfa genedlaethol. Rydyn ni hefyd yn gwybod bod rhaid i'r mesurau fynd law yn llaw â chryfhau gofal cymunedol, a dwi'n gwybod bod gan yr Ysgrifennydd Cabinet ddiddordeb arbennig mewn sicrhau bod pwysigrwydd proffesiynau perthynol i iechyd yn gweithredu'n effeithiol a bod hynny'n cael ei adlewyrchu yn ein cynlluniau ni.  Without doubt, and it's good to see the Member back on his feet, quite literally. Our plans to improve health services are based on a whole-systems approach, as the Member quite rightly noted. Our new workforce plan, for example, will include an emphasis on better strategic planning for services in order to facilitate patient flow, drawing on best practice already in place in some parts of Wales. However, we need to extend that and embed it at a national level. We also know that the measures need to go hand in hand with strengthening community care, and I know that the Cabinet Secretary has a particular interest in ensuring that the importance of allied health professionals operates effectively and that that is reflected in our plans. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762536 16 Cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister B Llygredd Dŵr Water Pollution 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762537 17 Cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister O 12171 12171 David Mills AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12171 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12171 Mills, David 2. Pa gamau y bydd Llywodraeth Cymru yn eu cymryd i fynd i'r afael â llygredd dŵr? OQ64070 2. What action will the Welsh Government take to address water pollution? OQ64070 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762538 18 En 2026-06-02T13:37:15 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=439&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=439&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun The Welsh Government is determined to improve water quality. We have committed to taking full control of our water and to tackling pollution through developing a system made in Wales, for Wales. This includes better data, cleaner rivers, and science-led, outcome-based and risk-appropriate regulation. We will act by targeting prevention and enforcement where evidence shows it is needed, using technology and nature-based solutions.   Mae Llywodraeth Cymru yn benderfynol o wella ansawdd dŵr. Rydyn ni wedi ymrwymo i gymryd rheolaeth lawn o'n dŵr ac i fynd i'r afael â llygredd drwy ddatblygu system sydd wedi'i gwneud yng Nghymru, ar gyfer Cymru. Mae hyn yn cynnwys data gwell, afonydd glanach, a rheoleiddio a arweinir gan wyddoniaeth, sy'n seiliedig ar ganlyniadau ac sy'n briodol o ran risg. Byddwn yn gweithredu trwy dargedu atal a gorfodi lle mae tystiolaeth yn dangos ei fod yn angenrheidiol, gan ddefnyddio technoleg ac atebion sy'n seiliedig ar natur. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762543 19 En 2026-06-02T13:37:43 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=467&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=467&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 12171 12171 David Mills AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12171 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12171 Mills, David First Minister, we all know that Welsh Water is pumping raw sewage out into our rivers. Each year, they get fined millions of pounds and each year their CEO gets huge bonuses. I mean, this is so wrong. What concrete action is the First Minister going to take to address this? Prif Weinidog, rydyn ni i gyd yn gwybod bod Dŵr Cymru yn pwmpio carthion amrwd allan i'n hafonydd. Bob blwyddyn, maen nhw'n cael dirwyon gwerth miliynau o bunnoedd a phob blwyddyn mae eu Prif Swyddog Gweithredol yn cael taliadau bonws enfawr. Mae hyn yn gwbl anghywir. Pa gamau pendant y mae'r Prif Weinidog yn mynd i'w cymryd i fynd i'r afael â hyn? 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762550 20 En 2026-06-02T13:38:14 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=498&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=498&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun I hope that Members across this Chamber will agree with Plaid Cymru's determination to take Welsh Water into Welsh hands. It is because we want to set a set of values, which could include senior executive pay, for example, into the way that water is run in Wales. What we want also, of course, is to have a system that works. We want clean rivers. We have a clear manifesto commitment to improving water quality and setting clear expectations of Natural Resources Wales, Ofwat and the water companies themselves. We want to be able to deliver, or monitor delivery, rather, through this current price review period and hold companies to account for meeting their investment and performance commitments, including on matters such as storm overflows, which pollute our rivers, and wider environmental outcomes. Rwy'n gobeithio y bydd Aelodau ar draws y Siambr hon yn cytuno â phenderfyniad Plaid Cymru i gymryd Dŵr Cymru i ddwylo Cymreig. Mae hynny oherwydd ein bod ni eisiau pennu cyfres o werthoedd, a allai gynnwys tâl uwch weithredwyr, er enghraifft, yn y ffordd y mae dŵr yn cael ei redeg yng Nghymru. Yr hyn yr ydym ni ei eisiau hefyd, wrth gwrs, yw cael system sy'n gweithio. Rydyn ni eisiau afonydd glân. Mae gennym ni ymrwymiad maniffesto eglur i wella ansawdd dŵr a phennu disgwyliadau eglur gan Cyfoeth Naturiol Cymru, Ofwat a'r cwmnïau dŵr eu hunain. Rydyn ni eisiau gallu cyflawni, neu fonitro cyflawniad, yn hytrach, drwy'r cyfnod adolygu prisiau presennol hwn a dwyn cwmnïau i gyfrif am gyflawni eu hymrwymiadau buddsoddi a pherfformiad, gan gynnwys ar faterion fel gorlifoedd storm, sy'n llygru ein afonydd, a chanlyniadau amgylcheddol ehangach. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762554 21 En 2026-06-02T13:39:17 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=561&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=561&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 12172 12172 Rebeca Phillips AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12172 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12172 Phillips, Rebaca Over recent weeks, concerns have been raised by residents in the Swansea valley regarding the condition of the River Tawe, following reports that a number of individuals, many children, have fallen ill after entering the water. I welcome the new Plaid Cymru Government's commitment to improve the collection and quality of data on pollution incidents, and its ambition to ensure that every water body in Wales achieves at least good ecological status. May I ask the First Minister to provide assurance to residents within my constituency of Brycheiniog Tawe Nedd that the Government will work closely with Natural Resources Wales and Dŵr Cymru to thoroughly investigate these incidents, and take the necessary action to safeguard public health and improve water quality? Diolch. Dros yr wythnosau diwethaf, mae trigolion cwm Tawe wedi codi pryderon ynglŷn â chyflwr Afon Tawe, yn dilyn adroddiadau bod nifer o unigolion, llawer o blant, wedi mynd yn sâl ar ôl mynd i mewn i'r dŵr. Rwy'n croesawu ymrwymiad Llywodraeth newydd Plaid Cymru i wella gwaith casglu data ar ddigwyddiadau llygredd ac ansawdd y data hyn, a'i huchelgais i sicrhau bod pob corff dŵr yng Nghymru yn sicrhau statws ecolegol da o leiaf. A gaf i ofyn i'r Prif Weinidog roi sicrwydd i drigolion yn fy etholaeth i, sef Brycheiniog Tawe Nedd y bydd y Llywodraeth yn gweithio'n agos gyda Cyfoeth Naturiol Cymru a Dŵr Cymru i ymchwilio'n drylwyr i'r digwyddiadau hyn, a chymryd y camau angenrheidiol i ddiogelu iechyd y cyhoedd a gwella ansawdd dŵr? Diolch. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762520 22 En 2026-06-02T13:40:00 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=604&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=604&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762523 23 En 2026-06-02T13:40:10 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=614&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=614&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun I am aware of and concerned about recent reported incidents of sickness when individuals have been swimming in the River Tawe. I have asked Natural Resources Wales to investigate the reports, and I will provide an update when further information becomes available. I can provide assurance, certainly, that I will work with all stakeholders necessary to ensure a joined-up approach to any investigations and associated responses. Rwy'n ymwybodol ac yn bryderus am achosion o salwch a adroddwyd yn ddiweddar pan fo unigolion wedi bod yn nofio yn Afon Tawe. Rwyf i wedi gofyn i Cyfoeth Naturiol Cymru ymchwilio i'r adroddiadau, a byddaf yn rhoi'r wybodaeth ddiweddaraf pan fydd rhagor o wybodaeth ar gael. Gallaf roi sicrwydd, yn sicr, y byddaf yn gweithio gyda'r holl randdeiliaid sy'n angenrheidiol i sicrhau dull cydgysylltiedig o gynnal unrhyw ymchwiliadau ac ymatebion cysylltiedig. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762526 24 En 2026-06-02T13:40:38 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=642&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=642&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 332 332 Mike Hedges AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=332 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=332 Hedges, Mike River pollution is a critical environmental issue, caused by sewage, agricultural run-off, industrial waste and plastic debris, severely impacting ecosystems, human health and water quality. On the River Tawe, Trebanos pumping station is not splitting rainwater and sewage, so, when it gets full, the two choices are to let it back up and flood the houses with sewage or release it into the river. Now, as mentioned earlier, there have been reports of children being taken ill after swimming in the River Tawe. Natural Resources Wales has confirmed that work to prevent regular discharge of untreated sewage in the River Tawe from Trebanos waste water treatment works is not likely to be completed until 2030. I do not believe that is acceptable. Why do you think ending the ban on slurry spreading from mid October to January is not going to further increase pollution in the River Tawe? We know that it gets into rivers such as the Tawe, it can cause algal blooms, which block sunlight and deplete water oxygen, affecting all wildlife. Mae llygredd mewn afonydd yn fater amgylcheddol hollbwysig, wedi'i achosi gan garthion, dŵr ffo amaethyddol, gwastraff diwydiannol a malurion plastig, sy'n effeithio'n ddifrifol ar ecosystemau, iechyd pobl ac ansawdd dŵr. Ar Afon Tawe, nid yw gorsaf bwmpio Trebannws yn gwahanu dŵr glaw a charthion, felly, pan fydd yn llenwi, y ddau ddewis yw gadael iddo lifo yn ôl i fyny a gorlifo'r tai â charthion neu ei ollwng i'r afon. Nawr, fel y soniwyd yn gynharach, bu hanesion o plant yn mynd yn sâl ar ôl nofio yn Afon Tawe. Mae Cyfoeth Naturiol Cymru wedi cadarnhau nad yw gwaith i atal gollyngiadau rheolaidd o garthion heb eu trin i Afon Tawe o waith trin dŵr gwastraff Trebannws yn debygol o gael ei gwblhau tan 2030. Nid wyf i'n credu bod hynny'n dderbyniol. Pam ydych chi'n meddwl nad yw rhoi terfyn ar y gwaharddiad ar wasgaru slyri o ganol Hydref i fis Ionawr yn mynd i gynyddu llygredd yn Afon Tawe ymhellach? Rydym ni'n gwybod ei fod yn mynd i mewn i afonydd fel Afon Tawe, y gall achosi gordyfiant algâu, sy'n atal golau'r haul ac yn disbyddu ocsigen dŵr, gan effeithio ar yr holl fywyd gwyllt. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762530 25 En 2026-06-02T13:41:35 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=699&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=699&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Two parts to that answer. Measures around the spreading of slurry are about avoiding environmental pollution in rivers so that agriculture isn't forced to follow the calendar and is actually able to work in a technologically based way to spread slurry in a way that doesn't pose a threat to rivers. I think that's a very important thing to remember. On the need to make sure that investment works, that is why we want the regulation of water to be done here in Wales, so that we can make sure that, when investment goes in, it provides us with the outcomes that we need, which include, of course, clean rivers. Dwy ran i'r ateb yna. Mae mesurau ynghylch gwasgaru slyri yn ymwneud ag osgoi llygredd amgylcheddol mewn afonydd fel nad yw amaethyddiaeth yn cael ei orfodi i ddilyn y calendr ac yn gallu gweithio mewn ffordd sy'n seiliedig ar dechnolegol i wasgaru slyri mewn ffordd nad yw'n peri bygythiad i afonydd. Rwy'n credu bod hynny'n beth pwysig iawn i'w gofio. O ran yr angen i wneud yn siŵr bod buddsoddiad yn gweithio, dyna pam rydym ni eisiau i'r gwaith o reoleiddio dŵr gael ei wneud yma yng Nghymru, fel y gallwn ni wneud yn siŵr, pan fydd buddsoddiad yn mynd i mewn, ei fod yn rhoi'r canlyniadau sydd eu hangen arnom i ni, sy'n cynnwys, wrth gwrs, afonydd glân. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762534 26 En 2026-06-02T13:42:11 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=735&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=735&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 145 145 Paul Davies AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=145 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=145 Davies, Paul First Minister, reports of sewage discharges in Ceredigion Penfro are also far too frequent, and my constituents are increasingly frustrated that these incidents continue to occur with little visible progress in addressing this pollution. Now, as well as tackling these discharges and storm overflows, urgent action is also needed to improve our water infrastructure to prevent these incidents from recurring. Now, as you're aware, west Wales is home to many Blue Flag and Green Coast beaches, and it's vital that these water quality standards can continue to be met so that our coast can be enjoyed by local residents and, indeed, visitors to the area as well. Therefore, can you outline what steps are currently being taken to address repeated sewage discharges in west Wales? And further to your earlier answers, what further measures will this Government introduce to tackle this issue in Ceredigion Penfro and ensure that the local beaches continue to maintain high quality standards? Brif Weinidog, ceir adroddiadau o ollyngiadau carthion yng Ngheredigion Penfro yn llawer rhy aml hefyd, ac mae fy etholwyr yn fwyfwy rhwystredig bod y digwyddiadau hyn yn parhau i ddigwydd heb fawr o gynnydd gweladwy o ran mynd i'r afael â'r llygredd hwn. Nawr, yn ogystal â mynd i'r afael â'r gollyngiadau hyn a'r gorlifoedd storm, mae angen gweithredu brys hefyd i wella ein seilwaith dŵr i atal y digwyddiadau hyn rhag ailadrodd. Nawr, fel y gwyddoch chi, mae'r gorllewin yn gartref i lawer o draethau Baner Las ac Arfordir Gwyrdd, ac mae'n hanfodol y gall y safonau ansawdd dŵr hyn barhau i gael eu bodloni fel y gall ein harfordir barhau i gael ei fwynhau gan drigolion lleol ac, yn wir, ymwelwyr â'r ardal hefyd. Felly, a wnewch chi amlinellu pa gamau sy'n cael eu cymryd ar hyn o bryd i fynd i'r afael â gollyngiadau carthion ailadroddus yn y gorllewin? Ac yn dilyn eich atebion cynharach, pa fesurau pellach y bydd y Llywodraeth hon yn eu cyflwyno i fynd i'r afael â'r mater hwn yng Ngheredigion Penfro ac i sicrhau bod y traethau lleol yn parhau i gynnal safonau ansawdd uchel? 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762539 27 En 2026-06-02T13:43:15 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=799&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=799&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun I think the most important thing to do is to repeat what I said: we will act by targeting prevention and enforcement where evidence shows it is needed—that means in relation to polluted rivers, and it means in relation to polluted seas around our coast. We want to see urgent action. It is why we want to see regulation of water being devolved to Wales so that we can have as much influence as possible on the cleanliness of our rivers and our seas. Rwy'n credu mai'r peth pwysicaf i'w wneud yw ailadrodd yr hyn a ddywedais: byddwn ni'n gweithredu trwy dargedu gwaith atal a gorfodi lle mae tystiolaeth yn dangos ei fod yn angenrheidiol—mae hynny'n golygu mewn perthynas ag afonydd llygredig, ac mae'n golygu mewn perthynas â moroedd llygredig o amgylch ein harfordir. Rydyn ni eisiau gweld gweithredu ar frys. Dyna pam rydyn ni eisiau gweld rheoleiddio dŵr yn cael ei ddatganoli i Gymru fel y gallwn ni gael cymaint o ddylanwad â phosibl ar lendid ein hafonydd a'n moroedd. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762549 28 En 2026-06-02T13:43:44 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=828&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=828&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 4983 4983 Jane Dodds AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=4983 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4983 Dodds, Jane Good afternoon, First Minister. I just want to go back to the issues around Dŵr Cymru, if I may, please. In just two years, people have seen their average water bill rise by over 30 per cent, yet this has not translated into clear improvements in water quality. England and Wales remain the only countries in Europe to have fully privatised water and sewerage services. At the same time, senior pay, as we've heard, remains extremely high. The previous chief executive of Dŵr Cymru received an annual salary close to £900,000. The current, new chief executive, Roch Cheroux, who joined from Sydney Water in Australia—another large water company, which has faced ongoing challenges with sewage overflows and water quality—his salary is going to be between £420,000 and £460,000. I think that is pretty shameless. So, I would like to ask you what action you will be taking in order to address both the disparity in our water bills increasing and the pay that we're seeing for the senior executives, and ensuring that we get improved water. Diolch yn fawr iawn. Prynhawn da, Brif Weinidog. Hoffwn ddychwelyd at y materion yn ymwneud â Dŵr Cymru, os caf i, os gwelwch yn dda. Mewn dwy flynedd yn unig, mae pobl wedi gweld eu bil dŵr cyfartalog yn codi dros 30 y cant, ac eto nid yw hyn wedi arwain at welliannau eglur i ansawdd dŵr. Cymru a Lloegr yw'r unig wledydd yn Ewrop o hyd sydd â gwasanaethau dŵr a charthffosiaeth wedi'u preifateiddio'n llawn. Ar yr un pryd, mae tâl uwch swyddogion, fel yr ydym ni wedi clywed, yn parhau i fod yn eithriadol o uchel. Roedd prif weithredwr blaenorol Dŵr Cymru yn derbyn cyflog blynyddol a oedd yn agos at £900,000. Mae'r prif weithredwr presennol, Roch Cheroux, a ymunodd o Sydney Water yn Awstralia—cwmni dŵr mawr arall, sydd wedi wynebu heriau parhaus gyda gorlifoedd carthion ac ansawdd dŵr—mae ei gyflog ef yn mynd i fod rhwng £420,000 a £460,000. Rwy'n credu bod hynny braidd yn ddigywilydd. Felly, hoffwn i ofyn i chi pa gamau y byddwch chi'n eu cymryd i fynd i'r afael â'r gwahaniaeth rhwng ein biliau dŵr yn cynyddu a'r cyflog yr ydym ni'n ei weld ar gyfer y gweithredwyr uwch, a sicrhau ein bod ni'n cael dŵr gwell. Diolch yn fawr iawn. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762556 29 En 2026-06-02T13:44:59 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=903&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=903&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun The rising cost of bills in recent times has caused real pain to people. It is an element, a significant element, for many people when it comes to the challenges of the cost of living. When you look at higher bills, it is particularly difficult to stomach in the context of very high executive pay. I am on the record previously as saying that one of the reasons that we want to regulate water in Wales is to make sure that we are able to have influence over the levels of executive pay, but it's about providing a better service, ultimately, to our customers here in Wales—so, the people that we represent—and making sure that we have the clean, clear waters and the clear seas that we all want to see. Mae cost gynyddol biliau yn y cyfnod diweddar wedi achosi poen gwirioneddol i bobl. Mae'n elfen, elfen sylweddol, i lawer o bobl pan ddaw i heriau costau byw. Pan edrychwch chi ar filiau uwch, mae'n arbennig o anodd ei stumogi yng nghyd-destun cyflog uchel iawn swyddogion gweithredol. Rwyf i ar y cofnod yn flaenorol yn dweud mai un o'r rhesymau yr ydyn ni eisiau rheoleiddio dŵr yng Nghymru yw i wneud yn siŵr ein bod ni'n gallu bod â dylanwad ar lefelau cyflog swyddogion gweithredol, ond mae'n ymwneud â darparu gwasanaeth gwell, yn y pen draw, i'n cwsmeriaid yma yng Nghymru—felly, y bobl yr ydym ni'n eu cynrychioli—a gwneud yn siŵr bod gennym ni'r dyfroedd glân, clir a'r moroedd clir yr ydym ni i gyd eisiau eu gweld. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762553 30 En 2026-06-02T13:45:00 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=904&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=904&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762558 31 Cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister B Cwestiynau Heb Rybudd gan Arweinwyr y Pleidiau Questions Without Notice from the Party Leaders 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762557 32 Cy 2026-06-02T13:45:40 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=944&l=cy http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=944&l=en 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 The Llywydd Y Llywydd Irranca-Davies, Huw Galwaf yn awr ar arweinwyr y pleidiau i holi'r Prif Weinidog. Arweinydd Reform UK, Dan Thomas. I now call on the party leaders to question the First Minister. Leader of Reform UK, Dan Thomas. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762560 33 En 2026-06-02T13:45:49 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=953&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=953&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 12147 12147 Dan Thomas AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12147 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12147 Leader of the Opposition Arweinydd yr Wrthblaid Thomas, Dan Diolch, Lywydd. First Minister, thousands of people in Wales are still waiting more than two years for treatment on the Welsh NHS, whereas in England two-year waits were virtually eradicated some time ago, which proves that ending two-year waits can be achieved. During the election campaign, you said that two-year waits could end in a matter of months, but your new health Minister has said it will happen within four years. So, my question is: what expectations has your Government set for two-year waits? Is it the promise that you made during the election campaign, or is it what your health Minister has said more recently? And, if it is the latter, will you apologise to voters for misleading them during the campaign? Diolch, Lywydd. Brif Weinidog, mae miloedd o bobl yng Nghymru yn dal i aros dros ddwy flynedd am driniaeth yn GIG Cymru, tra bod arosiadau o ddwy flynedd yn Lloegr fwy neu lai wedi cael eu dileu gryn amser yn ôl, sy'n profi bod modd rhoi terfyn ar arosiadau o ddwy flynedd. Yn ystod yr ymgyrch etholiadol, fe wnaethoch chi ddweud y gallai arosiadau o ddwy flynedd ddod i ben mewn mater o fisoedd, ond mae eich Gweinidog iechyd newydd wedi dweud y bydd yn digwydd o fewn pedair blynedd. Felly, fy nghwestiwn i yw: pa ddisgwyliadau mae eich Llywodraeth wedi eu pennu ar gyfer arosiadau o ddwy flynedd? Ai'r addewid a wnaethoch chi yn ystod yr ymgyrch etholiadol sy'n wir, neu'r hyn y mae eich Gweinidog iechyd wedi ei ddweud yn fwy diweddar? Ac, os mai'r olaf sy'n wir, a wnewch chi ymddiheuro i bleidleiswyr am eu camarwain yn ystod yr ymgyrch? 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762562 34 En 2026-06-02T13:46:35 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=999&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=999&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun I'm grateful to the leader of the opposition for now agreeing with us that health is a priority here in Wales. Listen, I've made it very, very clear that there are two elements to what we're trying to do. We want to cut waiting lists in the short term, and we want to build a sustainable health and care service for the long term. I reiterate that a priority for us now is to tackle, in the coming months, those issues of the longest two-year waits. In fact, I'm not waiting for the next months; work has already begun to put in practice the changes that are necessary to tackle that very issue. Rwy'n ddiolchgar i arweinydd yr wrthblaid am gytuno â ni bellach bod iechyd yn flaenoriaeth yma yng Nghymru. Gwrandewch, rwyf i wedi ei gwneud hi'n eglur iawn, iawn bod dwy elfen i'r hyn yr ydym ni'n ceisio ei wneud. Rydyn ni eisiau lleihau rhestrau aros yn y byrdymor, ac rydyn ni eisiau adeiladu gwasanaeth iechyd a gofal cynaliadwy ar gyfer yr hirdymor. Rwy'n ail-bwysleisio mai blaenoriaeth i ni rŵan yw mynd i'r afael, yn y misoedd nesaf, â'r materion hynny o'r arosiadau dwy flynedd hiraf. A dweud y gwir, nid wyf i'n aros am y misoedd nesaf; mae gwaith eisoes wedi cychwyn i roi'r newidiadau sy'n angenrheidiol i fynd i'r afael â'r union fater hwnnw ar waith. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762563 35 En 2026-06-02T13:47:10 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=1034&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=1034&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 12147 12147 Dan Thomas AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12147 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12147 Thomas, Dan First Minister, 30 per cent of voters voted for Reform because they do trust us with the NHS. Ten thousand people—10,000 people—were stuck in A&E for over 12 hours last month, and ambulance handover targets are consistently missed. Health should be your top priority, and you recently acknowledged this in the Chamber, that there is an emergency situation within the NHS. But, on social media, you've highlighted the non-devolved matter of international relations as being within your remit as First Minister, an area that enjoys a £9 million budget. Now, Reform believes that that money should be spent here in Wales on the Welsh NHS. For example, it could be used to employ hundreds of newly qualified nurses. So, First Minister, why are you continuing Labour's policy of spending large sums of money abroad, when it should be spent in Wales and we should be putting the people of Wales first? Brif Weinidog, pleidleisiodd 30 y cant o bleidleiswyr dros Reform oherwydd eu bod nhw'n ymddiried ynom ni gyda'r GIG. Cadwyd deg mil o bobl—10,000 o bobl—mewn adrannau damweiniau ac achosion brys am dros 12 awr fis diwethaf, ac mae targedau trosglwyddo o ambiwlansys yn cael eu methu'n gyson. Iechyd ddylai fod eich prif flaenoriaeth, ac fe wnaethoch chi gydnabod hyn yn ddiweddar yn y Siambr, bod sefyllfa o argyfwng o fewn y GIG. Ond, ar y cyfryngau cymdeithasol, rydych chi wedi nodi bod cysylltiadau rhyngwladol, mater nad yw wedi'i ddatganoli, yn rhan o'ch cylch gwaith chi fel Prif Weinidog, maes sy'n mwynhau cyllideb o £9 miliwn. Nawr, mae Reform yn credu y dylid gwario'r arian hwnnw yma yng Nghymru ar GIG Cymru. Er enghraifft, gellid ei ddefnyddio i gyflogi cannoedd o nyrsys sydd newydd gymhwyso. Felly, Brif Weinidog, pam ydych chi'n parhau â pholisi Llafur o wario symiau mawr o arian dramor, pan ddylid ei wario yng Nghymru ac y dylem ni fod yn rhoi pobl Cymru yn gyntaf? 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762568 36 En 2026-06-02T13:48:11 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=1095&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=1095&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun I'll begin this answer in the spirit that I want to conduct my business here, by pointing out that more people voted for Plaid Cymru because they trusted our pledges to deliver a sustainable health and care service for the future. Let's be serious about the challenges that we face, rather than the small change that is referred to by the leader of the opposition. We are talking about—[Interruption.] We are talking about significant sums of money that we are investing already through a budget deal last year into the NHS. But I can assure you of this: it's through innovation and it's through working with staff within the NHS that we provide that sustainability for the future. I remind the leader of the opposition that he leads a group in Wales from a party whose leader does not believe in an NHS funded through general taxation. That is a principle that we will defend here as we deliver that NHS that's fit for the future, for patients and for staff alike. Fe wnaf i ddechrau'r ateb hwn yn yr ysbryd yr wyf i eisiau cyflawni fy musnes yma, drwy nodi bod mwy o bobl wedi pleidleisio dros Blaid Cymru oherwydd eu bod nhw'n ymddiried yn ein haddewidion ni i ddarparu gwasanaeth iechyd a gofal cynaliadwy ar gyfer y dyfodol. Gadewch i ni fod o ddifrif am yr heriau yr ydym ni'n eu hwynebu, yn hytrach na'r arian mân y cyfeiriwyd ato gan arweinydd yr wrthblaid. Rydyn ni'n sôn am—[Torri ar draws.] Rydyn ni'n sôn am symiau sylweddol o arian yr ydym ni'n eu buddsoddi eisoes trwy gytundeb cyllideb y llynedd yn y GIG. Ond gallaf eich sicrhau chi o hyn: trwy arloesi a thrwy weithio gyda staff o fewn y GIG yr ydym ni'n darparu'r cynaliadwyedd hwnnw ar gyfer y dyfodol. Rwy'n atgoffa arweinydd yr wrthblaid ei fod yn arwain grŵp yng Nghymru o blaid nad yw ei harweinydd yn credu mewn GIG wedi'i ariannu drwy drethiant cyffredinol. Mae honno'n egwyddor y byddwn ni'n ei hamddiffyn yma wrth i ni ddarparu'r GIG hwnnw sy'n addas ar gyfer y dyfodol, i gleifion yn ogystal â staff. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762571 37 En 2026-06-02T13:49:10 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=1154&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=1154&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 12147 12147 Dan Thomas AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12147 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12147 Thomas, Dan I'll remind the First Minister that Plaid Cymru only won 6 per cent more than Reform, and that very small lead can be eroded when you do not stick to your policies and when you do not show determination to put the people of Wales first. I'll just remind you of that. You have made it clear that your priorities are elsewhere, but that's not surprising coming from a First Minister who, on your first call with the Prime Minister, raised independence as an issue. The public expect you and your Government to give your full attention to the NHS, to focus on the day job. You will be aware of an investigation by Audit Wales that uncovered that £10 million-worth of GP contracts were awarded without due diligence and with patients criticising the service. This is a scandal that should never happen again. What discussions have you had with the Aneurin Bevan University Local Health Board, and, indeed, all health boards across Wales, regarding financial probity? And can you reassure us that this scandal will not be repeated under your watch? Fe wnaf i atgoffa'r Prif Weinidog mai dim ond 6 y cant yn fwy na Reform a enillwyd gan Blaid Cymru, a gall y fantais fach iawn honno gael ei herydu pan nad ydych chi'n cadw at eich polisïau a phan nad ydych chi'n dangos penderfyniad i roi pobl Cymru yn gyntaf. Fe wnaf i eich atgoffa o hynny. Rydych chi wedi ei gwneud hi'n eglur bod eich blaenoriaethau yn rhywle arall, ond nid yw hynny'n syndod gan Brif Weinidog a wnaeth, yn ystod eich galwad gyntaf gyda Phrif Weinidog y DU, godi annibyniaeth fel mater. Mae'r cyhoedd yn disgwyl i chi a'ch Llywodraeth roi eich sylw llawn i'r GIG, i ganolbwyntio ar eich prif gyfrifoldeb. Byddwch yn ymwybodol o ymchwiliad gan Archwilio Cymru a ddatgelodd y dyfarnwyd gwerth £10 miliwn o gontractau meddygon teulu heb ddiwydrwydd dyladwy a chyda chleifion yn beirniadu'r gwasanaeth. Mae hon yn sgandal na ddylai byth ddigwydd eto. Pa drafodaethau ydych chi wedi eu cael gyda Bwrdd Iechyd Lleol Prifysgol Aneurin Bevan, ac, yn wir, pob bwrdd iechyd ledled Cymru, ynglŷn ag uniondeb ariannol? Ac a allwch chi ein sicrhau ni na fydd y sgandal hon yn cael ei hailadrodd o dan eich goruchwyliaeth chi? 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762528 38 En 2026-06-02T13:50:00 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=1204&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=1204&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762533 39 En 2026-06-02T13:50:16 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=1220&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=1220&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun It's going to be a very long Senedd term if it starts in this way, that we got a certain percentage more than you in the election. Listen, we have a programme for government that we have laid in front of the people of Wales that absolutely gets to grips with issues such as that which was referred to in Aneurin Bevan. We want to make sure that we cut out decisions such as the one that he referred to so that we can focus spending on where it makes a difference—to the patients that we all are here to serve. The programme for government, I remind you, is this: it is about creating better jobs in all parts of Wales; it is about raising education standards; it is about a childcare offer in order to help with the cost of living; it's about standing up for Wales; and, No. 1, it's about creating an NHS and care service that is fit for the future. That was our pledge and that is what we are determined to deliver in Government. Mae'n mynd i fod yn dymor Senedd hir iawn os yw'n dechrau fel hyn, ein bod ni wedi cael canran benodol yn fwy na chi yn yr etholiad. Gwrandewch, mae gennym ni raglen lywodraethu yr ydym ni wedi ei gosod gerbron pobl Cymru sy'n sicr yn mynd i'r afael â materion fel rhai y cyfeiriwyd atyn nhw yn Aneurin Bevan. Rydyn ni eisiau gwneud yn siŵr ein bod ni'n cael gwared ar benderfyniadau fel yr un y cyfeiriodd ato fel y gallwn ni ganolbwyntio gwariant ar le mae'n gwneud gwahaniaeth—i'r cleifion yr ydym ni i gyd yma i'w gwasanaethu. Dyma, rwy'n eich atgoffa, yw'r rhaglen lywodraethu: mae'n ymwneud â chreu swyddi gwell ym mhob rhan o Gymru; mae'n ymwneud â chodi safonau addysg; mae'n ymwneud â chynnig gofal plant er mwyn helpu gyda chostau byw; mae'n ymwneud â sefyll yn gadarn dros Gymru; ac, ar frig y rhestr, mae'n ymwneud â chreu GIG a gwasanaeth gofal sy'n addas ar gyfer y dyfodol. Dyna oedd ein haddewid a dyna'r hyn yr ydym ni'n benderfynol o'i gyflawni mewn Llywodraeth. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762541 40 Cy 2026-06-02T13:51:12 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=1276&l=cy http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=1276&l=en 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 The Llywydd Y Llywydd Irranca-Davies, Huw Arweinydd Llafur Cymru, Ken Skates.  The leader of Welsh Labour, Ken Skates.  16060 7 2026-06-02T13:30:01 762545 41 En 2026-06-02T13:51:15 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=1279&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=1279&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 267 267 Ken Skates AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=267 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=267 Leader of Welsh Labour Arweinydd Llafur Cymru Skates, Ken First Minister, again, we are seeing the terrible impact of rising energy costs across Wales on our citizens, on our businesses and, of course, on our public services. Our dependence on energy from overseas must end, not only because it threatens our national security, but because it also subjects our people to immense global instability. Do you agree that, alongside renewables, the building of as many as eight small modular reactors at Wylfa offers enormous opportunity to provide energy security, lower bills and 8,000 jobs, 3,000 of which will be in your constituency? Brif Weinidog, unwaith eto, rydym ni'n gweld effaith ofnadwy costau ynni cynyddol ledled Cymru ar ein dinasyddion, ar ein busnesau ac, wrth gwrs, ar ein gwasanaethau cyhoeddus. Mae'n rhaid i'n dibyniaeth ar ynni o dramor ddod i ben, nid yn unig oherwydd ei fod yn bygwth ein diogeledd cenedlaethol, ond oherwydd ei fod hefyd yn gwneud ein pobl yn agored i ansefydlogrwydd byd-eang enfawr. A ydych chi'n cytuno, ochr yn ochr ag ynni adnewyddadwy, bod adeiladu cynifer ag wyth adweithydd modiwlaidd bach yn Wylfa yn cynnig cyfle enfawr i ddarparu diogeledd ynni, biliau is ac 8,000 o swyddi, y bydd 3,000 ohonyn nhw yn eich etholaeth chi? 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762555 42 En 2026-06-02T13:51:53 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=1317&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=1317&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Yes, I have, on a personal level, always taken the approach of fighting for the economic benefits that come to that particular part of Wales from that development, which is a reserved matter. But the key thing is here that my Cabinet Minister for energy will be focused on the same thing. It's about looking at how we make the most of this opportunity, in terms of job creation and in terms of the environmental impact of that, and the Member has my assurance that that will be the principle that guides us. Ydw, rwyf i, ar lefel bersonol, wedi mabwysiadu'r dull erioed o ymladd dros y manteision economaidd sy'n dod i'r rhan benodol honno o Gymru o'r datblygiad hwnnw, sy'n fater a gedwir yn ôl. Ond y peth allweddol yma yw y bydd fy Ngweinidog Cabinet dros ynni yn canolbwyntio ar yr un peth. Mae'n golygu edrych ar sut rydyn ni'n manteisio i'r eithaf ar y cyfle hwn, o ran creu swyddi ac o ran effaith amgylcheddol hynny, ac mae gan yr Aelod fy sicrwydd mai dyna fydd yr egwyddor sy'n ein llywio ni. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762561 43 En 2026-06-02T13:52:25 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=1349&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=1349&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 267 267 Ken Skates AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=267 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=267 Skates, Ken I'm very grateful to the First Minister for his answer, but can we just have absolute clarity on what the Welsh Government position on small modular reactors now is? I ask because your manifesto failed to reference nuclear energy, failed to provide support for SMRs at Wylfa and, of course, your energy Minister has said that the party, Plaid Cymru, at a national level, must be clear in its opposition to Wylfa B. Does this Plaid minority Government support the building of eight SMRs at Wylfa, which will likely generate more energy than a single gigawatt facility? Rwy'n ddiolchgar iawn i'r Prif Weinidog am ei ateb, ond a allwn ni gael eglurder llwyr ar beth yw safbwynt Llywodraeth Cymru ar adweithyddion modiwlaidd bach nawr? Rwy'n gofyn oherwydd bod eich maniffesto wedi methu â chyfeirio at ynni niwclear, wedi methu â darparu cefnogaeth i adweithyddion modiwlaidd bach yn Wylfa ac, wrth gwrs, mae eich Gweinidog ynni wedi dweud bod yn rhaid i'r blaid, Plaid Cymru, ar lefel genedlaethol, fod yn eglur yn ei gwrthwynebiad i Wylfa B. A yw'r Llywodraeth Plaid Cymru leiafrifol hon yn cefnogi adeiladu wyth adweithydd modiwlaidd bach yn Wylfa, a fydd fwy na thebyg yn cynhyrchu mwy o ynni na chyfleuster un gigawat? 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762564 44 En 2026-06-02T13:53:00 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=1384&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=1384&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun I remind the leader of the Labour group that his party used to say that it supported the ordinary working man and woman. My position on Wylfa is very, very clear. This is a reserved matter, and the manifesto coming into this election said that there were matters that were reserved, which absolutely includes Wylfa. We will work positively on that particular plan because of the economic benefits locally that can flow from it—and across the wider region—plus on the elements of the environmental positives associated with it. Rwy'n atgoffa arweinydd y grŵp Llafur fod ei blaid yn arfer dweud ei bod yn cefnogi'r dyn a'r fenyw gyffredin sy'n gweithio. Mae fy safbwynt i ar Wylfa yn eglur iawn, iawn. Mae hwn yn fater a gedwir yn ôl, ac roedd y maniffesto yn dod i mewn i'r etholiad hwn yn dweud bod yna faterion a gedwir yn ôl, sy'n sicr yn cynnwys Wylfa. Byddwn ni'n gweithio'n gadarnhaol ar y cynllun penodol hwnnw oherwydd y manteision economaidd yn lleol a all lifo ohono—ac ar draws y rhanbarth ehangach—a hefyd ar elfennau o'r agweddau amgylcheddol cadarnhaol sy'n gysylltiedig ag ef. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762566 45 Cy 2026-06-02T13:53:37 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=1421&l=cy http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=1421&l=en 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 The Llywydd Y Llywydd Irranca-Davies, Huw Arweinydd y Ceidwadwyr Cymreig, Darren Millar. The leader of the Welsh Conservatives, Darren Millar.  16060 7 2026-06-02T13:30:01 762570 46 En 2026-06-02T13:53:40 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=1424&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=1424&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 171 171 Darren Millar AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=171 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=171 Leader of the Welsh Conservatives Arweinydd y Ceidwadwyr Cymreig Millar, Darren Thank you. First Minister, can you tell us what action your Government is going to take to deal with the repeated chaos as a result of the frequent closure of the Menai suspension bridge? It's causing misery for residents, commuters and businesses across north Wales, and of course that bridge, and the Britannia bridge, serve an island community of 70,000, which you represent, which is home to one of the most strategically important ports in the United Kingdom and will soon be home to a very important nuclear power facility as well. My colleague, Janet Finch-Saunders, has responded to the anger on the ground by taking the lead and organising a public meeting in order that this can be discussed on 12 June in Llangefni so that a long-term resolution can be brought forward. You've previously spoken loudly and clearly in the Senedd in favour of a third Menai crossing. So, now that you're sitting behind the First Minister's desk, can you show some leadership, attend that public meeting on 12 June, look residents in the eye and outline precisely what action your Government is going to take to bring forward that third Menai suspension bridge as soon as possible? Diolch. Brif Weinidog, a allwch chi ddweud wrthym ni pa gamau mae eich Llywodraeth yn mynd i'w cymryd i ddelio â'r anhrefn ailadroddus o ganlyniad i gau pont Menai yn rheolaidd? Mae'n achosi dioddefaint i drigolion, cymudwyr a busnesau ar draws y gogledd, ac wrth gwrs mae'r bont honno, a phont Britannia, yn gwasanaethu cymuned ynys o 70,000, yr ydych chi'n ei chynrychioli, sy'n gartref i un o'r porthladdoedd strategol pwysicaf yn y Deyrnas Unedig ac a fydd yn gartref yn fuan i gyfleuster ynni niwclear pwysig iawn hefyd. Mae fy nghyd-Aelod, Janet Finch-Saunders, wedi ymateb i'r dicter ar lawr gwlad drwy gymryd yr awenau a threfnu cyfarfod cyhoeddus fel y gellir trafod hyn ar 12 Mehefin yn Llangefni fel y gellir cyflwyno ateb hirdymor. Rydych chi wedi siarad yn groch ac yn eglur yn y Senedd yn flaenorol o blaid trydydd croesfan ar draws afon Menai. Felly, nawr eich bod chi'n eistedd y tu ôl i ddesg y Prif Weinidog, a allwch chi ddangos rhywfaint o arweinyddiaeth, mynd i'r cyfarfod cyhoeddus hwnnw ar 12 Mehefin, edrych i lygad trigolion ac amlinellu'n union pa gamau mae eich Llywodraeth yn mynd i'w cymryd i gyflwyno'r drydedd bont grog Menai honno cyn gynted â phosibl? 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762574 47 En 2026-06-02T13:54:58 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=1502&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=1502&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun I think most people can see who's been fighting for a long time over that particular issue, and I'm certainly not planning on waiting until 12 June. People in Ynys Môn have been let down for too long when it comes to the resilience of the Menai crossings. It is unacceptable that we have been in this position where deadlines have been missed time and time again, and where work to fix a bridge that could and should have been done a long time ago is still dragging on year after year. Where previous Governments refused to see this problem as a priority, this new Welsh Government will act with greater urgency and focus. As I say, I won't wait until 12 June; I've committed to renewing the process of developing solutions to improve the resilience of transport links across the Menai strait. That's why we have already begun work within Government with a view to ensuring short-term measures around the Menai crossing, and long-term solutions for resilience across the Menai strait. And yes, the third crossing is a part of those considerations. But let me remind you of this: it's not a structure that we need; it's an answer. Let's get the answer and move there quickly. Rwy'n credu y gall y rhan fwyaf o bobl weld pwy sydd wedi bod yn ymladd ers amser maith dros y mater penodol hwnnw, ac yn sicr nid wyf i'n bwriadu aros tan 12 Mehefin. Mae pobl Ynys Môn wedi cael eu siomi ers amser rhy faith o ran gwydnwch croesfannau afon Menai. Mae'n annerbyniol ein bod ni wedi bod yn y sefyllfa hon lle mae terfynau amser wedi cael eu methu dro ar ôl tro, a lle mae gwaith i drwsio pont a allai ac a ddylai fod wedi cael ei wneud amser maith yn ôl yn dal i lusgo ymlaen flwyddyn ar ôl blwyddyn. Lle gwrthododd Llywodraethau blaenorol weld y broblem hon fel blaenoriaeth, bydd y Llywodraeth newydd hon yn gweithredu gyda mwy o frys a phwyslais. Fel y dywedais i, ni fyddaf yn aros tan 12 Mehefin; rwyf i wedi ymrwymo i adnewyddu'r broses o ddatblygu atebion i wella gwydnwch cysylltiadau trafnidiaeth ar draws afon Menai. Dyna pam rydym ni eisoes wedi dechrau gweithio o fewn y Llywodraeth gyda'r bwriad o sicrhau mesurau byrdymor o amgylch croesfan Menai, ac atebion hirdymor ar gyfer gwydnwch ar draws afon Menai. Ac ydy, mae'r drydedd groesfan yn rhan o'r ystyriaethau hynny. Ond gadewch i mi eich atgoffa chi o hyn: nid strwythur sydd ei angen arnom ni, ond ateb. Gadewch i ni gael yr ateb a symud yno yn gyflym. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762552 48 En 2026-06-02T13:55:00 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=1504&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=1504&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762569 49 En 2026-06-02T13:56:07 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=1571&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=1571&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 171 171 Darren Millar AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=171 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=171 Millar, Darren We absolutely need a solution, and, of course, you had an opportunity. Every time you did a budget deal and a legislation deal with the previous Welsh Government, you could have actually brought forward some solutions and put some money in the tin in order to get this project on the go. But you didn't, did you? Because it wasn't one of your priorities. Instead, you and the Plaid Cymru MSs at that time voted against major investment in our road infrastructure across the country, not just in north Wales, but also, of course, on the M4 corridor in the south as well. You actively blocked major road-building projects across this country. Now that your party is in Government, you have nowhere to hide. The previous Labour administration wasted £150 million developing an M4 relief road project that they then ditched. You welcomed the decision to ditch that project and chuck that money down the drain. And meanwhile, the gridlock around Newport continues to strangle growth, deter investment and leave thousands of people every single day trapped in traffic jams. During the election, you changed your tune; you promised to resolve the issue. The public want action, not words. So, can you tell us, First Minister, when will we see action—not just on the Menai crossing, which you've referred to, but the M4 relief road too? Mae angen ateb arnom ni yn sicr, ac, wrth gwrs, fe gawsoch chi gyfle. Bob tro y gwnaethoch chi daro cytundeb cyllideb a chytundeb deddfwriaeth gyda Llywodraeth flaenorol Cymru, gallech chi fod wedi cyflwyno rhai atebion a rhoi rhywfaint o arian yn y tun er mwyn rhoi cychwyn ar y prosiect hwn. Ond wnaethoch chi ddim, wnaethoch chi? Oherwydd nid oedd yn un o'ch blaenoriaethau. Yn hytrach, fe wnaethoch chi ac ASau Plaid Cymru ar y pryd bleidleisio yn erbyn buddsoddiad mawr yn ein seilwaith ffyrdd ledled y wlad, nid yn unig yn y gogledd, ond hefyd, wrth gwrs, ar goridor yr M4 yn y de hefyd. Fe wnaethoch chi rwystro prosiectau adeiladu ffyrdd mawr ledled y wlad hon. Nawr bod eich plaid mewn Llywodraeth, does gennych chi ddim unman i guddio. Fe wnaeth y weinyddiaeth Lafur flaenorol wastraffu £150 miliwn yn datblygu prosiect ffordd liniaru'r M4 y gwnaethon nhw gefnu arno wedyn. Fe wnaethoch chi groesawu'r penderfyniad i gefnu ar y prosiect hwnnw a thaflu'r arian hwnnw i lawr y draen. Ac yn y cyfamser, mae'r tagfeydd o amgylch Casnewydd yn parhau i dagu twf, atal buddsoddiad a gadael miloedd o bobl bob dydd yn gaeth mewn tagfeydd traffig. Yn ystod yr etholiad, fe wnaethoch chi newid eich tiwn; fe wnaethoch chi addo datrys y broblem. Mae'r cyhoedd eisiau gweithredu, nid geiriau. Felly, a allwch chi ddweud wrthym ni, Brif Weinidog, pryd y byddwn ni'n gweld gweithredu—nid yn unig ar groesfan afon Menai, yr ydych wedi cyfeirio ati, ond ar ffordd liniaru'r M4 hefyd? 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762573 50 En 2026-06-02T13:57:29 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=1653&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=1653&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun It's a very long question, but with a very short answer. The Brynglas tunnels are a well-known bottleneck and an economic constraint for Wales, and it's clear that action is needed to address congestion on the M4. Money was wasted, I must say, in getting to a place where nothing has happened in recent years, and this Government is already doing the work to identify the solutions that will be effective, and economically and environmentally responsible, in order that we can deliver long-term benefits socially and economically for the people of, yes, the south-east of Wales and the Brynglas areas, but we know that it's much wider than that too. But that doesn't take away from the work that also happens to improve infrastructure and improving public transport and so on. Mae'n gwestiwn hir iawn, ond ag ateb byr iawn. Mae twneli Bryn-glas yn dagfa adnabyddus ac yn gyfyngiad economaidd i Gymru, ac mae'n amlwg bod angen gweithredu i fynd i'r afael â thagfeydd ar yr M4. Gwastraffwyd arian, mae'n rhaid i mi ddweud, wrth gyrraedd lle nad oes dim wedi digwydd yn ystod y blynyddoedd diwethaf, ac mae'r Llywodraeth hon eisoes yn gwneud y gwaith i nodi'r atebion a fydd yn effeithiol, ac yn gyfrifol yn economaidd ac yn amgylcheddol gyfrifol, fel y gallwn ni ddarparu manteision hirdymor yn gymdeithasol ac yn economaidd i bobl de-ddwyrain Cymru ac ardaloedd Bryn-glas, ie, ond rydym ni'n gwybod ei fod yn llawer ehangach na hynny hefyd. Ond nid yw hynny'n tynnu oddi wrth y gwaith sydd hefyd yn digwydd i wella seilwaith a gwella trafnidiaeth gyhoeddus ac yn y blaen. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762576 51 Cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister B Ymateb i'r Argyfwng Natur a Hinsawdd Response to the Nature and Climate Crisis 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762577 52 Cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister O 12176 12176 Paul Rock AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12176 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12176 Rock, Paul 3. Sut fydd y Prif Weinidog yn sicrhau bod cynnydd wrth ymateb i'r argyfwng natur a hinsawdd ar draws portffolios y Llywodraeth yn cael ei fesur a'i adrodd yn dryloyw ac yn ystyrlon, heb Weinidog penodol dros yr amgylchedd? OQ64072 3. How will the First Minister ensure that progress in responding to the nature and climate crisis across Government portfolios is transparently and meaningfully measured and reported, without a specific Minister for the environment? OQ64072 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762578 53 En 2026-06-02T13:58:32 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=1716&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=1716&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Across all of our commitments, this Government will measure progress through a clear, data-led and disciplined approach, tracking what is actually changing on the ground so that we can see what is working. The Cabinet holds collective responsibility for the cross-cutting issues of climate and nature, and we're committed to clear public reporting on Wales's progress towards net zero through an accessible online dashboard. Ar draws ein holl ymrwymiadau, bydd y Llywodraeth hon yn mesur cynnydd trwy ddull eglur, wedi'i arwain gan ddata a disgybledig, gan olrhain yr hyn sy'n newid ar lawr gwlad mewn gwirionedd fel y gallwn ni weld beth sy'n gweithio. Mae gan y Cabinet gyfrifoldeb ar y cyd am faterion trawsbynciol hinsawdd a natur, ac rydym ni wedi ymrwymo i adrodd cyhoeddus eglur ar gynnydd Cymru tuag at sero net drwy ddangosfwrdd ar-lein hygyrch. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762582 54 En 2026-06-02T13:58:56 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=1740&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=1740&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 12176 12176 Paul Rock AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12176 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12176 Rock, Paul Diolch, First Minister. The homes of my constituents in Nantgarw were devastated by flooding in 2020, and they live in constant fear that this will happen again. The devastating impact on communities of extreme weather is only going to become more common as the climate crisis develops. As Greens, we believe Government effectiveness must include effectiveness in tackling the climate and nature crisis, and a joint-working approach between the Minister for Rural Resilience and Sustainability and the Minister for Government Effectiveness and the Constitution, with termly reporting, would be the best way to approach this. How will you measure and report on the effectiveness of action taken by the Welsh Government in tackling the climate and nature crisis, to ensure accountability to this Senedd and to the people whose lives are affected? Diolch, Brif Weinidog. Cafodd cartrefi fy etholwyr yn Nantgarw eu dinistrio gan lifogydd yn 2020, ac maen nhw'n byw mewn ofn cyson y bydd hyn yn digwydd eto. Mae effaith ddinistriol tywydd eithafol ar gymunedau yn mynd i ddod yn fwy cyffredin wrth i'r argyfwng hinsawdd ddatblygu. Fel Gwyrddion, credwn fod yn rhaid i effeithiolrwydd Llywodraeth gynnwys effeithiolrwydd wrth fynd i'r afael â'r argyfwng hinsawdd a natur, a dull cydweithio rhwng y Gweinidog dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd a'r Gweinidog dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad, ag adroddiadau bob tymor, fyddai'r ffordd orau o fynd i'r afael â hyn. Sut wnewch chi fesur ac adrodd ar effeithiolrwydd y camau a gymerir gan Lywodraeth Cymru wrth fynd i'r afael â'r argyfwng hinsawdd a natur, i sicrhau atebolrwydd i'r Senedd hon ac i'r bobl y mae eu bywydau yn cael eu heffeithio? 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762588 55 En 2026-06-02T13:59:49 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=1793&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=1793&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun I agree very much with the sentiment that has been expressed there, and it's in the title of the Minister: Cabinet Minister for Government effectiveness means exactly that. It's making sure that, as a Government, we are able to break down those silos and encourage co-operation between Ministers, making sure that there aren't walls between those different elements of potential delivery that can address the climate challenge. It's not just the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution and the Cabinet Minister for Rural Resilience and Sustainability. It's the way that that dovetails with the work of the Cabinet Minister for Enterprise, Connectivity and Energy. It's the way that we educate our young people through the Cabinet Minister for Education and the Welsh Language. I really wish this to be a hallmark of the way that this Government works and operates, and as I said in my initial answer, we will be providing the tools by which you hopefully will be able to hold us to account, including these digital dashboards that we are so determined to bring forward. Rwy'n cytuno'n fawr â'r teimladau a fynegwyd yn y fan yna, ac mae yn nheitl y Gweinidog: mae Gweinidog Cabinet dros effeithiolrwydd Llywodraeth yn golygu'n union hynny. Mae'n fater o wneud yn siŵr ein bod ni, fel Llywodraeth, yn gallu chwalu'r seilos hynny ac annog cydweithrediad rhwng Gweinidogion, gan wneud yn siŵr nad oes waliau rhwng y gwahanol elfennau hynny o gyflawni posibl a all fynd i'r afael â her yr hinsawdd. Nid yw'n fater o'r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad a'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd yn unig. Mae'n fater o'r ffordd y mae hynny'n cyd-blethu â gwaith y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni. Mae'n fater o'r ffordd yr ydym ni'n addysgu ein pobl ifanc drwy'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a'r Gymraeg. Rwyf i wir yn dymuno i hyn fod yn nodwedd o'r ffordd y mae'r Llywodraeth hon yn gweithio ac yn gweithredu, ac fel y dywedais i yn fy ateb cychwynnol, byddwn ni'n darparu'r dulliau yr wyf i'n gobeithio y byddwch chi'n gallu eu defnyddio i'n dwyn i gyfrif, gan gynnwys y dangosfyrddau digidol hyn yr ydym ni mor benderfynol o'u cyflwyno. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762532 56 En 2026-06-02T14:00:00 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=1804&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=1804&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762535 57 En 2026-06-02T14:01:04 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=1868&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=1868&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 12143 12143 Niamh Salkeld AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12143 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12143 Salkeld, Niamh First Minister, this question raises how progress on the climate and nature emergency is measured and reported across Government. In my constituency of Blaenau Gwent Caerffili Rhymni, we see very clearly why that matters. In Cwmtillery, a devastating coal tip landslide over a year ago brought home how the climate crisis directly impacts our lives. With 85 tips in the highest risk category across Wales, communities are asking not just where the work is happening, but how progress is being tracked and shared. I welcome this Plaid Cymru Government's commitment to remediation and to working with the UK Government on funding, as well as linking this to jobs in former coalfield communities like mine. But without cross-Government reporting, people on the ground can struggle to see how these commitments translate into measurable change. So, can I ask the First Minister what mechanisms will be used to ensure that progress on coal tip safety and wider climate resilience work is measured and reported across portfolios, so that communities like Cwmtillery can have confidence that risks are being reduced and opportunities delivered? Diolch. Brif Weinidog, mae'r cwestiwn hwn yn codi sut mae cynnydd o ran yr argyfwng hinsawdd a natur yn cael ei fesur a'i adrodd ar draws y Llywodraeth. Yn fy etholaeth i ym Mlaenau Gwent Caerffili Rhymni, rydym ni'n gweld yn eglur iawn pam mae hynny'n bwysig. Yng Nghwmtyleri, pwysleisiodd tirlithriad ofnadwy dros flwyddyn yn ôl sut mae'r argyfwng hinsawdd yn effeithio yn uniongyrchol ar ein bywydau. Gyda 85 o domenni yn y categori risg uchaf ledled Cymru, mae cymunedau yn gofyn nid yn unig ble mae'r gwaith yn digwydd, ond sut mae cynnydd yn cael ei olrhain a'i rannu. Rwy'n croesawu ymrwymiad y Llywodraeth Plaid Cymru hon i adfer ac i weithio gyda Llywodraeth y DU ar gyllid, yn ogystal â chysylltu hyn â swyddi mewn cymunedau hen feysydd glo fel fy un i. Ond heb adrodd traws-Lywodraethol, gall pobl ar lawr gwlad gael trafferth yn gweld sut mae'r ymrwymiadau hyn yn troi'n newid mesuradwy. Felly, a gaf i ofyn i'r Prif Weinidog pa fecanweithiau fydd yn cael eu defnyddio i sicrhau bod cynnydd ar ddiogelwch tomenni glo a gwaith gwydnwch hinsawdd ehangach yn cael eu mesur a'u hadrodd ar draws portffolios, fel y gall cymunedau fel Cwmtyleri fod yn hyderus bod risgiau yn cael eu lleihau a bod cyfleoedd yn cael eu darparu? Diolch. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762540 58 En 2026-06-02T14:02:16 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=1940&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=1940&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun The Member is right. This Government is committed to dealing with the consequences of our industrial past and ensuring justice for our coalfield communities. I did visit Cwmtillery myself after that recent landslip, which really brought home the threats that so many communities are facing. We know that addressing threats associated with coal tips will need a sustained programme of investment. The mining industry, of course, predates devolution, so we're clearly of the view that it's the UK Government that should foot that bill, and we'll make the case for that. As part of our suite of measures, we will obviously want to enable Members across this Chamber to be able to measure progress against that stated aim. Mae'r Aelod yn iawn. Mae'r Llywodraeth hon wedi ymrwymo i ddelio â chanlyniadau ein gorffennol diwydiannol a sicrhau cyfiawnder i'n cymunedau meysydd glo. Fe wnes i ymweld â Chwmtyleri fy hun ar ôl y tirlithriad diweddar hwnnw, a wnaeth wir ail-bwysleisio’r bygythiadau y mae cynifer o gymunedau yn eu hwynebu. Rydym ni'n gwybod y bydd angen rhaglen barhaus o fuddsoddiad i fynd i'r afael â bygythiadau sy'n gysylltiedig â thomenni glo. Mae'r diwydiant mwyngloddio, wrth gwrs, yn rhagflaenu datganoli, felly rydym ni'n amlwg o'r farn mai Llywodraeth y DU ddylai ysgwyddo'r bil hwnnw, a byddwn yn gwneud y ddadl dros hynny. Yn rhan o'n cyfres o fesurau, byddwn yn amlwg eisiau galluogi Aelodau ar draws y Siambr hon i allu mesur cynnydd yn erbyn y nod hwnnw sydd wedi'i ddatgan. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762542 59 En 2026-06-02T14:02:58 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=1982&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=1982&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 143 143 Andrew R.T. Davies AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=143 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=143 Davies, Andrew R.T. First Minister, for the policies of the Government to be effective in the environment portfolio, you need some of the best land managers in the world to be looking after our countryside, and we have them in Wales in the farming community. One of the key issues, though, to make sure that they stay on the land, is to really make progress on bovine tuberculosis. Your Government has indicated via the Minister that there will be a new approach to bovine TB, so can you confirm what your interpretation is of the science that makes your approach different from the failed Labour approach that used to prevail here in Wales, and will we see that new bovine TB plan before the Royal Welsh Show and the summer recess? Brif Weinidog, er mwyn i bolisïau'r Llywodraeth fod yn effeithiol ym mhortffolio yr amgylchedd, mae angen i rai o'r rheolwyr tir gorau yn y byd fod yn gofalu am ein cefn gwlad, ac mae nhw gennym ni yng Nghymru yn y gymuned ffermio. Un o'r materion allweddol, fodd bynnag, i wneud yn siŵr eu bod nhw'n aros ar y tir, yw gwneud cynnydd gwirioneddol o ran twbercwlosis buchol. Mae eich Llywodraeth wedi nodi drwy'r Gweinidog y bydd dull newydd o ymdrin â TB buchol, felly a allwch chi gadarnhau beth yw eich dehongliad o'r wyddoniaeth sy'n gwneud eich dull yn wahanol i'r dull Llafur a fethodd a arferai fod yn weithredol yma yng Nghymru, ac a fyddwn ni'n gweld y cynllun TB buchol newydd hwnnw cyn y Sioe Frenhinol a thoriad yr haf? 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762544 60 En 2026-06-02T14:03:41 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=2025&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=2025&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun The Member is right that my party is determined to bring forward a new approach. I'll put it this simply: it has to be based on the science. We will be ensuring that we work with those experts now who are able to provide us with the answers, and the Cabinet Minister will bring details forward in due course. Mae'r Aelod yn iawn bod fy mhlaid yn benderfynol o gyflwyno dull newydd. Fe wnaf i ei esbonio mor syml â hyn: mae'n rhaid iddo fod yn seiliedig ar y wyddoniaeth. Byddwn ni'n sicrhau ein bod ni'n gweithio gyda'r arbenigwyr hynny bellach sy'n gallu rhoi'r atebion i ni, a bydd y Gweinidog Cabinet yn cyflwyno manylion maes o law. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762546 61 Cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister B TGAU Gwyddoniaeth Science GCSEs 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762547 62 Cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister O 12160 12160 Stephen Senior AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12160 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12160 Senior, Stephen 4. A wnaiff y Prif Weinidog ymrwymo i gynnig TGAU ffiseg, cemeg a bioleg ar wahân, a gwrthdroi cynlluniau'r weinyddiaeth flaenorol i gynnig gwyddoniaeth gyfunol yn unig? OQ64074 4. Will the First Minister commit to offering separate physics, chemistry and biology GCSEs, and reverse the previous administration's plans to offer only combined science? OQ64074 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762548 63 En 2026-06-02T14:04:18 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=2062&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=2062&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Qualifications Wales announced in September 2025 that separate GCSEs in physics, chemistry and biology would continue to be available. Cyhoeddodd Cymwysterau Cymru ym mis Medi 2025 y byddai cymwysterau TGAU ar wahân mewn ffiseg, cemeg a bioleg yn parhau i fod ar gael. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762551 64 En 2026-06-02T14:04:31 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=2075&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=2075&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 12160 12160 Stephen Senior AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12160 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12160 Senior, Stephen I think the First Minister knows that there is a review of that over the next two years, and I'm disappointed that he can't at this stage commit to saying that he would reverse that review over a two-year period. I should declare an interest: I'm a member of the Institute of Physics, and I'm also a member of both the Association of School and College Leaders and NASUWT teaching unions. I was reminded seeing the film recently—the quite delightful film—of the First Minister singing back in 1983, and I also recall that, back in the 1980s, like myself, you probably had a choice of six or even seven subjects for O-level or GCSE. The key stage 4 curriculum has been so squeezed with so much compulsory content that this has become an issue of time for the three sciences, time for music, time for computing, time for modern foreign languages and so on. I just wonder whether the First Minister would consider looking at the wider issue of key stage 4 and how we can give our pupils more options, in terms of the curriculum, so that we can develop some of those subjects that are so important for an advanced economy. Rwy'n credu bod y Prif Weinidog yn gwybod bod adolygiad o hynny dros y ddwy flynedd nesaf, ac rwy'n siomedig na all ar hyn o bryd ymrwymo i ddweud y byddai'n gwrthdroi'r adolygiad hwnnw dros gyfnod o ddwy flynedd. Dylwn ddatgan buddiant: rwy'n aelod o'r Sefydliad Ffiseg, ac rwyf i hefyd yn aelod o'r undebau addysgu Cymdeithas Arweinwyr Ysgolion a Cholegau, a Chymdeithas Genedlaethol yr Ysgolfeistri ac Undeb yr Athrawesau. Cefais fy atgoffa o weld y ffilm yn ddiweddar—y ffilm gwbl hyfryd—o'r Prif Weinidog yn canu yn ôl yn 1983, ac rwy'n cofio hefyd, yn ôl yn y 1980au, fel fi, ei bod hi'n debygol bod gennych chi ddewis o chwech neu hyd yn oed saith pwnc ar gyfer lefel O neu TGAU. Mae'r cwricwlwm cyfnod allweddol 4 wedi cael ei wasgu cymaint gyda chymaint o gynnwys gorfodol fel bod hyn wedi dod yn fater o amser ar gyfer y tair gwyddoniaeth, amser ar gyfer cerddoriaeth, amser ar gyfer cyfrifiadura, amser ar gyfer ieithoedd tramor modern ac yn y blaen. Tybed a fyddai'r Prif Weinidog yn ystyried edrych ar fater ehangach cyfnod allweddol 4 a sut y gallwn ni roi mwy o opsiynau i'n disgyblion, o ran y cwricwlwm, fel y gallwn ni ddatblygu rhai o'r pynciau hynny sydd mor bwysig i economi ddatblygedig. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762565 65 En 2026-06-02T14:05:00 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=2104&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=2104&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762567 66 En 2026-06-02T14:05:36 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=2140&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=2140&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun I'm glad the Member enjoyed my singing in 1983. Had the cameras been following my entire teenage years, they would have seen me studying physics at GCSE and physics at A-level too. I support the principle of those three sciences being able to be taught separately and, yes, there's a review in autumn 2028, but I think it's important that we do have a review and have a current understanding of whether the curriculum is doing what we need it to do. We remain committed to the successful roll-out and delivery of the Curriculum for Wales, but a review of the curriculum is something that we are eager to see as an ongoing thing, to ensure that we have the kind of depth and breadth that the Member mentions when it comes to what is offered in terms of school study and qualifications. What my Government wants to do, of course, is to make sure that we have the staff needed to deliver that, that they have the support, and make it an attractive profession to go into, so that future generations are in good hands, whether they study physics or music. Rwy'n falch bod yr Aelod wedi mwynhau fy nghanu ym 1983. Pe bai'r camerâu wedi bod yn dilyn fy arddegau cyfan, bydden nhw wedi fy ngweld i'n astudio ffiseg ar gyfer TGAU a ffiseg ar gyfer Safon Uwch hefyd. Rwy'n cefnogi'r egwyddor o allu addysgu'r tair gwyddor hynny ar wahân ac oes, mae adolygiad yn ystod hydref 2028, ond rwy'n credu ei bod hi'n bwysig ein bod ni'n cael adolygiad a bod gennym ni ddealltwriaeth gyfredol o ba un a yw'r cwricwlwm yn gwneud yr hyn yr ydym ni angen iddo ei wneud. Rydym ni'n parhau i fod yn ymrwymedig i gyflwyno a darparu Cwricwlwm Cymru yn llwyddiannus, ond mae adolygiad o'r cwricwlwm yn rhywbeth yr ydym ni'n awyddus i'w weld fel peth parhaus, i sicrhau bod gennym ni'r math o ddyfnder ac ehangder y mae'r Aelod yn sôn amdano o ran yr hyn a gynigir o ran astudiaethau a chymwysterau ysgol. Yr hyn y mae fy Llywodraeth i eisiau ei wneud, wrth gwrs, yw gwneud yn siŵr bod gennym ni'r staff sydd eu hangen i ddarparu hynny, bod ganddyn nhw'r gefnogaeth, a'i wneud yn broffesiwn deniadol i ymuno ag ef, fel bod cenedlaethau'r dyfodol mewn dwylo da, pa un a ydyn nhw'n astudio ffiseg neu gerddoriaeth. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762584 67 Cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister B Safonau Addysg Education Standards 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762585 68 Cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister O 12155 12155 Leticia Gonzalez AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12155 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12155 Gonzalez, Leticia 5. Pa gamau y bydd Llywodraeth Cymru yn eu cymryd i godi safonau addysg i bawb, er mwyn sicrhau bod pob plentyn yn cael mynediad at addysg o ansawdd uchel ym mhob ysgol? OQ64081 5. What steps will the Welsh Government take to raise education standards for all to ensure that every child has access to high-quality learning in every school? OQ64081 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762586 69 En 2026-06-02T14:07:02 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=2226&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=2226&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Education is at the heart of our ambition for Wales, unlocking opportunity for every child and helping build a more confident, innovative and productive nation. That is why raising standards in every school is a core mission of this Government. Through our new foundational literacy and numeracy plan, and by supporting attendance, behaviour and our education workforce, we will ensure every learner has the strong foundations they need to succeed. Mae addysg yn ganolog i'n huchelgais ar gyfer Cymru, gan ddatgloi cyfleoedd i bob plentyn a helpu i greu cenedl fwy hyderus, arloesol a chynhyrchiol. Dyna pam mae codi safonau ym mhob ysgol yn genhadaeth graidd i'r Llywodraeth hon. Trwy ein cynllun llythrennedd a rhifedd sylfaenol newydd, a thrwy gefnogi presenoldeb, ymddygiad a'n gweithlu addysg, byddwn yn sicrhau bod gan bob dysgwr y sylfeini cadarn sydd eu hangen arnyn nhw i lwyddo. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762587 70 En 2026-06-02T14:07:26 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=2250&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=2250&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 12155 12155 Leticia Gonzalez AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12155 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12155 Gonzalez, Leticia Thank you. In recent weeks, I've spoken with many parents across my constituency in Cardiff who are worried about falling standards in literacy and numeracy, and the increasing challenges teachers face in supporting pupils with additional learning needs. Many parents simply want reassurance that their child will receive the funding, support and opportunities they deserve, and that goes for children attending Welsh-medium and English-medium schools. How will the First Minister turn his mission of improving standards and supporting every school community into action, to give all children in Wales the best possible start in life? Diolch. Yn ystod yr wythnosau diwethaf, rwyf i wedi siarad â llawer o rieni ar draws fy etholaeth yng Nghaerdydd sy'n poeni am safonau llythrennedd a rhifedd sy'n gostwng, a'r heriau cynyddol y mae athrawon yn eu hwynebu wrth gynorthwyo disgyblion ag anghenion dysgu ychwanegol. Y cwbl y mae llawer o rieni ei eisiau yw sicrwydd y bydd eu plentyn yn derbyn y cyllid, y cymorth a'r cyfleoedd y maen nhw'n eu haeddu, ac mae hynny'n wir i blant sy'n mynychu ysgolion cyfrwng Cymraeg a chyfrwng Saesneg. Sut wnaiff y Prif Weinidog droi ei genhadaeth o wella safonau a chefnogi pob cymuned ysgol yn weithredu, i roi'r cychwyn gorau posibl mewn bywyd i bob plentyn yng Nghymru? 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762608 71 En 2026-06-02T14:08:01 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=2285&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=2285&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun I'm glad the Member used the used 'mission'. This is a personal mission of ours—it's a mission for this Government. We have been clear that education and standards in our schools are an absolute priority for a Plaid Cymru Government. We are proud that we have led the debate on this, trying to give education, once again, the priority of esteem that it deserves within the broader public service environment in Wales. Progress is already under way for our new foundational numeracy and literacy plan, for our review of the Learner Travel (Wales) Measure 2008, and our assessment of additional learning needs provision in Welsh-medium education as part of our first 100 days commitment, and we'll be providing more detail on that later this term, as well as a timeline for the plan. Rwy'n falch bod yr Aelod wedi defnyddio'r gair 'cenhadaeth'. Mae hon yn genhadaeth bersonol i ni—mae'n genhadaeth i'r Llywodraeth hon. Rydym ni wedi bod yn eglur bod addysg a safonau yn ein hysgolion yn flaenoriaeth bendant i Lywodraeth Plaid Cymru. Rydyn ni'n falch ein bod ni wedi arwain y ddadl ar hyn, gan geisio rhoi i addysg, unwaith eto, y flaenoriaeth o barch y mae'n ei haeddu o fewn yr amgylchedd gwasanaethau cyhoeddus ehangach yng Nghymru. Mae cynnydd eisoes ar y gweill ar gyfer ein cynllun rhifedd a llythrennedd sylfaenol newydd, ar gyfer ein hadolygiad o Fesur Teithio gan Ddysgwyr (Cymru) 2008, a'n hasesiad o'r ddarpariaeth anghenion dysgu ychwanegol mewn addysg cyfrwng Cymraeg yn rhan o'n hymrwymiad 100 diwrnod cyntaf, a byddwn yn darparu mwy o fanylion am hynny yn ddiweddarach y tymor hwn, yn ogystal ag amserlen ar gyfer y cynllun. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762618 72 En 2026-06-02T14:08:46 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=2330&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=2330&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 174 174 Lynne Neagle AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=174 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=174 Neagle, Lynne In the spring statement, the UK Labour Government announced a further £555 million for Wales over three years. Most of that funding arose from extra money allocated to meet the needs of children with special educational needs and disabilities in England, and included £300 million extra for Wales this year alone; money that came too late to be allocated in the final Welsh Government budget. We face exactly the same funding pressures, with rising numbers of children with ALN with increasingly complex needs in Wales. First Minister, how much of that £300 million is your Plaid Cymru Government going to spend addressing the needs of children and young people with additional learning needs? Yn natganiad y gwanwyn, cyhoeddodd Llywodraeth Lafur y DU £555 miliwn arall i Gymru dros dair blynedd. Roedd y rhan fwyaf o'r cyllid hwnnw yn deillio o arian ychwanegol a ddyrannwyd i ddiwallu anghenion plant ag anghenion addysgol arbennig ac anableddau yn Lloegr, ac yn cynnwys £300 miliwn yn ychwanegol i Gymru eleni yn unig; arian a ddaeth yn rhy hwyr i gael ei ddyrannu yng nghyllideb olaf Llywodraeth Cymru. Rydym ni'n wynebu'r un pwysau ariannu yn union, â nifer gynyddol o blant ag ADY ag anghenion cynyddol gymhleth yng Nghymru. Brif Weinidog, faint o'r £300 miliwn hwnnw y mae eich Llywodraeth Plaid Cymru yn mynd i'w wario i ddiwallu anghenion plant a phobl ifanc ag anghenion dysgu ychwanegol? 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762645 73 En 2026-06-02T14:09:38 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=2382&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=2382&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun The Member has more knowledge than most, from her previous role, of the challenges that we face in education. It's important to point out, of course, that the money in England was in order to clear historic debts. Now, it's not for me to praise the former Labour Minister, but those debts were not here in Wales, so it is not additional funding, as it were, for ALN. I think that's something that is for us to bear in mind when we recognise what this funding actually was. The former Government managed to take that pressure off. But what we also know is that there is extreme pressure on the whole ALN issue, and we are all, as Members, made aware of the difficulties that families the length and breadth of Wales are facing because of challenges with delivering ALN. Already, measures have started to be put in place by my Government to look at how we make sure that what we have is a sustainable level of ALN provision, so that parents understand what they are able to get for their children through the education system, and that Government is in a sustainable position to deliver that. Mae gan yr Aelod fwy o wybodaeth na'r mwyafrif, o'i swydd flaenorol, am yr heriau yr ydym ni'n eu hwynebu ym maes addysg. Mae'n bwysig nodi, wrth gwrs, bod yr arian yn Lloegr er mwyn clirio dyledion hanesyddol. Nawr, nid fy lle i yw canmol y cyn-Weinidog Llafur, ond nid oedd y dyledion hynny yma yng Nghymru, felly nid yw'n gyllid ychwanegol, fel petai, ar gyfer ADY. Rwy'n credu bod hynny yn rhywbeth i ni ei gadw mewn cof pan fyddwn ni'n cydnabod beth oedd y cyllid hwn mewn gwirionedd. Llwyddodd y Llywodraeth flaenorol i gael gwared ar y pwysau hynny. Ond yr hyn yr ydym ni hefyd yn ei wybod yw bod pwysau eithafol ar y mater ADY cyfan, ac rydym ni i gyd, fel Aelodau, yn cael ein gwneud yn ymwybodol o'r anawsterau y mae teuluoedd ar hyd a lled Cymru yn eu hwynebu oherwydd heriau o ran darparu gwasanaethau ADY. Eisoes, mae mesurau wedi dechrau cael eu rhoi ar waith gan fy Llywodraeth i edrych ar sut rydym ni'n gwneud yn siŵr mai'r hyn sydd gennym ni yw lefel gynaliadwy o ddarpariaeth ADY, fel bod rhieni yn deall beth maen nhw'n gallu ei gael i'w plant drwy'r system addysg, a bod y Llywodraeth mewn sefyllfa gynaliadwy i ddarparu hynny. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762559 74 En 2026-06-02T14:10:00 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=2404&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=2404&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762591 75 En 2026-06-02T14:12:19 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=2543&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=2543&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762572 76 En 2026-06-02T14:10:56 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=2460&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=2460&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 212 212 Janet Finch-Saunders AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=212 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=212 Finch-Saunders, Janet The reality is, of course, the former Welsh Labour Government, propped up by Plaid Cymru, have let down our pupils, our teachers and school staff across Wales, and that's been for 27 years. For too long, standards have fallen whilst excuses have risen. Our schools are underperforming, are underfunded, and are failing to deliver the outcomes that our young people deserve. Wales has the lowest Programme for International Student Assessment results of all UK nations. Attendance remains below pre-pandemic levels. One in five pupils is reported to leave primary school functionally illiterate. The evidence is clear: standards have slipped, discipline has deteriorated, and too many children are left behind. To be fair, when it comes to ALN— Y gwir amdani, wrth gwrs, yw bod Llywodraeth Lafur flaenorol Cymru, wedi'i chefnogi gan Blaid Cymru, wedi siomi ein disgyblion, ein hathrawon a'n staff ysgol ledled Cymru, ac mae hynny wedi bod ers 27 mlynedd. Am yn rhy hir, mae safonau wedi gostwng tra bod esgusodion wedi cynyddu. Mae ein hysgolion yn tanberfformio, maen nhw wedi'u tanariannu, ac yn methu â sicrhau'r canlyniadau y mae ein pobl ifanc yn eu haeddu. Cymru sydd â'r canlyniadau Rhaglen Asesu Myfyrwyr Rhyngwladol isaf o holl wledydd y DU. Mae presenoldeb yn parhau i fod yn is na lefelau cyn y pandemig. Adroddir bod un o bob pump o ddisgyblion yn gadael yr ysgol gynradd yn ymarferol anllythrennog. Mae'r dystiolaeth yn eglur: mae safonau wedi llithro, mae disgyblaeth wedi dirywio, ac mae gormod o blant yn cael eu gadael ar ôl. I fod yn deg, o ran ADY— 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762579 77 En 2026-06-02T14:11:53 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=2517&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=2517&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 The Llywydd Y Llywydd Irranca-Davies, Huw Ask your question, Janet. Gofynnwch eich cwestiwn, Janet. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762580 78 En 2026-06-02T14:11:53 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=2517&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=2517&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 212 212 Janet Finch-Saunders AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=212 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=212 Finch-Saunders, Janet Yes, okay. When it comes to ALN, they are the unheard children of Wales. Will you now, as the First Minister, commit to delivering a purpose-driven curriculum that raises standards, ensuring that every young person develops the essential life skills they need to reach their own full potential? Diolch. Ie, iawn. O ran ADY, nhw yw'r plant nad ydyn nhw'n cael eu clywed yng Nghymru. A wnewch chi bellach, fel y Prif Weinidog, ymrwymo i gyflwyno cwricwlwm a ysgogir gan bwrpas sy'n codi safonau, gan sicrhau bod pob unigolyn ifanc yn datblygu'r sgiliau bywyd hanfodol sydd eu hangen arnyn nhw i gyrraedd eu potensial llawn eu hunain? Diolch. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762583 79 En 2026-06-02T14:12:18 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=2542&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=2542&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun This is the first opportunity for us to have a Plaid Cymru Government, the first opportunity for us to put our principles into practice in Government. Striving for the highest possible level of education standards is a core principle, as well as a policy, of my party and of the Government that I lead. We have a proud record as a nation in the delivery of education: we were one of the first literate general populations anywhere in the world. Those standards and those levels of achievement have been allowed to slip. We will, as a Government, not turn a blind eye to that, and I hope the Member sees that, in placing this among our key priorities—education, health, job creation, cost of living, and standing up for Wales—we are serious about delivering. Already, the work has begun on that foundational literacy and numeracy plan. We expect to be held to account for our work and our record in raising standards that are long overdue in Welsh schools. Dyma'r cyfle cyntaf i ni fod â Llywodraeth Plaid Cymru, y cyfle cyntaf i ni roi ein hegwyddorion ar waith yn y Llywodraeth. Mae ymdrechu am y lefel uchaf bosibl o safonau addysg yn egwyddor graidd, yn ogystal ag yn bolisi, i fy mhlaid a'r Llywodraeth rwy'n ei harwain. Mae gennym hanes balch fel cenedl wrth ddarparu addysg: roeddem ni'n un o'r poblogaethau llythrennog cyffredinol cyntaf yn unrhyw fan yn y byd. Gadawyd i'r safonau hynny a'r lefelau hynny o gyflawniad lithro. Ni fyddwn ni, fel Llywodraeth, yn anwybyddu hynny, ac rwy'n gobeithio y bydd yr Aelod yn gweld ein bod o ddifrif ynglŷn â chyflawni, wrth roi hyn ymhlith ein blaenoriaethau allweddol—addysg, iechyd, creu swyddi, costau byw, a sefyll i fyny dros Gymru. Eisoes, mae'r gwaith wedi dechrau ar y cynllun llythrennedd a rhifedd sylfaenol hwnnw. Rydym yn disgwyl cael ein dwyn i gyfrif am ein gwaith a'n record o ran codi safonau sy'n hir ddisgwyliedig yn ysgolion Cymru. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762594 80 Cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister B Gofal Cymdeithasol Social Care 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762596 81 Cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister O 12179 12179 Claire Archibald AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12179 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12179 Archibald, Claire 6. Pa gynlluniau sydd gan y Llywodraeth i fynd i'r afael â'r materion sy’n parhau i godi ym mhob maes gofal cymdeithasol? OQ64078 6. What plans does the Government have to address the ongoing issues in all areas of social care? OQ64078 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762598 82 En 2026-06-02T14:13:33 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=2617&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=2617&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun We will drive change across social care to tackle pressures and improve access to support. We will shift care closer to home, helping people live independently for longer. We will improve joined-up working, support unpaid carers and set clearer national standards. To build a resilient system people can depend on, we will progress our national care service and move closer towards care that is free at the point of need. Byddwn ni'n ysgogi newid ar draws maes gofal cymdeithasol i fynd i'r afael â phwysau a gwella mynediad at gymorth. Byddwn ni'n symud gofal yn agosach at adref, gan helpu pobl i fyw'n annibynnol am gyfnod hirach. Byddwn ni'n gwella gweithio cydgysylltiedig, yn cefnogi gofalwyr di-dâl ac yn gosod safonau cenedlaethol mwy eglur. I greu system wydn y gall pobl ddibynnu arni, byddwn yn datblygu ein gwasanaeth gofal cenedlaethol ac yn symud yn agosach at ofal sydd am ddim ar adeg yr angen. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762601 83 En 2026-06-02T14:13:57 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=2641&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=2641&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 12179 12179 Claire Archibald AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12179 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12179 Archibald, Claire Thank you so much for your response. As a carer myself, across Pembrokeshire and Ceredigion in my constituency, Labour has reduced the clinical role in our rural hospitals, but the community care to fill the gap has simply not been put in place. The results are delayed discharges, families left struggling, and many people denied the chance to spend their final days at home with their loved ones. We have providers across west Wales handing back contracts, refusing referrals and shelving expansion because they cannot recruit the workforce. So, after 26 years of Labour-led Government supported by your party, isn't it the truth that rural social care has been neglected and left to pick up the pieces? What concrete action will your Government take to restore front-line social care in west Wales? Diolch. Diolch o galon am eich ymateb. Fel gofalwr fy hun, ar draws sir Benfro a Cheredigion yn fy etholaeth i, mae Llafur wedi lleihau'r swyddogaeth glinigol yn ein hysbytai gwledig, ond, yn syml, nid yw'r gofal cymunedol i lenwi'r bwlch wedi cael ei gyflwyno. Oedi cyn rhyddhau, teuluoedd yn cael eu gadael mewn trafferthion, a llawer o bobl yn colli'r cyfle i dreulio eu dyddiau olaf gartref gyda'u hanwyliaid yw'r canlyniadau. Mae gennym ni ddarparwyr ar draws y gorllewin sy'n trosglwyddo contractau yn ôl, yn gwrthod atgyfeiriadau ac yn gohirio camau ehangu gan nad ydyn nhw'n gallu recriwtio'r gweithlu. Felly, ar ôl 26 mlynedd o Lywodraeth dan arweiniad Llafur wedi eu cefnogi gan eich plaid chi, onid yw'n wir bod gofal cymdeithasol gwledig wedi cael ei esgeuluso a'i adael i godi'r darnau? Pa gamau pendant y bydd eich Llywodraeth yn eu cymryd i adfer gofal cymdeithasol rheng flaen yng ngorllewin Cymru? Diolch. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762604 84 En 2026-06-02T14:14:44 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=2688&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=2688&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun We are determined in everything that we do to deliver a more joined-up health and social care system, to reduce fragmentation and improve the patient experience. We must do everything that we can, always, to ensure consistency of care in all parts of Wales. Call it the postcode lottery if you like. Whether it's quality of care or the level of provision, we have to make sure that no area is disadvantaged. The delivery of rural healthcare and care services is something that is particularly relevant to that. As we progress towards a national care service, we have to remember that that word 'national' means something, that that care service is something that has to be relevant and sustainable in all parts of the nation, bringing health and social care together with shared, clear accountability. People in rural Wales should know that this Government is on their side, as people in urban areas should too. Rydyn ni'n benderfynol ym mhopeth yr ydym ni'n ei wneud i ddarparu system iechyd a gofal cymdeithasol mwy cydgysylltiedig, i leihau darnio ac i wella profiad y claf. Mae'n rhaid i ni wneud popeth y gallwn, bob amser, i sicrhau cysondeb gofal ym mhob rhan o Gymru. Galwch ef y loteri cod post os hoffwch chi. Pa un a yw'n ansawdd y gofal neu'n lefel y ddarpariaeth, mae'n rhaid i ni wneud yn siŵr nad oes unrhyw ardal dan anfantais. Mae'r ddarpariaeth o wasanaethau gofal iechyd a gofal gwledig yn rhywbeth sy'n arbennig o berthnasol i hynny. Wrth i ni symud ymlaen tuag at wasanaeth gofal cenedlaethol, mae'n rhaid i ni gofio bod y gair 'cenedlaethol' yn golygu rhywbeth, bod y gwasanaeth gofal hwnnw yn rhywbeth y mae'n rhaid iddo fod yn berthnasol ac yn gynaliadwy ym mhob rhan o'r genedl, gan ddod ag iechyd a gofal cymdeithasol ynghyd ag atebolrwydd eglur, a rennir. Dylai pobl yng nghefn gwlad Cymru wybod bod y Llywodraeth hon ar eu hochr nhw, fel y dylai pobl mewn ardaloedd trefol hefyd. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762581 85 En 2026-06-02T14:15:00 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=2704&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=2704&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762602 86 En 2026-06-02T14:15:43 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=2747&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=2747&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 4787 4787 Peter Fox AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=4787 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4787 Fox, Peter First Minister, we see so many people across Wales stuck in hospitals because of the lack of social care. To make sure our social care system works as it needs to, in your manifesto you said there is a need for workforce expansion and pay reform. To deliver that, you will be expecting, no doubt, local government to invest more. To enable this, can our councils expect a significant uplift in their future funding, or will you be expecting councils to find this within their existing resources? Brif Weinidog, rydyn ni'n gweld cymaint o bobl ledled Cymru yn sownd mewn ysbytai oherwydd diffyg gofal cymdeithasol. Er mwyn sicrhau bod ein system gofal cymdeithasol yn gweithio fel sydd angen iddi wneud, yn eich maniffesto gwnaethoch chi ddweud bod angen ehangu'r gweithlu a diwygio cyflogau. Er mwyn cyflawni hynny, byddwch chi'n disgwyl, mae'n siŵr, i lywodraeth leol fuddsoddi mwy. Er mwyn galluogi hyn, a all ein cynghorau ni ddisgwyl cynnydd sylweddol yn eu cyllid yn y dyfodol, neu a fyddwch chi'n disgwyl i gynghorau ddod o hyd i hyn o fewn eu hadnoddau presennol? 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762605 87 En 2026-06-02T14:16:18 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=2782&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=2782&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Local government is a key partner, as the Member knows, in the delivery of care. It was one of the reasons why we ensured, through the agreement on the budget for 2026-27, that the firmest possible foundations were laid for local government, because of the significant pressures that they face on care, as with many other issues. We look forward to having those constructive relationships with local government leaders throughout Wales to deliver the sustainability that we can within the resources at our disposal. Mae llywodraeth leol yn bartner allweddol, fel y gŵyr yr Aelod, wrth ddarparu gofal. Roedd yn un o'r rhesymau pam y gwnaethon ni sicrhau, trwy'r cytundeb ar y gyllideb ar gyfer 2026-27, fod y sylfeini cadarnaf posibl yn cael eu gosod ar gyfer llywodraeth leol, oherwydd y pwysau sylweddol y maen nhw'n eu hwynebu o ran gofal, fel gyda llawer o faterion eraill. Edrychwn ni ymlaen at gael y berthynas adeiladol honno ag arweinwyr llywodraeth leol ledled Cymru i gyflawni'r cynaliadwyedd y gallwn ni o fewn yr adnoddau sydd ar gael i ni. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762610 88 Cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister B Y Sector Lletygarwch The Hospitality Sector 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762611 89 Cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister O 12142 12142 Benjamin Hodge McKenna AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12142 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12142 Hodge McKenna, Benjamin 7. Pa gamau y mae Llywodraeth Cymru yn eu cymryd i gefnogi'r sector lletygarwch, er mwyn diogelu busnesau a swyddi? OQ64077 7. What action is the Welsh Government taking to support the hospitality sector to safeguard businesses and jobs? OQ64077 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762612 90 En 2026-06-02T14:17:04 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=2828&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=2828&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Our manifesto included a range of specific commitments to help reinvigorate our town centres, including reform of the non-domestic rates system. We will explore how to use all the levers available to us to support a thriving, modern hospitality sector, working in collaboration with businesses and communities. Roedd ein maniffesto yn cynnwys amrywiaeth o ymrwymiadau penodol i helpu i adfywio canol ein trefi, gan gynnwys diwygio'r system ardrethi annomestig. Byddwn ni'n archwilio sut i ddefnyddio pob dull sydd ar gael i ni i gefnogi sector lletygarwch llewyrchus, modern, gan weithio ar y cyd â busnesau a chymunedau. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762613 91 En 2026-06-02T14:17:22 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=2846&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=2846&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 12142 12142 Benjamin Hodge McKenna AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12142 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12142 Hodge McKenna, Benjamin The hospitality sector in Wales generates £5 billion in economic activity, and supports sectors like sport and tourism. Alongside that, venues like pubs, restaurants and cafes act as social hubs across Wales to help combat loneliness and give people a place to meet with friends and family. The industry also employs more than 160,000 people. Like many people, my first proper job was working in a pub. The experience that that gave me helped me develop foundational skills that I carried forward through the rest of my career. Unfortunately, that pub I used to work in has now been forced to close. Like many other hospitality businesses, they simply could not cope with rising costs across the board. Will the First Minister commit today to reviewing the business rates system for all hospitality businesses in Wales to make the industry more competitive, support local businesses and grow the Welsh economy? Mae'r sector lletygarwch yng Nghymru yn cynhyrchu £5 biliwn mewn gweithgarwch economaidd, ac yn cefnogi sectorau fel chwaraeon a thwristiaeth. Ochr yn ochr â hynny, mae lleoliadau fel tafarnau, bwytai a chaffis yn gweithredu fel canolfannau cymdeithasol ledled Cymru i helpu i frwydro yn erbyn unigedd a rhoi lle i bobl gwrdd â ffrindiau a theulu. Mae'r diwydiant hefyd yn cyflogi mwy na 160,000 o bobl. Fel llawer o bobl, fy swydd wirioneddol gyntaf oedd gweithio mewn tafarn. Mae'r profiad a roddodd hynny i mi wedi fy helpu i ddatblygu sgiliau sylfaenol y gwnes i eu defnyddio trwy weddill fy ngyrfa. Yn anffodus, mae'r dafarn honno yr oeddwn i'n arfer gweithio ynddi wedi cael ei gorfodi i gau erbyn hyn. Fel llawer o fusnesau lletygarwch eraill, nid oedden nhw'n gallu ymdopi â chostau cynyddol drwyddi draw. A wnaiff y Prif Weinidog ymrwymo heddiw i adolygu'r system ardrethi busnes ar gyfer pob busnes lletygarwch yng Nghymru er mwyn gwneud y diwydiant yn fwy cystadleuol, cefnogi busnesau lleol a thyfu economi Cymru? 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762616 92 En 2026-06-02T14:18:13 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=2897&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=2897&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun The Member touches on many things that I certainly agree with, such as the role of the community pub as a third space, as it was described to me recently. You have home, you have the workplace or school, perhaps, and then you have that other place where we need to congregate. It may have been chapels in days gone by. But we need to look at how we build those community hubs. Certainly, the pub can be a big part of that. We are determined, in looking at that rates issue, to put it in a wider context. Yes, we will look at what we can do around rates relief. It is a manifesto pledge of ours. The town centres taskforce, in our first 100 days, will explore the options for reformed business rates that better support high-street regeneration. But we have to put it in a wider context as well. There are other measures that we're determined to take to create a new vibrancy on our high streets, including looking at how planning helps. It certainly will be one of those issues that our new national development agency will look at—how we support those businesses to thrive and, by that, bringing new life into our town centres. Mae'r Aelod yn crybwyll llawer o bethau yr wyf i'n wir yn cytuno â nhw, fel rôl y dafarn gymunedol fel trydydd man, fel y cafodd ei ddisgrifio i mi yn ddiweddar. Mae gennych chi gartref, mae gennych chi'r gweithle neu'r ysgol, efallai, ac yna mae gennych chi'r lle arall hwnnw lle mae angen i ni ymgynnull. Mae'n bosibl mai'r capel oedd hwnnw yn y dyddiau diwethaf. Ond mae angen i ni edrych ar sut yr ydyn ni'n datblygu'r canolfannau cymunedol hynny. Yn sicr, gall tafarnau fod yn rhan fawr o hynny. Rydyn ni'n benderfynol, wrth edrych ar y mater ardrethi hwnnw, i'w roi mewn cyd-destun ehangach. Byddwn, fe fyddwn ni'n edrych ar yr hyn y gallwn ni ei wneud ynghylch rhyddhad ardrethi. Mae'n addewid maniffesto i ni. Bydd y tasglu canol trefi, yn ein 100 diwrnod cyntaf, yn archwilio'r dewisiadau ar gyfer ardrethi busnes diwygiedig sy'n cefnogi adfywio'r stryd fawr yn well. Ond mae'n rhaid i ni ei roi mewn cyd-destun ehangach hefyd. Mae yna fesurau eraill yr ydyn ni'n benderfynol o'u cymryd i greu bywiogrwydd newydd ar ein strydoedd mawr, gan gynnwys ystyried sut mae cynllunio yn helpu. Yn sicr, bydd yn un o'r materion hynny y bydd ein hasiantaeth ddatblygu genedlaethol newydd yn ei ystyried—sut yr ydyn ni'n cefnogi'r busnesau hynny i ffynnu a, thrwy hynny, dod â bywyd newydd i ganol ein trefi. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762626 93 Cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister B Hawliau Pobl Anabl Disabled People’s Rights 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762627 94 Cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister O 12148 12148 Gaz Thomas AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12148 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12148 Thomas, Gaz 8. Sut y mae Llywodraeth Cymru yn dileu rhwystrau i sicrhau bod hawliau pobl anabl wedi'u hymgorffori'n llawn yn y gyfraith a bywyd cyhoeddus? OQ64080 8. How is the Welsh Government removing barriers to ensure disabled people’s rights are fully embedded in law and public life? OQ64080 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762628 95 En 2026-06-02T14:19:39 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=2983&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=2983&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun We will take forward proposals to incorporate key United Nations human rights conventions, which includes the United Nations convention on the rights of disabled people, into Welsh law. This will build on existing rights and protections, and embed international standards in the way devolved public services are designed and delivered. We're also committed to delivering a robust and action-oriented disabled people’s rights action plan, with clear lines of accountability and regular and transparent reporting on progress. Byddwn ni'n bwrw ymlaen â chynigion i ymgorffori confensiynau hawliau dynol allweddol y Cenhedloedd Unedig, sy'n cynnwys confensiwn y Cenhedloedd Unedig ar hawliau pobl anabl, yng nghyfraith Cymru. Bydd hyn yn datblygu hawliau ac amddiffyniadau presennol, ac yn ymgorffori safonau rhyngwladol yn y ffordd y mae gwasanaethau cyhoeddus datganoledig yn cael eu dylunio a'u darparu. Rydyn ni hefyd wedi ymrwymo i gyflwyno cynllun gweithredu hawliau pobl anabl cadarn yn seiliedig ar weithredu, gyda llinellau atebolrwydd clir ac adroddiadau rheolaidd a thryloyw ar gynnydd. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762575 96 En 2026-06-02T14:20:00 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=3004&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3004&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762619 97 En 2026-06-02T14:22:59 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=3183&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3183&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762599 98 Cy 2026-06-02T14:20:07 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3011&l=cy http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=3011&l=en 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 The Llywydd Y Llywydd Irranca-Davies, Huw Cwestiwn 9—. O, mae'n ddrwg gen i. Question 9—. Oh, I'm sorry. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762600 99 En 2026-06-02T14:20:11 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=3015&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3015&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 The Llywydd Y Llywydd Irranca-Davies, Huw Your supplementary. Eich cwestiwn atodol. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762603 100 En 2026-06-02T14:20:13 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=3017&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3017&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 12148 12148 Gaz Thomas AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12148 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12148 Thomas, Gaz First Minister, removing barriers and embedding disabled people's rights in law and public life must begin with a clear commitment to a social model of disability, and recognising that it is society, not impairment, that disables people. That requires a rights-based approach across government, with clear duties on public bodies to promote equality, inclusion and accessibility in everything they do. But this cannot remain at the level of intent. We need a robust disabled people's rights action plan with measurable outcomes, clear accountability and transparent reporting to this Senedd. We must also remove barriers to participation in employment, transport, housing and public services, and actively support disabled people into leadership roles. Crucially, disabled people must be central to decision making, shaping services and ensuring accessibility by default. How will these commitments be enforced? How will progress be measured? What formal role will disabled people have in holding Government to account? And with 21 per cent of people in Wales being disabled, why is there no dedicated Minister for disabled people? Brif Weinidog, mae'n rhaid i'r broses o ddileu rhwystrau ac ymwreiddio hawliau pobl anabl yn y gyfraith a bywyd cyhoeddus ddechrau gydag ymrwymiad clir i fodel cymdeithasol o anabledd, gan gydnabod mai cymdeithas, nid nam, sy'n analluogi pobl. Mae hynny'n gofyn am ddull sy'n seiliedig ar hawliau ar draws y llywodraeth, gyda dyletswyddau clir ar gyrff cyhoeddus i hyrwyddo cydraddoldeb, cynhwysiant a hygyrchedd ym mhopeth y maen nhw'n ei wneud. Ond ni all hyn aros ar lefel bwriad. Mae angen cynllun gweithredu cadarn ar gyfer hawliau pobl anabl gyda chanlyniadau mesuradwy, atebolrwydd clir ac adrodd tryloyw i'r Senedd hon. Rhaid i ni hefyd ddileu rhwystrau rhag cymryd rhan ym meysydd cyflogaeth, trafnidiaeth, tai a gwasanaethau cyhoeddus, a chefnogi pobl anabl i mewn i rolau arweinyddiaeth. Yn hanfodol, rhaid i bobl anabl fod yn ganolog i wneud penderfyniadau, llunio gwasanaethau a sicrhau hygyrchedd yn ddiofyn. Sut bydd yr ymrwymiadau hyn yn cael eu gorfodi? Sut bydd cynnydd yn cael ei fesur? Pa rôl ffurfiol fydd gan bobl anabl wrth ddal y Llywodraeth i gyfrif? A gan fod 21 y cant o bobl yng Nghymru yn anabl, pam nad oes Gweinidog pwrpasol i bobl anabl? 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762609 101 En 2026-06-02T14:21:37 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=3101&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3101&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun I agree with the points made on the need to embed in everything that we do the rights of disabled people. Here, I would hope that we could have agreement across this Chamber on the approach, and it is about building on work done by the previous Government too. We have a disabled people's rights plan, published in December of last year. It's a 10-year plan with actions ranging across Government, and an external advisory board established to ensure actions are transparent, accountable and responsive. The next meeting is taking place later this month. We will build on that. I certainly want to invite Members here to be able to contribute to that work. Yes, there should always be a role for disabled people in formulating and enforcing policy. I’ll end by saying that I absolutely, of course, agree and align myself with the social model of disability. We are fully committed to that as a Government. Rwy'n cytuno â'r pwyntiau a gafodd eu gwneud ar yr angen i ymwreiddio popeth yr ydyn ni'n ei wneud o ran hawliau pobl anabl. Yma, byddwn i'n gobeithio y gallen ni gael cytundeb ar draws y Siambr hon ar y dull gweithredu, ac mae'n ymwneud â datblygu gwaith a gafodd ei wneud gan y Llywodraeth flaenorol hefyd. Mae gennym ni gynllun hawliau pobl anabl, a gafodd ei gyhoeddi ym mis Rhagfyr y llynedd. Mae'n gynllun 10 mlynedd gyda chamau gweithredu sy'n amrywio ar draws y Llywodraeth, a bwrdd cynghori allanol wedi'i sefydlu i sicrhau bod camau gweithredu'n dryloyw, yn atebol ac yn ymatebol. Mae'r cyfarfod nesaf yn cael ei gynnal yn ddiweddarach y mis hwn. Byddwn ni'n datblygu hynny. Yn bendant, rwyf i eisiau gwahodd Aelodau yma i allu cyfrannu at y gwaith hwnnw. Dylai, fe ddylai bob amser fod rôl i bobl anabl wrth lunio a gorfodi polisi. Fe wnaf i orffen trwy ddweud fy mod i'n cytuno'n llwyr, wrth gwrs, ac rwy'n gwbl gyson fy hun â'r model cymdeithasol o anabledd. Rydyn ni wedi ymrwymo'n llwyr i hwnnw fel Llywodraeth. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762614 102 Cy 2026-06-02T14:22:42 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3166&l=cy http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=3166&l=en 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 The Llywydd Y Llywydd Irranca-Davies, Huw Cwestiwn 9, Shav Taj. Question 9, Shav Taj. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762615 103 En 2026-06-02T14:22:45 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=3169&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3169&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 12175 12175 Shav Taj AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12175 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12175 Taj, Shav You'd expect me to talk about fair work, as the former general secretary of TUC Cymru—so that’s me declaring an interest. Fair work was a key priority for the last Welsh Government, and because many workers in Wales— Byddech chi'n disgwyl i mi siarad am waith teg, fel cyn-ysgrifennydd cyffredinol TUC Cymru—felly dyna fi'n datgan buddiant. Roedd gwaith teg yn flaenoriaeth allweddol i Lywodraeth ddiwethaf Cymru, ac oherwydd bod llawer o weithwyr yng Nghymru— 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762617 104 En 2026-06-02T14:22:58 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=3182&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3182&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 The Llywydd Y Llywydd Irranca-Davies, Huw Put the question first.  Gofynnwch y cwestiwn yn gyntaf.  16060 7 2026-06-02T13:30:01 762621 105 Cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister B Gwaith Teg i Weithwyr y Sector Cyhoeddus Fair Work for Public Sector Workers 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762622 106 Cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister O 12175 12175 Shav Taj AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12175 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12175 Taj, Shav 9. Sut y mae'r Prif Weinidog yn hyrwyddo gwaith teg i weithwyr y sector cyhoeddus? OQ64073 [R] 9. How will the First Minister deliver fair work for public sector workers across Wales? OQ64073 [R] 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762623 107 En 2026-06-02T14:23:09 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=3193&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3193&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Diolch. We will deliver fair work by embedding social partnership at the heart of public services and Government, recognising workers as experts, and ensuring they are heard in shaping service delivery and working conditions. We will also adopt a 'fair work first' approach to encourage fair, safe and secure work rooted in dignity and respect. These were central messages in one of my first engagements as First Minister at said TUC Cymru congress. Diolch. Byddwn ni'n cyflawni gwaith teg drwy ymwreiddio partneriaeth gymdeithasol yn ganolog i'n gwasanaethau cyhoeddus a'r Llywodraeth, cydnabod gweithwyr fel arbenigwyr, a sicrhau eu bod yn cael eu clywed wrth lunio gwaith darparu gwasanaethau ac amodau gwaith. Byddwn ni hefyd yn mabwysiadu dull 'gwaith teg yn gyntaf' i annog gwaith teg, saff a diogel wedi'i wreiddio mewn urddas a pharch. Roedd y rhain yn negeseuon canolog yn un o fy ymrwymiadau cyntaf fel Prif Weinidog yng nghyngres TUC Cymru. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762629 108 En 2026-06-02T14:23:36 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=3220&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3220&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 12175 12175 Shav Taj AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12175 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12175 Taj, Shav I'm a newbie in town, so I'm still learning. As I was saying, fair work was obviously a key priority for the last Welsh Labour Government, because lots of workers in Wales still face serious issues such as low pay, job insecurity and weak employment rights, which the UK Labour Government is now addressing by introducing the employment rights legislation. Having addressed the TUC congress, it's really good to hear that you are committed to fair work, but the proof will always be in the pudding. It's very important that every public sector in Wales understands that they will not be in a position where, all of a sudden, they will see their terms and conditions downgraded or Welshified negatively. Rwy'n newydd-ddyfodiad, felly rwy'n dal i ddysgu. Fel yr oeddwn i'n ei ddweud, roedd gwaith teg yn amlwg yn flaenoriaeth allweddol i Lywodraeth Lafur Cymru ddiwethaf, oherwydd mae llawer o weithwyr yng Nghymru yn dal i wynebu problemau difrifol fel cyflog isel, ansicrwydd swyddi a hawliau cyflogaeth gwan, y mae Llywodraeth Lafur y DU erbyn hyn yn mynd i'r afael â nhw drwy gyflwyno'r ddeddfwriaeth hawliau cyflogaeth. Ar ôl annerch cyngres y TUC, mae'n dda iawn clywed eich bod chi wedi ymrwymo i waith teg, ond wrth ei flas y bydd profi'r pwdin bob amser. Mae'n bwysig iawn bod pob sector cyhoeddus yng Nghymru yn deall na fyddan nhw mewn sefyllfa lle, yn sydyn, y byddan nhw'n gweld eu hamodau a thelerau'n cael eu hisraddio neu'n cael eu Cymreigio'n negyddol. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762634 109 En 2026-06-02T14:24:19 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=3263&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3263&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun The proof of the pudding will indeed be in the eating, and the eating in this case will be about whether we measure up to the promises that we have made on our commitment to not just continuing but strengthening the social partnership model that was previously in place, and not just delivering but strengthening the fair work being embedded as a principle at the heart of our public services. It's about delivering better jobs, it's about delivering stronger public services, a fairer Wales. Workers, employers and Government sit as partners on the social partnership council, and my job is to make the most of that partnership and deliver for the people of Wales. Wrth ei flas y bydd profi'r pwdin, a bydd y blas yn yr achos hwn yn ymwneud â ph'un ai ydyn ni'n gwireddu'r addewidion yr ydyn ni wedi'u gwneud ar ein hymrwymiad i nid yn unig i barhau â'r model partneriaeth gymdeithasol a oedd eisoes ar waith ond ei gryfhau, ac nid yn unig cyflawni ond cryfhau'r gwaith teg sy'n cael ei ymwreiddio fel egwyddor wrth wraidd ein gwasanaethau cyhoeddus. Mae'n ymwneud â darparu swyddi gwell, mae'n ymwneud â darparu gwasanaethau cyhoeddus cryfach, Cymru decach. Mae gweithwyr, cyflogwyr a'r Llywodraeth yn eistedd fel partneriaid ar y cyngor partneriaeth gymdeithasol, a fy swydd i yw gwneud y mwyaf o'r bartneriaeth honno a chyflawni ar gyfer pobl Cymru. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762589 110 En 2026-06-02T14:25:00 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=3304&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3304&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762590 111 Cy 2026-06-02T14:25:03 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3307&l=cy http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=3307&l=en 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 The Llywydd Y Llywydd Irranca-Davies, Huw Ac yn olaf, James Evans. And finally, James Evans. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762593 112 Cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister B Blaenoriaethau ar gyfer Amaethyddiaeth Priorities for Agriculture 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762595 113 Cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister O 8585 8585 James Evans AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=8585 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8585 Evans, James 10. A wnaiff y Prif Weinidog amlinellu blaenoriaethau Llywodraeth Cymru ar gyfer amaethyddiaeth? OQ64067 10. Will the First Minister outline the Welsh Government’s priorities for agriculture? OQ64067 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762597 114 En 2026-06-02T14:25:10 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=3314&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3314&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Agriculture is the backbone of our rural economy and the beating heart of our rural communities. This Welsh Government will provide strong support for our farmers. In our first 100 days, we will confirm a multi-year funding cycle instead of the current one-year sustainable farming scheme payment, commission an independent review of the bureaucratic burden on family farms in Wales, and begin work on a new and comprehensive national food strategy. Amaethyddiaeth yw asgwrn cefn ein heconomi wledig ac yn anadl einioes ein cymunedau gwledig. Bydd Llywodraeth Cymru yn rhoi cefnogaeth gref i'n ffermwyr. Yn ein 100 diwrnod cyntaf, byddwn ni'n cadarnhau cylch cyllido amlflwyddyn yn hytrach na'r taliad cynllun ffermio cynaliadwy blynyddol presennol, yn comisiynu adolygiad annibynnol o'r baich biwrocrataidd ar ffermydd teuluol yng Nghymru, ac yn dechrau gweithio ar strategaeth fwyd genedlaethol newydd a chynhwysfawr. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762592 115 En 2026-06-02T14:25:31 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=3335&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3335&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 8585 8585 James Evans AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=8585 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8585 Evans, James First Minister, over two decades, the Welsh suckler herd has fallen by over 40 per cent here in Wales, and that's put a huge pressure on our critical mass of livestock numbers. We've seen it in our abattoirs across the country. With the numbers dropping, that puts huge pressure on jobs and future security for those abattoirs. Your party in the past has supported the Climate Change Committee's recommendations on lowering livestock numbers. So, can you today—? You have, First Minister; I've seen you support policies in this Chamber on it. I see you indicating that you don't agree with me. First Minister, I want to know clearly, and I'm sure the agricultural community do as well, what is your Government going to do to make sure we increase the number of livestock units across Wales to safeguard our food security and make sure we protect jobs in our abattoirs across Wales? Brif Weinidog, dros ddau ddegawd, mae'r fuches sugno yng Nghymru wedi gostwng dros 40 y cant yma yng Nghymru, ac mae hynny wedi rhoi pwysau enfawr ar ein màs critigol o niferoedd da byw. Rydyn ni wedi'i weld yn ein lladd-dai ledled y wlad. Gyda'r niferoedd yn gostwng, mae hynny'n rhoi pwysau enfawr ar swyddi a sicrwydd yn y dyfodol ar gyfer y lladd-dai hynny. Mae eich plaid yn y gorffennol wedi cefnogi argymhellion y Pwyllgor Newid Hinsawdd ar leihau niferoedd da byw. Felly, a wnewch chi heddiw—? Do, Brif Weinidog; rydw i wedi'ch gweld chi'n cefnogi polisïau yn ei gylch yn y Siambr hon. Rwy'n eich gweld chi'n nodi nad ydych chi'n cytuno â mi. Brif Weinidog, rwyf i eisiau gwybod yn glir, ac rwy'n siŵr bod y gymuned amaethyddol eisiau hynny hefyd, beth mae'ch Llywodraeth yn mynd i'w wneud i sicrhau ein bod ni'n cynyddu nifer yr unedau da byw ledled Cymru i sicrhau ein diogeledd bwyd a sicrhau ein bod yn diogelu swyddi yn ein lladd-dai ledled Cymru? 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762607 116 En 2026-06-02T14:26:19 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=3383&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3383&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Our job is to support agriculture as a key pillar not just of the rural economy, but of rural society. This Government has not supported or called for a reduction in livestock numbers. This Government has supported environmental policies. The farmers that I know, and those that I speak to, want to be seen as being environmentally responsible. All the actions that we want to pursue as this Government are to help agriculture be more sustainable, more profitable and more environmentally sustainable. The Member might believe that that's not possible, but I'm afraid he's fighting a losing battle there. We have to make it possible, and the agriculture industry is telling me that they want that to be the case. We can make our family farm more sustainable. We can use tools at our disposal to support agriculture in many different ways, and I've referred to some of them already—on TB, on nitrate vulnerable zones, on the food plan. Measure us on our success in doing so, but we will be supporters of the Welsh family farm in a way that no Welsh Government has been before. Ein gwaith yw cefnogi amaethyddiaeth fel conglfaen nid yn unig yr economi wledig, ond y gymdeithas wledig. Nid yw'r Llywodraeth hon wedi cefnogi nac wedi galw am leihau nifer y da byw. Mae'r Llywodraeth hon wedi cefnogi polisïau amgylcheddol. Mae'r ffermwyr yr ydw i'n eu hadnabod, a'r rhai yr ydw i'n siarad â nhw, eisiau cael eu gweld yn amgylcheddol gyfrifol. Mae'r holl gamau yr ydyn ni eisiau'u dilyn fel y Llywodraeth hon yn helpu amaethyddiaeth i fod yn fwy cynaliadwy, yn fwy proffidiol ac yn fwy cynaliadwy yn amgylcheddol. Efallai y bydd yr Aelod yn credu nad yw hynny'n bosibl, ond rwy'n ofni ei fod yn brwydro'n ofer yna. Mae'n rhaid i ni ei wneud yn bosibl, ac mae'r diwydiant amaethyddol yn dweud wrthyf eu bod eisiau i hynny gael ei wireddu. Gallwn wneud ein ffermydd teuluol yn fwy cynaliadwy. Gallwn ddefnyddio offer sydd ar gael i gefnogi amaethyddiaeth mewn sawl ffordd wahanol, ac rwyf i wedi cyfeirio at rai ohonyn nhw eisoes—ar TB, ar barthau perygl nitradau, ar y cynllun bwyd. Mesurwch ni yn ôl ein llwyddiant wrth wneud hynny, ond byddwn ni'n cefnogi ffermydd teuluol Cymru mewn ffordd nad oes unrhyw Lywodraeth Cymru wedi'i wneud o'r blaen. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762625 117 Cy 2026-06-02T14:27:39 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3463&l=cy http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=3463&l=en 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 The Llywydd Y Llywydd Irranca-Davies, Huw Diolch, Brif Weinidog. Diolch, Aelodau, hefyd.  Thank you, First Minister. Thank you, Members, too. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762630 118 En 2026-06-02T14:27:41 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=3465&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3465&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 The Llywydd Y Llywydd Irranca-Davies, Huw We covered a lot of questions there. Diolch yn fawr iawn.  Fe wnaethon ni ymdrin â llawer o gwestiynau yna. Diolch yn fawr iawn.  16060 7 2026-06-02T13:30:01 762631 119 Cy 2026-06-02T14:27:45 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3469&l=cy http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=3469&l=en 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 The Llywydd Y Llywydd Irranca-Davies, Huw Cyn mynd ymlaen, galwaf ar Andrew R.T. Davies. Before we move on, I call on Andrew R.T. Davies.  16060 7 2026-06-02T13:30:01 762632 120 En 2026-06-02T14:27:49 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=3473&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3473&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 The Llywydd Y Llywydd Irranca-Davies, Huw Andrew, thank you for having a quiet message with me. You want to clarify something on the record. Andrew, diolch am gael gair tawel gyda mi. Rydych chi eisiau egluro rhywbeth ar y cofnod. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762633 121 En 2026-06-02T14:27:55 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=3479&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3479&l=cy 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 143 143 Andrew R.T. Davies AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=143 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=143 Davies, Andrew R.T. Thank you. I should have declared a point of interest on the supplementary question on bovine TB, and I would like that to be on the record. Thank you. Diolch. Dylwn i fod wedi datgan buddiant ar y cwestiwn atodol ar TB mewn gwartheg, a hoffwn i hynny fod ar y cofnod. Diolch. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762636 122 Cy 2026-06-02T14:28:02 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3486&l=cy http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=3486&l=en 260602-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 The Llywydd Y Llywydd Irranca-Davies, Huw Diolch yn fawr iawn. Thank you very much. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762638 123 Cy 2026-06-02T14:28:04 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3488&l=cy http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=3488&l=en 260602-2 2. Cynnig o dan Reol Sefydlog 9.1 i gytuno i argymhelliad y Prif Weinidog i'w Fawrhydi i berson gael ei benodi'n Gwnsler Cyffredinol 2. Motion under Standing Order 9.1 to agree to the First Minister's recommendation to His Majesty of a person for appointment as Counsel General C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 The Llywydd Y Llywydd Irranca-Davies, Huw Eitem 2 yw'r cynnig o dan Reol Sefydlog 9.1 i gytuno i argymhelliad y Prif Weinidog i'w Fawrhydi i berson gael ei benodi'n Gwnsler Cyffredinol. Galwaf ar y Prif Weinidog i wneud y cynnig—Rhun ap Iorwerth. Item 2 is a motion under Standing Order 9.1 to agree to the First Minister's recommendation to His Majesty of a person for appointment as Counsel General. I call on the First Minister to move the motion—Rhun ap Iorwerth. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762639 124 Cy 260602-2 2. Cynnig o dan Reol Sefydlog 9.1 i gytuno i argymhelliad y Prif Weinidog i'w Fawrhydi i berson gael ei benodi'n Gwnsler Cyffredinol 2. Motion under Standing Order 9.1 to agree to the First Minister's recommendation to His Majesty of a person for appointment as Counsel General I Cynnig NNDM9238 Rhun ap Iorwerth Cynnig bod y Senedd, yn unol â Rheol Sefydlog 9.1, yn cytuno â'r argymhelliad gan Brif Weinidog Cymru i Ei Fawrhydi benodi Elfyn Llwyd yn Gwnsler Cyffredinol. Motion NNDM9238 Rhun ap Iorwerth To propose that the Senedd, in accordance with Standing Order 9.1, agrees to the First Minister's recommendation to His Majesty to appoint Elfyn Llwyd as Counsel General. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762640 125 Cy 260602-2 2. Cynnig o dan Reol Sefydlog 9.1 i gytuno i argymhelliad y Prif Weinidog i'w Fawrhydi i berson gael ei benodi'n Gwnsler Cyffredinol 2. Motion under Standing Order 9.1 to agree to the First Minister's recommendation to His Majesty of a person for appointment as Counsel General I Cynigiwyd y cynnig. Motion moved. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762641 126 Cy 2026-06-02T14:28:24 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3508&l=cy http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=3508&l=en 260602-2 2. Cynnig o dan Reol Sefydlog 9.1 i gytuno i argymhelliad y Prif Weinidog i'w Fawrhydi i berson gael ei benodi'n Gwnsler Cyffredinol 2. Motion under Standing Order 9.1 to agree to the First Minister's recommendation to His Majesty of a person for appointment as Counsel General C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Diolch, Lywydd. Pleser ydy enwebu Elfyn Llwyd ar gyfer swydd y Cwnsler Cyffredinol. Yn fargyfreithiwr ac yn seneddwr profiadol, dwi'n gwybod y bydd Elfyn yn camu i'r rôl efo'r un urddas, yr un angerdd a'r un agwedd bragmataidd a ddiffiniodd ei yrfa yn San Steffan ac a ddenodd barch o bob cwr o Dŷ'r Cyffredin. Mi weithiodd o'n drawsbleidiol i arwain yr ymgyrch dros greu trosedd benodol o stelcian. Mi fu yn lladmerydd diflino dros hawliau cyn-filwyr a thros system gyfiawnder i Gymru. Mae'n debyg i Elfyn ragweld y foment yma mewn cyfweliad efo Dewi Llwyd chwe blynedd yn ôl, gan rannu fod un uchelgais yn weddill ganddo, sef i ddod yn Gwnsler Cyffredinol yn y Senedd. Ddywedodd o ddim wrthyf fi, ond mi ddywedodd o bryd hynny, a dwi'n dyfynnu: 'byswn i'n licio cyfrannu gymaint ag y medrwn i tuag at ddatblygu'r Gymru newydd trwy'r cyfrwng hynny.' Lywydd, does gen i ddim amheuaeth y bydd y cyfraniad hwnnw yn un gwerthfawr, meddylgar ac egwyddorol. Dwi'n gofyn i Aelodau gefnogi'r enwebiad hwn heddiw. Diolch yn fawr iawn. Thank you, Llywydd. It's a pleasure to nominate Elfyn Llwyd for the role of Counsel General. A barrister and an experienced parliamentarian, I know that Elfyn will step into the role with the same dignity, the same passion and the same pragmatic attitude that defined his career in Westminster and that drew respect from all parts of the House of Commons. He worked on a cross-party basis to create an offence of stalking. He campaigned for veterans and for a justice system for Wales. Elfyn foresaw this moment in an interview with Dewi Llwyd six years ago, sharing that one ambition remained, namely to become Counsel General in the Senedd. He didn't say that to me, but he did say at that time, and I quote: 'I would like to contribute as much as I could to developing the new Wales through that medium.' Llywydd, I have no doubt that that contribution will be a very valuable one, a thoughtful one and a principled one. I ask Members to support this nomination today. Thank you very much. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762654 127 Cy 2026-06-02T14:29:28 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3572&l=cy http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=3572&l=en 260602-2 2. Cynnig o dan Reol Sefydlog 9.1 i gytuno i argymhelliad y Prif Weinidog i'w Fawrhydi i berson gael ei benodi'n Gwnsler Cyffredinol 2. Motion under Standing Order 9.1 to agree to the First Minister's recommendation to His Majesty of a person for appointment as Counsel General C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 The Llywydd Y Llywydd Irranca-Davies, Huw Diolch, Brif Weinidog. Galwaf nawr ar y darpar Gwnsler Cyffredinol i wneud cyfraniad byr. Thank you, First Minister. I now call on the Counsel General designate to make a short contribution. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762657 128 Cy 2026-06-02T14:29:45 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3589&l=cy http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=3589&l=en 260602-2 2. Cynnig o dan Reol Sefydlog 9.1 i gytuno i argymhelliad y Prif Weinidog i'w Fawrhydi i berson gael ei benodi'n Gwnsler Cyffredinol 2. Motion under Standing Order 9.1 to agree to the First Minister's recommendation to His Majesty of a person for appointment as Counsel General C 12193 12193 Elfyn Llwyd https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12193 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12193 Counsel General Designate Y Darpar Gwnsler Cyffredinol Llwyd, Elfyn Diolch, Lywydd. Anrhydedd, wrth reswm, ydy cael fy enwebu gan y Prif Weinidog ar gyfer penodiad fel Cwnsler Cyffredinol Cymru. Os bydd y Senedd yn cytuno gyda'i argymhelliad o, rwy'n addo cynnal y safonau a ddisgwylir gennyf gan y cod gweinidogol, ac ymgymryd â'm dyletswydd, fel sy'n ofynnol, gan edrych ar uniondeb, annibyniaeth a pharch at reolaeth y gyfraith. Ymrwymaf i ddarparu cyngor clir, cadarn a diduedd i Lywodraeth Cymru, a gweithio at gryfhau ansawdd a hygrededd cyfraith Cymru wrth inni gymryd y cam nesaf arwyddocaol hwn yn ein hanes datganoledig. Ymrwymaf, felly, i weithio'n adeiladol gyda'r Llywodraeth, a gyda chi, y Senedd, gan gydnabod rôl hanfodol y Senedd wrth graffu, a sicrhau tryloywder yn y ffordd y gwneir penderfyniadau cyfreithiol. Dwi'n addo hefyd i gyflawni fy nyletswyddau yn deg, yn ddiwyd, gyda ffocws clir ar fynnu'r gorau i Gymru bob amser, a gyda'r egni newydd sy'n llywio gweledigaeth y Llywodraeth yma, er budd pobl Cymru. Diolch yn fawr iawn. Thank you, Llywydd. Of course, it's an honour to have been nominated by the First Minister for appointment as Counsel General for Wales. If the Senedd agrees with his recommendation, I pledge to maintain the standards expected of me by the ministerial code, and to undertake my duties, as required, looking at integrity, independence and respect for the rule of law. I commit to provide clear, robust and unbiased advice to the Welsh Government, and to work to strengthen the quality and credibility of Welsh law as we take the next significant step in our devolved history. I therefore commit to work constructively with the Government, and with you, the Senedd, recognising the crucial role that the Senedd has in scrutinising Government, and ensuring transparency in the way legal decisions are made. I also pledge to carry out my duties fairly, by working hard, with a clear focus on insisting on the best for Wales always, and with the new energy steering the vision of this Government, for the benefit of the people of Wales. Thank you very much.  16060 7 2026-06-02T13:30:01 762606 129 Cy 2026-06-02T14:30:00 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3604&l=cy http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=3604&l=en 260602-2 2. Cynnig o dan Reol Sefydlog 9.1 i gytuno i argymhelliad y Prif Weinidog i'w Fawrhydi i berson gael ei benodi'n Gwnsler Cyffredinol 2. Motion under Standing Order 9.1 to agree to the First Minister's recommendation to His Majesty of a person for appointment as Counsel General C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762620 130 Cy 2026-06-02T14:30:00 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3604&l=cy http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=3604&l=en 260602-2 2. Cynnig o dan Reol Sefydlog 9.1 i gytuno i argymhelliad y Prif Weinidog i'w Fawrhydi i berson gael ei benodi'n Gwnsler Cyffredinol 2. Motion under Standing Order 9.1 to agree to the First Minister's recommendation to His Majesty of a person for appointment as Counsel General C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762642 131 En 2026-06-02T14:31:12 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=3676&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3676&l=cy 260602-2 2. Cynnig o dan Reol Sefydlog 9.1 i gytuno i argymhelliad y Prif Weinidog i'w Fawrhydi i berson gael ei benodi'n Gwnsler Cyffredinol 2. Motion under Standing Order 9.1 to agree to the First Minister's recommendation to His Majesty of a person for appointment as Counsel General C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762650 132 Cy 2026-06-02T14:31:35 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3699&l=cy http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=3699&l=en 260602-2 2. Cynnig o dan Reol Sefydlog 9.1 i gytuno i argymhelliad y Prif Weinidog i'w Fawrhydi i berson gael ei benodi'n Gwnsler Cyffredinol 2. Motion under Standing Order 9.1 to agree to the First Minister's recommendation to His Majesty of a person for appointment as Counsel General C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762730 133 Cy 2026-06-02T00:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=-48596&l=cy http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=-48596&l=en 260602-2 2. Cynnig o dan Reol Sefydlog 9.1 i gytuno i argymhelliad y Prif Weinidog i'w Fawrhydi i berson gael ei benodi'n Gwnsler Cyffredinol 2. Motion under Standing Order 9.1 to agree to the First Minister's recommendation to His Majesty of a person for appointment as Counsel General C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762643 134 Cy 2026-06-02T14:31:12 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3676&l=cy http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=3676&l=en 260602-2 2. Cynnig o dan Reol Sefydlog 9.1 i gytuno i argymhelliad y Prif Weinidog i'w Fawrhydi i berson gael ei benodi'n Gwnsler Cyffredinol 2. Motion under Standing Order 9.1 to agree to the First Minister's recommendation to His Majesty of a person for appointment as Counsel General C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 The Llywydd Y Llywydd Irranca-Davies, Huw Felly, y cwestiwn yw: a ddylid derbyn y cynnig heb ei ddiwygio? A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? Nac oes. Felly, derbynnir y cynnig yn unol â Rheol Sefydlog 12.36.  Therefore, the proposal is to agree the motion without amendment. Does any Member object? There is no objection. Therefore, the motion is agreed in accordance with Standing Order 12.36. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762646 135 Cy 260602-2 2. Cynnig o dan Reol Sefydlog 9.1 i gytuno i argymhelliad y Prif Weinidog i'w Fawrhydi i berson gael ei benodi'n Gwnsler Cyffredinol 2. Motion under Standing Order 9.1 to agree to the First Minister's recommendation to His Majesty of a person for appointment as Counsel General I Derbyniwyd y cynnig yn unol â Rheol Sefydlog 12.36. Motion agreed in accordance with Standing Order 12.36. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762648 136 Cy 2026-06-02T14:31:34 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3698&l=cy http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=3698&l=en 260602-3 3. Cynnig i benodi Comisiwn y Senedd 3. Motion to appoint the Senedd Commission C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 The Llywydd Y Llywydd Irranca-Davies, Huw Nesaf, eitem 3, cynnig i benodi Comisiwn y Senedd. Galwaf ar aelod o'r Pwyllgor Busnes i wneud y cynnig yn ffurfiol. Heledd Fychan. Next we move to item 3, a motion to appoint the Senedd Commission. I call on a member of the Business Committee to move the motion formally. Heledd Fychan.  16060 7 2026-06-02T13:30:01 762651 137 Cy 260602-3 3. Cynnig i benodi Comisiwn y Senedd 3. Motion to appoint the Senedd Commission I Cynnig NDM9241 Huw Irranca-Davies Cynnig bod y Senedd, yn unol â Rheol Sefydlog 7.1, yn penodi Peredur Owen Griffiths (Plaid Cymru), Laura Anne Jones (Reform UK), Vikki Howells (Llafur Cymru) ac Andrew RT Davies (Ceidwadwyr Cymreig), yn aelodau o Gomisiwn y Senedd. Motion NDM9241 Huw Irranca-Davies To propose that the Senedd, in accordance with Standing Order 7.1, appoints Peredur Owen Griffiths (Plaid Cymru), Laura Anne Jones (Reform UK), Vikki Howells (Welsh Labour) and Andrew RT Davies (Welsh Conservatives), as members of the Senedd Commission. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762652 138 Cy 260602-3 3. Cynnig i benodi Comisiwn y Senedd 3. Motion to appoint the Senedd Commission I Cynigiwyd y cynnig. Motion moved. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762655 139 Cy 2026-06-02T14:31:47 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3711&l=cy http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=3711&l=en 260602-3 3. Cynnig i benodi Comisiwn y Senedd 3. Motion to appoint the Senedd Commission C 426 426 Heledd Fychan AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=426 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Trefnydd, Chief Whip and Cabinet Minister for Culture and Sport Trefnydd, Prif Chwip a Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon Fychan, Heledd Cynnig yn ffurfiol. Formally moved.  16060 7 2026-06-02T13:30:01 762658 140 Cy 2026-06-02T14:31:49 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3713&l=cy http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=3713&l=en 260602-3 3. Cynnig i benodi Comisiwn y Senedd 3. Motion to appoint the Senedd Commission C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 The Llywydd Y Llywydd Irranca-Davies, Huw Diolch. Y cwestiwn yw: a ddylid derbyn y cynnig? A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? Nac oes. Felly, derbynnir y cynnig yn unol â Rheol Sefydlog 12.36.  Thank you. The proposal is to agree the motion. Does any Member object? There is no objection. Therefore, the motion is agreed in accordance with Standing Order 12.36. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762731 141 Cy 260602-3 3. Cynnig i benodi Comisiwn y Senedd 3. Motion to appoint the Senedd Commission I Derbyniwyd y cynnig yn unol â Rheol Sefydlog 12.36. Motion agreed in accordance with Standing Order 12.36. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762661 142 Cy 2026-06-02T14:32:11 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3735&l=cy http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=3735&l=en 260602-4 4. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes 4. Business Statement and Announcement C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 The Llywydd Y Llywydd Irranca-Davies, Huw Eitem 4, y datganiad a chyhoeddiad busnes. Galwaf ar y Trefnydd, Heledd Fychan.  Item 4, the business statement and announcement. I call on the Trefnydd, Heledd Fychan.  16060 7 2026-06-02T13:30:01 762662 143 Cy 2026-06-02T14:32:18 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3742&l=cy http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=3742&l=en 260602-4 4. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes 4. Business Statement and Announcement C 426 426 Heledd Fychan AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=426 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Trefnydd, Chief Whip and Cabinet Minister for Culture and Sport Trefnydd, Prif Chwip a Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon Fychan, Heledd Diolch, Lywydd. Ers y Cyfarfod Llawn diwethaf, mae dau ychwanegiad wedi'u gwneud i agenda heddiw. Mi fydd y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal a'r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni yn gwneud datganiadau llafar ar eu blaenoriaethau portffolio. Mae busnes drafft y tair wythnos nesaf wedi'i nodi yn y datganiad busnes sydd ar gael i'r Aelodau yn electronig. Thank you, Llywydd. Since the last Plenary meeting, two additions have been made to today's agenda. The Cabinet Minister for Health and Care and the Cabinet Minister for Enterprise, Connectivity and Energy will each make an oral statement on their portfolio priorities. Draft Plenary business for the next three weeks is shown on the business statement that is available to Members electronically.  16060 7 2026-06-02T13:30:01 762670 144 Cy 2026-06-02T14:32:42 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3766&l=cy http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=3766&l=en 260602-4 4. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes 4. Business Statement and Announcement C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 The Llywydd Y Llywydd Irranca-Davies, Huw Diolch yn fawr iawn. Galwaf ar Mair Rowlands. Thank you very much. I call on Mair Rowlands.  16060 7 2026-06-02T13:30:01 762672 145 Cy 2026-06-02T14:32:52 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3776&l=cy http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=3776&l=en 260602-4 4. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes 4. Business Statement and Announcement C 5084 5084 Mair Rowlands AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5084 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5084 Rowlands, Mair Diolch, Lywydd. Fe hoffwn ofyn am ddatganiad pellach gan y Dirprwy Weinidog dros Drafnidiaeth ynglŷn â chau pont y Borth dros yr hanner tymor ac eto y bore yma. Roeddwn i'n croesawu'r datganiad a wnaeth y Dirprwy Weinidog dros y toriad, ac yn fwy fyth y camau pendant a gymerwyd gan y Llywodraeth i rwystro rhagor o gerbydau rhy drwm rhag croesi'r bont. Roedd hi'n wythnos brysur ym Mangor Conwy Môn yn croesawu holl ymwelwyr a chystadleuwyr Eisteddfod yr Urdd, ond mae miloedd o drigolion lleol yn dibynnu ar y bont drwy gydol y flwyddyn hefyd, ac felly mae angen mesurau yn eu lle i sicrhau bod y bont ar agor o hyd.  Fe fydd y Dirprwy Weinidog yn ymwybodol bod y Llywodraeth flaenorol wedi addo y byddai'r gwaith cynnal a chadw wedi'i orffen dros flwyddyn yn ôl, ond bod sawl oedi wedi bod ers hynny, ac mae'n ddealladwy, felly, fod yna rwystredigaeth fawr yn lleol.  Mae gen i bob ffydd yn Llywodraeth Plaid Cymru i fod yn llawer mwy gweithgar wrth fynd ati, nid yn unig i sicrhau bod y gwaith cynnal a chadw presennol yn cael ei gwblhau mor fuan â phosib, ond hefyd y bydd datrysiad tymor hir yn cael ei ganfod i sicrhau nad oes yna rwystr i bobl deithio rhwng Ynys Môn a'r tir mawr. Byddai datganiad pellach ar y camau hynny yn cael ei werthfawrogi gan drigolion Bangor Conwy Môn.  Thank you, Llywydd. I would like to ask for a further statement from the Deputy Minister for Transport regarding the closure of the Menai bridge over the half term and again this morning. I very much welcomed the statement that the Deputy Minister made over recess, and welcomed even more the firm steps taken by the Government to prevent, further, overly heavy vehicles from crossing the bridge. It was a busy week in Bangor Conwy Môn, as we welcomed all of the visitors and competitors to the Urdd Eisteddfod, but thousands of local residents depend on the bridge year-round. Therefore, measures need to be taken to ensure that the bridge is always open.  The Deputy Minister will be aware that the previous Government had promised that the maintenance work would have been completed over a year ago, but that there have been several delays since then, and it's understandable, therefore, that there's a great deal of frustration felt locally.  I have every faith that the Plaid Cymru Government will be far more proactive in its response, not just to ensure that the current maintenance work is completed as soon as possible, but also that a long-term solution will be found to ensure that there are no barriers facing people as they travel between Ynys Môn and the mainland. A further statement on these steps would be very much appreciated by the residents of Bangor Conwy Môn.  16060 7 2026-06-02T13:30:01 762687 146 Cy 2026-06-02T14:34:14 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3858&l=cy http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=3858&l=en 260602-4 4. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes 4. Business Statement and Announcement C 426 426 Heledd Fychan AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=426 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Diolch am y cwestiwn. Fel rhywun oedd ar yr ynys, fy mam ynys i, fel rhywun o Fôn yn wreiddiol, ar gyfer Eisteddfod yr Urdd, dwi'n meddwl, oedd, mi oedd o'n rhwystredigaeth, ond, yn amlwg, i bobl yr ynys sydd yn byw efo hyn bob dydd, a'r ansicrwydd, mae o'n fater sydd angen cael datrysiad, a dwi'n siŵr bod yr Aelod wedi clywed sylwadau'r Prif Weinidog yn gynharach yn ystod y cwestiynau y prynhawn yma.  Mae pobl Ynys Môn a phobl ledled gogledd Cymru, wedi cael eu siomi am lawer rhy hir o ran gwydnwch croesfannau'r Fenai, ac mae heddiw yn profi unwaith yn rhagor pam mae angen canfod datrysiad. Tra bod y Llywodraeth flaenorol wedi methu â gweld y mater yma fel blaenoriaeth, mi fydd y Llywodraeth yma yn gweithredu gyda mwy o frys a ffocws i geisio ymateb i'r sefyllfa.  Dwi'n gwybod bod y Dirprwy Weinidog trafnidiaeth yn edrych ar y mater hwn ar fyrder, ac mi fydd o'n falch iawn i ddod â datganiad llafar ymlaen i'r Senedd yr wythnos nesaf.  Thank you for the question. As one who was on the island, and one who is originally from Anglesey, and I was there for the Urdd Eisteddfod, yes, there was frustration, but, clearly, for the people on the island who live with this on a daily basis, and the uncertainty that they face, it is an issue that needs resolution, and I'm sure that the Member will have heard the comments made by the First Minister earlier during First Minister's questions this afternoon.  People on Ynys Môn and across north Wales have been disappointed for far too long in terms of the resilience of the Menai crossings, and today proves once again why we need to find a solution. Whilst the previous Government had failed to see this issue as a priority, this Government will take action with more urgency and focus in order to try and respond to the situation.  I know that the Deputy Minister for Transport is looking at this issue as a matter of urgency, and he will be pleased to bring an oral statement to the Senedd next week.   16060 7 2026-06-02T13:30:01 762624 147 Cy 2026-06-02T14:35:00 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3904&l=cy http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=3904&l=en 260602-4 4. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes 4. Business Statement and Announcement C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762635 148 En 2026-06-02T14:35:12 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=3916&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3916&l=cy 260602-4 4. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes 4. Business Statement and Announcement C 4562 4562 Laura Anne Jones AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=4562 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4562 Jones, Laura Anne There is nowhere to hide now, there are no more excuses, the Supreme Court has ruled, the guidance has been published and the law is crystal clear. Can the new Welsh Government please issue an urgent statement defining what a woman is for these purposes, and give us a definitive timeline on when policies and guidance will be changed to abide by the law, so that this Senedd can finally seek to protect women and girls across Wales? Diolch. Nid oes unman i guddio nawr, nid oes mwy o esgusodion, mae'r Goruchaf Lys wedi dyfarnu, mae'r canllawiau wedi'u cyhoeddi ac mae'r gyfraith yn hollol glir. A all Llywodraeth Cymru newydd gyhoeddi datganiad brys yn diffinio beth yw menyw at y dibenion hyn, a rhoi amserlen ddiffiniol i ni ynghylch pryd y bydd polisïau a chanllawiau'n cael eu newid i gydymffurfio â'r gyfraith, fel y gall y Senedd hon, o'r diwedd, geisio amddiffyn menywod a merched ledled Cymru? Diolch. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762644 149 En 2026-06-02T14:35:39 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=3943&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3943&l=cy 260602-4 4. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes 4. Business Statement and Announcement C 426 426 Heledd Fychan AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=426 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd The Welsh Government respects the Supreme Court's judgment and is assessing the implication of the judgment and the Equality and Human Rights Commission's code of practice for devolved services and responsibilities in Wales. The judgment sets the current legal position, and work is under way to ensure devolved policy and practice remain compliant. The Welsh Government will continue to discharge its equality duties and expects all individuals to be treated with dignity and respect. We will support duty bearers to implement the law fairly, consistently and lawfully. But let me be absolutely clear from the outset: this Welsh Government remains steadfast in our commitment to inclusion. Trans people remain a valued part of our communities in Wales and continue to be protected in law from discrimination and harassment. Mae Llywodraeth Cymru yn parchu dyfarniad y Goruchaf Lys ac yn asesu goblygiadau'r dyfarniad a chod ymarfer y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol ar gyfer gwasanaethau a chyfrifoldebau datganoledig yng Nghymru. Mae'r dyfarniad yn gosod y sefyllfa gyfreithiol bresennol, ac mae gwaith ar y gweill i sicrhau bod polisi ac arferion datganoledig yn parhau i gydymffurfio ag ef. Bydd Llywodraeth Cymru yn parhau i gyflawni ei dyletswyddau cydraddoldeb ac yn disgwyl i bob unigolyn gael ei drin gydag urddas a pharch. Byddwn ni'n cefnogi deiliaid dyletswyddau i weithredu'r gyfraith yn deg, yn gyson ac yn gyfreithlon. Ond gadewch i mi fod yn hollol glir o'r cychwyn cyntaf: mae'r Llywodraeth hon yn parhau i fod yn gadarn yn ein hymrwymiad i gynhwysiant. Mae pobl drawsrywiol yn parhau i fod yn rhan werthfawr o'n cymunedau yng Nghymru ac yn parhau i gael eu hamddiffyn yn y gyfraith rhag gwahaniaethu ac aflonyddu. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762656 150 En 2026-06-02T14:36:29 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=3993&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=3993&l=cy 260602-4 4. