15794 6 2026-03-11T13:30:01 758502 0 Cy 2026-03-11T00:00:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=-48597&l=cy 260311-0 C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 759371 1 Cy 260311-0 I Yn y fersiwn ddwyieithog, mae’r golofn chwith yn cynnwys yr iaith a lefarwyd yn y cyfarfod. Mae’r golofn dde yn cynnwys cyfieithiad o’r areithiau hynny.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758503 2 Cy 260311-0 I Cyfarfu'r Senedd yn y Siambr a thrwy gynhadledd fideo am 13:30 gyda'r Llywydd (Elin Jones) yn y Gadair.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758505 3 Cy 2026-03-11T13:30:01 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=4&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C 1 1 Y Llywydd / The Llywydd Llywydd, Y Llywydd / The Prynhawn da a chroeso, bawb, i'r Cyfarfod Llawn. Y cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg fydd gyntaf y prynhawn yma. Mae'r cwestiwn cyntaf gan Hannah Blythyn.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758506 4 Cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg B 'Cyfle ein cenhedlaeth: Sefyllfa’r Gymraeg 2021–25'

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758507 5 Cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg O 5112 5112 Hannah Blythyn AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5112 Blythyn, Hannah 1. Pa asesiad y mae’r Ysgrifennydd Cabinet wedi'i wneud o adroddiad pum mlynedd Comisiynydd y Gymraeg, 'Cyfle ein cenhedlaeth: Sefyllfa’r Gymraeg 2021-25'? OQ63969

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758508 6 Cy 2026-03-11T13:30:23 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=26&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C 253 253 Mark Drakeford AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=253 Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg Drakeford, Mark Diolch yn fawr i'r Aelod am y cwestiwn, Llywydd. Rwy’n ddiolchgar i’r comisiynydd am baratoi adroddiad annibynnol sy’n rhoi trosolwg manwl i ni o sefyllfa’r Gymraeg. Rydym wedi gwneud cynnydd o ran ein targedau i gynyddu niferoedd siaradwyr Cymraeg, a’r defnydd a wnaed o’r iaith, ac mae’r adroddiad yn gosod her adeiladol i’r Llywodraeth mewn sawl maes polisi.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758512 7 Cy 2026-03-11T13:30:56 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=59&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C 5112 5112 Hannah Blythyn AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5112 Blythyn, Hannah Diolch am eich ateb, Ysgrifennydd Cabinet. Yn bersonol, fel rhywun sy'n dysgu Cymraeg, dwi'n gwerthfawrogi'r cyfle i ymarfer sgwrsio yn ddyddiol yn y Gymraeg—er enghraifft, drwy ymweld â Siop y Siswrn, neu dros beint yn nhafarndai'r Wyddgrug. Felly, sut mae'r Llywodraeth yn gweithio i ehangu cyfleoedd, yn enwedig mewn ardaloedd lle mae defnydd yr iaith yn isel?