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes 4. Business Statement and Announcement C 174 174 Lynne Neagle AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=174 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=174 Neagle, Lynne Trefnydd, can I ask for two statements? The first is from the Cabinet Minister for health and social care. On the back of the Audit Wales report into Aneurin Bevan health board's dealings with the eHarley partnership, I and the Torfaen MP made representations to Audit Wales. The report that they've published found that the health board did not conduct proper due diligence before letting multiple contracts to the eHarley partnership. But the report also says that Welsh Government guidance in this area has not been reviewed since 2006. So, I would like to ask for a statement from the Cabinet Minister setting out how the Government will respond. I would also like to ask for a statement from the Deputy Minister for Skills and Tertiary Education. I was really concerned to see in the list of responsibilities for his new post that, given the huge challenges that we face in tertiary education, the No. 1 item was reform of the Seren programme. Now, I am really proud of our Seren programme. It enables our young people to go to some of the very best universities across the UK, including in Wales, and I am sure that none of us would want to see a situation where the opportunities of our young people are limited. I would like to ask for a statement setting out the priority that this will be for the Government. Drefnydd, a gaf i ofyn am ddau ddatganiad? Mae'r cyntaf gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal Cymdeithasol. Ar ôl adroddiad Archwilio Cymru ar gyfathrach bwrdd iechyd Aneurin Bevan â phartneriaeth eHarley, fe wnes i ac AS Torfaen gyflwyno sylwadau i Archwilio Cymru. Gwnaeth yr adroddiad y maen nhw wedi'i gyhoeddi ganfod nad oedd y bwrdd iechyd wedi cynnal diwydrwydd dyladwy priodol cyn gadael i gontractau lluosog fynd at bartneriaeth eHarley. Ond mae'r adroddiad hefyd yn dweud nad yw canllawiau Llywodraeth Cymru yn y maes hwn wedi cael eu hadolygu ers 2006. Felly, hoffwn i ofyn am ddatganiad gan y Gweinidog Cabinet sy'n nodi sut y bydd y Llywodraeth yn ymateb. Hoffwn i hefyd ofyn am ddatganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Sgiliau ac Addysg Drydyddol. Roeddwn i'n bryderus iawn o weld yn y rhestr o gyfrifoldebau ar gyfer ei swydd newydd, o ystyried yr heriau enfawr yr ydyn ni'n eu hwynebu mewn addysg drydyddol, mai eitem Rhif 1 oedd diwygio rhaglen Seren. Nawr, rwy'n falch iawn o'n rhaglen Seren. Mae'n galluogi ein pobl ifanc i fynd i rai o'r prifysgolion gorau ledled y DU, gan gynnwys yng Nghymru, ac rwy'n siŵr na fyddai unrhyw un ohonon ni eisiau gweld sefyllfa lle mae cyfleoedd ein pobl ifanc yn gyfyngedig. Hoffwn i ofyn am ddatganiad sy'n nodi'r flaenoriaeth y bydd hyn i'r Llywodraeth. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762663 151 Cy 2026-06-02T14:38:08 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=4092&l=cy http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=4092&l=en 260602-4 4. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes 4. Business Statement and Announcement C 426 426 Heledd Fychan AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=426 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Diolch am y ddau gwestiwn. O ran y pwynt cyntaf, mi fyddwch chi'n ymwybodol, fel y gwnaethoch chi sôn, am yr ymchwiliad gan Archwilio Cymru. Yn sicr, mae swyddogion Llywodraeth Cymru yn adolygu'r canfyddiadau a'r argymhellion yn llawn, ac yn diweddaru canllawiau cenedlaethol i gryfhau'r due diligence sydd ei angen a sicrhau bod trefniadau yn parhau i fod yn gadarn, yn gymesur ac yn gyson ledled Cymru. O ran Seren, mi fyddwch chi'n ymwybodol, yn ein cynllun 100 diwrnod cyntaf, y bydd Llywodraeth Cymru yn archwilio opsiynau ar gyfer diwygio Academi Seren i ganolbwyntio mwy ar fynd i'r afael â'r bwlch cyfranogiad, cefnogi dysgwyr o gymunedau mwyaf difreintiedig Cymru, yn ogystal â galluogi dysgwyr yn well i wneud cais i sefydliadau uwch yng Nghymru. Mae'r Dirprwy Weinidog dros Sgiliau ac Addysg Drydyddol yn bwriadu cyhoeddi datganiad ysgrifenedig ar y mater hwn maes o law. Thank you for those two questions. On the first point, you will be aware, as you mentioned, of the inquiry by Audit Wales. Certainly, Welsh Government officials are reviewing the findings and recommendations in full, and are updating national guidance to strengthen the required due diligence in order to ensure that arrangements continue to be robust, proportionate and consistent across Wales. In terms of Seren, you will be aware that, in our first 100 days plan, the Welsh Government will look at options to reform the Seren Academy to focus more on tackling the participation gap, to support learners from our most deprived communities in Wales, as well as to better enable learners to make applications to higher education institutions in Wales. The Deputy Minister for Skills and Tertiary Education will make a written statement on this issue in due course. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762666 152 En 2026-06-02T14:39:02 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=4146&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=4146&l=cy 260602-4 4. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes 4. Business Statement and Announcement C 145 145 Paul Davies AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=145 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=145 Davies, Paul Trefnydd, I'd be grateful if we could have a statement from the Cabinet Minister for Enterprise, Connectivity and Energy on the 182-day vacancy threshold policy for furnished holiday lets. Now, this policy is having a significant impact on the tourism industry across Wales. The latest annual owner survey conducted by the Professional Association of Self-Caterers UK indicated that the vacancy threshold remains the primary concern amongst operators. Now, while the Welsh Government has indicated that this policy is under review, tourism businesses in Ceredigion and Pembrokeshire, and across Wales more broadly, require greater clarity on the timescales involved in reviewing this policy and when any decisions will be made regarding potential changes to the threshold to better support the industry. Therefore, I'd be grateful if we could have a statement from the Cabinet Minister at the start of this Senedd outlining the Welsh Government's plans for this policy area, so that the tourism industry can be clear about this policy and be clear that the Welsh Government will be taking action to address their concerns. Drefnydd, byddwn i'n ddiolchgar pe gallem ni gael datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni ar y polisi trothwy swyddi gwag 182 diwrnod ar gyfer llety gwyliau wedi'u dodrefnu. Nawr, mae'r polisi hwn yn cael effaith sylweddol ar y diwydiant twristiaeth ledled Cymru. Dangosodd yr arolwg perchnogion blynyddol diweddaraf a gafodd ei gynnal gan y Professional Association of Self-Caterers UK mai'r trothwy swyddi gwag sy'n parhau i fod yn brif bryder ymhlith gweithredwyr. Nawr, er bod Llywodraeth Cymru wedi nodi bod y polisi hwn yn cael ei adolygu, mae angen mwy o eglurder ar fusnesau twristiaeth yng Ngheredigion a sir Benfro, ac ar draws Cymru yn ehangach, am yr amserlen sy'n gysylltiedig ag adolygu'r polisi hwn a phryd y bydd unrhyw benderfyniadau'n cael eu gwneud ynghylch newidiadau posibl i'r trothwy i gefnogi'r diwydiant yn well. Felly, byddwn i'n ddiolchgar pe gallem ni gael datganiad gan y Gweinidog Cabinet ar ddechrau'r Senedd hon yn amlinellu cynlluniau Llywodraeth Cymru ar gyfer y maes polisi hwn, fel y gall y diwydiant twristiaeth fod yn glir ynglŷn â'r polisi hwn a bod yn glir y bydd Llywodraeth Cymru yn cymryd camau i fynd i'r afael â'u pryderon. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762649 153 En 2026-06-02T14:40:00 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=4204&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=4204&l=cy 260602-4 4. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes 4. Business Statement and Announcement C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762653 154 Cy 2026-06-02T14:40:11 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=4215&l=cy http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=4215&l=en 260602-4 4. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes 4. Business Statement and Announcement C 426 426 Heledd Fychan AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=426 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Diolch yn fawr am y cwestiwn hwnnw. Mi fyddwch chi'n ymwybodol bod y Llywodraeth hon yn cydnabod gwerth y sector twristiaeth i Gymru a'n bod ni wedi ymrwymo i fod yn edrych ar hyn. Mae'r Gweinidog perthnasol yn y Siambr—mi fyddan nhw wedi clywed eich cais chi heddiw. Thank you very much for that question. You'll be aware that this Government acknowledges the value of the tourism sector to Wales and that we are committed to look at this issue. The relevant Minister is in the Chamber—they will have heard your request today. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762667 155 En 2026-06-02T14:40:29 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=4233&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=4233&l=cy 260602-4 4. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes 4. Business Statement and Announcement C 4983 4983 Jane Dodds AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=4983 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4983 Dodds, Jane Good afternoon, Trefnydd—welcome to the role. Could I ask, please, for a statement from the Deputy Minister for Public and Preventative Health on the urgent gaps in gambling harms here in Wales? Following the introduction of the gambling harms levy, £1.3 million in funding was awarded entirely to Betsi Cadwaladr University Health Board. But since April, the newly funded service has been unable to meet the needs of all referred clients, leaving dedicated third sector organisations to pick up the pieces and self-fund treatments. Equally concerning is the continued delay by Public Health Wales in establishing prevention commissioning arrangements. With around two people every day in the United Kingdom dying by suicide linked to gambling harms, timely access to support truly can mean the difference between life and death. So, I wonder if you could take that back to the relevant Deputy Minister. And it is great, actually, to see all of the Cabinet and Deputy Ministers here listening to these questions. So, I do hope that we're able to get answers and responses to our statements. Diolch yn fawr iawn. Prynhawn da, Drefnydd—croeso i'r rôl. A gaf i ofyn am ddatganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Iechyd Cyhoeddus ac Ataliol ar y bylchau brys yn niwed gamblo yma yng Nghymru? Ar ôl cyflwyno'r ardoll niwed gamblo, cafodd £1.3 miliwn o gyllid ei ddyfarnu'n yn ei gyfanrwydd i Fwrdd Iechyd Prifysgol Betsi Cadwaladr. Ond ers mis Ebrill, nid yw'r gwasanaeth newydd wedi gallu diwallu anghenion yr holl gleientiaid sydd wedi cael eu hatgyfeirio, gan adael sefydliadau trydydd sector pwrpasol i geisio adfer y sefyllfa a hunan-ariannu triniaethau. Yr un mor bryderus yw'r oedi parhaus gan Iechyd Cyhoeddus Cymru wrth sefydlu trefniadau comisiynu gwasanaethau atal. Gyda thua dau berson bob dydd yn y Deyrnas Unedig yn marw trwy hunanladdiad sy'n gysylltiedig â niwed gamblo, gall cyfle amserol i fanteisio ar gymorth olygu'r gwahaniaeth rhwng bywyd a marwolaeth. Felly, tybed a allech chi fynd â hynny yn ôl at y Dirprwy Weinidog perthnasol. Ac mae'n wych, mewn gwirionedd, gweld yr holl Gabinet a Dirprwy Weinidogion yma yn gwrando ar y cwestiynau hyn. Felly, rwy'n gobeithio y byddwn ni'n gallu cael atebion ac ymatebion i'n datganiadau. Diolch yn fawr iawn. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762674 156 Cy 2026-06-02T14:41:43 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=4307&l=cy http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=4307&l=en 260602-4 4. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes 4. Business Statement and Announcement C 426 426 Heledd Fychan AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=426 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Diolch yn fawr iawn am godi mater mor eithriadol o bwysig. Rydych chi'n iawn: mae'r Gweinidogion perthnasol yma ac wedi clywed hynna'n uniongyrchol heddiw. Mi fyddwch chi'n ymwybodol o'r ffaith fod y Prif Weinidog wedi apwyntio Dirprwy Weinidog sydd yn edrych yn benodol ar y meysydd hyn o ymrwymiad y Llywodraeth hon i edrych ar sut rydyn ni'n gallu sicrhau, yn draws-bortffolio, ein bod ni'n gallu cefnogi pobl yn well. Dŷn ni hefyd yn gwerthfawrogi'r pwysau mawr sydd ar y trydydd sector, sydd yn gwneud gwaith gwyrthiol a phwysig, ond hefyd pa mor fregus ydy nifer o'r gwasanaethau hyn. Ac yn sicr, mae'n ffaith ein bod ni wedi clywed hynny'n glir—diolch i chi am ei godi o. Dwi'n siŵr y bydd y Gweinidogion eisiau bod yn ymwneud efo Aelodau sydd o'r farn dŷch chi wedi ei mynegi heddiw. Thank you very much for raising such an important issue. You are right that the relevant Ministers are all here and have heard that directly today. You will be aware of the fact that the First Minister has appointed a Deputy Minister who looks specifically at these areas of this Government's commitment to look at how we can ensure, across portfolios, that we can support people better. We do appreciate also the huge pressures on the third sector, which does invaluable and important work, but also how vulnerable many of those services are. And certainly, it's a fact that we have heard that clearly—thank you for raising it. I'm sure that the Ministers will want to be working with Members who have the same views that you've expressed today. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762679 157 En 2026-06-02T14:42:34 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=4358&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=4358&l=cy 260602-4 4. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes 4. Business Statement and Announcement C 12178 12178 Anna Nicholl AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12178 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12178 Nicholl, Anna Trefnydd, there are particular challenges for the health and social care system in Ceredigion Penfro, where long distances mean that the centralisation of services away from Withybush and Bronglais hospitals has not worked for people or communities in mid and west Wales. Hywel Dda University Health Board is now consulting again on changes to the way stroke services are delivered, and there are concerns locally regarding the impact of these proposals. Could the Government consider, therefore, making a statement on equal access to health services in rural Wales? Diolch. Trefnydd, mae yna heriau penodol i'r system iechyd a gofal cymdeithasol yng Ngheredigion Penfro, lle mae pellteroedd hir yn golygu nad yw symud gwasanaethau o ysbytai Llwynhelyg a Bronglais a'u canoli wedi gweithio i bobl na chymunedau yn y canolbarth a'r gorllewin. Mae Bwrdd Iechyd Prifysgol Hywel Dda erbyn hyn yn ymgynghori eto ar newidiadau i'r ffordd y mae gwasanaethau strôc yn cael eu darparu, ac mae pryderon yn lleol ynglŷn ag effaith y cynigion hyn. A wnaiff y Llywodraeth ystyried, felly, gwneud datganiad ar fynediad cyfartal i wasanaethau iechyd yng nghefn gwlad Cymru? Diolch. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762680 158 Cy 2026-06-02T14:43:11 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=4395&l=cy http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=4395&l=en 260602-4 4. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes 4. Business Statement and Announcement C 426 426 Heledd Fychan AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=426 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Diolch am y cwestiwn ac am fynegi'r pryderon hyn. Mae yna nifer, wrth gwrs, wedi eu hamlygu, a dŷn ni'n deall, yn enwedig mewn ardaloedd gwledig, lle mae seilwaith trafnidiaeth yn anodd, pa mor bryderus ydy hyn. Fel y gwyddoch, mae'r bwrdd iechyd eisoes wedi gwneud y penderfyniad ar lawdriniaeth gyffredinol frys, ond nid ydy'r bwrdd iechyd wedi cyrraedd penderfyniad terfynol ar wasanaethau strôc eto. Felly, fe hoffem ni fel Llywodraeth fod yn atgoffa cleifion, teuluoedd a rhanddeiliaid i gymryd rhan yn yr ymgynghoriad cyhoeddus a fydd yn rhedeg am wyth wythnos. Mi fydd hyn yn rhoi cyfle ychwanegol a phwysig i randdeiliaid adolygu'r cynigion yn fanwl ac i godi unrhyw bryderon neu roi adborth pellach. Mae'n bwysig bod y pryderon ynghylch y cynigion gwreiddiol yn cael eu cydnabod, ac mae angen inni weld gwelliannau mewn gwasanaethau strôc, yn enwedig mewn ardaloedd gwledig. Fel y byddwch chi'n ymwybodol, y bwrdd iechyd sydd yn gyfrifol am gynllunio a darparu gwasanaethau i boblogaeth leol, ond wrth gyflawni'r rôl yma, mae Llywodraeth Cymru yn disgwyl i fyrddau iechyd gynnal asesiadau trylwyr ar gyfer unrhyw newidiadau arfaethedig ac ymgysylltu â'u cymunedau yn unol â chanllawiau cenedlaethol. Mae'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal yn y Siambr—mi fydd o wedi clywed eich cais heddiw, ac mi fydd hefyd yn cyflwyno ei ddatganiad blaenoriaethau yn ddiweddarach heddiw, felly mae yna gyfle i holi ymhellach. Thank you for the question and for expressing these concerns. There are a number, of course, who have drawn attention to these issues, and we understand, particularly in rural areas, where transport infrastructure is difficult, how concerning all of this can be. As you know, the health board has already made the decision on general urgent surgery, but the health board has not yet reached a final decision on stroke services. So, we would, as a Government, like to remind patients, families and stakeholders to participate in the public consultation that will run for eight weeks. This will provide an additional and important opportunity for stakeholders to review the proposals and to raise any concerns or to give further feedback. It is important that the concerns regarding the original proposals are recognised, and we need to see improvements in stroke services, particularly in rural areas. As you will be aware, it is the health board that is responsible for planning and providing services to the local population, but in delivering this role, the Government expects the health board to hold thorough assessments for any proposed changes and to engage with the communities in accordance with national guidance. The Cabinet Minister for Health and Care is in the Chamber—he will have heard your request today, and he will also be making his statement on priorities later today, so there's an opportunity to question further then. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762692 159 En 2026-06-02T14:44:40 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=4484&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=4484&l=cy 260602-4 4. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes 4. Business Statement and Announcement C 12167 12167 Sarah Cooper-Lesadd AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12167 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12167 Cooper-Lesadd, Sarah Trefnydd, constituents in Kenfig have raised serious concerns about the condition of the afon Kenfig following sewage discharges. In fact, this is so serious that the river is devoid of life, and little progress seems to have been made in addressing this serious issue. In fact, some Members in this house have even addressed this today. So, could we have a statement from the Cabinet Secretary on what action Welsh Water is taking and how this Welsh Government will hold them to account?  Drefnydd, mae etholwyr Cynffig wedi codi pryderon difrifol am gyflwr afon Cynffig yn dilyn gollyngiadau carthion. Mewn gwirionedd, mae hyn mor ddifrifol fel bod yr afon yn amddifad o fywyd, ac ymddengys nad oes llawer o gynnydd wedi'i wneud wrth fynd i'r afael â'r mater difrifol hwn. Mewn gwirionedd, mae rhai Aelodau yn y tŷ hwn wedi ymdrin â hyn heddiw, hyd yn oed. Felly, a gawn ni ddatganiad gan yr Ysgrifennydd Cabinet ar ba gamau y mae Dŵr Cymru yn eu cymryd a sut y bydd Llywodraeth Cymru yn eu dwyn i gyfrif?  16060 7 2026-06-02T13:30:01 762669 160 En 2026-06-02T14:45:00 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=4504&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=4504&l=cy 260602-4 4. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes 4. Business Statement and Announcement C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762673 161 Cy 2026-06-02T14:45:12 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=4516&l=cy http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=4516&l=en 260602-4 4. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes 4. Business Statement and Announcement C 426 426 Heledd Fychan AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=426 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Diolch am y cwestiwn hwnnw. Dwi'n gobeithio eich bod chi wedi clywed ymateb y Prif Weinidog yn gynharach a'r holl bethau y gwnaeth o ymrwymo iddyn nhw. Yn sicr, mae'r Gweinidog Cabinet perthnasol yma hefyd. Mae hwn yn fater rydyn ni'n ei gymryd o ddifrif. Dwi'n gobeithio eich bod chi wedi clywed hynny'n glir gan y Prif Weinidog. Ym amlwg, mi fydd yna gyfle i chi ymgysylltu'n bellach gyda'r Gweinidog Cabinet perthnasol. Thank you for that question. I hope that you will have heard the First Minister's response earlier and all of the commitments that he made. Certainly, the relevant Cabinet Minister is here this afternoon. This is an issue that we take seriously. I hope you will have heard that clearly from the First Minister. Clearly, there will be an opportunity for you to engage further with the relevant Cabinet Minister. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762677 162 En 2026-06-02T14:45:38 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=4542&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=4542&l=cy 260602-4 4. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes 4. Business Statement and Announcement C 5107 5107 Vikki Howells AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5107 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5107 Howells, Vikki Trefnydd, I'd like to welcome you to your new role. Along with environmental campaigners, I was very concerned to hear the recent comments from the Cabinet Minister for Rural Resilience and Sustainability on slurry spreading. The regulations that are in place were brought in by the previous Welsh Government because of the very real threat of climate change and the failure of attempts to protect our waterways through voluntary measures. When so many of your Government's promises seem to be getting kicked into the long grass, it's really concerning that priority has been given to measures that can only damage our environment. So, please, could we have a statement from the Cabinet Minister giving the real detail on what this means and how water quality will be protected? In addition, on the same matter, I do find it really disappointing that Senedd protocol was not followed and that this news was announced to the media before MSs had a chance to properly scrutinise it. The regulations that are in place were voted on by the previous Senedd, so it's only right that any changes should be considered here first. With that in mind, could I also request a statement from the Welsh Government on how it will ensure announcements are made here and subject to the appropriate scrutiny, going forward? Drefnydd, hoffwn i eich croesawu chi i'ch rôl newydd. Ynghyd ag ymgyrchwyr amgylcheddol, roeddwn i'n bryderus iawn o glywed y sylwadau diweddar gan y Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd ar ledaenu slyri. Cafodd y rheoliadau sydd ar waith eu cyflwyno gan Lywodraeth flaenorol Cymru oherwydd bygythiad gwirioneddol newid hinsawdd a methiant ymdrechion i amddiffyn ein dyfrffyrdd trwy fesurau gwirfoddol. Pan fydd cymaint o addewidion eich Llywodraeth yn ymddangos eu bod yn cael eu rhoi o'r neilltu, mae'n bryderus iawn bod blaenoriaeth wedi’i rhoi i fesurau a all ond niweidio ein hamgylchedd. Felly, a gawn ni ddatganiad gan y Gweinidog Cabinet sy'n rhoi'r manylion gwirioneddol ynghylch beth mae hyn yn ei olygu a sut y bydd yr ansawdd dŵr yn cael ei ddiogelu? Yn ogystal, ar yr un trywydd, rwy'n siomedig iawn na chafodd protocol y Senedd ei ddilyn a bod y newydd hwn wedi'i gyhoeddi i'r cyfryngau cyn i Aelodau'r Senedd gael cyfle i graffu arno'n briodol. Pleidleisiodd y Senedd Flaenorol dros y rheoliadau sydd ar waith, felly mae hi dim ond yn iawn fod unrhyw newidiadau'n cael eu hystyried yma'n gyntaf. Gyda hynny mewn golwg, a gaf i hefyd ofyn am ddatganiad gan Lywodraeth Cymru ar sut y bydd yn sicrhau bod cyhoeddiadau'n cael eu gwneud yma a'u bod yn destun craffu priodol, yn y dyfodol? 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762682 163 Cy 2026-06-02T14:46:54 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=4618&l=cy http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=4618&l=en 260602-4 4. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes 4. Business Statement and Announcement C 426 426 Heledd Fychan AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=426 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Diolch i'r Aelod am y geiriau caredig ar ddechrau'r cwestiwn hwnnw. Yn sicr, mi fyddwch chi wedi clywed ymateb y Prif Weinidog yn gynharach y prynhawn yma ar y pwnc hwn. Mi fyddwch chi'n ymwybodol y bydd yna gyfle i roi cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet perthnasol yr wythnos nesaf. Ond, gadewch i ni fod yn berffaith glir, o ran popeth sydd wedi'i ddweud ynghylch y maes hwn, mae hwn ynglŷn â'r amgylchedd, o ran sicrhau ein bod ni'n dilyn y wyddoniaeth. Doedd yna ddim cyhoeddiad na phenderfyniad pendant. Yr ymrwymiad oedd o ran adolygu. Yn sicr, mi fydd y Gweinidog Cabinet yn diweddaru, ac mi fyddwn ni yn derbyn cwestiynau pellach a sylwadau, wrth gwrs, holl Aelodau'r Siambr hon. Thank you to the Member for those kind words at the beginning of that question. Certainly, you will have heard the response of the First Minister earlier this afternoon on this topic. You'll be aware that there'll be an opportunity to ask questions of the relevant Cabinet Minister next week. But, let's be perfectly clear, in terms of everything that has been said about this area, this relates to the environment, in terms of ensuring that we follow the science. There was no announcement or firm decision made. The commitment made was to review. The Cabinet Minister will be giving an update, and we will be taking further questions and comments, of course, from all Members of this Chamber. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762689 164 En 2026-06-02T14:47:38 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=4662&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=4662&l=cy 260602-4 4. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes 4. Business Statement and Announcement C 171 171 Darren Millar AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=171 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=171 Millar, Darren Trefnydd, can I ask for two statements, please, and the first in relation to school funding? I was heartened to see the comments last week that recognised the challenges that schools face across Wales by the new education Cabinet Minister, and I hope to be able to work with her to improve the quality of education for young people here in Wales. But it seems to me that one of the big challenges that many schools face is the annual struggle to make budgets meet. Obviously, there's quite a disparity between local authorities in terms of funding, and I wonder whether the new Welsh Government will consider the implications of a national school funding formula and whether that is something that could be pursued, instead of leaving it to local authorities to make those decisions, given the big disparity. So, a statement on school funding would be welcome. Secondly, can I ask for clarity on the arrangements for notifying Members of this Senedd when ministerial visits take place in their constituencies? It was great to see the new Cabinet Minister for Health and Care taking the opportunity to visit Glan Clwyd Hospital, one of the worst-performing hospitals in the whole of the United Kingdom, in Bodelwyddan in my constituency of Clwyd, but I was very disappointed that no notification was received by me or other Members of the Senedd for Clwyd. I think that that is something that we need to resolve in the future, because it is a matter of courtesy for all Members. Drefnydd, a gaf i ofyn am ddau ddatganiad, os gwelwch yn dda, a'r cyntaf o ran cyllid ysgolion? Cefais fy nghalonogi o weld y sylwadau gan y Gweinidog Cabinet dros addysg newydd, yr wythnos diwethaf, a wnaeth gydnabod yr heriau y mae ysgolion yn eu hwynebu ledled Cymru, ac rwy'n gobeithio gallu gweithio gyda hi i wella ansawdd addysg i bobl ifanc yma yng Nghymru. Ond mae'n ymddangos i mi mai un o'r heriau mawr y mae llawer o ysgolion yn eu hwynebu yw'r frwydr flynyddol i gadw at y cyllidebau. Yn amlwg, mae cryn wahaniaeth rhwng awdurdodau lleol o ran cyllid, tybed a fydd Llywodraeth newydd Cymru yn ystyried goblygiadau fformiwla cyllido ysgolion cenedlaethol ac a yw hynny'n rhywbeth y byddai modd ei ystyried, yn hytrach na gadael i awdurdodau lleol wneud y penderfyniadau hynny, o ystyried y gwahaniaeth mawr. Felly, byddai datganiad ar gyllid ysgolion i'w groesawu. Yn ail, a gaf i ofyn am eglurder ynglŷn â'r trefniadau ar gyfer rhoi gwybod i Aelodau'r Senedd hon pan fydd ymweliadau gweinidogol yn digwydd yn eu hetholaethau? Roedd yn wych gweld y Gweinidog Cabinet newydd dros Iechyd a Gofal yn manteisio ar y cyfle i ymweld ag Ysbyty Glan Clwyd, un o'r ysbytai sy'n perfformio waethaf yn y Deyrnas Unedig gyfan, ym Modelwyddan yn fy etholaeth i, Clwyd, ond roeddwn i'n siomedig iawn nad oeddwn i nac Aelodau eraill y Senedd ar gyfer Clwyd wedi'u hysbysu. Rwy'n credu bod hynny'n rhywbeth y mae angen i ni ei ddatrys yn y dyfodol, oherwydd mae'n fater o gwrteisi i bob Aelod. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762694 165 Cy 2026-06-02T14:49:00 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=4744&l=cy http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=4744&l=en 260602-4 4. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes 4. Business Statement and Announcement C 426 426 Heledd Fychan AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=426 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Diolch yn fawr iawn. Mae'n ddrwg gen i glywed bod hynny wedi digwydd. Yn sicr, mi fyddwn ni yn codi hynny. Mi ddylai pob Aelod fod yn ymwybodol, a diolch am fy wneud i'n ymwybodol. Doeddwn i ddim yn gwybod hynny, ac mae'n bwysig bod Aelodau yn sôn wrthyf i fel fy mod i'n gallu dod â datrysiad gerbron. Mi ydym ni, wrth gwrs, yn parchu pob Aelod yn y Siambr hon.  O ran y pwynt cyntaf, dwi'n gobeithio eich bod chi wedi gweld y bydd y Gweinidog Cabinet dros Addysg a'r Gymraeg yn dod â datganiad ar flaenoriaethau gerbron yn fuan. Yn amlwg, mae cyllid yn rhan bwysig o hyn. Rydyn ni yn deall y trafferthion y mae nifer o ysgolion wedi eu hwynebu. Mae hynny wedi bod yn wybyddus iawn drwy waith achos a'r holl gyfathrebu sydd wedi bod gan Aelodau i ni fel Llywodraeth a'r Llywodraeth flaenorol. Felly, yn sicr, mi fydd yna gyfle i holi'r Gweinidog Cabinet dros addysg yn fuan iawn ar y mater hwnnw. Thank you very much. I'm sorry to hear that that happened. Certainly we will raise that. All Members should be aware of such visits, and thank you for making me aware of that. I did not know, and it is important that Members do tell me so that I can find solutions to these problems. We, of course, respect all Members in this Chamber. In terms of the initial point, I hope that you will have seen that the Cabinet Minister for Education and the Welsh Language will bring forward a priorities statement soon. Clearly, funding is an important part of this. We do understand the difficulties faced by a number of schools. That has been well known through casework and all the communications that there have been from Members to this Government and the previous Government. So, certainly, there will be an opportunity to question the Cabinet Minister for education very soon on that issue. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762700 166 En 2026-06-02T14:49:59 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=4803&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=4803&l=cy 260602-4 4. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes 4. Business Statement and Announcement C 518 518 Lindsay Whittle AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=518 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=518 Whittle, Lindsay I cannot tell you how proud I am standing to ask a question to a Plaid Cymru Minister for the first time, especially a Minister I respect—but I've always respected all Ministers. [Laughter.] That's my style. That's my style. Trefnydd, can we have a statement from the Cabinet Minister for Finance on what support can be available to the businesses that could lose out following the decision to end greyhound racing in Wales at Ystrad Mynach? Most of the last Senedd Members, including me, voted to end this practice. I think it was the right decision, as times and public attitudes have shifted. But it's right, too, that we offer support and assistance to businesses that participated in supplying what was once a very popular sport in Wales, and any statement on how we can help mitigate these impacts would be welcome. Thank you. Diolch yn fawr. Ni allaf i ddweud wrthych chi pa mor falch ydw i o gael sefyll i ofyn cwestiwn i Weinidog Plaid Cymru am y tro cyntaf, yn enwedig Gweinidog yr wyf i'n ei barchu—ond rwyf i bob amser wedi parchu pob Gweinidog. [Chwerthin.] Dyna fy steil. Dyna fy steil. Drefnydd, a gawn ni ddatganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid ar ba gymorth y gall fod ar gael i'r busnesau a allai fod ar eu colled yn dilyn y penderfyniad i ddileu rasio milgwn yng Nghymru yn Ystrad Mynach? Pleidleisiodd y rhan fwyaf o Aelodau olaf y Senedd, gan fy nghynnwys i, o blaid dileu'r arfer hwn. Rwy'n credu mai dyma'r penderfyniad cywir, gan fod amseroedd ac agweddau'r cyhoedd wedi newid. Ond mae'n iawn, hefyd, ein bod ni'n cynnig cefnogaeth a chymorth i fusnesau a gymerodd ran yn cyflenwi'r hyn a oedd unwaith yn fath poblogaidd iawn o rasio yng Nghymru, a byddai unrhyw ddatganiad ar sut y gallwn ni helpu i liniaru'r effeithiau hyn i'w groesawu. Diolch. Diolch yn fawr. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762668 167 Cy 2026-06-02T14:50:00 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=4804&l=cy http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=4804&l=en 260602-4 4. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes 4. Business Statement and Announcement C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762675 168 Cy 2026-06-02T14:50:55 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=4859&l=cy http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=4859&l=en 260602-4 4. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes 4. Business Statement and Announcement C 426 426 Heledd Fychan AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=426 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Diolch yn fawr iawn i'r Aelod am y cwestiwn hwnnw.  Thank you very much to the Member for that question. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762676 169 En 2026-06-02T14:50:58 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=4862&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=4862&l=cy 260602-4 4. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes 4. Business Statement and Announcement C 426 426 Heledd Fychan AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=426 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Flattery does not guarantee a business statement, so let me be clear at the outset in terms of that. [Laughter.]  Nid yw geiriau teg yn gwarantu datganiad busnes, felly gadewch i mi fod yn glir ar y dechrau am hynny. [Chwerthin.]  16060 7 2026-06-02T13:30:01 762678 170 Cy 2026-06-02T14:51:05 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=4869&l=cy http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=4869&l=en 260602-4 4. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes 4. Business Statement and Announcement C 426 426 Heledd Fychan AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=426 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd O ran y cwestiwn, yn amlwg, mi fyddwn ni'n parchu'r penderfyniad a wnaed gan y Senedd ddiwethaf. Mae Deddf Gwahardd Rasio Milgwn (Cymru) 2026 yn darparu cyfnod pontio clir o fis Ebrill 2027 i 2030 i gefnogi dirwyn y diwydiant i ben yn drefnus. Mae'r amserlen hon â'r bwriad o alluogi busnesau a chymunedau sydd wedi'u heffeithio arnynt i gael mynediad at gymorth wedi ei dargedu wrth i newidiadau ddod i rym. Trwy'r grŵp gweithredu, mi fyddwn ni fel Llywodraeth yn gweithio'n agos gyda'r diwydiant i reoli effeithiau a darparu canllawiau ymarferol.  In terms of the question, clearly we will respect the decision made by the last Senedd. The Prohibition of Greyhound Racing (Wales) Act 2026 provides a clear transition period from April of 2027 to 2030 to support the winding up of the industry in an orderly manner. This timetable was put in place to enable the businesses and communities affected to access targeted support as the changes come into force. Through the action group, the Government will be working closely with the industry to manage the impacts and to provide practical guidance. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762681 171 Cy 2026-06-02T14:51:42 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=4906&l=cy http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=4906&l=en 260602-4 4. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes 4. Business Statement and Announcement C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 The Llywydd Y Llywydd Irranca-Davies, Huw Ac yn olaf, Drefnydd, Jayne Bryant.  And finally, Trefnydd, Jayne Bryant.  16060 7 2026-06-02T13:30:01 762684 172 En 2026-06-02T14:51:46 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=4910&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=4910&l=cy 260602-4 4. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes 4. Business Statement and Announcement C 5038 5038 Jayne Bryant AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5038 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5038 Bryant, Jayne Diolch, Lywydd. Trefnydd, as it's Volunteers Week, I'd like to ask for a statement on support for the voluntary sector. There are over 46,000 voluntary organisations in Wales, with one third of the adult population volunteering. And we also know that many young people choose to give up their time to help others. The Wales Council for Voluntary Action have calculated that, last year, voluntary organisations saved the public sector around £1.4 billion, and their total contribution to Wales in 2025 was estimated to be at least £9.1 billion. The Gwent Association of Voluntary Organisations, GAVO, is the largest county voluntary council in Wales, and it's fast approaching 100 years of supporting volunteers in Newport and Islwyn and wider Gwent. As a Co-operative Party member, I was very glad that Welsh Labour pledged to double the number of co-operatives and community-owned businesses, safeguard funding for community cohesion workers, and expand the system of volunteering credits. So, I'd like a statement on how the current Welsh Government plans to support volunteers and voluntary organisations, who are the bedrock of our communities all year round.  Diolch, Lywydd. Drefnydd, gan ei bod hi'n Wythnos Gwirfoddolwyr, hoffwn i ofyn am ddatganiad am gefnogaeth i'r sector gwirfoddol. Mae dros 46,000 o fudiadau gwirfoddol yng Nghymru, gyda thraean o'r boblogaeth oedolion yn gwirfoddoli. Ac rydyn ni hefyd yn gwybod bod llawer o bobl ifanc yn dewis rhoi o'u hamser i helpu eraill. Mae Cyngor Gweithredu Gwirfoddol Cymru wedi cyfrifo, y llynedd, fod mudiadau gwirfoddol wedi arbed tua £1.4 biliwn i'r sector cyhoeddus, a'r amcangyfrif yw bod cyfanswm eu cyfraniad i Gymru yn 2025 o leiaf £9.1 biliwn. Cymdeithas Mudiadau Gwirfoddol Gwent, GAVO, yw'r cyngor gwirfoddol sirol mwyaf yng Nghymru, ac mae'n prysur agosáu at 100 mlynedd o gefnogi gwirfoddolwyr yng Nghasnewydd ac Islwyn a Gwent yn ehangach. Fel aelod o'r Blaid Gydweithredol, roeddwn i'n falch iawn bod Llafur Cymru wedi addo dyblu nifer y cwmnïau cydweithredol a busnesau cymunedol, diogelu cyllid i weithwyr cydlyniant cymunedol, ac ehangu'r system o gredydau gwirfoddoli. Felly, hoffwn i ddatganiad ar sut mae Llywodraeth bresennol Cymru yn bwriadu cefnogi gwirfoddolwyr a mudiadau gwirfoddol, sy'n sail gadarn i'n cymunedau, drwy gydol y flwyddyn.  16060 7 2026-06-02T13:30:01 762691 173 Cy 2026-06-02T14:52:59 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=4983&l=cy http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=4983&l=en 260602-4 4. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes 4. Business Statement and Announcement C 426 426 Heledd Fychan AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=426 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Wel, gaf i ddiolch i'r Aelod am godi mater o bwys mawr? Mae gwirfoddolwyr, wrth gwrs, yn chwarae rôl mor hanfodol ac allweddol, ac mi fyddwch chi wedi clywed nifer ohonon ni sydd rŵan yn y Cabinet pan oeddem ni yn yr wrthblaid yn mynegi pryder ynglŷn â diffyg cefnogaeth i sefydliadau a pha mor fregus oedd nifer o wasanaethau oherwydd yr angen am wirfoddolwyr, ond hefyd pa mor anodd ydy hi i wirfoddolwyr allu parhau yn y rolau hanfodol hyn.  Mae'r Gweinidog perthnasol wedi clywed yr alwad yma. Dwi'n gwybod ei bod hi'n awyddus i gael cyfle i wneud datganiad ar hyn, ond, yn sicr, mi fedraf, yn ddiamwys, rhoi'r sicrwydd hwn i bob Aelod yma: ein bod ni'n gwerthfawrogi'r sector hwn yn fawr, ein bod ni'n diolch i bob gwirfoddolwr am y gwaith diflino maen nhw'n ei wneud yn ein cymunedau ni bob dydd, ac, yn sicr, mi welwch chi'r ymrwymiad hwnnw gan y Llywodraeth hon i'w cefnogi nhw.  Well, may I thank the Member for raising an issue of great importance? Volunteers, of course, play such a crucial role and a key role, and you will have heard many of us who are now in the Cabinet when we were opposition Members expressing concerns about the lack of support for these organisations and how vulnerable many services were because of the need for volunteers, but also because of how difficult it is for volunteers to continue in these crucial roles. The relevant Minister will have heard your call. I know that she is eager to have an opportunity to make a statement on this, but, certainly, I can tell you unambiguously, and all Members here, that we do appreciate this sector very much, that we thank every volunteer for the tireless work that they do in our communities every day, and, certainly, you will see that commitment to support them from this Government. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762696 174 Cy 2026-06-02T14:53:55 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=5039&l=cy http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=5039&l=en 260602-4 4. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes 4. Business Statement and Announcement C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 The Llywydd Y Llywydd Irranca-Davies, Huw Diolch yn fawr, Drefnydd.  Thank you very much, Trefnydd. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762698 175 Cy 2026-06-02T14:53:57 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=5041&l=cy http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=5041&l=en 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal 5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Health and Care Priorities C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 The Llywydd Y Llywydd Irranca-Davies, Huw Rydyn ni'n symud ymlaen nawr at yr eitem nesaf, y datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: blaenoriaethau ar gyfer iechyd a gofal. Galwaf nawr ar y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal, Mabon ap Gwynfor.  We'll move on now to our next item, which is a statement by the Cabinet Minister for Health and Care: health and care priorities. I now call on the Cabinet Minister for Health and Care, Mabon ap Gwynfor. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762699 176 Cy 2026-06-02T14:54:14 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=5058&l=cy http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=5058&l=en 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal 5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Health and Care Priorities C 269 269 Mabon ap Gwynfor AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=269 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269 Cabinet Minister for Health and Care Y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal ap Gwynfor, Mabon Diolch yn fawr iawn, Lywydd. Dwi'n falch o gael siarad yn y Siambr yma am y tro cyntaf fel Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal ac o gael cynrychioli sector sydd, mewn cymaint o ffyrdd, yn adlewyrchu ein rhinweddau gorau ni fel cymdeithas ac fel cenedl. Does dim amheuaeth bod y Llywodraeth yma wedi etifeddu system iechyd sy'n wynebu sawl argyfwng ac sydd, o bosib, mewn sefyllfa fwy ansicr a bregus nag y bu hi erioed. Ar draws nifer o feysydd amrywiol, mae cleifion a staff fel ei gilydd yn cael eu gadael i lawr. Mae'r rhestrau aros sydd wedi cronni yn cyfateb i ran helaeth o'r boblogaeth, ac mae rhai ohonyn nhw wedi bod yn y sefyllfa yma ers blynyddoedd. Mae adrannau brys yn gwegian o dan bwysau galw di-baid a diffyg capasiti, tra bod arferion anniogel, fel gofal mewn coridorau, yn cael eu normaleiddio. Mae’r safonau gofal ar gyfer cyflyrau fel canser yn dal i lusgo ymhell y tu ôl i’r hyn y byddem ni’n ei ddisgwyl. Mae diffyg cydraddoldeb mewn iechyd yn ôl daearyddiaeth, dosbarth, hil a rhyw yn dal i fod wedi gwreiddio’n ddwfn. Mae ein gweithlu ymroddedig yn gweithio o dan bwysau cynyddol, ac mae’r pwysau ariannol yn ddifrifol o hyd. Yn y cyfamser, mae'r galw'n cynyddu, y boblogaeth yn heneiddio a'r anghenion yn mynd yn fwy cymhleth. Yn syml, mae'r symptomau’n ddifrifol a’r unig iachâd yw gweithredu beiddgar a radical. Yn ystod ymgyrch yr etholiad, fe wnes i addo gweithredu yn ysbryd Bevan ac arwain proses o adnewyddu yn ein system iechyd a gofal, i adfer ein gwasanaeth iechyd gwerthfawr i’w briod le fel gwasanaeth y gallwn fod yn falch ohono fel gwlad, ac sy’n destun eiddigedd i weddill y byd. Fydd hyn ddim yn waith hawdd, a fydd o ddim yn digwydd dros nos, ond mae’r gwaith yn dechrau rŵan, ac mi fyddwn ni’n cydio yn y mandad am newid a gafodd ei fynegi mor glir gan bobl Cymru yn y blwch pleidleisio, ac yn mynd ati’n ddiflino i sicrhau’r gwelliannau maen nhw wir yn eu haeddu. Dwi’n gwybod y bydd y llu o staff ymroddedig sy’n gweithio ym mhob rhan o’r system iechyd a gofal yn rhannu'r un dyhead. Fy mlaenoriaeth i ar unwaith ydy taclo’r rhestrau aros sydd wedi cronni. Mae hyn wedi bod yn faen melin am wddf yr NHS yn llawer rhy hir, ac mae’n rhoi straen annerbyniol ar staff a chleifion fel ei gilydd. Mae gorfod aros blynyddoedd am driniaeth, gyda'r holl boen a phryder sy’n dod yn sgil hynny, yn realiti annioddefol i lawer gormod o bobl ar hyd a lled Cymru, a dwi'n gwbl benderfynol o droi'r dudalen ar y gwaddol truenus yma unwaith ac am byth.  Thank you very much, Llywydd. I'm proud to speak in this Chamber for the first time as Cabinet Minister for Health and Care and to represent a sector that in so many ways reflects our very best qualities as a society and as a nation. But I'm under no illusions that this Government has inherited a health system beset by crises and that is perhaps more precarious and more vulnerable than at any point in its history. Across a range of areas, patients and staff alike are being let down. The waiting list backlog encompasses a significant proportion of the population, with some having been in this position for years on end. Emergency departments are buckling under the strain of relentless demand and insufficient capacity, whilst unsafe practices, such as corridor care, are becoming normalised. Standards of care for conditions such as cancer continue to lag far behind where we would expect them to be. Health inequalities along the lines of geography, class, race and gender remain stubbornly entrenched. Our valiant but beleaguered workforce is stretched, and financial pressures remain acute. Meanwhile, demand is rising, our population is ageing and needs are becoming more complex. Simply put, the symptoms are stark and nothing less than bold, radical action can be the cure.    During the election campaign, I promised to channel the spirit of Bevan and to lead a process of renewal in our health and care system, to restore our precious NHS to its rightful place as the pride of our nation, and the envy of the world. This won’t be easy and it won’t be done overnight, but the work starts now, and we will seize the mandate for change voiced so clearly by the people of Wales at the ballot box to relentlessly deliver the improvements that they sorely deserve. I know that the legions of devoted and dedicated staff across the health and care system share this same burning sense of ambition. My immediate priority is to tackle the waiting list backlog. These, for too long, have been a debilitating millstone around the neck of the NHS and are imposing unacceptable strains on staff and patients alike. Having to wait years for treatment, with all the pain and anxiety that that entails, is an intolerable reality for far too many people the length and breadth of Wales, and I am determined to turn the page on this sorry legacy once and for all.      16060 7 2026-06-02T13:30:01 762660 177 Cy 2026-06-02T14:55:00 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=5104&l=cy http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=5104&l=en 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal 5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Health and Care Priorities C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762664 178 En 2026-06-02T14:56:45 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=5209&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=5209&l=cy 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal 5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Health and Care Priorities C 269 269 Mabon ap Gwynfor AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=269 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269 ap Gwynfor, Mabon We will do this by implementing an ambitious national programme to expand surgical and diagnostic hubs across Wales to reduce waiting times, improve access and increase capacity. My officials are already in the process of convening the expert independent group who will be responsible for developing the delivery plan for 10 such hubs over the next four years, and I look forward to regularly updating the Senedd on its progress.   