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758518 8 Cy 2026-03-11T13:31:26 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=89&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C 253 253 Mark Drakeford AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=253 Drakeford, Mark Diolch yn fawr unwaith eto i Hannah Blythyn, a llongyfarchiadau am bopeth y mae hi'n ei wneud i ddysgu a defnyddio'r iaith. Wrth gwrs, yn adroddiad y comisiynydd, defnydd yr iaith yw un o'r themâu mwyaf yn yr adroddiad. Mae hi'n tynnu sylw at ddefnydd o'r Gymraeg y tu fas i'r ysgol, yn y gweithle, ac yn y cadarnleoedd, a chyfleon i bobl sy'n dysgu Cymraeg i ddefnyddio'r Gymraeg yn anffurfiol, fel roedd Hannah Blythyn yn dweud. Rydyn ni'n ariannu prosiectau fel yna, trwy'r mentrau iaith. Rydyn ni wedi ehangu prosiect Perthyn yn ystod y flwyddyn ariannol hon. Nawr mae mwy o arian yn Perthyn, ac mae pobl yn gallu rhoi cais i mewn am arian unrhyw le yng Nghymru. Dwi'n siŵr, yn etholaeth Hannah Blythyn, y bydd y ceisiadau yna ar gael. Yn barod, rydyn ni'n cefnogi gŵyl gymunedol Gwyddgig, yn yr Wyddgrug, sy'n rhoi cyfleon, gweithgareddau, ac yn y blaen, i deuluoedd, plant, pobl ifanc a'r gymuned ehangach, i ddefnyddio'r Gymraeg. Dwi wedi clywed, trwy'r mentrau iaith, am gynllun newydd Cymraeg yn y Coed ym mharc Loggerheads, lle mae pobl yn gallu cerdded a siarad Cymraeg ar yr un pryd.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758525 9 En 2026-03-11T13:33:17 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=200&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C 8733 8733 Tom Giffard AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8733 Giffard, Tom Ysgrifennydd y Cabinet, ni fyddwch wedi methu, fel na wneuthum innau, lansiad maniffesto Reform—yr hyn o faniffesto a oedd ganddynt i'w lansio—lle gofynnwyd i Nigel Farage yn benodol am ddyfodol Comisiynydd y Gymraeg. Dywedodd y byddai eisiau cael gwared ar yr hyn a alwodd yn 'cwangos'. Nawr, fe wyddom fod pwysigrwydd adeiladu a thyfu'r iaith yng Nghymru'n dod drwy lunio polisïau sy'n seiliedig ar dystiolaeth, ac yna atebolrwydd yn y targedau ac yn y polisïau hynny, i sicrhau bod y targedau'n cael eu cyrraedd. Ond yr hyn a welsom gan Reform yw cael gwared ar y targed o filiwn o siaradwyr Cymraeg, a nawr, clywn am gael gwared ar Gomisiynydd y Gymraeg ei hun. Mae'n debyg y byddai Llywodraeth Reform yn arwain yn y pen draw at ostyngiad yn nifer y siaradwyr Cymraeg yng Nghymru ar sail gyson. Mae'n dod o le lle mae diffyg eglurder a dealltwriaeth ynghylch sefyllfa'r iaith Gymraeg yng Nghymru gan Reform eu hunain. Dywedodd Nigel Farage yn y gynhadledd i'r wasg honno, o'r hyn a ddeallaf, fod y Gymraeg yn ffynnu yng Nghymru. Yn amlwg, nid yw'n ymwybodol fod y ddau gyfrifiad diwethaf wedi dangos gostyngiad yn nifer y siaradwyr Cymraeg yng Nghymru. Felly, pa mor bwysig yw Comisiynydd y Gymraeg ar gyfer dwyn Llywodraeth Cymru, a sefydliadau eraill, i gyfrif o ran datblygu'r iaith Gymraeg a llunio polisïau, a hefyd pa mor bwysig yw hi, pan fyddwn yn llunio polisi, nad ydym yn gwneud hynny'n ddifeddwl?

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758539 10 En 2026-03-11T13:34:41 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=284&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C 253 253 Mark Drakeford AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=253 Drakeford, Mark Diolch i Tom Giffard am ei sylwadau, Lywydd. Mae Reform yn blaid genedlaetholgar Seisnig, ac mae hynny wedi'i ymgorffori yn ei harweinydd, Mr Farage, nad yw byth yn dod i Gymru heb roi ei droed ynddi mewn perthynas ag unrhyw beth i'w wneud â natur Cymru, ac yn enwedig y Gymraeg. Nid cwango yw'r comisiynydd. Cafodd rôl y comisiynydd ei chreu gan y Senedd hon, symbol o'n penderfyniad unedig i gefnogi'r iaith Gymraeg, i wneud mwy i gynyddu nifer y bobl sy'n ei siarad, a'i defnydd bob dydd, ac mae'r comisiynydd, fel sydd i'w weld yn ei hadroddiad pum mlynedd, yn gwneud gwaith da iawn, yn fy marn i, yn cefnogi'r ymdrechion a wneir drwy'r Senedd hon, gan ddarparu her adeiladol i Lywodraeth Cymru ar yr un pryd, a rhoi syniadau newydd i ni ynglŷn â ble y gallwn wneud mwy a gwneud yn well. Mae pleidlais dros Reform yng Nghymru'n bleidlais i fynd â Chymru tuag at yn ôl, ac i niweidio rhai o'r pethau y mae pobl Cymru'n eu hystyried yn bwysicaf.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758509 11 En 2026-03-11T13:35:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=303&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758511 12 Cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg B Cwestiynau Heb Rybudd gan Lefarwyr y Pleidiau