We're also finalising a new approach to planned care over the next 18 months, clinically led, nationally directed, and with a clear emphasis on service modernisation. Through these measures, we will see two-year waits eliminated within a matter of months and the overall backlog reduced to pre-pandemic levels before the end of this Senedd term. But this isn’t just a case of addressing the immediate pressures of long waits, as urgent as they are; it’s putting the foundations in place so that we’re never in this position again and to ensure that the NHS can sustainably manage demand. That's why our plan for surgical hubs is predicated on reinforcing local capacity and expertise first and foremost, creating centres of excellence for long-neglected specialisms such as ophthalmology, and providing vital training opportunities for medical graduates. No more will the Welsh Government chase short-term sticking-plaster solutions at the expense of long-term planning, strategic coherence and prudent, targeted investment. This will be complemented by long-overdue reforms in both primary and social care. It's abundantly clear that, from a structural perspective, the health and social care landscape reflects the needs of yesterday, rather than those of today and tomorrow, and the implications of the chronic neglect of primary care and social care are plain for all to see: A&E has become an extension of the GP surgery, while hospital beds have become long-term homes for far too many people whose needs could be better and more holistically served in the comfort of the community. That's why we will expand access to out-of-hours primary care to ease pressure on hospitals, underpinned by our commitment to recruit up to 100 new salaried GPs. Work is already under way, with our partners, to scope a detailed review of funding for general practice to develop options that are balanced, transparent and evidence based. We're proud to have been the party that initiated the programme to establish a fully integrated national care service for Wales, and, in Government, we will make further purposeful strides in this direction so that wherever people live in Wales they can expect the same high standard of care and support. We will also expand community care, strengthen discharge planning and work in partnership with local government and carers to build a system that truly wraps around the individual, because, for too long, the system has been centred on hospital care. We are shifting focus so that people spend less time in hospital and more time living well, independently in their own homes and communities. This whole-system transformation must go hand in hand with fundamental reforms to the governance architecture of the NHS. Governance might not be the most eye-catching policy area, but it is essential to unlocking improvements in performance, accountability and collaboration. To this end, we'll strengthen the role of the regional partnership boards to support closer working between health boards, local authorities and key partners, bringing people together to solve problems, with a clear focus on whether it is making a difference for those we serve. In far too many areas, the NHS remains an analogue institution in a digital age. I'm determined to change this through our 10-year digital and data strategy, to ensure that our health system has the infrastructure and the skills to be at the cutting edge of innovation. A 'once for Wales' approach to digital, data and artificial intelligence and modern infrastructure will help the system work as one, cut duplication, boost productivity and direct more resource to front-line care. The staff who work with dedication and commitment to deliver high-quality care are the lifeblood of the NHS in Wales. We must empower and support them, with the right people in the right teams and places, and leadership that creates a culture where staff feel valued, safe and able to deliver. I've been clear that we need a long-term workforce strategy for NHS Wales, and, in the autumn, I'll publish this strategy. Working in partnership, we will develop and set out a strategic framework, with clear short-, medium- and long-term commitments, tangible actions and annual review of progress and priorities. This agile framework will mean we can proactively plan and develop our workforce to support our key priorities, such as reducing waiting times and a focus on cancer. I'm also keenly aware of the difficulties faced by graduates in securing employment, including most recently amongst nursing, midwifery and paramedic cohorts. Wales fares poorly when it comes to retaining the wealth of talent we nurture here, and I'm determined to change this. I will be bringing partners together shortly to consider both immediate actions to support this year’s graduates and what more can be done to avoid similar problems in the future. But we can't spend all our time firefighting. We must also take bold action on population health and inequality if we are to create a health and care system fit for the future.  Byddwn ni'n gwneud hyn drwy weithredu rhaglen genedlaethol uchelgeisiol i ehangu canolfannau llawfeddygol a diagnostig ledled Cymru i leihau amseroedd aros, gwella mynediad a chynyddu capasiti. Mae fy swyddogion eisoes yn y broses o gynnull y grŵp annibynnol arbenigol a fydd yn gyfrifol am ddatblygu'r cynllun cyflawni ar gyfer 10 canolfan o'r fath dros y pedair blynedd nesaf, ac edrychaf ymlaen at roi'r wybodaeth ddiweddaraf i'r Senedd yn rheolaidd am ei chynnydd. Rydym hefyd yn cwblhau dull newydd o ofal wedi'i gynllunio dros y 18 mis nesaf, dan arweiniad clinigol, wedi'i gyfarwyddo'n genedlaethol, a gyda phwyslais clir ar foderneiddio gwasanaethau. Trwy'r mesurau hyn, byddwn yn gweld arosiadau dwy flynedd yn cael eu dileu o fewn misoedd a'r ôl-groniad cyffredinol yn cael ei leihau i lefelau cyn y pandemig cyn diwedd tymor y Senedd hon. Ond nid yw hyn yn achos o fynd i'r afael â phwysau uniongyrchol arosiadau hir, er eu bod yn fater o frys; mae'n rhoi'r sylfeini ar waith fel na fyddwn byth yn y sefyllfa hon eto ac i sicrhau bod y GIG yn gallu rheoli'r galw yn gynaliadwy. Dyna pam mae ein cynllun ar gyfer canolfannau llawfeddygol yn seiliedig ar atgyfnerthu capasiti ac arbenigedd lleol yn gyntaf oll, creu canolfannau rhagoriaeth ar gyfer arbenigeddau sydd wedi'u hesgeuluso ers amser maith, fel offthalmoleg, a darparu cyfleoedd hyfforddi hanfodol i raddedigion meddygol. Ni fydd Llywodraeth Cymru bellach yn mynd ar drywydd atebion plastr glynu tymor byr ar draul cynllunio tymor hir, cydlyniant strategol a buddsoddiad darbodus, wedi'i dargedu. Bydd hyn yn cael ei ategu gan ddiwygiadau hirddisgwyliedig mewn gofal sylfaenol a chymdeithasol. Mae'n hollol amlwg, o safbwynt strwythurol, bod y dirwedd iechyd a gofal cymdeithasol yn adlewyrchu anghenion ddoe, yn hytrach na rhai heddiw ac yfory, ac mae goblygiadau esgeulustod cronig ym meysydd gofal sylfaenol a gofal cymdeithasol yn amlwg i bawb: mae adrannau damweiniau ac achosion brys wedi dod yn estyniad o'r feddygfa, tra bod gwelyau ysbyty wedi dod yn gartrefi hirdymor i lawer gormod o bobl y gallai eu hanghenion gael eu diwallu'n well ac yn fwy cyfannol yng nghysur y gymuned. Dyna pam y byddwn yn ehangu mynediad at ofal sylfaenol y tu allan i oriau er mwyn lleddfu'r pwysau ar ysbytai, wedi'i ategu gan ein hymrwymiad i recriwtio hyd at 100 o feddygon teulu cyflogedig newydd. Mae gwaith eisoes ar y gweill, gyda'n partneriaid, i gwmpasu adolygiad manwl o gyllid ar gyfer ymarfer cyffredinol i ddatblygu opsiynau sy'n gytbwys, yn dryloyw ac yn seiliedig ar dystiolaeth. Rydym yn falch o fod y blaid a gychwynnodd y rhaglen i sefydlu gwasanaeth gofal cenedlaethol cwbl integredig i Gymru, ac, yn y Llywodraeth, byddwn yn gwneud camau pwrpasol pellach i'r cyfeiriad hwn fel y gallant ddisgwyl yr un safon uchel o ofal a chefnogaeth ble bynnag y mae pobl yn byw yng Nghymru. Byddwn hefyd yn ehangu gofal cymunedol, cryfhau cynllunio rhyddhau a gweithio mewn partneriaeth â llywodraeth leol a gofalwyr i greu system sy'n wirioneddol yn cofleidio'r unigolyn, oherwydd, ers gormod o amser, mae'r system wedi bod yn canolbwyntio ar ofal ysbyty. Rydym yn newid ffocws fel bod pobl yn treulio llai o amser yn yr ysbyty a mwy o amser yn byw'n dda, yn annibynnol yn eu cartrefi a'u cymunedau eu hunain. Mae'n rhaid i'r trawsnewidiad system gyfan fynd law yn llaw â diwygiadau sylfaenol i bensaernïaeth llywodraethu'r GIG. Efallai nad llywodraethu yw'r maes polisi mwyaf trawiadol, ond mae'n hanfodol i ddatgloi gwelliannau mewn perfformiad, atebolrwydd a chydweithio. I'r perwyl hwn, byddwn yn cryfhau rôl y byrddau partneriaeth rhanbarthol i gefnogi gweithio agosach rhwng byrddau iechyd, awdurdodau lleol a phartneriaid allweddol, gan ddod â phobl at ei gilydd i ddatrys problemau, gyda phwyslais cryf i weld a yw'n gwneud gwahaniaeth i'r rhai rydym ni'n eu gwasanaethu. Mewn llawer gormod o feysydd, mae'r GIG yn parhau i fod yn sefydliad analog mewn oes ddigidol. Rwy'n benderfynol o newid hyn trwy ein strategaeth ddigidol a data 10 mlynedd, er mwyn sicrhau bod gan ein system iechyd y seilwaith a'r sgiliau i fod ar flaen y gad o ran arloesi. Bydd dull 'unwaith i Gymru' tuag at ddigidol, data a deallusrwydd artiffisial a seilwaith modern yn helpu'r system i weithio fel un, lleihau dyblygu, rhoi hwb i gynhyrchiant a chyfeirio mwy o adnoddau at ofal rheng flaen. Y staff sy'n gweithio gydag ymroddiad ac ymrwymiad i ddarparu gofal o ansawdd uchel yw enaid y GIG yng Nghymru. Rhaid i ni eu grymuso a'u cefnogi, gyda'r bobl gywir yn y timau a'r lleoedd cywir, ac arweinyddiaeth sy'n creu diwylliant lle mae staff yn teimlo eu bod yn cael eu gwerthfawrogi, yn ddiogel ac yn gallu cyflawni. Rwyf wedi bod yn glir bod angen strategaeth gweithlu hirdymor arnom ar gyfer GIG Cymru, ac, yn yr hydref, byddaf yn cyhoeddi'r strategaeth hon. Gan weithio mewn partneriaeth, byddwn yn datblygu ac yn gosod fframwaith strategol, gydag ymrwymiadau tymor byr, canolig a thymor hir clir, camau gweithredu diriaethol ac adolygiad blynyddol o gynnydd a blaenoriaethau. Bydd y fframwaith ystwyth hwn yn golygu y gallwn gynllunio a datblygu ein gweithlu yn rhagweithiol i gefnogi ein blaenoriaethau allweddol, megis lleihau amseroedd aros a ffocws ar ganser. Rwyf hefyd yn ymwybodol iawn o'r anawsterau sy'n wynebu graddedigion wrth sicrhau cyflogaeth, gan gynnwys yn ddiweddar iawn ymhlith carfannau nyrsio, bydwreigiaeth a pharafeddygol. Mae Cymru'n gwneud yn wael o ran cadw'r cyfoeth o dalent yr ydym yn ei feithrin yma, ac rwy'n benderfynol o newid hyn. Byddaf yn dod â phartneriaid at ei gilydd cyn bo hir i ystyried camau gweithredu uniongyrchol i gefnogi graddedigion eleni a beth mwy y gellir ei wneud i osgoi problemau tebyg yn y dyfodol. Ond ni allwn dreulio ein holl amser yn delio â phroblemau sy'n codi. Rhaid i ni hefyd gymryd camau beiddgar ynghylch iechyd poblogaeth ac anghydraddoldeb os ydym am greu system iechyd a gofal sy'n addas ar gyfer y dyfodol.   16060 7 2026-06-02T13:30:01 762665 179 Cy 2026-06-02T14:55:02 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=5106&l=cy http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=5106&l=en 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal 5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Health and Care Priorities C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762671 180 En 2026-06-02T15:00:00 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=5404&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=5404&l=cy 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal 5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Health and Care Priorities C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762683 181 Cy 2026-06-02T15:02:23 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=5547&l=cy http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=5547&l=en 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal 5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Health and Care Priorities C 269 269 Mabon ap Gwynfor AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=269 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269 ap Gwynfor, Mabon Lywydd, mae iechyd a lles ein poblogaeth a dyfodol yr NHS yn dibynnu ar atal salwch y mae’n bosib ei osgoi ac ar ddarparu gofal yn gynt, yn y lle iawn ar yr adeg iawn. Mi fyddaf i’n dod ag arweinwyr system, awdurdodau lleol a chlinigwyr at ei gilydd i yrru’r newid hwnnw a thrawsnewid y ffordd mae gwasanaethau’n cael eu cynllunio, eu comisiynu a’u darparu ar hyd a lled Cymru. Mae’n rhaid rhoi pwyslais ar atal, ac mae penodi’r Dirprwy Weinidog dros Iechyd Cyhoeddus ac Ataliol yn arwydd o hynny. Mi fyddwn ni’n gweithredu ar draws y Cabinet a gyda phartneriaid i daclo’r ffactorau ehangach sy’n achosi iechyd gwael, i leihau anghydraddoldeb ac i wella canlyniadau iechyd, gan gynnwys tlodi plant, bwyta’n iach, gweithgarwch corfforol, tai a chyflogaeth. Mi fyddwn ni’n symud i ffwrdd oddi wrth reoli salwch, ac yn rhoi’r pwyslais ar sicrhau bod gan bobl y modd i fyw bywydau iachach a hapusach. A thra byddaf i wrth y llyw, fyddaf i ddim yn mesur llwyddiant ar sail nifer y bobl sydd yn yr ysbyty, ond yn hytrach ar sail y nifer na fu'n rhaid iddyn nhw fynd yno yn y lle cyntaf. Yn olaf, mae'n rhaid i ni hefyd fod yn effro i’r bygythiadau gwirioneddol i statws yr NHS fel sefydliad dan berchnogaeth gyhoeddus sydd ar gael am ddim pan fo’i angen. Dwi’n credu'n angerddol fod y gwasanaeth iechyd yn eiddo i bobl Cymru, heddiw ac am byth, a dwi’n addo gwneud pob peth yn fy ngallu i’w amddiffyn yn erbyn y biliwnyddion anatebol a’u gweision gwleidyddol fyddai’n ceisio elwa ar ein hased cenedlaethol mwyaf gwerthfawr. Lywydd, yr hyn dwi wedi'i nodi heddiw ydy’r camau cyntaf ar hyd llwybr hirdymor o adnewyddu. Dwi’n hollol ymwybodol o faint yr her, a wnaf i ddim addo bydd canlyniadau cadarnhaol i'n hagenda i’w gweld yn amlwg yn syth bìn, achos dwi ddim yma i chwilio am ddatrysiadau cyflym ac atebion hawdd, ac mi ddylai hynny fod yn wir am unrhyw un sy’n credu yn yr hyn sydd orau i’r NHS. Ond, drwy ganolbwyntio’n llwyr ar ein nod terfynol, dwi’n ffyddiog y byddwn ni, erbyn diwedd tymor y Senedd yma, wedi dechrau ysgrifennu pennod newydd, ddisglair yn hanes ein system iechyd a gofal cymdeithasol. Mi fyddwn ni’n mynd ati’n ddi-oed, drwy uchelgais a gweithredu pendant, i ddiogelu’r gwasanaeth iechyd a chreu Cymru iachach a thecach gyda system iechyd a gofal sy’n rhoi pobl yn gyntaf ac yn cyflawni’r newid sydd ei angen ar ein cenedl. Diolch. Llywydd, the health and well-being of our population and the future of the NHS depend on preventing avoidable ill health and delivering care earlier, in the right place at the right time. I will bring together system leaders, local authorities and clinicians to drive that shift and to transform how services are planned, commissioned and delivered across Wales. There must be a focus on prevention, demonstrated by the appointment of the Deputy Minister for Public and Preventative Health. We will act across Cabinet and with partners to tackle the wider determinants of poor health, to reduce inequalities and to improve health outcomes, including tackling child poverty, healthy eating, physical activity, housing and employment. We will move away from managing sickness to ensuring that people have the means to lead healthier and happier lives. And on my watch, I won’t measure success on the basis of the number of people in hospital, but rather by the number who didn’t have to go there in the first place. Finally, we must also be alive to the very real threats to the status of the NHS as a publicly owned institution that is free at the point of need. I'm a passionate believer in that the NHS belongs to the people of Wales, today and forever, and I pledge to defend it with every fibre of my being against the unaccountable billionaires and their political pawns who would seek to profit from our most precious national asset. Llywydd, what I have set out today are the first steps along a long-term path of renewal. I'm under no illusions as to the scale of the challenge, and I won’t promise that the benefits of our agenda will manifest immediately, because I'm not here to indulge in quick fixes and easy answers, and nor should anyone who truly has the best interests of the NHS at heart. But, through our laser focus on the ultimate destination, I'm confident that, by the end of this Senedd term, we'll have started to write a bright new chapter in the history of our health and social care system. With urgency, decisive action and ambition, we will protect the NHS and build a healthier, fairer Wales with a health and care system that puts people first and delivers the change our nation needs. Thank you. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762685 182 Cy 2026-06-02T15:05:00 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=5704&l=cy http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=5704&l=en 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal 5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Health and Care Priorities C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762688 183 En 2026-06-02T15:05:04 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=5708&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=5708&l=cy 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal 5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Health and Care Priorities C 8585 8585 James Evans AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=8585 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8585 Evans, James Can I thank the Cabinet Minister for his statement today and welcome him to his new role? I’d like to take this opportunity to thank all our NHS staff and health and social care staff across Wales. Health and care is one of the greatest responsibilities any Minister can hold, because behind every statistic is a person, a family, and often someone who has waited far too long. You have said, Cabinet Minister, that the system is beset by crisis. You’ve said patients and staff are being failed. You’ve said emergency departments are buckling. You’ve said corridor care is becoming normalised. You’ve said cancer is lagging behind. You’ve said the workforce is stressed and financial pressures are acute. On that assessment, Cabinet Minister, you are right. But here is the problem: you cannot diagnose a crisis and then prescribe another strategy. The people of Wales do not need another speech about renewal. They need treatment; they need appointments; they need operations; they need an ambulance to arrive on time, and they need to see a GP. The Welsh NHS doesn’t need any more slogans; it needs delivery. You talked about the spirit of Bevan. Well, Bevan did not build the NHS with a press release or something swanky on social media. He delivered it. And now that is the real test for you. And there are areas where we can agree. We support a health service free at the point of delivery. We support better prevention. We support GP services, faster cancer diagnosis, improved dementia support, proper support for unpaid carers, and a social care system that treats care workers with the respect that they deserve. But warm words will not be enough: Wales has had plans after plans, target after target and promise after promise, and what patients need now is a Government prepared to be judged on results. On waiting lists, you said the immediate priority is to tackle the backlog. You promised that two-year waits will be eliminated within a matter of months and the overall backlog will be reduced to pre-pandemic levels before the end of this Senedd term. So, let us have a straight answer today: how many months? Three, six, nine? Because 'within months' might sound good in a press release, but it means very little to someone who’s waiting in pain at home for their operation. On surgical and diagnostic hubs, I welcome the principle—high-volume elective care hubs can make a real difference in areas such as orthopaedics, ophthalmology and general surgery. But you said an expert group is being convened to develop a delivery plan for 10 hubs across four years. So, where will they be? Where will each one open? Who will staff them? And how will rural patients be able to access them? Because a hub without staff is just a sign on the door. Wales has had enough of announcements that sound big on the day and then disappear into a system never to appear again. On primary and GP care, Cabinet Minister, I want to put this to you directly, because I’ve sat with you in this Chamber, I’ve sat with you in committee, and I have heard you, time and time again, call for more support and more funding for primary care. You also backed the Health and Social Care Committee’s report in the previous Senedd on GP practices in Wales. Now you’re no longer asking the questions; you are the person who has to answer them. So, will you implement those recommendations in full: yes or no? On social care, you are right: too many people are stuck in hospital beds because care is not available in the community. That is bad for patients, bad for families and bad for the NHS. But a national care service must not become another expensive layer of bureaucracy. So, will you guarantee today that money will go to front-line care, not more boards, not more structures and not more administration in Cathays Park? On unpaid carers, Wales does rely on these every single day. They save our public purse billions of pounds. They feel invisible, exhausted and unsupported. And timely carers’ needs assessments are welcome, but they must lead to real support—respite, practical advice and emergency help when families need it—and we need that now, not months down the line. On cancer, you admitted Wales is lagging behind. That is a serious admission, and I agree with you: Wales does need a cancer action plan. So, I ask you: when will it be published? Is it going to include proper targets for diagnosis, for treatment, for outcomes? Let’s have the answer. On workforce, you said a long-term strategy will come in the autumn. Cabinet Minister, autumn is becoming this Welsh Government’s waiting room, isn’t it? Because everything you want to seem to be doing is going to be done in the autumn. We have staff pressures now; we have graduates worried about jobs, we have vacancies, now. What immediate action are you going to take before the autumn, because time is ticking? And on prevention, I agree with you. We cannot keep treating in a system that actually waits for people to become seriously ill before acting. Sport, physical activity, reducing obesity and making sure people stay healthy are very important. So, can you outline, Cabinet Secretary—no that's the previous name; Cabinet Minister—how you're going to make sure money flows? I'll come to the end now, Presiding Officer; I can see you looking at me. Cabinet Minister, you have the biggest job in Government. You have made big promises to the people of Wales, and I'll just tell you that we will be watching; the people of Wales will be watching. You asked for power; now it is your time to deliver. Diolch. A gaf i ddiolch i'r Gweinidog Cabinet am ei ddatganiad heddiw a'i groesawu i'w rôl newydd? Hoffwn fanteisio ar y cyfle hwn i ddiolch i'n holl staff y GIG a staff iechyd a gofal cymdeithasol ledled Cymru. Iechyd a gofal yw un o'r cyfrifoldebau mwyaf i unrhyw Weinidog, oherwydd y tu ôl i bob ystadegyn mae person, teulu, ac yn aml rhywun sydd wedi aros yn llawer rhy hir. Rydych chi wedi dweud, Weinidog Cabinet, bod y system yng nghanol argyfwng. Rydych chi wedi dweud bod cleifion a staff yn cael eu siomi. Rydych chi wedi dweud bod adrannau brys yn sigo. Rydych chi wedi dweud bod gofal mewn coridor yn cael ei normaleiddio. Rydych chi wedi dweud bod canser ar ei hôl hi. Rydych chi wedi dweud bod y gweithlu dan straen ac mae pwysau ariannol yn acíwt. Ar yr asesiad hwnnw, Weinidog Cabinet, rydych chi'n iawn. Ond dyma'r broblem: ni allwch ddiagnosio argyfwng ac yna rhagnodi strategaeth arall. Nid oes angen araith arall ar bobl Cymru am adnewyddu. Mae angen triniaeth arnynt; mae angen apwyntiadau; mae angen gweithrediadau arnynt; mae angen ambiwlans arnynt i gyrraedd mewn pryd, ac mae angen iddynt weld meddyg teulu. Nid oes angen mwy o sloganau ar GIG Cymru; mae angen ei gyflawni. Fe wnaethoch chi sôn am ysbryd Bevan. Wel, wnaeth Bevan ddim creu'r GIG gyda datganiad i'r wasg neu rywbeth mawreddog ar y cyfryngau cymdeithasol. Fe gyflawnodd ef. A nawr dyna'r prawf go iawn i chi. Ac mae yna feysydd lle gallwn ni gytuno. Rydym yn cefnogi gwasanaeth iechyd am ddim yn y man darparu. Rydym yn cefnogi camau atal gwell. Rydym yn cefnogi gwasanaethau meddygon teulu, diagnosis canser cyflymach, gwell cymorth ym maes dementia, cefnogaeth briodol i ofalwyr di-dâl, a system gofal cymdeithasol sy'n trin gweithwyr gofal gyda'r parch y maent yn ei haeddu. Ond ni fydd geiriau twymgalon yn ddigon: mae Cymru wedi cael cynlluniau ar ôl cynlluniau, targed ar ôl targed ac addewid ar ôl addewid, a'r hyn sydd ei angen ar gleifion nawr yw Llywodraeth sy'n barod i gael ei barnu ar ganlyniadau. O ran rhestrau aros, dywedoch mai'r flaenoriaeth uniongyrchol yw mynd i'r afael â'r ôl-groniad. Fe wnaethoch chi addo y bydd arosiadau dwy flynedd yn cael eu dileu o fewn misoedd a bydd yr ôl-groniad cyffredinol yn cael ei leihau i'r lefelau cyn y pandemig cyn diwedd tymor y Senedd. Felly, gadewch i ni gael ateb uniongyrchol heddiw: sawl mis? Tri, chwech, naw? Oherwydd efallai y bydd 'o fewn misoedd' yn swnio'n dda mewn datganiad i'r wasg, ond mae'n golygu ychydig iawn i rywun sy'n aros mewn poen gartref am lawdriniaeth. O ran canolfannau llawfeddygol a diagnostig, rwy'n croesawu'r egwyddor—gall canolfannau gofal a gynlluniwyd cyfaint uchel wneud gwahaniaeth gwirioneddol mewn meysydd fel orthopaedeg, offthalmoleg a llawdriniaeth gyffredinol. Ond dywedoch fod grŵp arbenigol yn cael ei gynnull i ddatblygu cynllun cyflawni ar gyfer 10 canolfan dros bedair blynedd. Felly, ble fyddan nhw? Ble fydd pob un yn agor? Pwy fydd yn eu staffio? A sut bydd cleifion ardaloedd gwledig yn gallu cael mynediad atynt? Oherwydd dim ond arwydd ar y drws yw canolfan heb staff. Mae Cymru wedi cael digon o gyhoeddiadau sy'n swnio'n bwysig ar y diwrnod ac yna'n diflannu i mewn i system a byth yn ymddangos eto. O ran gofal sylfaenol a meddygon teulu, Weinidog Cabinet, rwyf am ddweud hyn wrthych chi'n uniongyrchol, oherwydd rydw i wedi eistedd gyda chi yn y Siambr hon, rydw i wedi eistedd gyda chi yn y pwyllgor, ac rwyf wedi eich clywed, dro ar ôl tro, yn galw am fwy o gefnogaeth a mwy o gyllid ar gyfer gofal sylfaenol. Fe wnaethoch hefyd gefnogi adroddiad y Pwyllgor Iechyd a Gofal Cymdeithasol yn y Senedd flaenorol ar bractisiau meddygon teulu yng Nghymru. Nawr nid ydych chi'n gofyn y cwestiynau mwyach; chi yw'r person sy'n gorfod eu hateb. Felly, a fyddwch chi'n gweithredu'r argymhellion hynny yn llawn: byddwch neu na fyddwch? O ran gofal cymdeithasol, rydych chi'n iawn: mae gormod o bobl yn sownd mewn gwelyau ysbyty oherwydd nad yw gofal ar gael yn y gymuned. Mae hynny'n ddrwg i gleifion, yn ddrwg i deuluoedd ac yn ddrwg i'r GIG. Ond ni ddylai gwasanaeth gofal cenedlaethol ddod yn haen ddrud arall o fiwrocratiaeth. Felly, a fyddwch chi'n gwarantu heddiw y bydd arian yn mynd i ofal rheng flaen, nid mwy o fyrddau, nid mwy o strwythurau ac nid mwy o weinyddiaeth ym Mharc Cathays? O ran gofalwyr di-dâl, mae Cymru'n dibynnu ar y rhain bob dydd. Maen nhw'n arbed biliynau o bunnau i'n pwrs cyhoeddus. Maen nhw'n teimlo'n anweledig, yn flinedig ac yn ddi-gefnogaeth. Ac mae croeso i asesiadau anghenion gofalwyr amserol, ond mae'n rhaid iddynt arwain at gefnogaeth go iawn—seibiant, cyngor ymarferol a chymorth brys pan fydd teuluoedd ei angen—ac mae angen hynny arnom nawr, nid misoedd i'r dyfodol. O ran canser, fe wnaethoch chi gyfaddef bod Cymru ar ei hôl hi. Mae hynny'n gyfaddefiad difrifol, ac rwy'n cytuno â chi: mae Cymru angen cynllun gweithredu canser. Felly, gofynnaf i chi: pryd fydd yn cael ei gyhoeddi? A yw'n mynd i gynnwys targedau priodol ar gyfer diagnosis, ar gyfer triniaeth, ar gyfer canlyniadau? Gadewch i ni gael yr ateb. O ran y gweithlu, dywedoch chi y bydd strategaeth hirdymor yn dod yn yr hydref. Weinidog Cabinet, mae'r hydref yn ymddangos fel pe bai'n ystafell aros i Lywodraeth Cymru, onid yw e'? Oherwydd mae'n ymddangos bod popeth rydych chi eisiau ei wneud yn mynd i gael ei wneud yn yr hydref. Mae gennym bwysau staff nawr; mae gennym raddedigion sy'n poeni am swyddi, mae gennym swyddi gwag, nawr. Pa gamau brys ydych chi'n mynd i'w cymryd cyn yr hydref, oherwydd mae'r cloc yn tician? Ac o ran atal, rwy'n cytuno â chi. Ni allwn barhau i drin, o fewn system sy'n aros i bobl fynd yn ddifrifol wael cyn gweithredu. Mae chwaraeon, gweithgarwch corfforol, lleihau gordewdra a gwneud yn siŵr bod pobl yn aros yn iach yn bwysig iawn. Felly, a allwch chi amlinellu, Ysgrifennydd Cabinet—na, dyna'r enw blaenorol; Weinidog Cabinet—sut ydych chi'n mynd i wneud yn siŵr bod arian yn llifo? Rwyf am ddiweddu nawr, Lywydd; rwyf yn eich gweld yn edrych arnaf. Weinidog Cabinet, mae gennych y swydd fwyaf yn y Llywodraeth. Rydych chi wedi gwneud addewidion mawr i bobl Cymru, ac rwyf am ddweud wrthych y byddwn yn gwylio; bydd pobl Cymru yn gwylio. Fe wnaethoch chi ofyn am bŵer; mae'n amser bellach i chi gyflawni. Diolch. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762686 184 En 2026-06-02T15:10:00 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=6004&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=6004&l=cy 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal 5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Health and Care Priorities C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762690 185 En 2026-06-02T15:10:48 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=6052&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=6052&l=cy 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal 5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Health and Care Priorities C 269 269 Mabon ap Gwynfor AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=269 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269 ap Gwynfor, Mabon Thank you, James, for those comments. I'd like to thank the opposition Member for raising some of the issues that he has. The Member was quite right in stating that we need to ensure that we thank the NHS and care staff in Wales—absolutely. They are working hard out there in very difficult circumstances, and I also extend my gratitude for all the work that they are doing. The Member said that he agreed with my assessment. If only he could agree with the diagnosis and the ideas that I have put forward as well. He did when he shared the committee with me, so I look forward to co-operating with the Member over the next few years in delivering these. When the Member says that it's not time for any more slogans, we need delivery, that's exactly a slogan in itself. But he says that the party that he's a member of supports an NHS free at the point of delivery. I welcome hearing that, but that's not what the leader of his party says in London. The leader of his party constantly refers to—[Interruption.]—constantly refers to the NHS not being paid out of taxation. How does he propose to pay for the NHS in Wales? I don't know. That's why we are committed to making sure that the NHS will be free at the point of delivery and owned by the people of Wales while Plaid Cymru is in Government. The Member spoke about the backlog that we have in the waiting times, and I referenced that in my opening speech, and, absolutely, this is about delivery. That's why we've spoken about delivering elective care hubs across Wales, making sure that we can get those people seen quicker, the high-volume treatments done, and people can go home on the same day. We know that there's a lack of efficiency and productivity in the NHS in Wales. That's why we will ensure that theatre space and theatre time is utilised to its maximum. The Member also referred to primary care and the fact that—. He says that he didn't have any idea about what we were proposing. Again, I mentioned that in my speech. We've already started a process, as part of our 100-day delivery, of identifying how we can shift resources from secondary care to primary care. We've already started looking at employing the 100 GPs that we spoke about. The Member also spoke about care assessments. Plaid Cymru has a proud record of making sure, when we came to an agreement on the last budget with the previous Welsh Government, that we would ensure that local authorities were funded so that we could deliver on those promises. Then the Member talks about cancer. I had a meeting yesterday with the chief nursing officer and the chief medical officer to start the delivery of a cancer plan in Wales. Finally, the Member spoke about the need for a workforce plan. We've been waiting 15 years. We've already started that work, and I will deliver a high-level workforce plan in the autumn. So, that responds to all of the points that the Member raised. That was the challenge. We're already answering them. I look forward to his co-operation in delivering them. Diolch, James, am y sylwadau yna. Hoffwn ddiolch i'r Aelod o'r wrthblaid am godi rhai o'r materion sydd ganddo. Roedd yr Aelod yn hollol gywir wrth ddweud bod angen i ni sicrhau ein bod yn diolch i'r GIG a'r staff gofal yng Nghymru—yn hollol. Maen nhw'n gweithio'n galed allan yna mewn amgylchiadau anodd iawn, ac rwy'n estyn fy niolchgarwch hefyd am yr holl waith maen nhw'n ei wneud. Dywedodd yr Aelod ei fod yn cytuno â'm hasesiad. Pe bai ond yn gallu cytuno â'r diagnosis a'r syniadau rydw i wedi'u cyflwyno hefyd. Fe wnaeth pan rannodd y pwyllgor gyda mi, felly edrychaf ymlaen at gydweithredu â'r Aelod dros y blynyddoedd nesaf i gyflawni'r rhain. Pan fydd yr Aelod yn dweud nad yw'n amser am unrhyw sloganau mwyach, mae angen cyflawni, mae hwnnw'n slogan ynddo'i hun. Ond mae'n dweud bod y blaid y mae'n aelod ohoni yn cefnogi GIG am ddim yn y man darparu. Rwy'n croesawu clywed hynny, ond nid dyna beth mae arweinydd ei blaid yn ei ddweud yn Llundain. Mae arweinydd ei blaid yn cyfeirio'n gyson at—[Torri ar draws.]—yn cyfeirio'n gyson at y ffaith nad yw'r GIG yn cael ei ariannu gan drethiant. Sut mae'n bwriadu talu am y GIG yng Nghymru? Dwi ddim yn gwybod. Dyna pam rydym wedi ymrwymo i wneud yn siŵr y bydd y GIG yn rhad ac am ddim yn y man darparu ac yn eiddo i bobl Cymru tra bod Plaid Cymru yn Llywodraethu. Soniodd yr Aelod am yr ôl-groniad sydd gennym o ran amseroedd aros, a chyfeiriais at hynny yn fy araith agoriadol, ac, yn hollol, mae hyn yn ymwneud â chyflawni. Dyna pam rydym ni wedi siarad am ddarparu canolfannau gofal a gynlluniwyd ledled Cymru, gan wneud yn siŵr bod y bobl hynny yn cael eu gweld yn gyflymach, y triniaethau cyfaint uchel wedi'u gwneud, a gall pobl fynd adref yr un diwrnod. Rydym yn gwybod bod diffyg effeithlonrwydd a chynhyrchiant yn y GIG yng Nghymru. Dyna pam y byddwn yn sicrhau y gwneir y defnydd mwyaf o theatrau ac amser theatrau. Cyfeiriodd yr Aelod hefyd at ofal sylfaenol a'r ffaith bod—. Mae'n dweud nad oedd ganddo unrhyw syniad am yr hyn yr oeddem ni'n ei gynnig. Unwaith eto, soniais am hynny yn fy araith. Rydym eisoes wedi dechrau proses, fel rhan o'n darpariaeth 100 diwrnod, o nodi sut y gallwn symud adnoddau o ofal eilaidd i ofal sylfaenol. Rydym ni eisoes wedi dechrau edrych ar y posibilrwydd o gyflogi'r 100 o feddygon teulu y buom yn siarad amdanynt. Soniodd yr Aelod hefyd am asesiadau gofal. Mae gan Blaid Cymru hanes balch o wneud yn siŵr, pan ddaethom i gytundeb ar y gyllideb ddiwethaf gyda Llywodraeth Cymru flaenorol, y byddem yn sicrhau bod awdurdodau lleol yn cael eu hariannu er mwyn i ni allu cyflawni'r addewidion hynny. Yna mae'r Aelod yn sôn am ganser. Cefais gyfarfod ddoe gyda'r prif swyddog nyrsio a'r prif swyddog meddygol i ddechrau cyflwyno cynllun canser yng Nghymru. Yn olaf, siaradodd yr Aelod am yr angen am gynllun gweithlu. Rydym ni wedi bod yn aros 15 mlynedd. Rydym eisoes wedi dechrau'r gwaith hwnnw, a byddaf yn cyflwyno cynllun gweithlu lefel uchel yn yr hydref. Felly, mae hynny'n ymateb i'r holl bwyntiau a gododd yr Aelod. Dyna oedd yr her. Rydym ni eisoes yn eu hateb. Edrychaf ymlaen at ei gydweithrediad er mwyn eu cyflawni. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762693 186 En 2026-06-02T15:14:12 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=6256&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=6256&l=cy 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal 5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Health and Care Priorities C 267 267 Ken Skates AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=267 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=267 Skates, Ken I'd like to thank the Minister as well for his statement, and, on behalf of Welsh Labour, I'd like to thank the incredible health and care workforce across Wales. For complete transparency, Llywydd, can I declare that my oldest brother works for Novo Nordisk? NHS waiting lists have now fallen for 10 consecutive months, thanks to the incredible work of NHS staff and the previous Welsh Labour Government's £120 million of investment. There is still more to do, and it is now for Plaid Cymru to ensure that progress doesn't falter. Whilst I appreciate the Minister's statement, there do remain some significant questions about various areas of service that remain to be answered. In opposition—. This is a question that has been asked twice now, I shall ask it for a third time. In opposition, you pledged to eradicate two-year waits within months. Minister, by when will two-year waits be completely eliminated in Wales? And the Minister will be aware of the current industrial dispute affecting specialist nurses in the Cwm Taf Morgannwg University Health Board area. Minister, will you intervene to ensure that the health board respects the job evaluation process? And by when can you commit to have the issue resolved? Back in November 2024, when you were in opposition, you promoted 29 recommendations in a document entitled, 'The Welsh Health System: Accountability, Performance and Culture'. I see very few of your recommendations reflected in the statement of priorities today. And amongst them was a recommendation to establish pay parity between social care workers and NHS staff. So, do you still stand by all 29 recommendations? And by when can social care workers expect pay parity? You previously said, 'We won't be able to afford new hospitals of the size of the University Hospital of Wales, clearly, because the UK Government don't provide the capital funds for things like that.' Funding for capital projects like this doesn't rely on direct UK Government funding. Welsh Government chooses what to spend its record levels of capital funding on, and we in Welsh Labour planned to spend £4 billion on rebuilding hospitals, including the University Hospital of Wales and Wrexham Maelor Hospital. Minister, will you rebuild UHW and Wrexham Maelor Hospital? And how much of the Welsh Government's circa £4 billion of annual capital funding will be spent on our hospitals, not just on hubs? And finally, can you guarantee, under this Plaid minority Government, that you will not reduce investment in primary, secondary or social care? Diolch. Hoffwn ddiolch i'r Gweinidog hefyd am ei ddatganiad, ac, ar ran Llafur Cymru, hoffwn ddiolch i'r gweithlu iechyd a gofal anhygoel ledled Cymru. Er mwyn tryloywder llwyr, Lywydd, a gaf ddatgan bod fy mrawd hynaf yn gweithio i Novo Nordisk? Mae rhestrau aros y GIG bellach wedi gostwng dros 10 mis yn olynol, diolch i waith anhygoel staff y GIG a buddsoddiad £120 miliwn blaenorol Llywodraeth Lafur Cymru. Mae mwy i'w wneud o hyd, ac mae bellach i fyny i Blaid Cymru sicrhau nad yw'r cynnydd yn methu. Er fy mod yn gwerthfawrogi datganiad y Gweinidog, mae rhai cwestiynau arwyddocaol ynglŷn â gwahanol feysydd gwasanaeth sydd i'w hateb o hyd. Yn yr wrthblaid—. Mae hwn yn gwestiwn sydd wedi'i ofyn ddwywaith nawr, ac fe wnaf ei ofyn am y trydydd tro. Yn yr wrthblaid, fe wnaethoch chi addo dileu arosiadau dwy flynedd o fewn misoedd. Weinidog, erbyn pryd bydd arosiadau dwy flynedd yn cael eu dileu'n llwyr yng Nghymru? A bydd y Gweinidog yn ymwybodol o'r anghydfod diwydiannol presennol sy'n effeithio ar nyrsys arbenigol yn ardal Bwrdd Iechyd Prifysgol Cwm Taf Morgannwg. Weinidog, a wnewch chi ymyrryd i sicrhau bod y bwrdd iechyd yn parchu'r broses gwerthuso swyddi? Ac erbyn pryd allwch chi ymrwymo i ddatrys y mater? Yn ôl ym mis Tachwedd 2024, pan oeddech yn yr wrthblaid, fe wnaethoch chi hyrwyddo 29 o argymhellion mewn dogfen o'r enw 'System Iechyd Cymru: Atebolrwydd, Perfformiad a Diwylliant'. Ychydig iawn o'ch argymhellion rwy'n eu gweld yn cael eu hadlewyrchu yn y datganiad o flaenoriaethau heddiw. Ac yn eu plith roedd argymhelliad i sefydlu cydraddoldeb cyflog rhwng gweithwyr gofal cymdeithasol a staff y GIG. Felly, ydych chi'n dal i lynu wrth bob un o'r 29 argymhelliad? Ac erbyn pryd y gall gweithwyr gofal cymdeithasol ddisgwyl cydraddoldeb cyflog? Dywedoch chi o'r blaen, 'Ni fyddwn yn gallu fforddio ysbytai newydd o faint Ysbyty Athrofaol Cymru, yn amlwg, oherwydd nad yw Llywodraeth y DU yn darparu'r arian cyfalaf ar gyfer pethau fel yna.' Nid yw cyllid ar gyfer prosiectau cyfalaf fel hyn yn dibynnu ar gyllid uniongyrchol Llywodraeth y DU. Llywodraeth Cymru sy'n dewis ar beth i wario ei lefelau uchaf erioed o gyllid cyfalaf, ac rydym yn Llafur Cymru yn bwriadu gwario £4 biliwn ar ailadeiladu ysbytai, gan gynnwys Ysbyty Athrofaol Cymru ac Ysbyty Maelor Wrecsam. Weinidog, a wnewch chi ailadeiladu Ysbyty Athrofaol Cymru ac Ysbyty Maelor Wrecsam? A faint o'r £4 biliwn fwy neu lai o gyllid cyfalaf blynyddol Llywodraeth Cymru fydd yn cael ei wario ar ein hysbytai, nid ar ganolfannau yn unig? Ac yn olaf, a allwch chi warantu, o dan Lywodraeth leiafrifol Plaid Cymru, na fyddwch yn lleihau buddsoddiad mewn gofal sylfaenol, eilaidd neu gymdeithasol? Diolch. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762695 187 En 2026-06-02T15:15:00 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=6304&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=6304&l=cy 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal 5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Health and Care Priorities C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762702 188 En 2026-06-02T15:17:05 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=6429&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=6429&l=cy 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal 5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Health and Care Priorities C 269 269 Mabon ap Gwynfor AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=269 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269 ap Gwynfor, Mabon Thank you to the Member for those points that he raised. Now, the Member referenced waiting lists. His previous Government didn't have the proudest record in tackling the waiting lists, and that's why we are having to take radical action in making sure that waiting lists are decreased now. We've spoken about establishing 10 elective care hubs across Wales. That is what we will do. We've spoken about ensuring that we have a validation process, that those people on a waiting list should be on a waiting list, and those who don't are seen in the appropriate place, making sure that people are seen sooner and with the care that they need. That's why we know that the plan that we have, and we are confident that what we are putting forward will make sure that those two-year waits will be eradicated in a matter of months. The Member spoke about health visitors in Cwm Taf. Well, I met with the chair of Cwm Taf Morgannwg University Health Board's board a couple of weeks ago. I've also spoken, previously, to Unite officials, and I'm clear that both parties need to work together, in social partnership, in order to find common ground and resolve this as soon as possible, because the work of health visitors is absolutely essential. When we talk about the preventative agenda, we know that they carry out crucial work in making sure that people are seen earlier and things don't escalate. And the Member refers to the document that I published a couple of years ago now, on governance. I'm glad that he read the document, and it's a good document for others who might want to read it—[Interruption.]—even if I say so myself, absolutely. And in that, yes, absolutely, we talk about pay parity, and that's why, once again, I refer to the proud record that Plaid Cymru has of starting the process of merging health and social care, and that's what we will be completing as a Plaid Cymru Government. At the moment, my colleague Delyth Jewell will be looking at that and ensuring that that is delivered, and that we can see the fruits of that under a Plaid Cymru Government. Finally, the Member spoke about £4 billion for capital builds, for hospitals, which was proposed by the Labour Party. The Member forgets that we are now in Government and we see those figures too, and that was completely unrealistic, those proposals put forward by the Labour Party at the time. We have a backlog worth £1.5 billion in hospitals across Wales, including Glangwili, including Glan Clwyd, including Bronglais, across the whole of Wales, that needs to be looked at. So, we will be prioritising those backlogs, making sure that everybody across Wales gets parity of care. Diolch i'r Aelod am y pwyntiau yna a gododd. Nawr, cyfeiriodd yr Aelod at restrau aros. Nid oedd gan ei Lywodraeth flaenorol yr hanes mwyaf balch wrth fynd i'r afael â'r rhestrau aros, a dyna pam rydym ni'n gorfod cymryd camau radical i sicrhau bod rhestrau aros yn cael eu gostwng nawr. Rydym wedi sôn am sefydlu 10 canolfan gofal a gynlluniwyd ledled Cymru. Dyna beth fyddwn ni'n ei wneud. Rydym wedi sôn am sicrhau bod gennym broses ddilysu, y dylai'r bobl hynny ar restr aros fod ar restr aros, a dylai'r rhai nad ydynt i fod ar restr aros yn cael eu gweld yn y lle priodol, gan wneud yn siŵr bod pobl yn cael eu gweld yn gynt a gyda'r gofal sydd ei angen arnynt. Dyna pam rydym ni'n gwybod bod y cynllun sydd gennym ni, ac rydym yn hyderus y bydd yr hyn rydym ni'n ei gynnig yn gwneud yn siŵr y bydd yr arosiadau dwy flynedd hynny yn cael eu dileu mewn ychydig fisoedd. Soniodd yr Aelod am ymwelwyr iechyd yng Nghwm Taf. Wel, fe wnes i gyfarfod â chadeirydd bwrdd Bwrdd Iechyd Prifysgol Cwm Taf Morgannwg ychydig wythnosau yn ôl. Rwyf hefyd wedi siarad eisoes â swyddogion Unite, ac rwy'n glir bod angen i'r ddwy blaid weithio gyda'i gilydd, mewn partneriaeth gymdeithasol, er mwyn dod o hyd i dir cyffredin a datrys hyn cyn gynted â phosibl, oherwydd mae gwaith ymwelwyr iechyd yn hollol hanfodol. Pan fyddwn ni'n sôn am yr agenda ataliol, gwyddom eu bod yn gwneud gwaith hanfodol i wneud yn siŵr bod pobl yn cael eu gweld yn gynt ac nad yw pethau'n gwaethygu. Ac mae'r Aelod yn cyfeirio at y ddogfen a gyhoeddais ychydig flynyddoedd yn ôl bellach, ar lywodraethiant. Rwy'n falch ei fod wedi darllen y ddogfen, ac mae'n ddogfen dda i eraill a allai fod eisiau ei darllen—[Torri ar draws.]—hyd yn oed os ydw i'n dweud hynny fy hun, yn hollol. Ac yn hynny o beth, ie, yn hollol, rydym yn sôn am gydraddoldeb cyflog, a dyna pam, unwaith eto, rwy'n cyfeirio at yr hanes balch sydd gan Blaid Cymru o ddechrau'r broses o uno iechyd a gofal cymdeithasol, a dyna y byddwn yn ei gwblhau fel Llywodraeth Plaid Cymru. Ar hyn o bryd, bydd fy nghyd-Aelod Delyth Jewell yn edrych ar hynny ac yn sicrhau bod hynny'n cael ei gyflawni, ac y gallwn weld hynny'n dwyn ffrwyth o dan Lywodraeth Plaid Cymru. Yn olaf, siaradodd yr Aelod am £4 biliwn ar gyfer adeiladu ag arian cyfalaf, ar gyfer ysbytai, a gynigiwyd gan y Blaid Lafur. Mae'r Aelod yn anghofio mai ni yw'r Llywodraeth bellach ac rydym yn gweld y ffigurau hynny hefyd, ac roedd hynny'n gwbl afrealistig, y cynigion hynny a gyflwynwyd gan y Blaid Lafur ar y pryd. Mae gennym ôl-groniad gwerth £1.5 biliwn mewn ysbytai ledled Cymru, gan gynnwys Glangwili, gan gynnwys Glan Clwyd, gan gynnwys Bronglais, ar draws Cymru gyfan, y mae angen edrych arno. Felly, byddwn yn blaenoriaethu'r ôl-groniadau hynny, gan wneud yn siŵr bod pawb ledled Cymru yn cael cydraddoldeb o ran gofal. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762715 189 En 2026-06-02T15:19:51 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=6595&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=6595&l=cy 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal 5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Health and Care Priorities C 336 336 Natasha Asghar AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=336 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=336 Asghar, Natasha Firstly, I'd like to congratulate the Cabinet Minister on his new role and thank him for this afternoon's statement. Cabinet Secretary, I really hope that we can work constructively together over the course of this Senedd term to help deliver the improvements our health service needs and our constituents rightfully deserve. It's no secret to anyone in this Chamber and beyond that our health service is in a perilous state, and whilst most of the blame can be laid at the previous Labour Government's door, there's no getting away from the fact that Plaid Cymru are equally culpable for the damage they have caused, supporting Labour time and time again over the previous Senedd terms. Plaid Cymru has a real opportunity to make up for the past errors now that they are in Government, but where is the immediate action, Cabinet Minister? NHS waiting lists remain shamefully high, with patients in all four corners of Wales languishing in pain, yet detail on how to tackle it remains very vague. Cabinet Minister, you have vowed to eliminate two-year waits within a matter of months—and I hope for the sake of residents that you are indeed successful—but how exactly are you going to achieve this, because we cannot afford for this to be another broken promise? Improving access to care where needed is paramount. In Newport and Islwyn, there are growing calls for an A&E department at the Royal Gwent Hospital to be reopened, something I raised with the First Minister directly myself earlier today, and I'm now going to try my luck with you. The Grange hospital is under immense pressure, and by reopening an A&E department at the Royal Gwent, my constituents could access care closer to home, and this would hopefully ease some of the burden at the Grange. Based on the information from the health board itself, it will roughly cost around about £10 million to bring back the unit in the Royal Gwent—not a great deal in the grand scheme of things. Cabinet Minister, will you and your officials engage with Aneurin Bevan health board to look into potentially reopening the A&E department at the Royal Gwent, as it is something that my constituents are desperately crying out for? I'd also really appreciate, Cabinet Minister, if you could shed a bit more light on how the Government is going to alleviate the pressure on other A&E departments and free up capacity in hospital wards across Wales. Cabinet Minister, I want to raise the UK National Screening Committee's decision not to recommend a national prostate screening programme. This is incredibly disappointing, as we know the earlier cancer is caught, the better, and given that prostate cancer doesn't often present with symptoms, testing is indeed key. I hope my colleague Paul Davies MS doesn't mind, but I'd like to take this opportunity to pay tribute to the great work that he's done—and continues to do—in raising awareness and campaigning for improvements in this area. So, Cabinet Minister, will the Welsh Government commit to introducing routine prostate cancer screening for men here in Wales? I am slightly surprised that there was no mention of dentistry whatsoever in this afternoon's statement, especially given the major challenges many residents face in accessing a dentist. Cabinet Minister, I would also appreciate a brief overview on what steps you are going to be taking in this area, and what we can expect to see in action going forward. Maintenance in NHS buildings in Wales is also missing from this afternoon's statement. The bill for repairing buildings at high or significant risk stands at nearly £1 billion, so I would be grateful if the Cabinet Minister would outline what action will be taken in this area by this Government. I welcome the focus on technology. It's a key area for health services that need to be fit for a twenty-first century remit. Can I get a commitment from the Cabinet Minister that this improvement in technology will also see an uptake in data collection across the board in as many areas as has been, because it's been significantly lacking over many years? Recently, there have been some rather concerning revelations about the Welsh Gender Service, which I have written to you about, but it would be remiss of me not to raise this with you here this afternoon. The service is referring between three and four times the number of people for irreversible gender surgeries than the UK average. Not only that, but it does not collect information on the number of patients it recommends for cross-sex hormones. Given these red flags at the gender service, will the Welsh Government launch an independent review into its practices and leadership? Cabinet Minister, as the South Wales Argus reported on their front page this weekend, there has been a great deal of concern around Aneurin Bevan health board awarding £10 million-worth of GP contracts to eHarley Street without proper due diligence checks being carried out. I know this was touched upon before with the First Minister, however, Audit Wales's probe into this matter is damning and raises serious concerns about governance, accountability and financial oversight within the health board itself, with patients and staff left facing disruption and uncertainty as a result of poor scrutiny before contracts were indeed awarded. I have said before, and I shall say it again: the Welsh Government must now establish whether there have been similar incidents in other health boards within the Welsh NHS, and ensure robust safeguards are in place to prevent this from happening again. To that end, Cabinet Minister, for sincere transparency, will you hold a Wales-wide investigation into health board contracts? There is plenty more that I could delve into today, Cabinet Minister, but I will leave it there for now and just reiterate that I really do hope we can work constructively going forward in this Senedd term. Thank you. Yn gyntaf, hoffwn longyfarch y Gweinidog Cabinet ar ei rôl newydd a diolch iddo am ddatganiad y prynhawn yma. Ysgrifennydd Cabinet, rwy'n gobeithio y gallwn weithio gyda'n gilydd yn adeiladol yn ystod tymor y Senedd hon i helpu i gyflawni'r gwelliannau sydd eu hangen ar ein gwasanaeth iechyd ac mae ein hetholwyr yn eu haeddu. Nid yw'n gyfrinach i unrhyw un yn y Siambr hon a thu hwnt bod ein gwasanaeth iechyd mewn cyflwr peryglus, ac er y gellir rhoi'r rhan fwyaf o'r bai ar stepen drws y Llywodraeth Lafur flaenorol, does dim dianc o'r ffaith bod Plaid Cymru yr un mor euog am y difrod maen nhw wedi'i achosi, gan gefnogi Llafur dro ar ôl tro dros dymhorau blaenorol y Senedd. Mae gan Blaid Cymru gyfle gwirioneddol i wneud iawn am y camgymeriadau yn y gorffennol nawr eu bod yn Llywodraethu, ond ble mae'r camau uniongyrchol, Weinidog Cabinet? Mae rhestrau aros y GIG yn parhau i fod yn gywilyddus o uchel, gyda chleifion ym mhob un o'r pedair cornel yng Nghymru yn dioddef mewn poen, ond mae manylion am sut i fynd i'r afael â hyn yn parhau i fod yn amwys iawn. Weinidog Cabinet, rydych wedi addo dileu arosiadau dwy flynedd mewn ychydig fisoedd—ac rwy'n gobeithio er lles trigolion y byddwch yn llwyddiannus iawn—ond sut yn union ydych chi'n mynd i gyflawni hyn, oherwydd ni allwn fforddio i hwn fod yn addewid a dorrir unwaith eto? Mae gwella mynediad at ofal lle bo angen yn hollbwysig. Yng Nghasnewydd ac Islwyn, mae galwadau cynyddol am ailagor adran damweiniau ac achosion brys yn Ysbyty Brenhinol Gwent, rhywbeth a godais gyda'r Prif Weinidog yn uniongyrchol yn gynharach heddiw, ac rydw i nawr yn mynd i weld os byddaf yn llwyddiannus gyda chi. Mae Ysbyty'r Faenor o dan bwysau enfawr, a thrwy ailagor adran damweiniau ac achosion brys yn Ysbyty Brenhinol Gwent, gallai fy etholwyr gael mynediad at ofal yn agosach at adref, a byddai hyn, gobeithio, yn lleihau rhywfaint o'r baich yn y Faenor. Yn seiliedig ar yr wybodaeth gan y bwrdd iechyd ei hun, bydd yn costio tua £10 miliwn i ddod â'r uned yn ôl i Ysbyty Brenhinol Gwent—ddim llawer yn nhrefn fawr pethau. Weinidog Cabinet, a wnewch chi a'ch swyddogion ymgysylltu â bwrdd iechyd Aneurin Bevan i drafod y posibilrwydd o ailagor yr adran damweiniau ac achosion brys yn Ysbyty Brenhinol Gwent, gan ei fod yn rhywbeth y mae fy etholwyr yn galw amdano? Byddwn hefyd yn gwerthfawrogi'n fawr, Weinidog Cabinet, pe gallech daflu ychydig mwy o oleuni ar sut mae'r Llywodraeth yn mynd i leihau'r pwysau ar adrannau damweiniau ac achosion brys eraill a rhyddhau capasiti mewn wardiau ysbytai ledled Cymru. Weinidog Cabinet, rwyf eisiau codi penderfyniad Pwyllgor Sgrinio Cenedlaethol y DU i beidio ag argymell rhaglen sgrinio'r prostad cenedlaethol. Mae hyn yn hynod siomedig, gan ein bod yn gwybod po gynharaf y mae canser yn cael ei ddal, y gorau yw'r canlyniadau, ac o ystyried nad yw canser y prostad yn aml yn amlygu symptomau, mae profion yn wir yn allweddol. Gobeithio nad oes ots gan fy nghyd-Aelod Paul Davies AS, ond hoffwn fanteisio ar y cyfle hwn i dalu teyrnged i'r gwaith gwych y mae wedi'i wneud—ac yn parhau i'w wneud—wrth godi ymwybyddiaeth ac ymgyrchu dros welliannau yn y maes hwn. Felly, Weinidog Cabinet, a wnaiff Llywodraeth Cymru ymrwymo i gyflwyno sgrinio canser y prostad fel rhywbeth arferol i ddynion yma yng Nghymru? Rwy'n synnu braidd nad oedd unrhyw sôn am ddeintyddiaeth o gwbl yn y datganiad y prynhawn yma, yn enwedig o ystyried yr heriau mawr y mae llawer o drigolion yn eu hwynebu wrth gael mynediad at ddeintydd. Weinidog Cabinet, fe fyddwn hefyd yn gwerthfawrogi trosolwg byr o ba gamau y byddwch yn eu cymryd yn y maes hwn, a beth allwn ni ddisgwyl ei weld o ran gweithredu yn y dyfodol agos. Mae gwaith cynnal a chadw adeiladau'r GIG yng Nghymru hefyd ar goll o'r datganiad y prynhawn yma. Mae'r bil ar gyfer atgyweirio adeiladau sydd mewn perygl mawr neu sylweddol bron yn £1 biliwn, felly byddwn yn ddiolchgar pe bai'r Gweinidog Cabinet yn amlinellu pa gamau fydd yn cael eu cymryd yn y maes hwn gan y Llywodraeth hon. Rwy'n croesawu'r ffocws ar dechnoleg. Mae'n faes allweddol ar gyfer gwasanaethau iechyd y mae angen iddynt fod yn addas ar gyfer cylch gwaith yr unfed ganrif ar hugain. A gaf i ymrwymiad gan y Gweinidog Cabinet y bydd y gwelliant hwn mewn technoleg hefyd yn gweld defnydd o gasglu data drwyddi draw mewn cymaint o feysydd fel y bu yn y gorffennol, oherwydd mae wedi bod yn brin ofnadwy dros nifer o flynyddoedd? Yn ddiweddar, bu rhai datgeliadau eithaf pryderus am Wasanaeth Rhywedd Cymru, yr wyf wedi ysgrifennu atoch amdano, ond byddwn ar fai wrth beidio â chodi hyn gyda chi yma y prynhawn yma. Mae'r gwasanaeth yn atgyfeirio nifer o bobl ar gyfer llawdriniaethau rhywedd diwrthdro sydd dair neu bedair gwaith nifer cyfartaledd y DU. Nid yn unig hynny, nid yw'n casglu gwybodaeth am nifer y cleifion y mae'n eu hargymell ar gyfer hormonau croesrywiol. O ystyried y baneri coch hyn yn y gwasanaeth rhywedd, a wnaiff Llywodraeth Cymru lansio adolygiad annibynnol i'w arferion a'i arweinyddiaeth? Weinidog Cabinet, fel yr adroddodd y South Wales Argus ar eu tudalen flaen y penwythnos hwn, bu pryder mawr ynghylch bwrdd iechyd Aneurin Bevan yn dyfarnu gwerth £10 miliwn o gontractau meddygon teulu i eHarley Street heb i wiriadau diwydrwydd dyladwy priodol gael eu cynnal. Rwy'n gwybod bod hyn wedi'i grybwyll o'r blaen gyda'r Prif Weinidog, fodd bynnag, mae ymchwiliad Archwilio Cymru i'r mater hwn yn ddamniol ac yn codi pryderon difrifol ynghylch llywodraethu, atebolrwydd a goruchwyliaeth ariannol o fewn y bwrdd iechyd ei hun, gyda chleifion a staff yn wynebu aflonyddwch ac ansicrwydd o ganlyniad i graffu gwael cyn i gontractau gael eu dyfarnu mewn gwirionedd. Rwyf wedi dweud o'r blaen, a byddaf yn ei ddweud eto: rhaid i Lywodraeth Cymru nawr sefydlu a fu digwyddiadau tebyg mewn byrddau iechyd eraill o fewn GIG Cymru, a sicrhau bod mesurau diogelu cadarn ar waith i atal hyn rhag digwydd eto. I'r perwyl hwnnw, Weinidog Cabinet, er mwyn tryloywder diffuant, a wnewch chi gynnal ymchwiliad ledled Cymru i gontractau byrddau iechyd? Mae yna lawer mwy y gallwn ymchwilio iddo heddiw, Weinidog Cabinet, ond rwyf am ei adael yn y fan yna am y tro a dim ond ailadrodd fy mod yn gobeithio y gallwn weithio'n adeiladol yn nhymor y Senedd hon. Diolch. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762701 190 En 2026-06-02T15:20:00 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=6604&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=6604&l=cy 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal 5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Health and Care Priorities C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762711 191 En 2026-06-02T15:24:33 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=6877&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=6877&l=cy 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal 5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Health and Care Priorities C 269 269 Mabon ap Gwynfor AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=269 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269 ap Gwynfor, Mabon Thank you to the Member for those points raised. The Member started by accusing Plaid Cymru of being, what she said, 'equally culpable', in the demise of the health service. Now, this is our first time leading Government, may I just remind you, but your party also proposed to support the budget of the previous Government. We managed to secure extra funding for the NHS in the previous Government, putting money where our mouth is. The Member also asked about details on the action plan, which I have already set out in my previous statement earlier today. And that 100 days plan has spoken about how we're going to start with looking at the validation of the waiting lists, the elective care hubs that we're going to develop, the investment in primary care and improved diagnostics—all of that I've already set out. The Member also, twice there, asked about engagement with Aneurin Bevan health board. I and my officials have regular engagement with Aneurin Bevan health board, and I am happy to raise issues that the Member might want to do so at those discussions. If she writes to me, then I'll be more than happy to do that. Regarding the screening of prostate cancer, that's an interesting development that we've seen, absolutely, and we will carefully look at and consider the evidence put forward by the UK National Screening Committee, because as we've heard several times in discussions this afternoon, we have to follow the science. We have to make sure that we follow what is best for the patients and that we have the best outcomes, because we, as a Government, are outcome led. We want to improve outcomes for the people of Wales. And on dentistry, the Member will know full well that it was Siân Gwenllian, on the front bench here, that put forward the plan to develop a dentistry school here in Wales for north Wales, working jointly with others, and that's what we will start to do. We're starting that process to look at how best to ensure that school delivers dentists as soon as possible. And then issues were raised about maintenance, which I've touched on in previous responses, and efficiency, which I've also touched on in previous responses, so I won't repeat those. So, finally—I'm testing the patience of the Llywydd, I know—data and digital are key. The Member realised that digital is key, but we're also pushing forward with data, so that we have consistency of data gathering across Wales, and that's part of the programme as well. Diolch i'r Aelod am y pwyntiau yna a godwyd. Dechreuodd yr Aelod drwy gyhuddo Plaid Cymru o fod, a'r hyn a ddywedodd oedd, 'yr un mor euog', o ran tranc y gwasanaeth iechyd. Nawr, dyma'r tro cyntaf i ni arwain y Llywodraeth, a gaf i eich atgoffa chi, ond cynigiodd eich plaid chi hefyd gefnogi cyllideb y Llywodraeth flaenorol. Fe lwyddon ni i sicrhau cyllid ychwanegol i'r GIG yn y Llywodraeth flaenorol, gan roi ein harian ar ein gair. Gofynnodd yr Aelod hefyd am fanylion y cynllun gweithredu, yr wyf eisoes wedi'i nodi yn fy natganiad blaenorol yn gynharach heddiw. Ac mae'r cynllun 100 diwrnod hwnnw wedi sôn am sut rydym ni'n mynd i ddechrau gan edrych ar ddilysu'r rhestrau aros, y canolfannau gofal wedi'i gynllunio yr ydym ni'n mynd i'w datblygu, y buddsoddiad mewn gofal sylfaenol a diagnosteg well—rydw i eisoes wedi'i nodi hynny i gyd. Gofynnodd yr Aelod hefyd, ddwywaith yna, am ymgysylltu â bwrdd iechyd Aneurin Bevan. Rwy'n ymgysylltu'n rheolaidd â bwrdd iechyd Aneurin Bevan, ac rwy'n hapus i godi materion y gallai'r Aelod fod eisiau gwneud hynny yn y trafodaethau hynny. Os bydd hi'n ysgrifennu ataf i, yna byddaf yn fwy na hapus i wneud hynny. O ran sgrinio canser y prostad, mae hynny'n ddatblygiad diddorol yr ydym ni wedi'i weld, yn sicr, a byddwn ni'n edrych yn ofalus ac yn ystyried y dystiolaeth a gyflwynwyd gan Bwyllgor Sgrinio Cenedlaethol y DU, oherwydd fel yr ydym wedi clywed sawl gwaith mewn trafodaethau y prynhawn yma, mae'n rhaid i ni ddilyn y wyddoniaeth. Mae'n rhaid i ni wneud yn siŵr ein bod yn dilyn yr hyn sydd orau i'r cleifion a bod gennym y canlyniadau gorau, oherwydd rydym ni, fel Llywodraeth, yn cael ein harwain gan ganlyniadau. Rydym eisiau gwella canlyniadau i bobl Cymru. Ac o ran deintyddiaeth, bydd yr Aelod yn gwybod yn iawn mai Siân Gwenllian, ar y fainc flaen yn y fan yma, a gyflwynodd y cynllun i ddatblygu ysgol ddeintyddiaeth yma yng Nghymru ar gyfer y gogledd, gan weithio ar y cyd ag eraill, a dyna beth y byddwn ni'n dechrau ei wneud. Rydym ni'n dechrau'r broses honno i edrych ar y ffordd orau o sicrhau bod yr ysgol yn cyflwyno deintyddion cyn gynted â phosibl. Ac yna codwyd materion ynglŷn â chynnal a chadw, yr wyf wedi cyffwrdd â nhw mewn ymatebion blaenorol, ac ynglŷn ag effeithlonrwydd, yr wyf hefyd wedi cyffwrdd â nhw mewn ymatebion blaenorol, felly ni fyddaf yn ailadrodd y rheini. Felly, yn olaf—rwy'n trethu amynedd y Llywydd, rwy'n gwybod—mae data a digidol yn allweddol. Sylweddolodd yr Aelod fod digidol yn allweddol, ond rydym hefyd yn bwrw ymlaen gyda data, fel bod gennym gysondeb o ran casglu data ledled Cymru, ac mae hynny'n rhan o'r rhaglen hefyd. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762704 192 En 2026-06-02T15:25:00 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=6904&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=6904&l=cy 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal 5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Health and Care Priorities C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762709 193 Cy 2026-06-02T00:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=-48596&l=cy http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=-48596&l=en 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal 5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Health and Care Priorities C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762712 194 Cy 2026-06-02T15:27:22 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=7046&l=cy http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=7046&l=en 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal 5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Health and Care Priorities C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 The Llywydd Y Llywydd Irranca-Davies, Huw Diolch. Rwyf nawr yn symud i gyfraniadau o un funud, a galwaf ar Jane Dodds.  Thank you. We now move to one-minute contributions, and I call on Jane Dodds.  16060 7 2026-06-02T13:30:01 762713 195 En 2026-06-02T15:27:28 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=7052&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=7052&l=cy 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal 5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Health and Care Priorities C 4983 4983 Jane Dodds AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=4983 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4983 Dodds, Jane Diolch yn fawr iawn, Llywydd, and good afternoon, Cabinet Minister. Welcome to your new role. I just wanted to ask about social care. I know you and I have both raised this issue in the previous Senedd. We know that, right now, 1,275 people are stuck in hospital beds unnecessarily. They are waiting for social care, either for delivery of the services or for assessments. These people, the ones deteriorating in wards when they should be at home, are the ones that need urgent results. We know that the Welsh Local Government Association has projected a social care funding gap of over £200 million this year alone, yet the previous budget provided only £180 million across both health and social care. In November, your good self described social care as the most underfunded and overlooked pillar of Welsh healthcare, and you were absolutely right. So, could you please outline exactly what your response is to those people stuck in hospitals right now? Diolch yn fawr iawn. Diolch yn fawr iawn, Lywydd, a phrynhawn da, Weinidog Cabinet. Croeso i'ch rôl newydd. Roeddwn i eisiau gofyn am ofal cymdeithasol. Rwy'n gwybod eich bod chi a minnau wedi codi'r mater hwn yn y Senedd flaenorol. Gwyddom fod 1,275 o bobl yn sownd mewn gwelyau ysbyty yn ddiangen. Maen nhw'n aros am ofal cymdeithasol, naill ai ar gyfer cyflawni'r gwasanaethau neu am asesiadau. Y bobl hyn, y rhai sy'n dirywio mewn wardiau pan ddylen nhw fod gartref, yw'r rhai sydd angen canlyniadau brys. Gwyddom fod Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru wedi rhagweld bwlch cyllido gofal cymdeithasol o dros £200 miliwn eleni yn unig, ond dim ond £180 miliwn a ddarparodd y gyllideb flaenorol ar draws iechyd a gofal cymdeithasol. Ym mis Tachwedd, fe wnaethoch chi eich hunan ddisgrifio gofal cymdeithasol fel conglfaen gofal iechyd Cymru sy'n cael ei danariannu a'i anwybyddu fwyaf, ac roeddech chi'n hollol gywir. Felly, a wnewch chi amlinellu'n union beth yw eich ymateb i'r bobl hynny sy'n sownd mewn ysbytai ar hyn o bryd? Diolch yn fawr iawn. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762722 196 En 2026-06-02T15:28:41 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=7125&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=7125&l=cy 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal 5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Health and Care Priorities C 269 269 Mabon ap Gwynfor AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=269 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269 ap Gwynfor, Mabon Yes, thank you to the Member for the points that she has raised, and she's absolutely right that social care is crucial. If we are going to resolve the issues facing our health service, we need to resolve the issues facing social care, but the issues facing those who are being delayed from discharge, those who can't get a care package, are more than just the social care, they're also in primary care. It's the whole-system approach, which is what we're looking at here, ensuring that we invest, yes, in primary care, making sure that people don't clog up the system on that front end, and then making sure that people can be discharged safely, so that there's care in the community. And that's what the plans we've put forward look at, ensuring that that care is in the community, closer to home, so that people are seen closer to their home. And finally, just to touch on something I mentioned earlier, that's part of the reason why we want to ensure that we merge that health and social care, so that we make sure that there are no gaps in that system, that people are working together, organisations talk with each other. That's also why we've proposed—and I put forward the idea earlier—ensuring that regional partnership boards work effectively, so that local authorities and health boards do talk to each other and that people don't slip between those gaps. So, absolutely, the Member is right in pointing out the importance of this. My final point is that we will also instruct Llais to appoint a social care champion. I will be working with my Deputy Minister to make sure that happens, and that champion will be meeting regularly with the Deputy Minister to bring forward any issues. Gwnaf, diolch i'r Aelod am y pwyntiau y mae hi wedi'u codi, ac mae hi'n hollol iawn bod gofal cymdeithasol yn hanfodol. Os ydym ni'n mynd i ddatrys y problemau sy'n wynebu ein gwasanaeth iechyd, mae angen i ni ddatrys y problemau sy'n wynebu gofal cymdeithasol, ond mae'r problemau sy'n wynebu'r rhai sy'n dioddef oedi cyn cael eu rhyddhau, y rhai nad ydynt yn gallu cael pecyn gofal, yn fwy na dim ond cleifion gofal cymdeithasol, maen nhw hefyd mewn gofal sylfaenol. Y dull system gyfan yw'r hyn yr ydym ni'n edrych arno yma, sicrhau ein bod ni'n buddsoddi, ie, mewn gofal sylfaenol, gwneud yn siŵr nad yw pobl yn tagu'r system ar y pen blaen hwnnw, ac yna gwneud yn siŵr bod pobl yn gallu cael eu rhyddhau yn ddiogel, fel bod gofal i'w gael yn y gymuned. A dyna beth mae'r cynlluniau rydym ni wedi'u cyflwyno yn edrych arno, gan sicrhau bod y gofal hwnnw yn y gymuned, yn agosach at gartref, fel bod pobl yn cael eu gweld yn agosach at eu cartref. Ac yn olaf, i gyffwrdd â rhywbeth y soniais i amdano yn gynharach, dyna ran o'r rheswm pam rydym ni eisiau sicrhau ein bod ni'n cyfuno'r iechyd a gofal cymdeithasol hwnnw, fel ein bod ni'n gwneud yn siŵr nad oes bylchau yn y system honno, bod pobl yn gweithio gyda'i gilydd, bod sefydliadau'n siarad â'i gilydd. Dyna pam rydym ni wedi cynnig—ac fe wnes i gyflwyno'r syniad yn gynharach— sicrhau bod byrddau partneriaeth rhanbarthol yn gweithio'n effeithiol, fel bod awdurdodau lleol a byrddau iechyd yn siarad â'i gilydd ac nad yw pobl yn llithro rhwng y bylchau hynny. Felly, yn sicr, mae'r Aelod yn iawn wrth dynnu sylw at bwysigrwydd hyn. Fy mhwynt olaf yw y byddwn ni hefyd yn cyfarwyddo Llais i benodi hyrwyddwr gofal cymdeithasol. Byddaf yn gweithio gyda fy Nirprwy Weinidog i wneud yn siŵr bod hynny'n digwydd, a bydd yr hyrwyddwr hwnnw'n cyfarfod yn rheolaidd â'r Dirprwy Weinidog i gyflwyno unrhyw faterion. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762703 197 En 2026-06-02T15:30:00 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=7204&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=7204&l=cy 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal 5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Health and Care Priorities C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762705 198 En 2026-06-02T15:30:13 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=7217&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=7217&l=cy 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal 5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Health and Care Priorities C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 The Llywydd Y Llywydd Irranca-Davies, Huw Diolch. Minister, Members, I know I used to be the worst offender when I was in that position—[Interruption.] Thank you. But if we can keep the contributions short, and the answers as short as possible as well, though we want the information, we can try and get through as many Members as possible.  Diolch. Weinidog, Aelodau, rwy'n gwybod mai fi oedd y troseddwr gwaethaf pan oeddwn yn y sefyllfa honno—[Torri ar draws.] Diolch. Ond os gallwn ni gadw'r cyfraniadau yn fyr, a'r atebion mor fyr â phosibl hefyd, er ein bod eisiau'r wybodaeth, gallwn geisio mynd trwy gymaint o Aelodau â phosibl.  16060 7 2026-06-02T13:30:01 762706 199 Cy 2026-06-02T15:30:31 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=7235&l=cy http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=7235&l=en 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal 5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Health and Care Priorities C 5083 5083 Gwyn Williams https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5083 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5083 Williams, Gwyn Rydyn ni'n gwybod bod rhestrau aros y GIG yng Nghymru o dan Lafur wedi bod yn llawer rhy hir ac yn llawer rhy uchel, gyda'r data mwyaf diweddar yn dangos 666,000 o gleifion yn dal i aros cyn dechrau eu triniaeth. O'r rheini, mae bron i 25 y cant yn aros dros 36 wythnos. Yn fy mhrofiad i fel offthalmolegydd, mae gormod o bobl yn sefyll yn llawer rhy hir am driniaeth am gyflyrau fel macular degeneration, ac yn mynd yn ddall o ganlyniad i hyn. Mae'n amlwg bod angen newid sylfaenol i'r ffordd y mae'r GIG yn gweithredu, a dwi'n falch na fydd y Llywodraeth Plaid Cymru newydd yn parhau gyda'r drefn arferol.  Felly, Weinidog Cabinet, a allwch chi amlinellu pa gamau pellach fydd yn cael eu cymryd i ostwng y rhestrau aros, a sut bydd y Llywodraeth yn sicrhau gwelliant cynaliadwy, yn hytrach na dibynnu ar fesurau byrdymor fel allanoli—outsourcing—i gwmnïau preifat? Diolch We know that NHS waiting lists in Wales under Labour have been far too big and far too long, with the latest figures showing that a little over 666,000 patients are still waiting for their treatment to start. Of those, almost 25 per cent are now waiting over 36 weeks. In my experience as an ophthalmologist, too many people are waiting far too long for treatment for conditions like macular degeneration, and are becoming blind as a result. It's clear that we need fundamental change to the way that the NHS operates, and I'm pleased that the new Plaid Cymru Government will not continue with business as usual.  So, Cabinet Minister, will you outline what further steps will be taken to decrease waiting lists, and how will the Government ensure sustainable improvement, rather than depending on short-term measures like outsourcing to private corporations? Thank you.  16060 7 2026-06-02T13:30:01 762708 200 Cy 2026-06-02T15:31:38 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=7302&l=cy http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=7302&l=en 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal 5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Health and Care Priorities C 269 269 Mabon ap Gwynfor AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=269 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269 ap Gwynfor, Mabon Diolch i'r Aelod am y cwestiwn, a diolch am ei waith blaenorol o fewn y gwasanaeth iechyd. Dwi'n falch iawn o'i gael o'n aelod o'r grŵp er mwyn medru ein cynghori ni ar nifer o bethau yn y maes iechyd.  Mae'r Aelod yn iawn i uwcholeuo'r pwysau arbennig y mae offthalmoleg, er enghraifft, yn dioddef. Mae offthalmoleg wedi cael ei esgeuluso yn arbennig gan y Llywodraeth flaenorol, rhywbeth a amlygwyd yn gryf gan adroddiad y pwyllgor iechyd yr oeddwn i'n rhan ohono. Ond i ateb cwestiwn penodol yr Aelod, mae gennym ni raglen uchelgeisiol er mwyn sefydlu hybiau llawfeddygol ar draws Cymru, fel dwi wedi sôn, er mwyn delio â'r pwysau rhestrau aros sydd yn llawer rhy uchel. Fe wnes i ymweld â chanolfan o'r fath yng Nghastell-nedd Port Talbot yn ddiweddar er mwyn gweld yr effaith go iawn ar gleifion.  Ond mae hefyd yn bwysig pwysleisio nad dim ond achos o ddelio â'r pwysau fel maen nhw ar hyn o bryd ydy hyn; mae hefyd yn ffordd o ymgorffori gofynion gofal dewisol yn fwy cynaliadwy mewn i weithgarwch rheolaidd yr NHS yn y tymor hir, ac i sicrhau na fyddwn ni fyth eto yn y sefyllfa yr ydym ni wedi bod ynddi. Bydd ein cynlluniau gofal dewisol, felly, gyda chefnogaeth adolygiad annibynnol o berfformiad yr NHS, yn gyrru'r cynnydd hwnnw. Yn hyn o beth, ni fyddwn ni felly yn gorfod dibynnu yn unig ar brynu capasiti allanol ar draul buddsoddiad strategol mewn cryfhau gwasanaeth lleol; mi fyddwn ni yn buddsoddi yn ein capasiti yn yr NHS yng Nghymru. I thank the Member for his question, and I'd like to thank him for his previous work within the NHS. I'm very proud to have him as a member of the group so that he can advise us on many health-related issues. The Member is right to highlight the particular pressures faced by ophthalmology, for example. It has been neglected particularly by the previous Government, something that was strongly highlighted by the report from the health committee that I was a part of.  But to respond to the Member's specific question, we have an ambitious programme to establish surgical hubs across Wales, as I've mentioned, in order to deal with the pressures on waiting times, which are far too great. I visited such a centre in Neath Port Talbot recently in order to see the real impact on patients. But it's also important to emphasise that it's not just a case of dealing with the pressures that currently exist; it's also a way of incorporating the requirements of elective care more sustainably into regular NHS activity in the long term, and to ensure that we're never again in the situation that we have been in. Our elective care plans, therefore, supported by an independent review of NHS performance, will drive that progress. In this regard, we won't have to just rely on buying external capacity at the expense of strategic investment in strengthening local services; we will be investing in our capacity in the NHS in Wales.  16060 7 2026-06-02T13:30:01 762726 201 En 2026-06-02T15:33:03 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=7387&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=7387&l=cy 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal 5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Health and Care Priorities C 12179 12179 Claire Archibald AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12179 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12179 Archibald, Claire Welcome. No, 'congratulations' I should say, actually, not 'welcome'. You just mentioned ophthalmology. Before the election, funding had been identified to tackle the growing cataract surgery waiting list, but progress was reportedly put on hold during the election period. Now that the election is over, will the Welsh Government commit to delivering that funding in full, and can the health Minister provide a clear timetable for when patients waiting for cataract surgery will see the benefits of this investment? Thank you. Croeso. Na, 'llongyfarchiadau' ddylwn i ddweud, mewn gwirionedd, nid 'croeso'. Rydych chi newydd sôn am offthalmoleg. Cyn yr etholiad, roedd cyllid wedi'i nodi i fynd i'r afael â'r rhestr aros gynyddol am lawdriniaeth cataract, ond dywedir bod cynnydd wedi'i ohirio yn ystod cyfnod yr etholiad. Nawr bod yr etholiad drosodd, a wnaiff Llywodraeth Cymru ymrwymo i ddarparu'r cyllid hwnnw'n llawn, ac a all y Gweinidog iechyd ddarparu amserlen glir ar gyfer pryd y bydd cleifion sy'n aros am lawdriniaeth cataract yn gweld manteision y buddsoddiad hwn? Diolch. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762728 202 Cy 2026-06-02T15:33:36 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=7420&l=cy http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=7420&l=en 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal 5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Health and Care Priorities C 269 269 Mabon ap Gwynfor AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=269 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269 ap Gwynfor, Mabon Diolch i'r Aelod am hwnna. Mae'r pwynt mae hi'n ei godi yn un arbennig o bwysig. Mi oeddwn i, fel dwi wedi sôn, yn rhan o adroddiad y pwyllgor iechyd a gofal ddaru edrych mewn i offthalmoleg, a dwi'n ymwybodol o'r diffygion sydd gennym ni yn y maes. Dyna pam ein bod ni, fel rhan o'r broses o leihau rhestrau aros, wedi sôn am yr hybiau yma. Mi fydd elfen o'r hybiau yna yn edrych ar yr anghenion foliwm uchel—high volume—yma sydd gennym ni, â chataracts yn eu plith nhw, er mwyn gwneud yn siŵr bod pobl sydd yn dioddef yn cael eu gweld yn gynt ac yn medru mynd mewn am driniaeth ac allan ar yr un diwrnod. Yn ogystal â hynny, mi fyddwn ni'n edrych i wneud yn siŵr bod strategaeth genedlaethol ar gyfer offthalmoleg yn cael ei gweithredu er mwyn gwneud yn siŵr nad ydy pobl yn dioddef yn fwy nag sydd angen. I thank the Member for that. The point that she raises is particularly important. As I said, I was part of the report of the health and care committee that looked into ophthalmology, and I'm aware of the deficiencies that we have in that regard. That's why we, as part of the process of reducing waiting lists, have talked about these hubs. An element of these hubs will be looking at the high-volume needs that we have, with cataracts amongst them, to make sure that people who are suffering are seen sooner and can go in for treatment and can be released on the same day. As well as that, we'll be looking to ensure that a national strategy for ophthalmology is delivered to ensure that people aren't suffering more than necessary. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762732 203 En 2026-06-02T15:34:32 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=7476&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=7476&l=cy 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal 5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Health and Care Priorities C 5038 5038 Jayne Bryant AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5038 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5038 Bryant, Jayne I welcome the Cabinet Minister to his role. One in three deaths in Gwent between 2018 and 2022 happened prematurely and some of those were preventable. The three main causes were cardiovascular disease, diabetes and cancer. In my constituency, both County in the Community and Dragons Rugby Football Club work extensively with people of all ages, and both men and women. Newport County's Fit Fans programme is a great example of sport taking a leading role in preventative health for both men and women. Grass-roots sports clubs play a leading role as well, and their impact is far-reaching. Sport helps to tackle obesity and prevent other physical and mental health conditions, whilst also tackling loneliness and social isolation. I was surprised that there was no mention of mental health, and also surprised there was no mention of women's health, in the Minister's statement today. But Plaid Cymru's manifesto included a commitment to investing in sports and physical activity as part of the preventative health agenda. Can the Minister tell us how much that investment will be and where the money will come from?  Rwy'n croesawu'r Gweinidog Cabinet i'w rôl. Digwyddodd un o bob tair marwolaeth yng Ngwent rhwng 2018 a 2022 yn gynamserol ac roedd modd atal rhai o'r rheini. Y tri phrif achos oedd clefyd cardiofasgwlaidd, diabetes a chanser. Yn fy etholaeth i, mae Sir yn y Gymuned a Chlwb Rygbi'r Dreigiau yn gweithio'n helaeth gyda phobl o bob oedran, dynion a menywod. Mae rhaglen Cefnogwyr Ffit Sir Casnewydd yn enghraifft wych o chwaraeon yn cymryd rôl flaenllaw ym maes iechyd ataliol i ddynion a menywod. Mae clybiau chwaraeon ar lawr gwlad yn chwarae rôl flaenllaw hefyd, ac mae eu heffaith yn bellgyrhaeddol. Mae chwaraeon yn helpu i fynd i'r afael â gordewdra ac yn atal cyflyrau iechyd corfforol a meddyliol eraill, gan hefyd fynd i'r afael ag unigrwydd ac ynysu cymdeithasol. Roeddwn i'n synnu nad oedd sôn am iechyd meddwl, a hefyd yn synnu nad oedd sôn am iechyd menywod, yn natganiad y Gweinidog heddiw. Ond roedd maniffesto Plaid Cymru yn cynnwys ymrwymiad i fuddsoddi mewn chwaraeon a gweithgarwch corfforol fel rhan o'r agenda iechyd ataliol. A all y Gweinidog ddweud wrthym faint fydd y buddsoddiad hwnnw ac o ble y bydd yr arian yn dod?  16060 7 2026-06-02T13:30:01 762710 204 En 2026-06-02T15:35:00 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=7504&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=7504&l=cy 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal 5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Health and Care Priorities C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762714 205 En 2026-06-02T15:35:44 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=7548&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=7548&l=cy 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal 5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Health and Care Priorities C 269 269 Mabon ap Gwynfor AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=269 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269 ap Gwynfor, Mabon Thank you for the points raised. If I can go straight to the point around mental health and women's health, that's why the First Minister has appointed a Deputy Minister with those points exactly in her title. She will be looking with a laser-like focus on ensuring that we develop the mental health projects that we need, and working on the good practice developed by the previous Government with the women's health plan and improving that even further and strengthening it. I'm looking forward to working with Delyth Jewell on those programmes.  When it comes to sport and the preventative agenda, again, the First Minister has made a point of appointing a Deputy Minister with the preventative agenda in mind, making sure that the preventative agenda is at the top of what we do and what we look at. That's why Nerys Evans will be working with Heledd Fychan and with others across the front table here in ensuring that we look collectively in Government at how we can ensure that that preventative agenda is embedded in everything that we do. We know that the greatest social determinant of ill health is poverty. That's why Nerys will be working with Adam Price. We know that housing is an issue. That's why Nerys Evans will be working with Siân Gwenllian. We know that health illiteracy is a problem. That's why she'll be working with Anna Brychan. You see the pattern. The preventative agenda is absolutely crucial. Diolch am y pwyntiau a godwyd. Os caf i fynd yn syth at y pwynt ynghylch iechyd meddwl ac iechyd menywod, dyna pam mae'r Prif Weinidog wedi penodi Dirprwy Weinidog gyda'r pwyntiau hynny'n union yn ei theitl. Bydd hi'n canolbwyntio'n gryf iawn ar sicrhau ein bod yn datblygu'r prosiectau iechyd meddwl sydd eu hangen arnom, ac yn gweithio ar yr arfer da a ddatblygwyd gan y Llywodraeth flaenorol gyda'r cynllun iechyd menywod a gwella hwnnw hyd yn oed ymhellach a'i gryfhau. Rwy'n edrych ymlaen at weithio gyda Delyth Jewell ar y rhaglenni hynny.  Pan ddaw i chwaraeon a'r agenda ataliol, unwaith eto, mae'r Prif Weinidog wedi penodi Dirprwy Weinidog yn un swydd gyda'r agenda ataliol mewn golwg, gan wneud yn siŵr bod yr agenda ataliol ar frig yr hyn yr ydym ni'n ei wneud a'r hyn yr ydym ni'n edrych arno. Dyna pam y bydd Nerys Evans yn gweithio gyda Heledd Fychan a gydag eraill ar draws y bwrdd blaen yma i sicrhau ein bod yn edrych ar y cyd yn y Llywodraeth ar sut y gallwn sicrhau bod yr agenda ataliol honno wedi'i hymgorffori ym mhopeth a wnawn. Gwyddom mai penderfynydd cymdeithasol mwyaf salwch yw tlodi. Dyna pam y bydd Nerys yn gweithio gydag Adam Price. Rydym yn gwybod bod tai yn broblem. Dyna pam y bydd Nerys Evans yn gweithio gyda Siân Gwenllian. Rydym yn gwybod bod anllythrennedd iechyd yn broblem. Dyna pam y bydd hi'n gweithio gydag Anna Brychan. Rydych chi'n gweld y patrwm. Mae'r agenda ataliol yn hollol hanfodol. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762717 206 En 2026-06-02T15:37:03 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=7627&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=7627&l=cy 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal 5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Health and Care Priorities C 171 171 Darren Millar AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=171 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=171 Millar, Darren Cabinet Minister, you've suggested that there's too much of a focus on hospital care in your statement today, and you seem to be hinting that you think that there are too many hospital beds. Can you tell us whether that is your view or not, and whether you will guarantee to the people of Wales that you will not close any hospitals on your watch as a Cabinet Minister over the next four years? In fact, can you tell us whether you will deliver the long-promised new north Denbighshire community hospital for the people of Rhyl and the whole of the north Denbighshire coast? They've been waiting for that hospital for 13 years, and it is absolutely essential that it is delivered, but not at the current scale, which suggests that there will be just 14 beds. We need to make sure that the original scale of that project is delivered, which is 30 beds, in order to alleviate the problems at Glan Clwyd Hospital down the road, which, as we all know, is one of the worst-performing emergency departments in the country. That needs to change, and that project can deliver it.  Weinidog Cabinet, rydych chi wedi awgrymu, yn eich datganiad heddiw, bod gormod o bwyslais ar ofal ysbyty, ac mae'n ymddangos eich bod yn lledawgrymu eich bod yn credu bod gormod o welyau ysbyty. A allwch chi ddweud wrthym ni ai dyna yw eich barn chi ai peidio, ac a fyddwch yn gwarantu i bobl Cymru na fyddwch yn cau unrhyw ysbytai yn ystod eich cyfnod fel Gweinidog Cabinet dros y pedair blynedd nesaf? Mewn gwirionedd, a allwch chi ddweud wrthym ni a fyddwch chi'n darparu'r ysbyty cymunedol newydd yng ngogledd sir Ddinbych a addawyd ers amser maith i bobl y Rhyl ac arfordir gogledd sir Ddinbych gyfan? Maen nhw wedi bod yn aros am yr ysbyty hwnnw ers 13 mlynedd, ac mae'n gwbl hanfodol ei fod yn cael ei gyflawni, ond nid ar y raddfa bresennol, sy'n awgrymu mai dim ond 14 gwely fydd yna. Mae angen i ni wneud yn siŵr bod graddfa wreiddiol y prosiect hwnnw yn cael ei gyflawni, sef 30 gwely, er mwyn lliniaru'r problemau yn Ysbyty Glan Clwyd gerllaw, sydd, fel y gwyddom ni i gyd, yn un o'r adrannau brys sy'n perfformio waethaf yn y wlad. Mae angen i hynny newid, a gall y prosiect hwnnw ei gyflawni.  16060 7 2026-06-02T13:30:01 762721 207 En 2026-06-02T15:38:12 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=7696&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=7696&l=cy 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal 5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Health and Care Priorities C 269 269 Mabon ap Gwynfor AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=269 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269 ap Gwynfor, Mabon Llywydd, the Member suggests that I said there's too much focus on hospitals and that I would like to see hospital beds reduced. I haven't said that at all. In fact, if the Member had read our manifesto, he would have seen differently—that we need to strengthen that hospital bed base. That's why, absolutely, I do support the north Denbighshire delivery, because, as the previous Government, in fairness, said at the time, having those extra beds in the community will ease pressure on Glan Clwyd. That's what we need to see: making sure that we've got those step-down facilities, those recuperation facilities in the community, so that people can leave general hospital and be cared for closer to home. That's why, yes, we're absolutely committed to developing that north Denbighshire hospital, and I look forward to opening it when it's finished. Lywydd, mae'r Aelod yn awgrymu fy mod wedi dweud bod gormod o bwyslais ar ysbytai ac y byddwn yn hoffi gweld nifer gwelyau ysbyty yn lleihau. Dydw i ddim wedi dweud hynny o gwbl. Mewn gwirionedd, pe bai'r Aelod wedi darllen ein maniffesto, byddai wedi gweld rhywbeth gwahanol—sef bod angen i ni gryfhau'r sylfaen gwelyau ysbyty hwnnw. Dyna pam, yn sicr, rwy'n cefnogi'r cyflawniad yng ngogledd sir Ddinbych, oherwydd, fel y dywedodd y Llywodraeth flaenorol, i fod yn deg, ar y pryd, bydd cael y gwelyau ychwanegol hynny yn y gymuned yn lleddfu'r pwysau ar Glan Clwyd. Dyna beth y mae angen i ni ei weld: gwneud yn siŵr bod gennym y cyfleusterau cam-i-lawr hynny, y cyfleusterau adferiad hynny yn y gymuned, fel y gall pobl adael yr ysbyty cyffredinol a chael gofal yn agosach at eu cartref. Dyna pam, ie, rydym wedi ymrwymo'n llwyr i ddatblygu'r ysbyty hwnnw yng ngogledd sir Ddinbych, ac edrychaf ymlaen at ei agor pan fydd wedi'i orffen. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762724 208 En 2026-06-02T15:38:59 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=7743&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=7743&l=cy 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal 5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Health and Care Priorities C 330 330 Sera Evans AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=330 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=330 Evans, Sera We know that primary care is often the first point of contact with our NHS, yet, across Wales, GP services have faced significant pressures for many years, particularly around recruitment, retention and long-term sustainability. In my constituency, communities have faced real uncertainty following threats to local practices, driven largely by difficulties recruiting and retaining GPs. Recent statistics show that Wales has once again seen a reduction in both the number of fully qualified GPs and the number of practices over the past year, while organisations, including the Royal College of General Practitioners and the British Medical Association, have warned that GP retention is now one of the most urgent challenges facing NHS Wales. I therefore welcome this Government's commitment to strengthen GP services. Cabinet Minister, will you outline what measures will help stabilise GP services, support recruitment and retention, and ensure that communities across Wales can continue to access local primary care services? Diolch. Rydym yn gwybod mai gofal sylfaenol yn aml yw'r pwynt cyswllt cyntaf â'n GIG, ond ledled Cymru, mae gwasanaethau meddygon teulu wedi wynebu pwysau sylweddol ers blynyddoedd lawer, yn enwedig o ran recriwtio, cadw a chynaliadwyedd hirdymor. Yn fy etholaeth i, mae cymunedau wedi wynebu ansicrwydd gwirioneddol yn dilyn bygythiadau i bractisiau lleol, wedi'u hysgogi'n bennaf gan anawsterau recriwtio a chadw meddygon teulu. Mae ystadegau diweddar yn dangos bod Cymru unwaith eto wedi gweld gostyngiad yn nifer y meddygon teulu cwbl gymwys a nifer y practisiau dros y flwyddyn ddiwethaf, tra bod sefydliadau, gan gynnwys Coleg Brenhinol y Meddygon Teulu a Chymdeithas Feddygol Prydain, wedi rhybuddio bod cadw meddygon teulu bellach yn un o'r heriau mwyaf a brys sy'n wynebu GIG Cymru. Felly, rwy'n croesawu ymrwymiad y Llywodraeth hon i gryfhau gwasanaethau meddygon teulu. Weinidog Cabinet, a wnewch chi amlinellu pa fesurau fydd yn helpu i sefydlogi gwasanaethau meddygon teulu, cefnogi recriwtio a chadw, a sicrhau y gall cymunedau ledled Cymru barhau i gael mynediad at wasanaethau gofal sylfaenol lleol? Diolch. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762720 209 En 2026-06-02T15:40:00 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=7804&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=7804&l=cy 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal 5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Health and Care Priorities C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762718 210 En 2026-06-02T15:40:04 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=7808&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=7808&l=cy 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal 5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Health and Care Priorities C 269 269 Mabon ap Gwynfor AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=269 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269 ap Gwynfor, Mabon Those are vitally important points that, in part, answer the question put forward by the leader of the Conservatives. Primary care is where over 90 per cent of patient contact with the health system happens, and yet the prolonged neglect of this vital pillar of the system is exacerbating both costs and pressures further along the line. We are committed to shifting resources to rebuild and strengthen the foundations of primary care, which has been sapped so badly over the past decade. I will soon be convening a summit of health board leaders to develop a sustainable road map to this end. Central to our plans for primary care is to recruit up to 100 additional salaried GPs to expand out-of-hours activity, focusing in particular on more deprived areas, which face disproportionate barriers to accessing services, working in conjunction with the Deep End programme. We'll also be introducing a specific grant to support the overhead costs of GP practices, which we know is deterring recent graduates from setting up their own practices, and exploring technological innovation to reduce administrative burdens on clinicians, thereby unlocking more time for face-to-face contact with patients. We've also gained valuable insight from our engagement with primary care leads in Northern Ireland, where the federated model has proved highly successful in terms of staff retention, and this is something I'm very keen to replicate here in Wales. Mae'r rhain yn bwyntiau hanfodol bwysig sydd, yn rhannol, yn ateb y cwestiwn a gyflwynwyd gan arweinydd y Ceidwadwyr. Gofal sylfaenol yw lle mae dros 90 y cant o gyswllt cleifion â'r system iechyd yn digwydd, ac eto mae esgeuluso'r conglfaen hanfodol hwn o'r system dro ar ôl tro yn gwaethygu costau a phwysau ymhellach. Rydym wedi ymrwymo i symud adnoddau er mwyn ailadeiladu a chryfhau sylfeini gofal sylfaenol, sydd wedi cael ei danseilio mor wael dros y degawd diwethaf. Byddaf yn cynnull uwchgynhadledd o arweinwyr byrddau iechyd cyn bo hir i ddatblygu map ffyrdd cynaliadwy i'r perwyl hwn. Yn ganolog i'n cynlluniau ar gyfer gofal sylfaenol yw recriwtio hyd at 100 o feddygon teulu cyflogedig ychwanegol i ehangu gweithgarwch y tu allan i oriau, gan ganolbwyntio'n benodol ar ardaloedd mwy difreintiedig, sy'n wynebu rhwystrau anghymesur rhag cael mynediad at wasanaethau, gan weithio ar y cyd â'r rhaglen Deep End Cymru. Byddwn hefyd yn cyflwyno grant penodol i gefnogi costau gorbenion practisiau meddygon teulu, y gwyddom eu bod yn atal graddedigion diweddar rhag sefydlu eu practisiau eu hunain, ac yn archwilio arloesedd technolegol i leihau beichiau gweinyddol ar glinigwyr, a thrwy hynny ddatgloi mwy o amser ar gyfer cyswllt wyneb yn wyneb â chleifion. Rydym hefyd wedi cael mewnwelediad gwerthfawr o'n hymgysylltiad ag arweinwyr gofal sylfaenol yng Ngogledd Iwerddon, lle mae'r model ffederal wedi profi'n llwyddiannus iawn o ran cadw staff, ac mae hyn yn rhywbeth yr wyf yn awyddus iawn i'w ailadrodd yma yng Nghymru. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762733 211 Cy 2026-06-02T15:41:24 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=7888&l=cy http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=7888&l=en 260602-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Blaenoriaethau ar gyfer Iechyd a Gofal 5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Health and Care Priorities C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 The Llywydd Y Llywydd Irranca-Davies, Huw Diolch yn fawr iawn, Weinidog Cabinet. Thank you very much, Cabinet Minister. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762736 212 Cy 2026-06-02T15:41:28 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=7892&l=cy http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=7892&l=en 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni 6. Statement by the Cabinet Minister for Enterprise, Connectivity and Energy: Enterprise, Connectivity and Energy Priorities C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 The Llywydd Y Llywydd Irranca-Davies, Huw Rydyn ni'n symud ymlaen i'r eitem nesaf, datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: blaenoriaethau ar gyfer mentrau, cysylltedd ac ynni. Galwaf ar y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni, Adam Price. We now move on to our next item, a statement by the Cabinet Minister for Enterprise, Connectivity and Energy: enterprise, connectivity and energy priorities. I call on the Cabinet Minister for Enterprise, Connectivity and Energy, Adam Price. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762739 213 Cy 2026-06-02T15:41:46 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=7910&l=cy http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=7910&l=en 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni 6. Statement by the Cabinet Minister for Enterprise, Connectivity and Energy: Enterprise, Connectivity and Energy Priorities C 5030 5030 Adam Price AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5030 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5030 Cabinet Minister for Enterprise, Connectivity and Energy Y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni Price, Adam Diolch yn fawr, Lywydd. Mae Cymru ar agor ar gyfer busnes. Rydyn ni’n genedl â chryfderau economaidd sylweddol. Ledled ein gwlad, rydyn ni’n gweld mentrau ffyniannus, diwydiannau sy’n gystadleuol yn fyd-eang, prifysgolion cryf, gweithlu medrus iawn, a chyfleoedd go iawn mewn sectorau fel gweithgynhyrchu uwch ac ynni glân. Mae'r rhain yn asedau y byddai llawer o wledydd yn eiddigeddus ohonynt. Ac eto, ers gormod o amser, nid ydym wedi llwyddo i elwa ar y cryfderau hynny er mwyn cyflawni'r lefel o berfformiad economaidd y dylem ei disgwyl. Nid diffyg potensial yw'r her ganolog sy'n ein hwynebu; mae'n fethiant i'w wireddu’n llawn. Yn rhy aml, nid yw'r gwahanol rannau o'n system economaidd—buddsoddiad, seilwaith, y byd academaidd, sgiliau, allforio, cynllunio ac arloesi—wedi cyd-fynd â’i gilydd. Pan fydd yr elfennau hyn ar draws y sector preifat a’r sector cyhoeddus yn cysylltu ac yn atgyfnerthu ei gilydd, mae twf yn dilyn. Pan nad ydyn nhw'n gwneud hynny, mae cyfle yn cael ei golli. Thank you very much, Llywydd. Wales is open for business. We are a nation with considerable economic strengths. Across our country, we see thriving enterprises, globally competitive industries, strong universities, a highly skilled workforce, and real opportunities in sectors such as advanced manufacturing and clean energy. These are assets that many nations would envy. And yet, for too long, we have not translated those strengths into the level of economic performance we should expect. It's not a lack of potential that's the central challenge we face, it's a failure to fully realise it. Too often, the different parts of our economic system—investment, infrastructure, academia, skills, export, planning and innovation—have not worked in alignment. When these elements across the private and public sectors connect and reinforce one another, growth follows. And when they do not, opportunity is lost. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762747 214 En 2026-06-02T15:43:07 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=7991&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=7991&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni 6. Statement by the Cabinet Minister for Enterprise, Connectivity and Energy: Enterprise, Connectivity and Energy Priorities C 5030 5030 Adam Price AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5030 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5030 Price, Adam That's why this Government is placing productivity at the heart of its approach. Productivity is the foundation of long-term prosperity. It underpins wages, living standards and competitiveness. Today, Wales continues to lag behind, with productivity around 15 per cent lower than the UK average. But productivity is not an abstract measure; it's about raising incomes, creating better jobs, and ensuring prosperity is shared all across Wales. At its heart, productivity depends on two things: the capabilities of our people and the performance of our firms. It is shaped by whether businesses can innovate, scale, adopt new technologies and compete in higher-value markets, and by whether people have the skills to contribute, adapt and progress. That's why we are adopting a new approach, a mission to tackle productivity and a target to reduce Wales’s productivity gap by half with the UK within 10 years. And now the work begins to realise that ambition. We're moving towards a whole-system model. Our mission is clear: to strengthen productivity, enabling firms to grow, invest and innovate, supported by a skills system that equips people not just for work, but for progression. Entrepreneurs, education, finance, innovators and businesses are the engine of economic growth. Our responsibility is to create the conditions in which businesses can succeed. That means removing the blockers they face—whether in planning, access to energy, access to finance, or infrastructure. It also means ensuring that the support around them—skills, research and innovation—actively supports their development and growth. We will make Wales the easiest place in the United Kingdom to start, grow and invest in a business. Dyna pam mae'r Llywodraeth hon yn rhoi cynhyrchiant wrth wraidd ei dull gweithredu. Cynhyrchiant yw sylfaen ffyniant hirdymor. Mae'n sail i gyflogau, safonau byw a chystadleuaeth. Heddiw, mae Cymru'n parhau i fod ar ei hôl hi, gyda chynhyrchiant tua 15 y cant yn is na chyfartaledd y DU. Ond nid yw cynhyrchiant yn fesur haniaethol; mae'n ymwneud â chodi incwm, creu swyddi gwell, a sicrhau bod ffyniant yn cael ei rannu ledled Cymru. Yn ei hanfod, mae cynhyrchiant yn dibynnu ar ddau beth: galluoedd ein pobl a pherfformiad ein cwmnïau. Mae'n cael ei lunio gan y canlynol, p'un a all busnesau arloesi, graddio, mabwysiadu technolegau newydd a chystadlu mewn marchnadoedd gwerth uwch, ac a oes gan bobl y sgiliau i gyfrannu, addasu a symud ymlaen. Dyna pam rydym yn mabwysiadu dull newydd, cenhadaeth i fynd i'r afael â chynhyrchiant a tharged i haneru bwlch cynhyrchiant Cymru gyda'r DU o fewn 10 mlynedd. Ac yn awr mae'r gwaith yn dechrau i wireddu'r uchelgais honno. Rydym ni'n symud tuag at fodel system gyfan. Mae ein cenhadaeth yn glir: cryfhau cynhyrchiant, galluogi cwmnïau i dyfu, buddsoddi ac arloesi, gyda chefnogaeth system sgiliau sy'n arfogi pobl nid yn unig ar gyfer gwaith, ond ar gyfer dilyniant. Entrepreneuriaid, addysg, cyllid, arloeswyr a busnesau yw injan twf economaidd. Ein cyfrifoldeb yw creu'r amodau lle gall busnesau lwyddo. Mae hynny'n golygu cael gwared ar y rhwystrau maen nhw'n eu hwynebu—boed hynny mewn cynllunio, mynediad at ynni, mynediad at gyllid, neu seilwaith. Mae hefyd yn golygu sicrhau bod y gefnogaeth o'u cwmpas—sgiliau, ymchwil ac arloesi—yn cefnogi eu datblygiad a'u twf yn weithredol. Byddwn yn gwneud Cymru'r lle hawsaf yn y Deyrnas Unedig i ddechrau, tyfu a buddsoddi mewn busnes. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762719 215 En 2026-06-02T15:45:00 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=8104&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=8104&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni 6. Statement by the Cabinet Minister for Enterprise, Connectivity and Energy: Enterprise, Connectivity and Energy Priorities C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762723 216 Cy 2026-06-02T15:45:16 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=8120&l=cy http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=8120&l=en 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni 6. Statement by the Cabinet Minister for Enterprise, Connectivity and Energy: Enterprise, Connectivity and Energy Priorities C 5030 5030 Adam Price AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5030 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5030 Price, Adam Nid yw hyn yn ymwneud â gostwng safonau, mae'n ymwneud â gwella sut mae'r Llywodraeth a'i phartneriaid yn gweithio, bod yn gliriach am flaenoriaethau ac yn gyflymach wrth wneud penderfyniadau i gydgysylltu'r systemau y mae busnesau'n dibynnu arnynt.  Her allweddol y mae'n rhaid inni fynd i'r afael â hi yw maint busnesau. Ychydig iawn o fusnesau yng Nghymru sy'n tyfu i'r maint lle gallant fuddsoddi yn hyderus mewn arloesi, gwneud defnydd llawn o'r sgiliau sydd ar gael a chystadlu mewn marchnadoedd gwerth uwch. Felly, byddwn ni’n canolbwyntio ar gefnogi cwmnïau i dyfu, gan gryfhau'r sylfeini sy'n galluogi'r twf hwnnw. Mae diwygio ein system sgiliau yn ganolog i hyn. Byddwn ni’n sicrhau bod y ddarpariaeth sgiliau yn cyd-fynd yn agosach ag anghenion economaidd, gan sicrhau ei bod yn cefnogi gweithgarwch gwerth uwch ac yn galluogi unigolion i symud i rolau â chyflogau gwell. Byddwn ni’n cryfhau cysylltiadau rhwng addysg, cyflogwyr a sefydliadau ymchwil, fel bod gwybodaeth yn llifo'n fwy effeithiol i'r economi. Ochr yn ochr â hyn, byddwn ni’n adeiladu system arloesi gryfach, gan gefnogi cwmnïau i fabwysiadu technolegau newydd, buddsoddi mewn ymchwil a datblygu ac elwa yn llawn ar gryfderau ymchwil sylweddol Cymru. Rydyn ni’n cydnabod hefyd fod rhai o'r ffactorau sy'n llywio ein heconomi y tu hwnt i reolaeth ddatganoledig. Dyna pam y byddwn ni’n gweithio'n adeiladol gyda Llywodraeth y Deyrnas Gyfunol, gan alinio polisi a buddsoddiad lle bynnag y mae er budd Cymru i wneud hynny. This is not about lowering standards, it's about improving how the Government and its partners work, being clearer about priorities and faster in decision making to join up the systems on which businesses depend. A key challenge we must address is business scale. Too few Welsh businesses grow to the size where they can invest confidently in innovation, make full use of available skills and compete in higher value markets. So, we will focus on supporting firms to grow, to scale up, while strengthening the foundations that enable that growth. Reform of our skills system is central to this. We will align skills provision more closely with economic need, ensuring it supports higher value activity and enables individuals to move into better paid roles. We will strengthen links between education, employers and research institutions, so that knowledge flows more effectively into the economy. Alongside this, we will build a stronger innovation system, supporting firms to adopt new technologies, invest in research and development and benefit fully from Wales’s significant research strengths. We recognise too that some of the factors shaping our economy lie beyond devolved control. That's why we will work constructively with the UK Government, aligning policy and investment wherever it is in Wales’s interests to do so. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762727 217 En 2026-06-02T15:47:13 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=8237&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=8237&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni 6. Statement by the Cabinet Minister for Enterprise, Connectivity and Energy: Enterprise, Connectivity and Energy Priorities C 5030 5030 Adam Price AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5030 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5030 Price, Adam Partnership will be critical at every level. We will work closely with businesses, who understand the barriers to growth in real time. We will identify the barriers firms face, assign clear responsibility for resolving them, and ensure that they are addressed quickly and effectively. When a business in Wales wants to grow, innovate or invest in its workforce, it should know exactly where to go. And when something stands in its way, it should know exactly who is responsible for fixing it. Likewise, we will work with trade unions, who bring essential insight into workforce conditions, skills needs and the lived experience of workers across our economy. Their combined perspectives will help ensure our policies are effective, inclusive and grounded in reality. But delivering this agenda also requires change in how we operate as a Government. A key step will be the establishment of a new national development agency. This will be a modern, agile organisation operating at arm’s length from Government and drawing, crucially, on private sector expertise. Its purpose will be clear: to support growth of Welsh-owned businesses, attract inward investment and strengthen innovation and capability across sectors. This new agency will provide focus, connecting businesses with finance, investment-ready sites and premises, advice, skills, innovation, research and export markets. I look forward to announcing the next steps, including the establishment group, in the coming weeks. Llywydd, This is a moment of opportunity. Wales has the assets, the talent, and potential to succeed. What is now needed is leadership and delivery. It requires focus and a relentless emphasis on delivery. It requires a Government prepared to make choices and act with pace. And it requires a clear mission, one that puts productivity, people and firms at its core. That is our mission. Diolch yn fawr. Bydd partneriaeth yn hanfodol ar bob lefel. Byddwn yn gweithio'n agos gyda busnesau, sy'n deall y rhwystrau rhag twf mewn amser real. Byddwn yn nodi'r rhwystrau y mae cwmnïau yn eu hwynebu, yn rhoi cyfrifoldeb clir dros eu datrys, ac yn sicrhau eu bod yn cael eu datrys yn gyflym ac yn effeithiol. Pan fydd busnes yng Nghymru eisiau tyfu, arloesi neu fuddsoddi yn ei weithlu, dylai wybod yn union i ble i fynd. A phan fydd rhywbeth yn sefyll yn ei ffordd, dylai wybod yn union pwy sy'n gyfrifol am ei ddatrys. Yn yr un modd, byddwn yn gweithio gydag undebau llafur, sy'n dod â mewnwelediad hanfodol i amodau'r gweithlu, anghenion sgiliau a phrofiad bywyd gweithwyr ar draws ein heconomi. Bydd eu safbwyntiau cyfunol yn helpu i sicrhau bod ein polisïau'n effeithiol, yn gynhwysol ac wedi'u seilio ar realiti. Ond mae cyflawni'r agenda hon hefyd yn gofyn am newid yn y ffordd yr ydym yn gweithredu fel Llywodraeth. Cam allweddol fydd sefydlu asiantaeth ddatblygu genedlaethol newydd. Bydd yn sefydliad modern, ystwyth sy'n gweithredu ar hyd braich o'r Llywodraeth ac yn tynnu, yn hollbwysig, ar arbenigedd y sector preifat. Bydd ei bwrpas yn glir: cefnogi twf busnesau sy'n eiddo i Gymru, denu mewnfuddsoddiad a chryfhau arloesedd a gallu ar draws sectorau. Bydd yr asiantaeth newydd hon yn darparu ffocws, gan gysylltu busnesau â chyllid, safleoedd ac adeiladau sy'n barod i fuddsoddi, cyngor, sgiliau, arloesi, ymchwil a marchnadoedd allforio. Edrychaf ymlaen at gyhoeddi'r camau nesaf, gan gynnwys y grŵp sefydlu, yn yr wythnosau nesaf. Lywydd, mae hon yn foment o gyfle. Mae gan Gymru'r asedau, y dalent a'r potensial i lwyddo. Yr hyn sydd ei angen nawr yw arweinyddiaeth a chyflawni. Mae'n gofyn am ffocws a phwyslais di-baid ar gyflawni. Mae'n gofyn am Lywodraeth sy'n barod i wneud dewisiadau a gweithredu yn gyflym. Ac mae'n gofyn am genhadaeth glir, un sy'n rhoi cynhyrchiant, pobl a chwmnïau wrth ei hanfod. Dyna yw ein cenhadaeth. Diolch yn fawr. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762734 218 En 2026-06-02T15:49:43 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=8387&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=8387&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni 6. Statement by the Cabinet Minister for Enterprise, Connectivity and Energy: Enterprise, Connectivity and Energy Priorities C 12158 12158 Jason O'Connell AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12158 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12158 O'Connell, Jason Thank you for your statement, Minister, and congratulations on your appointment. I have to relay my initial concern about the direction of the Welsh economy if the answer to the challenges that we're bring presented with is to bring back a failed Welsh development agency. History tells us that it was another unnecessary bureaucratic quango that was linked to illegally inflated redundancy payments, where directors flew first class around the world while communities across Wales were left behind. And this—this—is Plaid's answer to the economic decay that infects our towns and valleys. The same model, the same results, not even new branding.  The Welsh Development Agency did, indeed, create some jobs, but it also created a hollowed-out Welsh economy that enabled the easy transit of organisations out of the country. When it became cheaper to operate elsewhere, foreign companies left and they took thousands of high-skill jobs with them. Between 1998 and 2008, Wales lost 171 foreign-owned sites, around 31,000 jobs. Still now, Wales suffers weak productivity, low wages and significant economic underperformance compared to the rest of the UK. And while Wales has just one FTSE 100 company, Welsh businesses are closing at an alarming rate. And that is the WDA legacy. Perhaps that's what they talk about in Boston, but Reform would do things differently. No additional bloated quangos, no new layers of bureaucracy and no abdication of ministerial responsibility to unnamed and unaccountable civil servants. Reform would put Welsh business at the heart of everything we do. We would leverage the tax system to create the environment in which companies, directors, entrepreneurs and risk takers succeed, cutting barriers to relocation, speeding up planning approvals and reducing regulatory burden, making Wales genuinely competitive and attractive for investment. And that is the difference a Reform government would make. Now, Minister, let's talk about our high streets. Across Wales, illegal shops masquerading as businesses are polluting our high streets. In Caerphilly, we saw a car wash exposed as a people-smuggling network worth millions. Dilshad Shamo and Ali Khdir illegally organised the smuggling of thousands of migrants into Europe. And, Minister, your leader might not believe illegal immigration exists, but our communities up and down this country will tell you it does. And it affects every single one of us, whether you want to admit it or not. Even in my own constituency, shops have sold illegal tobacco and vapes to children while openly displaying drug paraphernalia in shop windows sold as cultural ornaments. Reform will put an end to this black economy. Reform will put genuine Welsh businesses first and work with the UK Government to stamp out criminality on our high streets. So, Minister, I challenge you today: take action and show that Plaid will not ignore what their own eyes are telling them. Minister, how will you and your Government work with local police and the Home Office to crack down on criminal enterprises masquerading as legitimate businesses, harming the genuine Welsh economy? Finally, let me turn to the subject of energy. Welsh households are being hammered by rising energy bills due to foreign conflicts. This we all know. Where this Government or the previous Government gets this right, you will have our full support, as has been seen with the SMR project at Wylfa, which will power thousands of homes, create jobs and boost energy security in Wales. Yet, Plaid’s answer is once again to put ideology over the people you are meant to serve. In your 74-page manifesto, not once do you mention the word 'nuclear'. Instead of embracing the opportunity in front of you, Plaid prioritise green ideology over affordability and energy security. The US and the world's major superpowers are all forging ahead with their own high-spec SMR projects at historic rates, yet Wales, again, is suffering delay after delay with a Government that only has plans for plans and nothing that can be measured or delivered—no plan for childcare, your flagship policy; no plan for the economy; and no plan for a brighter, more prosperous Wales. So, with that in mind, where does Plaid really stand on the energy issue? Because Reform, to be clear, backs nuclear. Minister, you once said that nuclear was the wrong answer for Wales. Do you stand by this and does your party stand by this? How does opposing nuclear power help families in Wales struggling to pay their energy bills or secure energy security? And why should businesses invest in this country of ours, bringing jobs and prosperity, when your Government isn't clear about what it believes in and how you will achieve it? Diolch. Diolch am eich datganiad, Weinidog, a llongyfarchiadau ar eich penodiad. Mae'n rhaid i mi gyfleu fy mhryder cychwynnol am gyfeiriad economi Cymru os yr ateb i'r heriau rydym ni'n eu hwynebu yw dod ag awdurdod datblygu Cymru a fethodd yn ôl. Mae hanes yn dweud wrthym ei fod yn gwango biwrocrataidd diangen arall a oedd yn gysylltiedig â thaliadau diswyddo rhy uchel a oedd yn anghyfreithlon, lle roedd cyfarwyddwyr yn hedfan dosbarth cyntaf o amgylch y byd tra bod cymunedau ledled Cymru yn cael eu gadael ar ôl. A dyma—dyma—ateb Plaid i'r dirywiad economaidd sy'n heintio ein trefi a'n cymoedd. Yr un model, yr un canlyniadau, dim hyd yn oed brandio newydd.  Fe wnaeth Awdurdod Datblygu Cymru, yn wir, greu rhai swyddi, ond fe wnaeth hefyd greu economi wag yng Nghymru a oedd yn galluogi sefydliadau i symud allan o'r wlad yn hawdd. Pan ddaeth yn rhatach i weithredu mewn mannau eraill, gadawodd cwmnïau tramor a mynd â miloedd o swyddi sgiliau uchel gyda nhw. Rhwng 1998 a 2008, collodd Cymru 171 o safleoedd a oedd yn eiddo i gwmnïau o dramor, tua 31,000 o swyddi. Mae Cymru yn dal i ddioddef cynhyrchiant gwan, cyflogau isel a thanberfformiad economaidd sylweddol o'i gymharu â gweddill y DU. Ac er mai dim ond un cwmni FTSE 100 sydd gan Gymru, mae busnesau Cymru yn cau ar gyfradd frawychus. A dyna waddol Awdurdod Datblygu Cymru. Efallai mai dyna beth maen nhw'n siarad amdano yn Boston, ond byddai Reform yn gwneud pethau'n wahanol. Dim cwangos chwyddedig ychwanegol, dim haenau newydd o fiwrocratiaeth a dim ildio cyfrifoldeb gweinidogol i weision sifil di-enw ac anatebol. Byddai Reform yn rhoi busnes Cymru wrth wraidd popeth a wnawn. Byddem yn defnyddio'r system dreth i greu'r amgylchedd lle mae cwmnïau, cyfarwyddwyr, entrepreneuriaid a phobl sy'n cymryd risg yn llwyddo, gan leihau rhwystrau rhag adleoli, cyflymu cymeradwyaethau cynllunio a lleihau'r baich rheoleiddio, gan wneud Cymru'n wirioneddol gystadleuol ac yn ddeniadol ar gyfer buddsoddiad. A dyna'r gwahaniaeth y byddai llywodraeth Reform yn ei wneud. Nawr, Weinidog, gadewch i ni siarad am ein strydoedd mawr. Ledled Cymru, mae siopau anghyfreithlon sy'n ffugio bod yn fusnesau yn llygru ein strydoedd mawr. Yng Nghaerffili, gwelsom fusnes golchi ceir yn cael ei ddatgelu fel rhwydwaith smyglo pobl gwerth miliynau. Trefnodd Dilshad Shamo ac Ali Khdir i filoedd o ymfudwyr gael eu smyglo i Ewrop yn anghyfreithlon. Ac efallai, Weinidog, na fydd eich arweinydd yn credu bod mewnfudo anghyfreithlon yn bodoli, ond bydd ein cymunedau i fyny ac i lawr y wlad hon yn dweud wrthych ei fod yn bodoli. Ac mae'n effeithio ar bob un ohonom, p'un a ydych am gyfaddef hynny ai peidio. Hyd yn oed yn fy etholaeth fy hun, mae siopau wedi gwerthu tybaco anghyfreithlon a fêps i blant gan arddangos paraffernalia cyffuriau mewn ffenestri siopau sy'n cael eu gwerthu fel addurniadau diwylliannol. Bydd Reform yn rhoi diwedd ar yr economi ddu hon. Bydd Reform yn blaenoriaethu busnesau Cymreig go iawn ac yn gweithio gyda Llywodraeth y DU i ddileu troseddoldeb ar ein strydoedd mawr. Felly, Weinidog, rwy'n eich herio heddiw: gweithredwch a dangos na fydd Plaid Cymru yn anwybyddu'r hyn sy'n amlwg iddi. Weinidog, sut y byddwch chi a'ch Llywodraeth yn gweithio gyda'r heddlu lleol a'r Swyddfa Gartref i atal mentrau troseddol sy'n ffugio bod yn fusnesau cyfreithlon, gan niweidio economi wirioneddol Cymru? Yn olaf, gadewch i mi droi at bwnc ynni. Mae aelwydydd Cymru yn cael eu taro gan filiau ynni cynyddol oherwydd gwrthdaro tramor. Rydym i gyd yn gwybod hynny. Pan fydd y Llywodraeth hon neu'r Llywodraeth flaenorol yn gwneud hyn yn iawn, fe gewch ein cefnogaeth lawn, fel y gwelwyd gyda'r prosiect adweithydd modiwlar bach yn Wylfa, a fydd yn pweru miloedd o gartrefi, yn creu swyddi ac yn rhoi hwb i ddiogeledd ynni yng Nghymru. Er hynny, ateb Plaid Cymru unwaith eto yw rhoi ideoleg o flaen y bobl rydych chi i fod i'w gwasanaethu. Yn eich maniffesto 74 tudalen, dydych chi ddim yn sôn am y gair 'niwclear' o gwbl. Yn hytrach na chofleidio'r cyfle, mae Plaid Cymru yn blaenoriaethu ideoleg werdd yn hytrach na fforddiadwyedd a diogeledd ynni. Mae'r Unol Daleithiau a phwerau mawr y byd i gyd yn bwrw ymlaen â'u prosiectau adweithydd modiwlar bach manyleb uchel eu hunain ar gyfraddau hanesyddol, ond mae Cymru, unwaith eto, yn dioddef oedi ar ôl oedi gyda Llywodraeth sydd â chynlluniau ar gyfer cynlluniau yn unig a dim byd y gellir ei fesur na'i gyflawni—dim cynllun ar gyfer gofal plant, eich polisi blaenllaw; dim cynllun ar gyfer yr economi; a dim cynllun ar gyfer Cymru fwy disglair, mwy ffyniannus. Felly, gyda hynny mewn golwg, beth yw safbwynt Plaid Cymru mewn gwirionedd o ran ynni? Oherwydd mae Reform, i fod yn glir, yn cefnogi niwclear. Weinidog, dywedoch chi unwaith mai niwclear oedd yr ateb anghywir i Gymru. Ydych chi'n dal i gredu hynny ac a yw eich plaid yn credu hynny? Sut mae gwrthwynebu ynni niwclear yn helpu teuluoedd yng Nghymru sy'n cael trafferth talu eu biliau ynni neu yn sicrhau diogeledd ynni? A pham ddylai busnesau fuddsoddi yn y wlad hon, gan ddod â swyddi a ffyniant, pan nad yw'ch Llywodraeth yn glir ynglŷn â'r hyn y mae'n credu ynddo a sut y byddwch chi'n ei gyflawni? Diolch. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762707 219 En 2026-06-02T15:50:00 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=8404&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=8404&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni 6. Statement by the Cabinet Minister for Enterprise, Connectivity and Energy: Enterprise, Connectivity and Energy Priorities C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762749 220 En 2026-06-02T15:54:56 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=8700&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=8700&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni 6. Statement by the Cabinet Minister for Enterprise, Connectivity and Energy: Enterprise, Connectivity and Energy Priorities C 5030 5030 Adam Price AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5030 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5030 Price, Adam Well, could I first of all congratulate the Member on his appointment to this important opposition position? I look forward to engaging with him, both in the course of scrutiny in this Chamber, but also more widely as well. There is no monopoly on good ideas, and I think it's important that we engage to the extent that is possible, in a constructive way, to try and collectively help Wales achieve its economic potential. I'll start with—in that spirit—there were some elements in there where there was common ground, and we're keen to build up the common ground, ultimately. As a nation, this is a collective endeavour. We all have a role to play. Opposition parties—I know; I've occupied that position—also have an important role to play, not only in contributing ideas, but also holding us accountable to the target that we've set. We agree that creating a business environment that is the most conducive in order to allow businesses to achieve their potential is absolutely essential. We're committed to do that, and we've said we want to hear the ideas of business, principally, because of course they will have the best information about how we can do that. But if the party of the Member from Reform also has practical ideas that we can put into place, short, medium and long-term, then he will find that my door is open. We're all about building consensus where we can. There was an interesting kind of consensus there between the opposition spokesperson and, indeed, the previous administration, because they both agreed that there was no need for a development agency. I would say: look, we want to be evidence led, and the evidence from right across the world shows pretty conclusively, if you ask pretty much any leading economist in this area, that development agencies are the tried-and-tested tool for any nation, region or anywhere else that has driven up the kind of trajectory in terms of productivity growth that I've described. Is it the only thing that you should do? Absolutely not. We're not going to achieve it just through the development agency, but it's a pretty necessary tool in the toolbox, based on the experience elsewhere. In terms of the town centres, we absolutely are committed to having a revitalised town-centre strategy for town centres the length and breadth of Wales. They are important in their own right as employers, but they're also critically important in other ways. If we want to attract and retain talent, the quality of place in our communities is absolutely intrinsic in order to achieve that goal as well. So, they are right four-square, front and centre, part of our economic strategy. We will be setting up a town-centre taskforce. We're committed to do that in the first 100 days, and, again, if there are ideas—. I heard a lot of negativity, but if there are positive ideas from the party behind me or anyone else, we are in the business of taking the best ideas that we have, and turning Wales into the best place to set up and grow a business to drive our economic progress along the ambitious but achievable goal that I've set out today. Wel, a gaf i longyfarch yr Aelod ar ei benodiad i'r swydd bwysig hon yn yr wrthblaid? Edrychaf ymlaen at ymgysylltu ag ef, yn ystod gwaith craffu yn y Siambr hon, ond yn ehangach hefyd. Nid oes monopoli ar syniadau da, ac rwy'n credu ei bod yn bwysig ein bod yn ymgysylltu i'r graddau y bo modd, mewn ffordd adeiladol, i geisio helpu Cymru ar y cyd i gyflawni ei photensial economaidd. Rwyf am ddechrau gyda—yn yr ysbryd hwnnw—roedd rhai elfennau yna lle roedd tir cyffredin, ac rydym yn awyddus i adeiladu'r tir cyffredin, yn y pen draw. Fel cenedl, mae hyn yn ymdrech ar y cyd. Mae gan bob un ohonom rôl i'w chwarae. Mae gan wrthbleidiau—rwy'n gwybod; rydw i wedi bod yn y sefyllfa honno—rôl bwysig i'w chwarae, nid yn unig wrth gyfrannu syniadau, ond hefyd ein dal yn atebol i'r targed rydym ni wedi'i osod. Rydyn ni'n cytuno bod creu amgylchedd busnes sydd fwyaf ffafriol er mwyn caniatáu i fusnesau gyflawni eu potensial yn gwbl hanfodol. Rydym wedi ymrwymo i wneud hynny, ac rydym wedi dweud ein bod eisiau clywed syniadau gan fusnesau, yn bennaf, oherwydd wrth gwrs bydd ganddynt yr wybodaeth orau am sut y gallwn wneud hynny. Ond os oes gan blaid yr Aelod o Reform syniadau ymarferol y gallwn eu rhoi ar waith, tymor byr, canolig a thymor hir, yna bydd yn gweld bod fy nrws i ar agor. Rydyn ni i gyd yn ymwneud ag adeiladu consensws lle gallwn. Roedd yna fath diddorol o gonsensws yna rhwng llefarydd yr wrthblaid ac, yn wir, y weinyddiaeth flaenorol, oherwydd roedd y ddau yn cytuno nad oedd angen asiantaeth ddatblygu. Byddwn i'n dweud: edrychwch, rydym ni eisiau i dystiolaeth ein harwain ni, ac mae'r dystiolaeth o bob cwr o'r byd yn dangos yn eithaf pendant, os gofynnwch i unrhyw economegydd blaenllaw bron yn y maes hwn, mai asiantaeth ddatblygu yw'r offeryn profedig ar gyfer unrhyw genedl, rhanbarth neu unrhyw le arall sydd wedi cynyddu'r math o daf-lwybr o ran twf cynhyrchiant yr wyf wedi'i ddisgrifio. Ai dyma'r unig beth y dylech ei wneud? Yn bendant na. Nid ydym yn mynd i'w gyflawni trwy'r asiantaeth ddatblygu yn unig, ond mae'n offeryn eithaf angenrheidiol yn y blwch offer, yn seiliedig ar y profiad mewn mannau eraill. O ran canol trefi, rydym wedi ymrwymo'n llwyr i gael strategaeth canol trefi wedi'i hadfywio ar gyfer canol trefi ar hyd a lled Cymru. Maent yn bwysig yn eu rhinwedd eu hunain fel cyflogwyr, ond maent hefyd yn hanfodol bwysig mewn ffyrdd eraill. Os ydym am ddenu a chadw talent, mae ansawdd y lle yn ein cymunedau yn gwbl hanfodol er mwyn cyflawni'r nod hwnnw hefyd. Felly, maen nhw'n hollol ganolog fel rhan o'n strategaeth economaidd. Byddwn yn sefydlu tasglu canol y dref. Rydym wedi ymrwymo i wneud hynny yn y 100 diwrnod cyntaf, ac, eto, os oes syniadau—. Clywais lawer o negyddiaeth, ond os oes syniadau cadarnhaol gan y blaid y tu ôl i mi neu unrhyw un arall, rydym yn y barod i gymryd y syniadau gorau sydd gennym, a gwneud Cymru y lle gorau i sefydlu a thyfu busnes i sbarduno ein cynnydd economaidd i gyrraedd y nod uchelgeisiol ond cyraeddadwy rydw i wedi'i nodi heddiw. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762716 221 En 2026-06-02T15:55:00 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=8704&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=8704&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni 6. Statement by the Cabinet Minister for Enterprise, Connectivity and Energy: Enterprise, Connectivity and Energy Priorities C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762742 222 En 2026-06-02T15:58:47 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=8931&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=8931&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni 6. Statement by the Cabinet Minister for Enterprise, Connectivity and Energy: Enterprise, Connectivity and Energy Priorities C 12175 12175 Shav Taj AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12175 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12175 Taj, Shav Thank you to the Cabinet Minister for his statement. We've heard a lot about the Government's plans, of course, about the new Welsh development agency, but people aren't asking for promises—they want action, and they want it now. Creating a new sort of agency takes time, it takes effort, it takes money and it takes focus, of course, and people in Wales don't want or need quangos or structures just for the sake of it. What we need is more well-paid, skilled and secure work in every single part of our country, because right now families are genuinely feeling the pressure. Making ends meet, paying the bills—that is the stark reality. Just last week, we saw the energy price cap go up again. Too many people are still facing impossible choices, rationing their energy at home, with adults skipping their meals in order to make sure that their own children are being fed. Those are the things—and just getting into debt—those are the realities of the everyday person out there. The people that we represent, they can't afford to wait any longer. So, our focus, my focus, will be on the outcomes for working people. How many well-paid jobs are going to be created in all of our communities? That will be the measure of success. In the 12 months leading up to the Wales investment summit, Wales attracted £4.6 billion of inward investment. That meant real opportunities and real jobs all over the country. Now, we know that Plaid talk about their ambition for Wales, and, of course, we all share that. We know, because—. The reality is: will those actions then match it? Can the Cabinet Secretary tell us whether his new development agency will beat this figure? Welsh Labour established, of course, the Welsh way of working, that Social Partnership and Public Procurement (Wales) Act 2023, hand in hand with the trade union movement. So, I will ask, of course: will social partnership remain at the heart of decisions that you are then taking in terms of the development agency and the results it produces in terms of jobs, investment and opportunities? Right now, we're seeing major changes to the economy and, of course, jobs being done in Wales due to the adoption of artificial intelligence and the transition to net zero. If these are done well, with workers at the centre of Government thinking, we can see real opportunities. The Cabinet Secretary—the Cabinet Minister—talks about the need to close that productivity gap. So, when we're thinking about the opportunities of AI in various sectors and services, we need to then, of course, make sure that any economic reward lifts workers up, not comes at their expense and at the expense of their jobs. We're being told that we need to move faster on greener energy to create jobs and bring down bills, but, at the same time, the Government is creating uncertainty about how that energy is going to be delivered, because, again, the reality is this: the fastest and most affordable way to deliver green energy at scale is wind power, supported by overhead infrastructure. So, which is it: getting that energy to people quickly and affordably or holding it up, with higher costs and delay? People want cheaper, cleaner energy, but they also need it delivered quickly and at scale. Delay, uncertainty and inaction will not bring down bills. So, how will the Cabinet Minister ensure that these decisions don't slow down investment, push up costs and block the very same jobs that they promised to create? And how will you then, of course, make sure that delivery is fair, that communities like mine in Caerdydd Ffynnon Taf, which feel very much left behind for too long, actually see and feel that benefit first? Because people in Wales have heard, honestly, enough about ambition and they are tired of the pilots. They want things to go and they want things to move really quickly. Diolch i'r Gweinidog Cabinet am ei ddatganiad. Rydym ni wedi clywed llawer am gynlluniau'r Llywodraeth, wrth gwrs, am yr asiantaeth ddatblygu newydd yng Nghymru, ond nid yw pobl yn gofyn am addewidion—maen nhw eisiau gweithredu, ac maen nhw eisiau hynny nawr. Mae creu math newydd o asiantaeth yn cymryd amser, mae'n cymryd ymdrech, mae'n cymryd arian ac mae'n cymryd ffocws, wrth gwrs, ac nid yw pobl yng Nghymru eisiau neu angen cwangos neu strwythurau dim ond er mwyn hynny. Yr hyn sydd ei angen arnom yw mwy o waith cyflogedig, medrus a diogel ym mhob rhan o'n gwlad, oherwydd ar hyn o bryd mae teuluoedd yn teimlo'r pwysau mewn gwirionedd. Gwneud penderfyniadau, talu'r biliau—dyna'r realiti llwm. Dim ond yr wythnos diwethaf, gwelsom y cap prisiau ynni yn codi eto. Mae gormod o bobl yn dal i wynebu dewisiadau amhosibl, gan roi eu hynni gartref ar ddogn, gydag oedolion yn hepgor eu prydau bwyd er mwyn gwneud yn siŵr bod eu plant eu hunain yn cael eu bwydo. Dyna'r pethau—a dim ond mynd i ddyled—dyna realiti'r person cyffredin allan yna. Y bobl rydym ni'n eu cynrychioli, ni allant fforddio aros mwy. Felly, bydd ein ffocws ni, fy ffocws i, ar y canlyniadau i bobl sy'n gweithio. Faint o swyddi â chyflog da sy'n mynd i gael eu creu yn ein holl gymunedau? Dyna fydd mesur llwyddiant. Yn y 12 mis cyn uwchgynhadledd fuddsoddi Cymru, denodd Cymru £4.6 biliwn o fewnfuddsoddiad. Roedd hynny'n golygu cyfleoedd go iawn a swyddi go iawn ledled y wlad. Nawr, rydym ni'n gwybod bod Plaid Cymru yn siarad am eu huchelgais i Gymru, ac, wrth gwrs, rydym ni i gyd yn rhannu honno. Rydym ni'n gwybod, oherwydd—. Y gwir yw: a fydd y gweithredoedd hynny wedyn yn cyfateb iddi? A all yr Ysgrifennydd Cabinet ddweud wrthym a fydd ei asiantaeth ddatblygu newydd yn rhagori ar y ffigur hwn? Sefydlodd Llafur Cymru, wrth gwrs, y ffordd Gymreig o weithio, sef Deddf Partneriaeth Gymdeithasol a Chaffael Cyhoeddus (Cymru) 2023, law yn llaw â'r mudiad undebau llafur. Felly, rwyf am ofyn, wrth gwrs: a fydd partneriaeth gymdeithasol yn parhau i fod wrth wraidd y penderfyniadau rydych chi'n eu cymryd wedyn o ran yr asiantaeth ddatblygu a'r canlyniadau y mae'n eu cynhyrchu o ran swyddi, buddsoddiad a chyfleoedd? Ar hyn o bryd, rydym ni'n gweld newidiadau mawr i'r economi ac, wrth gwrs, swyddi yn cael eu gwneud yng Nghymru yn sgil mabwysiadu deallusrwydd artiffisial a'r trawsnewid i sero net. Os yw'r rhain yn cael eu gwneud yn dda, gyda gweithwyr yn ganolog i'r ffordd y mae'r Llywodraeth yn meddwl, gallwn weld cyfleoedd gwirioneddol. Mae'r Ysgrifennydd Cabinet—y Gweinidog Cabinet—yn siarad am yr angen i gau'r bwlch cynhyrchiant hwnnw. Felly, pan fyddwn yn meddwl am gyfleoedd AI mewn gwahanol sectorau a gwasanaethau, mae angen i ni wedyn, wrth gwrs, wneud yn siŵr bod unrhyw wobr economaidd yn codi gweithwyr i fyny, nid yn dod ar eu traul nhw ac ar draul eu swyddi. Dywedir wrthym fod angen i ni symud yn gyflymach o ran ynni gwyrddach i greu swyddi a gostwng biliau, ond, ar yr un pryd, mae'r Llywodraeth yn creu ansicrwydd ynghylch sut mae'r ynni hwnnw'n mynd i gael ei gyflawni, oherwydd, unwaith eto, y realiti yw hyn: y ffordd gyflymaf a mwyaf fforddiadwy o gyflawni ynni gwyrdd ar raddfa fawr yw ynni gwynt, wedi'i gefnogi gan seilwaith uwchben. Felly, pa un ydyw: cael yr ynni hwnnw i bobl yn gyflym ac yn fforddiadwy neu ei ddal i fyny, gyda chostau uwch ac oedi? Mae pobl eisiau ynni rhatach, glanach, ond mae angen iddo gael ei gyflawni'n gyflym ac ar raddfa fawr. Ni fydd oedi, ansicrwydd a diffyg gweithredu yn lleihau biliau. Felly, sut bydd y Gweinidog Cabinet yn sicrhau nad yw'r penderfyniadau hyn yn arafu buddsoddiad, yn gwthio costau i fyny ac yn rhwystro'r un swyddi y gwnaethant addo eu creu? A sut fyddwch wedyn, wrth gwrs, yn gwneud yn siŵr bod cyflawni'n deg, bod cymunedau fel fy un i yng Nghaerdydd Ffynnon Taf, sy'n teimlo eu bod yn cael eu gadael ar ôl am rhy hir, yn gweld ac yn teimlo'r budd hwnnw yn gyntaf? Oherwydd mae pobl yng Nghymru wedi clywed, i fod yn onest, ddigon am uchelgais ac maen nhw wedi blino ar y cynlluniau treialu. Maen nhw eisiau i bethau symud ac maen nhw eisiau i bethau symud yn gyflym iawn. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762725 223 En 2026-06-02T16:00:00 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=9004&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=9004&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni 6. Statement by the Cabinet Minister for Enterprise, Connectivity and Energy: Enterprise, Connectivity and Energy Priorities C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762741 224 En 2026-06-02T16:01:31 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=9095&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=9095&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni 6. Statement by the Cabinet Minister for Enterprise, Connectivity and Energy: Enterprise, Connectivity and Energy Priorities C 212 212 Janet Finch-Saunders AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=212 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=212 Finch-Saunders, Janet Twenty-seven years. Saith mlynedd ar hugain. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762743 225 En 2026-06-02T16:02:32 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=9156&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=9156&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni 6. Statement by the Cabinet Minister for Enterprise, Connectivity and Energy: Enterprise, Connectivity and Energy Priorities C 12175 12175 Shav Taj AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12175 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12175 Taj, Shav Because people in Wales have heard—. People in Wales are very clear: they need more money in their pockets. Oherwydd, mae pobl yng Nghymru wedi clywed—. Mae pobl yng Nghymru yn glir iawn: mae angen mwy o arian arnyn nhw yn eu pocedi. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762744 226 En 2026-06-02T16:02:38 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=9162&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=9162&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni 6. Statement by the Cabinet Minister for Enterprise, Connectivity and Energy: Enterprise, Connectivity and Energy Priorities C 212 212 Janet Finch-Saunders AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=212 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=212 Finch-Saunders, Janet It's a bit late now. Mae braidd yn hwyr nawr. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762745 227 En 2026-06-02T16:02:29 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=9153&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=9153&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni 6. Statement by the Cabinet Minister for Enterprise, Connectivity and Energy: Enterprise, Connectivity and Energy Priorities C 12175 12175 Shav Taj AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12175 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12175 Taj, Shav They need more money in their pockets. They need more secure work. They need jobs and opportunities in the place that they call home—good, fair work jobs. So, can the Cabinet Minister be clear: when will these jobs be created, where will they be created, and how will people know that progress is actually being made? Mae angen mwy o arian arnyn nhw yn eu pocedi. Mae angen gwaith mwy diogel arnyn nhw. Mae angen swyddi a chyfleoedd arnyn nhw yn y lle maen nhw'n ei alw'n gartref—gwaith da a theg. Felly, a all y Gweinidog Cabinet fod yn glir: pryd fydd y swyddi hyn yn cael eu creu, ble byddant yn cael eu creu, a sut bydd pobl yn gwybod bod cynnydd yn cael ei wneud mewn gwirionedd? 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762746 228 En 2026-06-02T16:03:06 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=9190&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=9190&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni 6. Statement by the Cabinet Minister for Enterprise, Connectivity and Energy: Enterprise, Connectivity and Energy Priorities C 5030 5030 Adam Price AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5030 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5030 Price, Adam I welcome the opposition spokesperson, the Labour spokesperson, to her post as well, and I look forward to engaging in detail on all of the issues that she raised. I think that it's important to bring us back, isn't it, to the focus of today, which is the announcement of a goal, a target, which we lacked for 20 years. And one thing that we—. Nobody can absolutely predict the future with 100 per cent certainty. It's not possible, right. But one thing we can predict: if you don't have a goal at all, if you don't have a target at all, you'll never achieve it; you can't even measure progress. And that's why the first step in any plan to revitalise the Welsh economy is to be clear about the direction of travel. In the absence of that clarity in the previous administration, we had decades of drift, didn't we? So, we are setting that right. Actually, I think we've broken all governmental land speed records here. I'm not even three weeks in to being Minister for the economy, and yet we have set out clearly the goal that we are setting for the Welsh economy over the next decade. And what flows from that then? Many of the things that she's talked about, I agree with. Look, we have to increase the speed of decision making, but part of that comes from aligning your actions, keeping a focus, and you can't do that unless you have a clear goal. Now that we have that, of course, work is already ongoing—many of the elements that she referred to, in terms of the development agency and the role of the development agency. Yes, foreign direct investment will remain, for our economy, as for any economy, an important element within our economic strategy. What it cannot be—. To reference some of the comments from earlier as well, it can't be the only element. It has to be balanced with actually investing in the capability of our own business base, because, of course, they are rooted firms, they are embedded firms, they will actually deliver the platform for long-term growth. But, of course, foreign direct investment can play a part in building up clusters and sectoral competitive advantage, and we will use the development agency to deliver that kind of knowledge and action in a way that will be far more effective than was possible under the previous administration. We'll have a further opportunity to talk about how the different elements within my portfolio, connectivity, enterprise—. We've made it very clear, of course, that all of these things—economic infrastructure, which includes transport and digital infrastructure, which includes energy as well—all of that needs to be aligned towards this single economic mission goal. If we get that right, if we get the different parts of the system, then, actually, we can really motor. It's important, though, that that energy system delivers for the needs of Wales. We've been here before at other energy revolutions, haven't we, which didn't deliver for Wales. Part of that is about ownership, part of that is understanding what are the energy needs of our communities and our businesses. And yes, that should actually be reflected in competitive advantage for businesses from our energy potential but also, wherever possible, through community ownership actually delivering lower bills for our people as well. Rwy'n croesawu llefarydd yr wrthblaid, llefarydd Llafur, i'w swydd hefyd, ac edrychaf ymlaen at ymgysylltu yn fanwl ar yr holl faterion a gododd hi. Rwy'n credu ei bod yn bwysig dod â ni yn ôl, onid yw, i ffocws heddiw, sef cyhoeddi nod, targed, nad oedd gennym am 20 mlynedd. Ac un peth rydym ni—. Does neb yn gallu rhagweld y dyfodol yn llwyr gyda 100 y cant o sicrwydd. Nid yw'n bosibl. Ond un peth y gallwn ei ragweld: os nad oes gennych nod o gwbl, os nad oes gennych darged o gwbl, ni fyddwch byth yn ei gyflawni; ni allwch hyd yn oed fesur cynnydd. A dyna pam mai'r cam cyntaf mewn unrhyw gynllun i adfywio economi Cymru yw bod yn glir ynglŷn â'r cyfeiriad teithio. Yn absenoldeb yr eglurder hwnnw yn y weinyddiaeth flaenorol, roedd gennym ddegawdau o bolisi o fynd gyda'r llif, onid oedd? Felly, rydyn ni'n cywiro hynny. Mewn gwirionedd, rwy'n credu ein bod wedi torri holl recordiau cyflymder ar y tir llywodraethol yma. Nid wyf wedi bod yn Weinidog dros yr economi am dair wythnos eto, ac eto rydym wedi nodi'n glir y nod yr ydym yn ei osod ar gyfer economi Cymru dros y degawd nesaf. A beth sy'n llifo o hynny felly? Rwy'n cytuno â llawer o'r pethau y mae hi wedi sôn amdanynt. Edrychwch, mae'n rhaid i ni gynyddu cyflymder gwneud penderfyniadau, ond mae rhan o hynny yn dod o alinio eich gweithredoedd, cadw ffocws, ac ni allwch wneud hynny oni bai bod gennych nod clir. Nawr bod hwnnw gennym ni, wrth gwrs, mae gwaith eisoes yn mynd rhagddo—llawer o'r elfennau y cyfeiriodd atynt, o ran yr asiantaeth ddatblygu a rôl yr asiantaeth ddatblygu. Bydd, fe fydd buddsoddiad uniongyrchol tramor yn parhau i fod, i'n heconomi, fel ar gyfer unrhyw economi, yn elfen bwysig yn ein strategaeth economaidd. Yr hyn na ddylai fod—. I gyfeirio at rai o'r sylwadau yn gynharach hefyd, ni ddylai fod yr unig elfen. Mae'n rhaid ei gydbwyso â buddsoddi mewn gwirionedd yng ngallu ein sylfaen fusnes ein hunain, oherwydd, wrth gwrs, maen nhw'n gwmnïau wedi'u gwreiddio, maen nhw'n gwmnïau wedi'u hymgorffori, byddant mewn gwirionedd yn darparu'r platfform ar gyfer twf hirdymor. Ond, wrth gwrs, gall buddsoddiad uniongyrchol tramor chwarae rhan mewn adeiladu clystyrau a mantais gystadleuol sectoraidd, a byddwn yn defnyddio'r asiantaeth ddatblygu i ddarparu'r math hwnnw o wybodaeth a gweithredu mewn ffordd a fydd yn llawer mwy effeithiol nag oedd yn bosibl o dan y weinyddiaeth flaenorol. Byddwn yn cael cyfle pellach i siarad am sut mae'r gwahanol elfennau o fewn fy mhortffolio, cysylltedd, menter—. Rydym wedi ei gwneud yn glir iawn, wrth gwrs, bod angen i bob un o'r pethau hyn—seilwaith economaidd, sy'n cynnwys trafnidiaeth a seilwaith digidol, sy'n cynnwys ynni hefyd—mae angen i'r cwbl gael eu halinio tuag at y nod cenhadaeth economaidd sengl hwn. Os ydym yn cael hynny'n iawn, os ydym yn cael y gwahanol rannau o'r system, yna, mewn gwirionedd, gallwn wirioneddol symud ymlaen yn gyflym. Mae'n bwysig, fodd bynnag, bod y system ynni honno yn cyflawni anghenion Cymru. Rydym ni wedi bod yma o'r blaen mewn chwyldroadau ynni eraill, onid ydym ni, na wnaethon ni gyflawni ar gyfer Cymru. Mae rhan o hynny yn ymwneud â pherchnogaeth, rhan o hynny yw deall beth yw anghenion ynni ein cymunedau a'n busnesau. Ac ie, dylai hynny gael ei adlewyrchu mewn mantais gystadleuol i fusnesau o'n potensial ynni ond hefyd, lle bynnag y bo modd, trwy berchnogaeth gymunedol mewn gwirionedd yn cyflawni biliau is i'n pobl hefyd. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762729 229 En 2026-06-02T16:05:00 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=9304&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=9304&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni 6. Statement by the Cabinet Minister for Enterprise, Connectivity and Energy: Enterprise, Connectivity and Energy Priorities C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762738 230 En 2026-06-02T16:06:46 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=9410&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=9410&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni 6. Statement by the Cabinet Minister for Enterprise, Connectivity and Energy: Enterprise, Connectivity and Energy Priorities C 212 212 Janet Finch-Saunders AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=212 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=212 Finch-Saunders, Janet Congratulations, Adam, on your new role. I have to say that I'd like to stop, right from the start of this new Government, where we talk Wales down—and I don't mean you; one of the spokespersons here today, actually, was just about talking Wales down. Now, I have more confidence and some faith in the new Government; we have to give them—. I've worked with them for over 15 years, many of their Members, so I'm willing. And Rhun knows, when we both were elected on that day, I said, 'I'll be watching you, and I'll be watching Reform too.' But the thing is that we've got to be positive now, because, as has been said here today, Wales is in a mess business wise, and there's a lot to be done. Now, today, they've mentioned about the Menai bridge, and I am disappointed that I did put an urgent question in—it was a very urgent issue, and I do feel that it merited the urgent question—but, for some reason, that question was denied. But it won't stop me doing it when urgent issues—. So, last week, in May half term, whilst competitors from schools from all over Wales were competing in the Urdd Eisteddfod—and I'd like to pay tribute to everybody involved in that and the organisation, massive organisation, that went on behind it—it was bedlam, and we've still got bedlam today, on the Menai bridge. So, when you've said that you want to meet with me—and, Mark, you've said the same—that will be one of my priorities, and the A55, those roundabouts. And generally, though, in your statement today, I haven't seen much about infrastructure, enterprise, connectivity, and that's what the portfolio is all about. As you know, I've got my meeting next Friday in Llangefni. I've made it cross-party; we've invited the Bangor Conwy MP for Labour and also Llinos Medi, the MP in Ynys Môn, and I've invited all the other MSs, the other five, and county councillors from Anglesey, because I believe that it's time to start working together more collectively. When I was out knocking doors, people were saying, 'Why are you always arguing? Why don't you work together more cohesively?' And where you've got good ideas, I'll work with you, Rhun, and I'll be bringing many good ideas to you, as will other Members, but we've got to be positive. Now, I've mentioned previously about junctions 15 and 16. I do believe that, on broadband connectivity, the previous Welsh Labour Government let us down fundamentally, because 96 per cent of all households was their commitment, but it's around about 93 per cent that actually have broadband connectivity. But there was no mention at the time about businesses, and I have businesses now who are really struggling to function. We want more and more Welsh businesses starting up, staying in business, but they need that broadband connectivity. So, you're not going to have a good economy in Wales unless you've got good road infrastructure, good broadband connectivity. We've also got very poor mobile phone connectivity, and I've been working single-handedly with Vodaphone and all the phone companies, and we've now got—. It's taken time, I have to say; planning permission went through quite some time ago. But bringing those masts to Venue Cymru is a priority for me. You talk of Wales being open for business, but, in your first statement as Cabinet Sec, there is a complete absence of a plan to fix our roads. So, I feel that's a glaring omission. Our transport system is not fit for purpose. We have to get more inward investment into Wales, but, unless you put those priorities in place, then we're not going to see any improvements. But I say let's stop talking Wales down in the first instance. Who would want to invest in Wales as a business if all you do, the politicians, and new politicians, who have come here to make all these changes, or so you say—? We can't judge you on your record, because you haven't previously had any elected Reform Members. I can only talk about the experience I've had of being here 15 years, and I've seen Welsh Labour, and Plaid to some degree, because you've propped up the Welsh Labour Government—. I've seen many of your failings. I'm prepared to give you a chance now, and I will work with you. We will be a constructive opposition. Diolch yn fawr. Llongyfarchiadau, Adam, ar eich rôl newydd. Mae'n rhaid i mi ddweud y byddwn i'n hoffi stopio, o ddechrau'r Llywodraeth newydd hon, yr arfer pan fyddwn ni'n difrïo Cymru—a dydw i ddim yn golygu chi; roedd un o'r llefarwyr yma heddiw, mewn gwirionedd, yn difrïo Cymru. Nawr, mae gen i fwy o hyder a rhywfaint o ffydd yn y Llywodraeth newydd; mae'n rhaid imi gyfaddef—. Rydw i wedi gweithio gyda nhw ers dros 15 mlynedd, llawer o'u haelodau, felly rwy'n barod. Ac mae Rhun yn gwybod, pan gafodd y ddau ohonom ein hethol ar y diwrnod hwnnw, dywedais i, 'Byddaf yn eich gwylio chi, a byddaf yn gwylio Reform hefyd.' Ond y peth yw, mae'n rhaid i ni fod yn bositif nawr, oherwydd, fel y dywedwyd yma heddiw, mae Cymru mewn llanast o ran busnes, ac mae llawer i'w wneud. Nawr, heddiw, maen nhw wedi sôn am bont Menai, ac rwy'n siomedig fy mod i wedi rhoi cwestiwn brys i mewn—roedd yn fater brys iawn, ac rwy'n teimlo ei fod yn haeddu'r cwestiwn brys—ond, am ryw reswm, cafodd y cwestiwn hwnnw ei wrthod. Ond ni fydd yn fy atal rhag gwneud hynny pan fydd materion brys—. Felly, yr wythnos diwethaf, yn ystod hanner tymor mis Mai, tra bod cystadleuwyr o ysgolion o bob cwr o Gymru yn cystadlu yn Eisteddfod yr Urdd—a hoffwn dalu teyrnged i bawb oedd yn rhan o hynny a'r sefydliad, sefydliad enfawr, a oedd yn y tu ôl iddo—roedd hi'n fedlam gwyllt, ac mae gennym fedlam gwyllt o hyd heddiw, ar bont Menai. Felly, pan ddywedoch chi eich bod chi eisiau cwrdd â mi—a, Mark, rydych chi wedi dweud yr un peth—dyna fydd un o'm blaenoriaethau, a'r A55, y cylchfannau hynny. Ac yn gyffredinol, fodd bynnag, yn eich datganiad heddiw, nid wyf wedi gweld llawer o sôn am seilwaith, menter, cysylltedd, a dyna beth yw'r portffolio. Fel y gwyddoch chi, mae gen i fy nghyfarfod ddydd Gwener nesaf yn Llangefni. Rydw i wedi ei wneud yn drawsbleidiol; rydym wedi gwahodd Aelod Seneddol Llafur Bangor Conwy a hefyd Llinos Medi, Aelod Seneddol Ynys Môn, ac rwyf wedi gwahodd holl Aelodau'r Senedd, y pump arall, a chynghorwyr sir o Ynys Môn, oherwydd rwy'n credu ei bod hi'n bryd dechrau gweithio gyda'n gilydd yn fwy cydlynol. Pan oeddwn i allan yn curo drysau, roedd pobl yn dweud, 'Pam ydych chi bob amser yn dadlau? Pam nad ydych chi'n gweithio gyda'ch gilydd yn fwy cydlynol?' A lle mae gennych syniadau da, byddaf yn gweithio gyda chi, Rhun, a byddaf yn dod â llawer o syniadau da i chi, fel y bydd Aelodau eraill, ond mae'n rhaid i ni fod yn gadarnhaol. Nawr, rydw i wedi sôn o'r blaen am gyffyrdd 15 a 16. Rwy'n credu, o ran cysylltedd band eang, bod Llywodraeth Lafur flaenorol Cymru wedi ein siomi'n sylfaenol, oherwydd 96 y cant o'r holl aelwydydd oedd eu hymrwymiad, ond tua 93 y cant sydd â chysylltedd band eang mewn gwirionedd. Ond doedd dim sôn am fusnesau ar y pryd, ac mae gen i fusnesau nawr sy'n cael trafferth gweithredu. Rydym ni eisiau gweld mwy a mwy o fusnesau yng Nghymru yn dechrau, yn aros mewn busnes, ond mae angen y cysylltedd band eang hwnnw arnynt. Felly, nid ydych chi'n mynd i gael economi dda yng Nghymru oni bai fod gennych seilwaith ffyrdd da, cysylltedd band eang da. Mae gennym hefyd gysylltedd ffôn symudol gwael iawn, ac rydw i wedi bod yn gweithio ar fy mhen fy hun gyda Vodaphone a'r holl gwmnïau ffôn, ac mae gennym ni nawr—. Mae wedi cymryd amser, mae'n rhaid i mi ddweud; aeth caniatâd cynllunio drwodd cryn amser yn ôl. Ond mae dod â'r mastiau hynny i Venue Cymru yn flaenoriaeth i mi. Rydych chi'n sôn bod Cymru yn agored i fusnes, ond, yn eich datganiad cyntaf fel yr Ysgrifennydd Cabinet, mae cynllun i drwsio ein ffyrdd yn absennol. Felly, rwy'n teimlo bod hynny'n hepgoriad amlwg. Nid yw ein system drafnidiaeth yn addas i'r diben. Mae'n rhaid i ni gael mwy o fewnfuddsoddiad yng Nghymru, ond, oni bai eich bod chi'n rhoi'r blaenoriaethau hynny ar waith, yna nid ydym yn mynd i weld unrhyw welliannau. Ond rwy'n dweud gadewch i ni roi'r gorau i ddifrïo Cymru yn y lle cyntaf. Pwy fyddai eisiau buddsoddi yng Nghymru fel busnes os y cwbl a wnewch chi, y gwleidyddion, a'r gwleidyddion newydd, sydd wedi dod yma i wneud yr holl newidiadau hyn, neu felly rydych chi'n ei ddweud—? Ni allwn eich barnu ar eich hanes blaenorol, oherwydd nid ydych wedi cael unrhyw Aelodau Reform etholedig o'r blaen. Ni allaf ond siarad am y profiad rydw i wedi'i gael o fod yma 15 mlynedd, ac rydw i wedi gweld Llafur Cymru, a Phlaid Cymru i ryw raddau, oherwydd eich bod wedi cefnogi Llywodraeth Lafur Cymru—. Rydw i wedi gweld llawer o'ch methiannau. Rwy'n barod i roi cyfle i chi nawr, a byddaf yn gweithio gyda chi. Byddwn yn wrthblaid adeiladol. Diolch yn fawr. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762737 231 En 2026-06-02T16:10:00 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=9604&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=9604&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni 6. Statement by the Cabinet Minister for Enterprise, Connectivity and Energy: Enterprise, Connectivity and Energy Priorities C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762748 232 En 2026-06-02T16:11:49 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=9713&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=9713&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni 6. Statement by the Cabinet Minister for Enterprise, Connectivity and Energy: Enterprise, Connectivity and Energy Priorities C 5030 5030 Adam Price AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5030 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5030 Price, Adam I really welcome the spirit in which the Member has offered her remarks, and I certainly will be taking up her offer of working together, where it is possible, to design solutions to the problems that the people we all represent collectively face in their daily lives, and, in this context, in ensuring that we get the best possible economic outcomes. New ideas from any direction, I think, are absolutely incredibly valuable, and we will approach this important responsibility that we have in a collaborative manner, in the way that she described. In relation to some of the specifics, the Member is right to point to the absolute centrality of infrastructure. If we think about the productivity goal that we've set out as the mission today, then, you know, most economists would say that there are three key elements in terms of the long-term success of achieving that kind of productivity growth. One is skills, the other one is innovation, the third one is infrastructure, and so getting the infrastructure right so that our businesses then have the platform that they need in order to deliver their own business potential. So, absolutely, we will be focused on that, and you're right to keep us focused on that, and we look forward to further opportunities to explore how exactly we do that. In relation to the situation in terms of some of the key strategic corridors that she mentioned, one of them has been mentioned several times today, the Menai crossing, and we as a Government are absolutely clear on the importance of that and the resilience of that crossing. We understand absolutely—directly, I think I can say—the urgency of coming up with solutions that are both short-, medium-term and long-term durable ones. Indeed, just, if I may, Llywydd, to correct the statement that was made earlier about budget agreements, Plaid Cymru actually did agree a budget agreement with the then Labour administration in 2017 for £3 million precisely to support the design and development of a third Menai crossing. To quote Max Boyce, I know because I was there, and that has given us the platform so that we can now, in an accelerated and focused way, move forward. That work has already started in scoping, and, indeed, we've also had similar conversations in the context of Brynglas as well, and we want to look holistically at the entire network. I can say that the Deputy Minister and I have also had our first expansive discussion about potholes as well. Maintenance is also part of the picture, isn't it, in terms of maintaining our infrastructure. I look forward to continuing this engagement in the manner that she set out, in a constructive way, so we can actually collectively achieve progress on behalf of the people of Wales. Rydw i wir yn croesawu'r ysbryd y mae'r Aelod wedi cynnig ei sylwadau ynddo, ac yn sicr, fe wnaf dderbyn ei chynnig o weithio gyda'n gilydd, lle bo hynny'n bosibl, i lunio datrysiadau i'r problemau y mae'r bobl yr ydyn ni i gyd yn eu cynrychioli gyda'n gilydd yn eu hwynebu yn eu bywydau bob dydd, ac, yn y cyd-destun hwn, wrth sicrhau ein bod ni'n cael y canlyniadau economaidd gorau posibl. Mae syniadau newydd o unrhyw gyfeiriad, rwy'n credu, wir yn anhygoel o werthfawr, a byddwn ni'n mynd i'r afael â'r cyfrifoldeb pwysig hwn sydd gennym ni mewn ffordd gydweithredol, yn y ffordd y disgrifiodd hi. O ran rhai o'r manylion, mae'r Aelod yn iawn i nodi bod seilwaith yn gwbl ganolog. Os ydyn ni'n ystyried y nod cynhyrchiant yr ydyn ni wedi'i osod fel y genhadaeth heddiw, yna, wyddoch chi, byddai'r rhan fwyaf o economegwyr yn dweud bod tair elfen allweddol o ran llwyddiant hirdymor cyflawni'r math hwnnw o dwf cynhyrchiant. Un yw sgiliau, y llall yw arloesi, y trydydd yw seilwaith, ac felly cael y seilwaith yn gywir fel bod ein busnesau wedyn yn cael y llwyfan sydd ei angen arnyn nhw er mwyn cyflawni'u potensial busnes eu hunain. Felly, yn sicr, byddwn ni'n canolbwyntio ar hynny, ac rydych chi'n iawn i gadw ein sylw ar hynny, ac edrychwn ymlaen at gyfleoedd eraill i archwilio sut yn union yr ydyn ni'n gwneud hynny. O ran sefyllfa rhai o'r coridorau strategol allweddol y soniodd hi amdanyn nhw, mae un ohonyn nhw wedi'i grybwyll sawl gwaith heddiw, croesfan Menai, ac rydyn ni fel Llywodraeth yn gwbl glir ar bwysigrwydd honno a chydnerthedd y groesfan honno. Rydyn ni'n deall yn llwyr—yn uniongyrchol, rwy'n credu y gallaf i ei ddweud—y brys o ddod o hyd i ddatrysiadau sy'n rhai tymor byr, tymor canolig a hirdymor. Yn wir, os caf i, Lywydd, er mwyn cywiro'r datganiad a wnaed yn gynharach am gytundebau cyllideb, cytunodd Plaid Cymru ar gytundeb cyllideb gyda'r weinyddiaeth Lafur ar y pryd yn 2017 am £3 miliwn yn union i gefnogi cynllunio a datblygu trydedd groesfan Menai. I ddyfynnu Max Boyce, rwy'n gwybod oherwydd roeddwn i yno, ac mae hynny wedi rhoi'r llwyfan i ni fel y gallwn ni nawr, mewn ffordd gyflym â ffocws, symud ymlaen. Mae'r gwaith cwmpasu hwnnw eisoes wedi dechrau, ac, yn wir, rydyn ni hefyd wedi cael sgyrsiau tebyg yng nghyd-destun Bryn-glas hefyd, ac rydyn ni eisiau edrych yn gyfannol ar y rhwydwaith cyfan. Gallaf ddweud bod y Dirprwy Weinidog a minnau hefyd wedi cael ein trafodaeth eang gyntaf am dyllau yn y ffyrdd hefyd. Mae cynnal a chadw hefyd yn rhan o'r darlun, onid ydy, o ran cynnal a chadw ein seilwaith. Edrychaf ymlaen at barhau â'r ymgysylltu hwn yn y modd y nododd hi, mewn ffordd adeiladol, fel y gallwn ni gyflawni, ar y cyd, gynnydd ar ran pobl Cymru. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762740 233 En 2026-06-02T16:15:00 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=9904&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=9904&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni 6. Statement by the Cabinet Minister for Enterprise, Connectivity and Energy: Enterprise, Connectivity and Energy Priorities C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762771 234 Cy 2026-06-02T00:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=-48596&l=cy http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=-48596&l=en 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni 6. Statement by the Cabinet Minister for Enterprise, Connectivity and Energy: Enterprise, Connectivity and Energy Priorities C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762756 235 En 2026-06-02T16:15:16 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=9920&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=9920&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni 6. Statement by the Cabinet Minister for Enterprise, Connectivity and Energy: Enterprise, Connectivity and Energy Priorities C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 The Llywydd Y Llywydd Irranca-Davies, Huw The Cabinet Minister now has the distinction of the first quotation from Max Boyce of the seventh Senedd term. [Laughter.] We look forward to many more. Mae'r Gweinidog Cabinet bellach yn nodedig am fod y cyntaf i ddyfynnu Max Boyce yn seithfed tymor y Senedd. [Chwerthin.] Edrychwn ymlaen at lawer mwy. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762757 236 Cy 2026-06-02T16:15:25 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=9929&l=cy http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=9929&l=en 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni 6. Statement by the Cabinet Minister for Enterprise, Connectivity and Energy: Enterprise, Connectivity and Energy Priorities C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 The Llywydd Y Llywydd Irranca-Davies, Huw Rydyn ni'n symud nawr ymlaen at gyfraniadau o un funud, ac i ddechrau, Kiera Marshall. We move on now to one-minute contributions, and the first of those is from Kiera Marshall. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762758 237 En 2026-06-02T16:15:32 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=9936&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=9936&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni 6. Statement by the Cabinet Minister for Enterprise, Connectivity and Energy: Enterprise, Connectivity and Energy Priorities C 12166 12166 Kiera Marshall AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12166 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12166 Marshall, Kiera Diolch, Llywydd, and diolch, Cabinet Secretary, for your statement today. I consistently hear from young people all across Wales that there is a lack of opportunities for work and training in their communities. In Wales, we've consistently had one of the highest proportions of 18 to 24-year-olds not in education or training, limiting their life chances and holding back our economy. This also leads to young people leaving Wales. Too many people my age and younger feel like they have no choice but to leave Wales. So, in light of missed apprenticeship targets and the previous Labour Government's poor record on supporting young people into work, will the Cabinet Minister outline how this new Welsh Government will improve access to education, employment and training, and ensure that young people, particularly those who have grown up in poverty, are able to build their futures in Wales? Diolch, Lywydd, a diolch, Ysgrifennydd Cabinet, am eich datganiad heddiw. Rwy'n clywed yn gyson gan bobl ifanc ledled Cymru bod diffyg cyfleoedd ar gyfer gwaith a hyfforddiant yn eu cymunedau. Yng Nghymru, rydyn ni yn gyson wedi bod ag un o'r cyfrannau uchaf o bobl ifanc 18 i 24 oed nad ydynt mewn addysg na hyfforddiant, gan gyfyngu ar eu cyfleoedd bywyd ac atal ein heconomi. Mae hyn hefyd yn arwain at bobl ifanc yn gadael Cymru. Mae gormod o bobl fy oedran i ac iau yn teimlo nad oes ganddyn nhw ddewis ond gadael Cymru. Felly, yng ngoleuni'r targedau prentisiaeth a fethwyd a record wael y Llywodraeth Lafur flaenorol o ran cefnogi pobl ifanc i mewn i waith, a wnaiff y Gweinidog Cabinet amlinellu sut y bydd y Llywodraeth newydd hon yn gwella mynediad at addysg, cyflogaeth a hyfforddiant, ac yn sicrhau bod pobl ifanc, yn enwedig y rhai hynny sydd wedi eu magu mewn tlodi, yn gallu datblygu eu dyfodol yng Nghymru? 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762759 238 En 2026-06-02T16:16:19 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=9983&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=9983&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni 6. Statement by the Cabinet Minister for Enterprise, Connectivity and Energy: Enterprise, Connectivity and Energy Priorities C 5030 5030 Adam Price AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5030 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5030 Price, Adam I'm really grateful to the Member for putting this right at the core of our discussion this afternoon, because if we think about the engine of the economy, the absolutely central engine is the potential of our young people, which far too often, now and in our past, has been wasted potential. Young people have been locked out of opportunity, and our productivity mission is about building the bridge back, so that those young people can achieve their true potential, and that includes young people who, through necessity, have left Wales, and that's why, as part of our diaspora strategy, we will be trying to create opportunities for those who want to return to Wales to work and to set up businesses. And in relation to skills, as I said earlier, that has to be right at the centre of our strategy. So, in the first instance, understanding in as clear a way as possible the needs of business, what are the challenges and opportunities through a skills audit, having a skills summit then, so that we can design a skills system that delivers for Wales, but absolutely central to that is delivery for the young people of Wales and ensuring that they have the opportunity to achieve the potential that they undoubtedly have. Rwy'n ddiolchgar iawn i'r Aelod am roi hyn wrth wraidd ein trafodaeth y prynhawn yma, oherwydd os ydyn ni'n ystyried injan yr economi, yr injan hollol ganolog yw potensial ein pobl ifanc, sydd yn rhy aml o lawer, nawr ac yn ein gorffennol, wedi bod yn botensial sydd wedi'i wastraffu. Mae pobl ifanc wedi cael eu hamddifadu o gyfleoedd, ac mae ein cenhadaeth cynhyrchiant yn ymwneud ag ailadeiladu'r bont, fel y gall y bobl ifanc hynny gyflawni eu gwir botensial, ac mae hynny'n cynnwys pobl ifanc sydd, oherwydd angenrheidrwydd, wedi gadael Cymru, a dyna pam, fel rhan o'n strategaeth diaspora, y byddwn ni'n ceisio creu cyfleoedd i'r rhai sydd eisiau dychwelyd i Gymru i weithio ac i sefydlu busnesau. Ac o ran sgiliau, fel y dywedais i'n gynharach, mae'n rhaid i hynny fod wrth wraidd ein strategaeth. Felly, yn y lle cyntaf, deall anghenion busnes mor glir â phosibl, beth yw'r heriau a'r cyfleoedd drwy archwiliad sgiliau, cynnal uwchgynhadledd sgiliau yna, fel y gallwn ni gynllunio system sgiliau sy'n cyflawni i Gymru, ond yn hollol ganolog i hynny y mae cyflawni ar gyfer pobl ifanc Cymru a sicrhau bod ganddyn nhw'r cyfle i gyflawni'r potensial sydd ganddyn nhw'n ddiau. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762760 239 En 2026-06-02T16:17:48 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=10072&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=10072&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni 6. Statement by the Cabinet Minister for Enterprise, Connectivity and Energy: Enterprise, Connectivity and Energy Priorities C 12182 12182 Louise Emery AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12182 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12182 Emery, Louise In relation to the question I'm going to ask, I'd like to declare that I have a small self-catering unit next to my home. All the economic impact assessments that I've read recently relating to the tourism levy, which your party supported, show a potential reduction in gross value added and a loss of jobs. So, how can the 'grow, invest and innovate' mantra of this new agency also apply to the tourism sector? O ran y cwestiwn rydw i'n mynd i'w ofyn, hoffwn i ddatgan bod gen i uned hunan-arlwyo fach wrth ymyl fy nghartref. Mae'r holl asesiadau effaith economaidd yr wyf wedi'u darllen yn ddiweddar yn ymwneud â'r ardoll twristiaeth, y gwnaeth eich plaid chi ei chefnogi, yn dangos gostyngiad posibl mewn gwerth ychwanegol gros a cholli swyddi. Felly, sut y gall mantra 'tyfu, buddsoddi ac arloesi' yr asiantaeth newydd hon hefyd fod yn berthnasol i'r sector twristiaeth? 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762763 240 En 2026-06-02T16:18:17 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=10101&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=10101&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni 6. Statement by the Cabinet Minister for Enterprise, Connectivity and Energy: Enterprise, Connectivity and Energy Priorities C 5030 5030 Adam Price AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5030 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5030 Price, Adam The tourism sector is an absolutely key part of our economy and it has great potential to grow. We don't, for example, at the moment, achieve a sufficient proportion of international visitors to the UK. I was glad to welcome some Canadians in the inaugural flight from Toronto. There are many things that we can do with the tourism sector, and we're keen to have that approach, a close working relationship with them. The tourism levy, of course, is ultimately a decision for local authorities. The conditions and the context in Wales will be different in many places, but there's an opportunity for that levy to be used to support the tourism sector, to actually turn it into a sector that delivers for our economy, but delivers sustainable high-wage employment opportunities throughout the year for our young people, and we are absolutely ready, willing, keen, able and enthusiastic about working with the tourism and the wider hospitality sectors, because we have a fantastic product. We have great opportunities, so let's actually realise that potential together. Mae'r sector twristiaeth yn rhan hollol allweddol o'n heconomi ni ac mae ganddo botensial mawr i dyfu. Nid ydyn ni, er enghraifft, ar hyn o bryd yn cyflawni cyfran ddigonol o ymwelwyr rhyngwladol i'r DU. Roeddwn i'n falch o groesawu rhai pobl o Ganada yn yr hediad cyntaf o Toronto. Mae yna lawer o bethau y gallwn ni eu gwneud gyda'r sector twristiaeth, ac rydyn ni'n awyddus i fod â'r dull hwnnw, perthynas waith agos gyda nhw. Mae'r ardoll dwristiaeth, wrth gwrs, yn benderfyniad i awdurdodau lleol yn y pen draw. Bydd yr amodau a'r cyd-destun yng Nghymru yn wahanol mewn sawl man, ond mae cyfle i'r ardoll honno gael ei defnyddio i gefnogi'r sector twristiaeth, i'w droi'n sector sy'n cyflawni ar gyfer ein heconomi, ond sy'n darparu cyfleoedd cyflogaeth cynaliadwy ar gyflog uchel drwy gydol y flwyddyn i'n pobl ifanc, ac rydyn ni'n gwbl barod, yn fodlon, yn eiddgar, yn alluog ac yn frwdfrydig dros weithio gyda'r sectorau twristiaeth a'r sectorau lletygarwch ehangach, oherwydd mae gennym ni gynnyrch gwych. Mae gennym ni gyfleoedd gwych, felly gadewch i ni wireddu'r potensial hwnnw gyda'n gilydd. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762764 241 En 2026-06-02T16:19:29 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=10173&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=10173&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni 6. Statement by the Cabinet Minister for Enterprise, Connectivity and Energy: Enterprise, Connectivity and Energy Priorities C 5107 5107 Vikki Howells AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5107 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5107 Howells, Vikki Thank you, Cabinet Minister, for your statement. I'd like to welcome you to your role. I know from working with you previously on the economy committee that this is a portfolio area that you are truly passionate about. I'd like to focus on energy. We've all seen how rocketing energy bills are having a devastating effect on family finances across Wales because of unstable global markets, so it's more important than ever that we produce the home-grown, clean energy that we need, faster than ever before. Building on a point raised by my colleague Shav Taj, we know that Plaid Cymru have said that they would prohibit large steel lattice pylons immediately. Now, we all want to protect our landscapes—let's be clear on that—but this immediate approach risks making it slower, less attractive and more expensive to produce the clean energy that we need. So, I do believe there are crucial questions for this Plaid Cymru Government to answer. Can you guarantee that the cost of this new infrastructure won't be passed on to consumers in even higher energy bills? And can you guarantee that we will meet our legally binding target of 100 per cent of electricity from renewables by 2040, with these limits in place? Diolch, Gweinidog Cabinet, am eich datganiad. Hoffwn i eich croesawu i'ch rôl. Rwy'n gwybod o weithio gyda chi yn flaenorol ar bwyllgor yr economi fod hwn yn faes portffolio yr ydych chi'n wirioneddol angerddol amdano. Hoffwn i ganolbwyntio ar ynni. Rydyn ni i gyd wedi gweld sut mae biliau ynni sy'n codi i'r entrychion yn cael effaith ddinistriol ar gyllid teuluol ledled Cymru oherwydd marchnadoedd byd-eang ansefydlog, felly mae'n bwysicach nag erioed ein bod ni'n cynhyrchu'r ynni glân sydd ei angen arnom, yn gyflymach nag erioed o'r blaen. Gan ddatblygu pwynt a godwyd gan fy nghyd-Aelod Shav Taj, gwyddom fod Plaid Cymru wedi dweud y bydden nhw'n gwahardd peilonau dellt dur mawr ar unwaith. Nawr, rydyn ni i gyd eisiau diogelu ein tirweddau—gadewch i ni fod yn glir ar hynny—ond mae'r dull dioed hwn yn peryglu ei gwneud yn arafach, yn llai deniadol ac yn ddrytach i gynhyrchu'r ynni glân sydd ei angen arnom. Felly, rwy'n credu bod yna gwestiynau hanfodol i'r Llywodraeth Blaid Cymru hon eu hateb. Allwch chi warantu na fydd cost y seilwaith newydd hwn yn cael ei drosglwyddo i ddefnyddwyr mewn biliau ynni sydd hyd yn oed yn uwch? Ac a allwch chi warantu y byddwn ni'n cyrraedd ein targed cyfreithiol rwymol o 100 y cant o drydan o ynni adnewyddadwy erbyn 2040, gyda'r terfynau hyn ar waith? 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762750 242 En 2026-06-02T16:20:00 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=10204&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=10204&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni 6. Statement by the Cabinet Minister for Enterprise, Connectivity and Energy: Enterprise, Connectivity and Energy Priorities C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762751 243 En 2026-06-02T16:20:51 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=10255&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=10255&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni 6. Statement by the Cabinet Minister for Enterprise, Connectivity and Energy: Enterprise, Connectivity and Energy Priorities C 5030 5030 Adam Price AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5030 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5030 Price, Adam I think that the Member is absolutely right to raise the question of energy costs: it's true for individual consumers and families; it's true also for businesses as well. So, I think that the question for us is: can we get smart and creative in using the potential that we have in terms of clean energy in ways that actually deliver lower costs? We believe that one of the most effective ways of doing that is to build community-owned, locally owned infrastructure. There's proven evidence that that can deliver a lower cost to households. But we'll also be looking at how we can actually use that principle and apply it to businesses as well. So, looking at things like onsite generation, behind the wire, using 'private wire' as in the jargon, which means that you then can avoid some of the network costs that drive up the price. So, we are absolutely keen to have that conversation. Our position on pylons, on new distribution lines, is absolutely clear. Just on cost, building long new lines of distribution over many, many kilometres is not the best way, possibly, to address the cost issue. There are other ways—the ones that I've described—that actually can deliver lower costs for families, for communities and for business, and we'll be focusing creatively and innovatively on those areas where we can have the greatest impact. Rwy'n credu bod yr Aelod yn gwbl gywir i godi cwestiwn costau ynni: mae'n wir ar gyfer defnyddwyr unigol a theuluoedd; mae'n wir hefyd ar gyfer busnesau. Felly, rwy'n credu mai'r cwestiwn i ni yw: a allwn ni fod yn glyfar ac yn greadigol wrth ddefnyddio'r potensial sydd gennym ni o ran ynni glân mewn ffyrdd sydd wir yn rhoi costau is? Rydyn ni'n credu mai un o'r ffyrdd mwyaf effeithiol o wneud hynny yw datblygu seilwaith sy'n eiddo i'r gymuned, sy'n eiddo lleol. Mae tystiolaeth brofedig y gall hynny ddarparu cost is i aelwydydd. Ond byddwn ni hefyd yn ystyried sut y gallwn ni ddefnyddio'r egwyddor honno a'i defnyddio ar gyfer busnesau hefyd. Felly, edrych ar bethau fel cynhyrchu ar y safle, y tu ôl i'r wifren, gan ddefnyddio 'gwifren breifat' fel sydd yn y jargon, sy'n golygu y gallwch chi wedyn osgoi rhai o'r costau rhwydwaith sy'n gyrru'r pris i fyny. Felly, rydyn ni wir yn awyddus i gael y sgwrs honno. Mae ein safbwynt ar beilonau, ar linellau dosbarthu newydd, yn hollol glir. Dim ond ar gost, nid adeiladu llinellau dosbarthu hir newydd dros lawer iawn o gilometrau yw'r ffordd orau, o bosibl, i fynd i'r afael â'r mater cost. Mae yna ffyrdd eraill—y rhai yr ydw i wedi'u disgrifio—sy'n gallu darparu costau is i deuluoedd, i gymunedau ac i fusnesau, a byddwn ni'n canolbwyntio'n greadigol ac yn arloesol ar y meysydd hynny lle y gallwn ni gael yr effaith fwyaf. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762752 244 En 2026-06-02T16:22:24 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=10348&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=10348&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni 6. Statement by the Cabinet Minister for Enterprise, Connectivity and Energy: Enterprise, Connectivity and Energy Priorities C 350 350 Marc Jones AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=350 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=350 Jones, Marc As Plaid Cymru's economic strategy outlined, Wales has a wealth of small businesses and a relatively high proportion of large firms, especially in the economic powerhouse that is Fflint Wrecsam. It's clear that supporting microbusinesses to scale up has been an issue in Wales, and the business support available is fragmented. The plan for a new development agency is therefore very welcome and will have real benefits in supporting the growth of Welsh businesses, improving their export functions, while also supporting international investment in Wales. Could the Cabinet Minister therefore outline the work being undertaken to establish this agency, and how it will ensure that foreign direct investment works with and for Welsh businesses and communities? Fel y gwnaeth strategaeth economaidd Plaid Cymru ei amlinellu, mae gan Gymru gyfoeth o fusnesau bach a chyfran gymharol uchel o gwmnïau mawr, yn enwedig ym mhwerdy economaidd Fflint Wrecsam. Mae'n amlwg bod cefnogi microfusnesau i ehangu wedi bod yn broblem yng Nghymru, ac mae'r cymorth busnes sydd ar gael yn dameidiog. Felly, mae croeso mawr i'r cynllun ar gyfer asiantaeth ddatblygu newydd a bydd iddi fanteision gwirioneddol o ran cefnogi twf busnesau Cymru, gwella eu swyddogaethau allforio, gan hefyd gefnogi buddsoddiad rhyngwladol yng Nghymru. Felly, a allai'r Gweinidog Cabinet amlinellu'r gwaith sy'n cael ei wneud i sefydlu'r asiantaeth hon, a sut y bydd yn sicrhau bod buddsoddiad tramor uniongyrchol yn gweithio gyda busnesau a chymunedau Cymru ac ar eu cyfer? 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762753 245 En 2026-06-02T16:23:16 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=10400&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=10400&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni 6. Statement by the Cabinet Minister for Enterprise, Connectivity and Energy: Enterprise, Connectivity and Energy Priorities C 5030 5030 Adam Price AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5030 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5030 Price, Adam I really welcome the Member's question and you're right: I think it's long been a shared understanding among those who have looked at the question of why Wales, over many decades, has underperformed compared to its potential that it's this missing middle. We have many micro and small businesses in Wales, which actually are very, very important in terms of our local economy, as we previously described. But what we do lack is those businesses at scale, and getting from small to medium and getting from medium to large, as well, with home-grown businesses, that is a critical element in any country or region that has achieved its economic potential. And so, that will be one of the key areas of focus for the new development agency. And then it's about understanding, 'Look, what are the constraints and what are the opportunities?' They'll be different on a business-to-business basis, and that's why having account managers that are actually then able to tailor that support package—. It might be finance with a particular business. It might be a business that has identified a new export market. Well, that's the kind of very agile, dynamic approach that a development agency can deliver. Rwy'n croesawu cwestiwn yr Aelod yn fawr ac rydych chi'n gywir: rwy'n credu ei bod wedi bod yn ddealltwriaeth ar y cyd ers amser maith ymhlith y rhai sydd wedi ystyried y cwestiwn pam mae Cymru, dros ddegawdau lawer, wedi tanberfformio o'i chymharu â'i photensial ac mai'r canol coll ydyw. Mae gennym ni lawer o fusnesau micro a bach yng Nghymru, sydd mewn gwirionedd yn bwysig iawn, iawn o ran ein heconomi leol, fel y cafodd ei ddisgrifio gennym ni eisoes. Ond yr hyn nad oes gennym ni yw'r busnesau hynny ar raddfa, a mynd o fach i ganolig ac o ganolig i fawr, hefyd, gyda busnesau sy'n cael eu tyfu gartref, sy'n elfen hanfodol mewn unrhyw wlad neu ranbarth sydd wedi cyflawni'i photensial economaidd. Ac felly, dyna fydd un o'r meysydd ffocws allweddol i'r asiantaeth ddatblygu newydd. Ac yna mae'n ymwneud â deall, 'Edrychwch, beth yw'r cyfyngiadau a beth yw'r cyfleoedd?' Byddan nhw'n wahanol ar sail busnes unigol, a dyna pam mae bod â rheolwyr cyfrifon sydd wir wedyn yn gallu creu'r pecyn cymorth pwrpasol hwnnw—. Gallai fod yn gyllid gyda busnes penodol. Gallai fod yn fusnes sydd wedi nodi marchnad allforio newydd. Wel, dyna'r math o ddull ystwyth, deinamig iawn y gall asiantaeth ddatblygu ei ddarparu. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762754 246 En 2026-06-02T16:24:38 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=10482&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=10482&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni 6. Statement by the Cabinet Minister for Enterprise, Connectivity and Energy: Enterprise, Connectivity and Energy Priorities C 12167 12167 Sarah Cooper-Lesadd AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12167 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12167 Cooper-Lesadd, Sarah I thank the Cabinet Secretary. I should declare an interest; I've worked with Lord Grimstone in the UK's Office for Investment, so I deeply care about this, as someone who's seen at close hand what can be achieved when you've got the true ingredients together. A properly designed body in this circumstance, according to his own figures, attracted well over £50 billion. That experience makes me more rather than less enacting about delivery. Such a body only works with genuine commercial freedom and clear accountability, and Wales has tried various models that have lacked this in the past. So, my question is clear: why is this different to other models that have come in the past? How will this agency recruit the expertise the standard model cannot? And what other clear targets, so that success can be measured, so this creates a one-stop for investors to come into Wales and to invest? Diolch i'r Ysgrifennydd Cabinet. Dylwn i ddatgan buddiant; rwyf wedi gweithio gyda'r Arglwydd Grimstone yn Swyddfa Buddsoddi'r DU, felly mae hyn yn bwysig iawn i mi, fel rhywun sydd wedi gweld yn agos beth y mae'n bosibl ei gyflawni pan fyddwch chi'n cael y gwir gynhwysion at ei gilydd. Gwnaeth corff sydd wedi'i ddylunio'n briodol, yn yr amgylchiad hwn, yn ôl ei ffigyrau ei hun, ddenu ymhell dros £50 biliwn. Mae'r profiad hwnnw'n fy ngwneud i'n llai yn hytrach nag yn fwy cefnogol ynghylch cyflawni. Mae corff o'r fath dim ond yn gweithio gyda rhyddid masnachol gwirioneddol ac atebolrwydd clir, ac mae Cymru wedi rhoi cynnig ar wahanol fodelau nad oedd â hyn yn y gorffennol. Felly, mae fy nghwestiwn yn glir: pam mae hyn yn wahanol i fodelau eraill sydd wedi dod yn y gorffennol? Sut bydd yr asiantaeth hon yn recriwtio'r arbenigedd na all y model safonol? A pha dargedau clir eraill fydd yna, fel y bydd yn bosibl mesur llwyddiant, fel bod hyn yn creu un stop i fuddsoddwyr ddod i Gymru a buddsoddi? 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762755 247 En 2026-06-02T16:25:00 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=10504&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=10504&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni 6. Statement by the Cabinet Minister for Enterprise, Connectivity and Energy: Enterprise, Connectivity and Energy Priorities C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762762 248 En 2026-06-02T16:25:37 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=10541&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=10541&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni 6. Statement by the Cabinet Minister for Enterprise, Connectivity and Energy: Enterprise, Connectivity and Energy Priorities C 5030 5030 Adam Price AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5030 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5030 Price, Adam I think that's a really great question, and I really look forward, maybe, to having a further conversation with the Member, drawing upon her own evident experience and expertise. I think, how can we get it—? You're absolutely right. We need, actually, if we're going to create the kind of business-facing, agile and dynamic organisation that we need, then we need to draw on business expertise, people that have run, founded and, in some cases, turned around major successful business organisations, both within Wales and internationally. We'll have more to say about this in the next few weeks, but drawing upon that commercial expertise is going to be critical, not just in the design phase that we will be going through, but then in the operational phase as well. Of course, a public agency always has to have guardrails. There was reference to what went awry in the previous Welsh Development Agency. We understand there needs to be a framework, doesn't there, but also you need to empower and enable an agency to work in a different way than is possible for the centre of Government to do. So, there are some examples that we can draw upon. So, as well as tapping into business acumen and expertise, the other thing we need to do is look around the world, internationally, and say, 'Well, who are the best? Who are the best in class that have really done this?' And then, obviously, translate that into our own context and conditions. I look forward to engaging with her and with businesses across Wales in order to get this design as right as we can in the early stage, and then make sure that we learn as we go forward, we adapt as we learn more about what works. Rwy'n credu bod hynny'n gwestiwn da iawn, ac rwy'n edrych ymlaen yn fawr, efallai, at gael sgwrs arall gyda'r Aelod, gan dynnu ar ei phrofiad a'i harbenigedd amlwg ei hun. Rwy'n credu, sut allwn ni ei gael—? Rydych chi'n hollol gywir. Mae angen i ni, mewn gwirionedd, os ydyn ni eisiau creu'r math o sefydliad sy'n ymwneud yn uniongyrchol â busnes, sy'n ystwyth a deinamig sydd ei angen arnon ni, yna mae angen i ni ddefnyddio arbenigedd busnes, pobl sydd wedi rhedeg, sefydlu ac, mewn rhai achosion, wedi gwella'n llwyr sefydliadau busnes llwyddiannus mawr, yng Nghymru ac yn rhyngwladol. Bydd gennym ni fwy i'w ddweud am hyn yn ystod yr wythnosau nesaf, ond mae defnyddio'r arbenigedd masnachol hwnnw yn mynd i fod yn hanfodol, nid yn unig yn y cam cynllunio y byddwn yn mynd drwyddo, ond yna yn y cyfnod gweithredol hefyd. Wrth gwrs, mae'n rhaid i asiantaeth gyhoeddus bob amser fod â mesurau diogelu. Roedd cyfeiriad at yr hyn a aeth o'i le yn yr Awdurdod Datblygu Cymru blaenorol. Rydyn ni'n deall bod angen fframwaith, onid oes, ond hefyd mae angen i chi rymuso a galluogi asiantaeth i weithio mewn ffordd wahanol nag sy'n bosibl i ganol y Llywodraeth ei wneud. Felly, mae yna rai enghreifftiau y gallwn ni eu defnyddio. Felly, yn ogystal â manteisio ar ddealltwriaeth ac arbenigedd busnes, y peth arall y mae angen i ni ei wneud yw edrych o gwmpas y byd, yn rhyngwladol, a dweud, 'Wel, pwy yw'r gorau? Pwy yw'r gorau yn y dosbarth sydd wir wedi gwneud hyn?' Ac yna, yn amlwg, trosi hynny i'n cyd-destun a'n hamgylchiadau ein hunain. Rwy'n edrych ymlaen at ymgysylltu â hi a busnesau ledled Cymru er mwyn cael y cynllun hwn mor gywir ag y gallwn ni yn y cyfnod cynnar, ac yna gwneud yn siŵr ein bod ni'n dysgu wrth i ni fynd ymlaen, rydyn ni'n addasu wrth i ni ddysgu mwy am yr hyn sy'n gweithio. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762766 249 En 2026-06-02T16:27:33 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=10657&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=10657&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni 6. Statement by the Cabinet Minister for Enterprise, Connectivity and Energy: Enterprise, Connectivity and Energy Priorities C 332 332 Mike Hedges AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=332 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=332 Hedges, Mike A question, really, probably in three parts. The first one is: what use of artificial intelligence to improve productivity is planned? The second one is: how will the Minister support computing and life science departments in universities so the spin-offs from them can grow and provide high-paid, high-quality jobs? And coming on to start-ups, I always remember that Hewlett-Packard was started in a garage by two people, and Amazon in a garage by one person. What support is going to be given to not only getting the companies to start up, but more importantly to get them to grow? Far too often in Wales, we have companies, they start off, they get to medium size, they can maybe employ a couple of hundred people and, all of a sudden, they get eaten up, taken over, bought, whichever terminology you prefer, by larger companies. What can we do to ensure that they stay in Wales and don't sell out at the first possible opportunity? Cwestiwn, mewn gwirionedd, mae'n debyg mewn tair rhan. Y gyntaf yw: pa gynlluniau sydd i ddefnyddio deallusrwydd artiffisial i wella cynhyrchiant? Yr ail un yw: sut y bydd y Gweinidog yn cefnogi adrannau cyfrifiadura a gwyddorau bywyd mewn prifysgolion fel y gall y sgilgynhyrchiadau ohonynt dyfu a darparu swyddi cyflog uchel, o ansawdd uchel? Ac wrth ddod ymlaen i fusnesau newydd, rwy'n cofio bob amser bod Hewlett-Packard wedi'i ddechrau mewn garej gan ddau berson, ac Amazon mewn garej gan un person. Pa gefnogaeth sy'n mynd i gael ei roi nid yn unig i gael y cwmnïau i gychwyn, ond yn bwysicach fyth i'w cael i dyfu? Yn rhy aml yng Nghymru, mae gennym ni gwmnïau, maen nhw'n dechrau, maen nhw'n cyrraedd maint canolig, efallai y gallan nhw gyflogi cwpl o gannoedd o bobl ac, yn sydyn, maen nhw'n cael eu llyncu, eu trosglwyddo, eu prynu, pa bynnag derminoleg sy'n well gennych chi, gan gwmnïau mwy. Beth allwn ni ei wneud i sicrhau eu bod yn aros yng Nghymru ac nad ydyn nhw'n gwerthu'r busnes ar y cyfle cyntaf posibl? 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762768 250 En 2026-06-02T16:28:34 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=10718&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=10718&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni 6. Statement by the Cabinet Minister for Enterprise, Connectivity and Energy: Enterprise, Connectivity and Energy Priorities C 5030 5030 Adam Price AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5030 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5030 Price, Adam I agree. I thank the Member for all those very pertinent questions, actually. We have many of the raw ingredients of success, as I've described, and one of them, actually, is we do have great universities with highly relevant subject-matter expertise. And what we are not so good at—and this is true not just of Wales; it's true of the UK as a whole, actually—we have great ideas, we have great research, but we're not very good at commercialising that research in the way that, for instance, the United States of America, classically, is able to turn knowledge into products for new start-up businesses, some of which grow, of course, significantly to become unicorns. So, there's a bit of bridging work there, and the Government actually plays an important part in providing that bridge. I think that venture capital, certainly, again, is lacking in the UK. It's certainly lacking in Wales. The Development Bank of Wales, I think, has done a fairly good job at what I would call 'passive capital'—that's business lending, effectively. Venture capital is a form of active capital, where you don't just get money, you actually get the know-how and the knowledge that comes with the money, because those investors really want to protect their investment to the greatest extent possible. And then, I think we need to look at our start-up ecosystem. Part of building an effective start-up ecosystem comes into where an arm's-length agency is better, because failure and risk are an absolutely necessary part of building a start-up ecosystem. If you only invest in sure-fire bets, then you will never get start-ups that will scale up eventually. You've got to put some guardrails against that where you're involving public money as well. In terms of start-up ecosystems, there are places in the world that do this very well—and I'm not just talking about Silicon Valley; they're in a scale of their own. There are other places similar to Wales that do this well. We will learn from them very quickly indeed. Flanders is one, actually. That's an example of a region that reinvented itself precisely in the manner that I just described. Rwy'n cytuno. Diolch i'r Aelod am yr holl gwestiynau perthnasol hynny, mewn gwirionedd. Mae gennym ni lawer o gynhwysion crai llwyddiant, fel rydw i wedi'u ddisgrifio, ac un ohonyn nhw, mewn gwirionedd, yw bod gennym ni brifysgolion gwych gydag arbenigedd pwnc perthnasol iawn. A'r hyn nad ydyn ni gystal yn ei wneud—ac mae hyn yn wir, nid yn unig am Gymru; mae'n wir am y DU gyfan, mewn gwirionedd—mae gennym ni syniadau gwych, mae gennym ni ymchwil wych, ond dydyn ni ddim yn dda iawn am fasnacheiddio'r ymchwil honno yn y ffordd y mae, er enghraifft, yr Unol Daleithiau America, yn glasurol, yn gallu troi gwybodaeth yn gynnyrch ar gyfer busnesau newydd, gyda rhai ohonyn nhw'n tyfu, wrth gwrs, yn sylweddol i ddod yn uncyrn. Felly, mae yna ychydig o waith pontio yno, ac mae'r Llywodraeth mewn gwirionedd yn chwarae rhan bwysig wrth ddarparu'r bont honno. Rwy'n credu bod cyfalaf menter, yn sicr, eto, yn brin yn y DU. Mae'n sicr yn brin yng Nghymru. Mae Banc Datblygu Cymru, rwy'n credu, wedi gwneud gwaith eithaf da ar yr hyn y byddwn i'n ei alw'n 'gyfalaf goddefol'—sef benthyca i fusnesau'n effeithiol. Mae cyfalaf menter yn fath o gyfalaf gweithredol, lle nad ydych chi ond yn cael arian, rydych chi mewn gwirionedd yn cael y gallu a'r wybodaeth sy'n dod gyda'r arian, oherwydd mae'r buddsoddwyr hynny wir eisiau amddiffyn eu buddsoddiad i'r graddau mwyaf sy'n bosibl. Ac yna, rwy'n credu bod angen i ni ystyried ein hecosystem newydd. Mae rhan o ddatblygu ecosystem newydd effeithiol yn rhan o le mae asiantaeth hyd braich yn well, oherwydd mae methiant a risg yn rhan gwbl angenrheidiol o ddatblygu ecosystem newydd. Os ydych chi'n buddsoddi mewn pethau hollol sicr, yna ni fyddwch chi byth yn cael busnesau newydd a fydd yn tyfu yn y pen draw. Mae'n rhaid i chi roi mesurau diogelu yn erbyn hynny lle rydych chi'n cynnwys arian cyhoeddus hefyd. O ran ecosystemau newydd, mae yna leoedd yn y byd sy'n gwneud hyn yn dda iawn—a dydw i ddim yn sôn am Silicon Valley yn unig; maen nhw ar raddfa eu hunain. Mae yna lefydd eraill tebyg i Gymru sy'n gwneud hyn yn dda. Byddwn ni'n dysgu ganddyn nhw'n gyflym iawn. Mae Fflandrys yn un, mewn gwirionedd. Mae honno'n enghraifft o ranbarth a ailddyfeisiodd ei hun yn union yn y modd yr wyf i newydd ei ddisgrifio. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762761 251 En 2026-06-02T16:30:00 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=10804&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=10804&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni 6. Statement by the Cabinet Minister for Enterprise, Connectivity and Energy: Enterprise, Connectivity and Energy Priorities C 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762765 252 Cy 2026-06-02T16:30:56 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=10860&l=cy http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=10860&l=en 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni 6. Statement by the Cabinet Minister for Enterprise, Connectivity and Energy: Enterprise, Connectivity and Energy Priorities C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 The Llywydd Y Llywydd Irranca-Davies, Huw Diolch yn fawr iawn, Weinidog Cabinet. Thank you very much, Cabinet Minister. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762767 253 En 2026-06-02T16:30:58 http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=10862&l=en http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=10862&l=cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni 6. Statement by the Cabinet Minister for Enterprise, Connectivity and Energy: Enterprise, Connectivity and Energy Priorities C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 The Llywydd Y Llywydd Irranca-Davies, Huw With apologies to the few Members who are remaining, we have gone over time already, but we covered a lot of questions there. My thanks to all Members for their patience, and to Ministers as well for answering as fully and as quickly as they could. Gan ymddiheuro i'r ychydig Aelodau sydd ar ôl, rydyn ni wedi mynd dros amser eisoes, ond fe wnaethon ni ymdrin â llawer o gwestiynau yno. Diolch i bob Aelod am eu hamynedd, ac i Weinidogion hefyd am ymateb mor llawn a chyn gynted ag y gallen nhw. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762769 254 Cy 2026-06-02T16:31:15 http://www.senedd.tv/cy/16060?startPos=10879&l=cy http://www.senedd.tv/en/16060?startPos=10879&l=en 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni 6. Statement by the Cabinet Minister for Enterprise, Connectivity and Energy: Enterprise, Connectivity and Energy Priorities C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 The Llywydd Y Llywydd Irranca-Davies, Huw Nid oes gennym gyfnod pleidleisio heddiw, felly daw hynny â thrafodion heddiw i ben. Diolch yn fawr iawn. There will be no votes this afternoon, so that brings today's proceedings to a close. Thank you very much. 16060 7 2026-06-02T13:30:01 762770 255 Cy 260602-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Blaenoriaethau ar gyfer Mentrau, Cysylltedd ac Ynni 6. Statement by the Cabinet Minister for Enterprise, Connectivity and Energy: Enterprise, Connectivity and Energy Priorities I Daeth y cyfarfod i ben am 16:31. The meeting ended at 16:31.