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758510 13 Cy 2026-03-11T13:36:02 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=365&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C 1 1 Y Llywydd / The Llywydd Llywydd, Y Llywydd / The Mae cwestiwn 2 [OQ63953] wedi'i dynnu yn ôl. Mi awn ni'n syth, felly, i gwestiynau y llefarwyr yr wythnos yma. Llefarydd y Ceidwadwyr, Sam Rowlands.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758514 14 En 2026-03-11T13:36:12 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=375&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C 8734 8734 Sam Rowlands AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8734 Rowlands, Sam Diolch yn fawr, Lywydd. Ysgrifennydd y Cabinet, o ystyried bod y Sefydliad Astudiaethau Cyllid wedi canfod nid yn unig fod Cymru'n cael cyllid canlyniadol Barnett o £1.20 am bob £1 a werir yn Lloegr, ond mewn gwirionedd, fod Cymru'n cael oddeutu 25 y cant yn fwy o gyllid y pen na Lloegr ar gyfer gwasanaethau cymharol, a ydych chi'n derbyn mai'r broblem sy'n wynebu Cymru yw nid yn unig â faint o arian a ddaw gan Lywodraeth y DU ond pa mor effeithiol y mae Llywodraeth Cymru'n dewis gwario'r arian hwnnw?

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758515 15 En 2026-03-11T13:36:43 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=406&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C 253 253 Mark Drakeford AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=253 Drakeford, Mark Wrth gwrs, rwy'n cytuno â'r awgrym hwnnw. Rwy'n credu ei fod yn ganfyddiad rhyfedd gan y Sefydliad Astudiaethau Cyllid. Mae'n anghyson â'r hyn y mae ffigurau swyddogol yn ei ddangos—yr hyn y mae ffigurau'r Trysorlys yn ei ddangos. Ac mae'n sicr yn anghyson ag adroddiad Gerry Holtham ar gymharedd yng Ngogledd Iwerddon, a ganfu mewn gwirionedd nad yw ffactorau cymharedd cyfredol yn ystyried sawl math o wariant ar lefel y DU, ac sydd, os cânt eu cynnwys—ac fe gawsant eu cynnwys yng nghyd-destun Gogledd Iwerddon yn ei adroddiad—yn cynyddu'r angen am ffactor cymharedd mwy effeithiol i adlewyrchu anghenion y boblogaeth honno. Beth bynnag y bo'r dadleuon ynglŷn ag a yw'n 120 neu'n 125, neu a ddylai fod yn fwy, mae'r awgrym y mae'r Aelod yn ei wneud o ran pwysigrwydd y ffordd yr ewch chi ati i wario arian, wrth gwrs, yn rhywbeth rwy'n treulio llawer o amser arno yn fy swydd ym mhob un o fy sgyrsiau.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758519 16 En 2026-03-11T13:37:44 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=467&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C 8734 8734 Sam Rowlands AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8734 Rowlands, Sam Diolch am eich ymateb, Ysgrifennydd y Cabinet. Mae adroddiad pellach gan y Sefydliad Astudiaethau Cyllid ddoe wedi cadarnhau'r hyn y buom ni ar y meinciau hyn yn ei ddweud ers blynyddoedd, sef er bod Cymru'n derbyn lefelau uwch o gyllid y pen na Lloegr, fod canlyniadau iechyd ac addysg yng Nghymru'n parhau i fod yn is na gweddill y DU. Ac maent yn nodi enghreifftiau fel lefelau absenoldeb o'r ysgol, sy'n dal i fod 50 y cant yn uwch na'r lefelau cyn COVID, tra bo lefelau absenoldeb yn Lloegr wedi dychwelyd i'r lefelau cyn COVID i raddau helaeth. Ac fe wnaethant nodi hefyd fod hyd cyfartalog arosiadau yn yr ysbyty 40 y cant yn hirach yma yng Nghymru nag yn Lloegr. Felly, unwaith eto, nid mater o lefelau ariannu'n unig mohono, ond penderfyniadau polisi a'r ffordd y caiff gwasanaethau eu darparu gan y Llywodraeth hon yng Nghymru. Ac wrth gwrs, ar adeg pan fo'r twf ariannu hwnnw'n arafu, mae'n dod yn bwysicach fyth fod pob £1 o arian trethdalwyr yn cael ei gwario'n ddoeth. Ac eto, mae pobl ledled Cymru'n parhau i weld enghreifftiau o wariant gwastraffus a blaenoriaethau gwael, ac mae ein gwasanaethau rheng flaen yn dal i fod o dan bwysau gwirioneddol. Ac wrth gwrs, yn nhymor y Senedd hon, mae penderfyniadau gan Lywodraeth Cymru wedi cael eu cefnogi'n gyson gan Blaid Cymru ar y meinciau gyferbyn â mi yma, a gyda chi, maent wedi blaenoriaethu mentrau nad ydynt yn hanfodol, yn hytrach na chanolbwyntio ar wella'r gwasanaethau cyhoeddus craidd. Felly, er bod y Llywodraeth Lafur wedi cael ei beirniadu am rai o'r penderfyniadau hyn, mae Plaid Cymru'n ceisio cymryd y clod pan fydd pethau'n mynd eu ffordd. A ydych chi'n credu bod Plaid Cymru wedi cael ei chyfran deg o feirniadaeth ynghylch rhai o'r penderfyniadau hyn hefyd? [Chwerthin.]

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758534 17 En 2026-03-11T13:39:16 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=559&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C 253 253 Mark Drakeford AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=253 Drakeford, Mark Nid cwestiwn i mi mohono o gwbl, Lywydd. Gadewch imi wneud pwynt mwy difrifol i'r Aelod mai ochr arall y geiniog i'r swm o arian sydd gennych i'w wario yw'r angen rydych chi'n ceisio'i ddiwallu. A'r rheswm pam, drwy gydol datganoli, a chyn hynny, fod cleifion Cymru'n treulio mwy o amser yn gwella mewn ysbytai nag yn Lloegr yw am fod gennym boblogaeth hŷn, salach a thlotach yma yng Nghymru. Mae angen gwahanol fathau a ffurfiau hirach o driniaeth weithiau ar gyfer y cyflyrau sydd gan bobl yn yr ysbyty nag a fyddai'n wir pe bai gennych boblogaeth iau, fwy heini a chyfoethocach. Felly, er ei fod yn darparu ei gyfrif ei hun o'r arian a ddarperir a'r hyn y defnyddir yr arian hwnnw ar ei gyfer, mae'n rhyfedd nad yw adroddiad y Sefydliad Astudiaethau Cyllid yn rhoi sylw i'r angen gwahaniaethol sy'n sail i'r symiau hyn o arian ac sydd y tu ôl i'r polisïau hynny.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758529 18 En 2026-03-11T13:40:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=603&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758537 19 En 2026-03-11T13:40:24 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=627&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C 8734 8734 Sam Rowlands AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8734 Rowlands, Sam Diolch, Ysgrifennydd y Cabinet. Wrth gwrs, rwy'n cydnabod mai dyma'r tro olaf y byddaf yn gofyn y cwestiynau hyn i chi yn eich rôl bresennol, felly hoffwn ddweud, er ein bod wedi anghytuno'n gryf sawl gwaith o ran athroniaeth, safbwyntiau gwleidyddol, a pholisi yn ôl pob tebyg, rwy'n sicr yn cydnabod eich safbwynt egwyddorol ar wahanol faterion—yr wyf efallai wedi anghytuno ag ef o bryd i'w gilydd, wrth gwrs—eich ymrwymiad i'r Siambr hon, a'ch rhan yn yr arweinyddiaeth a ddangoswyd gennych drwy gydol eich amser yma. Yn eich ychydig wythnosau olaf yma, Ysgrifennydd y Cabinet, tybed a hoffech chi roi cyngor i'r unigolyn a ddaw yn eich lle ar ôl yr etholiad yma ym mis Mai.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758545 20 En 2026-03-11T13:41:09 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=672&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C 253 253 Mark Drakeford AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=253 Drakeford, Mark Diolch i'r Aelod am yr hyn a ddywedodd. Nid ydych wedi clywed gennyf am y tro olaf—Lywydd, rwy'n cytuno â chi, mae perygl y cawn fwy o ffarweliadau na'r Fonesig Nellie Melba. Diolch i'r Aelod am yr hyn a ddywedodd. Cyngor i olynydd: byddwch yn feiddgar, defnyddiwch y cyfle sydd gennych, byddwch yn ymwybodol y bydd yr amser a gewch mewn unrhyw swydd wleidyddol yn gyfyngedig, gadewch i'ch gwerthoedd eich harwain, gwnewch y pethau a wnewch, wrth gwrs, yn seiliedig ar dystiolaeth, ond yn bennaf oherwydd y pethau rydych chi'n credu ynddynt, y pethau a ddaeth â chi i'r swydd rydych chi'n ei gwneud yn y lle cyntaf.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758552 21 Cy 2026-03-11T13:41:53 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=716&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C 1 1 Y Llywydd / The Llywydd Llywydd, Y Llywydd / The Llefarydd Plaid Cymru, Heledd Fychan.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758553 22 Cy 2026-03-11T13:41:56 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=719&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C 426 426 Heledd Fychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Diolch, Llywydd. Un o'r pethau dwi'n falch, Ysgrifennydd Cabinet, yr ydym ni wedi gallu ei wneud yn y Senedd hon ydy adeiladu consensws o ran yr iaith Gymraeg. Fel clywsom ni yn yr ateb i gwestiwn Tom Giffard yn gynharach, mae'n glir bod yna o leiaf ddau Aelod o'r Senedd bresennol hon ac efallai mwy yn y Senedd nesaf yn mynd i fod yn erbyn y Gymraeg. Gaf i ofyn pa mor bwysig ydych chi'n credu y mae'r ffaith bod gennym ni dargedau wedi bod o ran sicrhau ein bod ni mewn sefyllfa gryfach o ran yr iaith? Ydych chi'n credu y byddem ni'n gweld cam yn ôl o ran y Gymraeg pe byddai'r targedau hynny yn diflannu?

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758563 23 Cy 2026-03-11T13:42:38 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=761&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C 253 253 Mark Drakeford AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=253 Drakeford, Mark Diolch i Heledd Fychan. Dwi'n meddwl bod y ffaith ein bod ni wedi creu consensws tu ôl i'r iaith Gymraeg yn adlewyrchu beth mae pobl sy'n byw yng Nghymru eisiau i ni wneud. Mae hwnna wedi newid dros yr amser dwi wedi bod yn rhan o'r ddadl. Pan oeddwn i'n tyfu lan yng Nghaerfyrddin, roedd ffrae bron bob dydd am yr iaith Gymraeg, a doedd hynny ddim yn helpu neb. Nawr, yn y Siambr hon, rydyn ni bron i gyd yn cefnogi'r iaith Gymraeg ac mae hwnna'n rhan o gryfder yr iaith yng Nghymru heddiw. Mae targedau'n bwysig i hynny, wrth gwrs. Maent yn ein helpu ni gyda'r uchelgais sydd gyda ni. Mae'r targedau sydd gyda ni yn rhai rydyn ni wedi cytuno arnyn nhw ar draws y Siambr. Dwi eisiau gweld hwnna'n parhau at y dyfodol.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758568 24 Cy 2026-03-11T13:43:40 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=823&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C 426 426 Heledd Fychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Diolch. Dwi yn meddwl ei bod hi'n bwysig nad ydyn ni'n gweld y Gymraeg yn cael ei thrin fel rhywbeth i sgorio pwyntiau gwleidyddol yn y dyfodol. Dwi'n falch ein bod ni wedi gallu peidio â gwneud hynny yn ystod tymor y Senedd hon.  Os caf i droi at fater arall, sef yr £14 biliwn o fuddsoddiad a gyhoeddwyd ar gyfer rheilffyrdd, allwch chi amlinellu sut cyrhaeddwyd at y ffigur o £14 biliwn? A wnewch chi ymrwymo at gyhoeddi nodyn yn egluro hyn, gan fod yna amwysedd yn atebion Ysgrifennydd y Cabinet dros drafnidiaeth ynglŷn â hyn wrth iddo ateb cwestiynau ddoe, wrth iddo gyfaddef y gallai'r ffigur hwn fod yn uwchac y gallai fod yn llai? Dwi’n siŵr eich bod chi'n cytuno ei bod hi’n bwysig, o ran craffu a thryloywder, fod y Senedd yn cael gwybodaeth fanwl o ran faint o arian fydd yn cael ei ryddhau a phryd.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758575 25 Cy 2026-03-11T13:44:26 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=869&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C 253 253 Mark Drakeford AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=253 Drakeford, Mark Clywais i Ken Skates yn ymateb i'r cwestiynau ar lawr y Senedd ddoe. Clywais i ef yn esbonio'r ffigurau y tu ôl i'r £14 biliwn. Mae ef a Thrafnidiaeth Cymru wedi cyhoeddi dogfen sy'n dangos ble mae'r posibiliadau i fuddsoddi arian yn dod yn y dyfodol. Clywais i Ken Skates yn dweud ei fod e'n barod i roi fwy o wybodaeth am y ffigurau hefyd. So, wrth gwrs, dwi'n fodlon siarad â fe a threial cael mwy o fanylion i Aelodau. Beth roedd Ysgrifennydd y Cabinet dros drafnidiaeth yn ei ddweud oedd, pan fyddwch chi'n edrych ymlaen ac rŷch chi'n treial cynllunio dros ddegawd neu fwy, wrth gwrs mae ffigurau yn gallu newid. Mae'n dibynnu ar lot o bethau a, heddiw, allwn ni ddim rhagweld popeth sy'n mynd i ddigwydd.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758520 26 Cy 2026-03-11T13:45:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=903&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758528 27 Cy 2026-03-11T13:45:28 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=931&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C 426 426 Heledd Fychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Diolch yn fawr iawn ichi am hynny. Wrth gwrs, rydyn ni i gyd yn deall hynny, ond pan fydd rhywbeth yn cael ei gyflwyno fel, 'Mae yna £14 biliwn yn bendant yn dod i Gymru', dyna pam rydyn ni'n herio hynny, oherwydd os caf i eich dyfynnu chi eich hun yn 2019, wrth ymateb i gyhoeddiadau gan yr Ysgrifennydd Gwladol dros Drafnidiaeth ar y pryd,

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758628 28 En 2026-03-11T13:45:47 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=950&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C 426 426 Heledd Fychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd 'ni welwyd unrhyw un o'r achosion busnes hynny a gyhoeddwyd gan yr Ysgrifennydd Gwladol dros Drafnidiaeth…yr un geiniog o gyllid ac nid oes unrhyw eglurder o gwbl ynghylch y camau nesaf na'r amserlenni i wireddu'r ail gyfres honno o ymrwymiadau.'

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758627 29 Cy 2026-03-11T13:46:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=963&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C 426 426 Heledd Fychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Wel, onid ydy hynny'n wir o ran y £10 biliwn o'r £14 biliwn a gyhoeddwyd hyd yma? Dyna rydyn ni'n trio deall. Mae'ch Llywodraeth chi'n dweud, 'Mae yna £14 biliwn yn bendant yn dod i Gymru.' Dydy hynny ddim yn wir o'r hyn rydyn ni'n ei weld fan hyn.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758543 30 En 2026-03-11T13:46:16 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=979&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C 253 253 Mark Drakeford AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=253 Drakeford, Mark Wel, ni chredaf fod hynny'n gwbl deg, Lywydd. Honnodd y Llywodraeth flaenorol, pan roddodd y gorau i'w chynlluniau i drydaneiddio'r brif linell reilffordd i Abertawe, fod ganddi gyfres o gynlluniau eraill yn barod i fynd a fyddai'n gwneud iawn am golli'r buddsoddiad yr oeddent wedi'i addo. Yn y diwedd, gwelsom nad oedd hynny'n wir. Yn achos y £14 biliwn, mae Llywodraeth Cymru, gyda Llywodraeth y DU, wedi cyhoeddi ei phrosbectws. Gallwch weld y cynlluniau, gallwch weld yr arian a fyddai'n cael ei ddarparu ar eu cyfer, ac mae gennych ymrwymiad gan Lywodraeth y DU y bydd, dros y cyfnod y gellid cyflawni'r cynlluniau hynny, yn dod o hyd i'r £14 biliwn sydd ei angen ar gyfer buddsoddi yng Nghymru. Ni chredaf ei bod yn ymarferol disgwyl—a chlywais Ken Skates yn egluro hyn ddoe—cynlluniau manwl ar gyfer pob un o'r cynlluniau hynny ar hyn o bryd yn y cylch hwnnw, ond yn sicr, rydym yn croesawu'r ffaith bod Llywodraeth y DU yn cydnabod pwysigrwydd y cynlluniau hynny ac yn datgan ei hymrwymiad i'w hariannu.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758555 31 Cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg B Datganiad y Gwanwyn

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758556 32 Cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg O 4651 4651 Rhianon Passmore AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4651 Passmore, Rhianon 3. Pa asesiad y mae Llywodraeth Cymru wedi'i wneud o ganlyniadau datganiad gwanwyn Llywodraeth y DU i bobl Islwyn? OQ63967

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758557 33 En 2026-03-11T13:47:45 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=1068&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C 253 253 Mark Drakeford AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=253 Drakeford, Mark Diolch i Rhianon Passmore, Lywydd. Bydd y sefydlogrwydd a ddarparwyd yn natganiad y gwanwyn yn sicrhau y bydd pobl Islwyn yn parhau i elwa o fuddsoddiad uniongyrchol mewn diogelwch tomenni glo, gwelliannau rheilffyrdd, ac adfywio canol trefi, i enwi dim ond tri pheth. Nawr, bydd gan Lywodraeth newydd y Senedd £555 miliwn ychwanegol i ymateb i anghenion dinasyddion Cymru yn Islwyn a thu hwnt.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758566 34 En 2026-03-11T13:48:14 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=1097&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C 4651 4651 Rhianon Passmore AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4651 Passmore, Rhianon Diolch am eich ymateb cychwynnol, Ysgrifennydd y Cabinet. Bydd pobl Islwyn yn croesawu adfer sefydlogrwydd i'r cyllid economaidd a chyhoeddus gan Lywodraeth Lafur y DU, yn erbyn cefndir o anwadalrwydd geowleidyddol sylweddol. Ac o ganlyniad uniongyrchol, mae setliad Llywodraeth Cymru, am y tro cyntaf, dros y tair blynedd nesaf bron i £6 biliwn yn uwch nag y byddai wedi bod o dan y cynlluniau gwariant a nodwyd gan Lywodraeth Dorïaidd flaenorol y DU. Ysgrifennydd y Cabinet, pa wahaniaeth, ar lawr gwlad, yng nghymunedau Islwyn, a fydd yn weladwy o £6 biliwn ychwanegol o wariant cyhoeddus gan Lywodraethau Llafur yn San Steffan a Bae Caerdydd dros y blynyddoedd i ddod?

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758574 35 En 2026-03-11T13:49:01 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=1144&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C 253 253 Mark Drakeford AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=253 Drakeford, Mark Wel, Lywydd, bydd pobl dda Islwyn yn gweld y buddsoddiad hwnnw mewn sawl rhan wahanol o'u bywydau, fel y maent eisoes wedi'i weld, o dan Lywodraeth Lafur, gan fod Islwyn eisoes wedi elwa o'r buddsoddiad yn ysgolion yr unfed ganrif ar hugain, datblygiadau iechyd newydd yn yr etholaeth, ac wrth edrych ymlaen, fel y dywedais, Lywydd, mae'r buddsoddiad yn niogelwch tomenni glo yn uniongyrchol berthnasol i gynifer o gymunedau yn etholaeth yr Aelod. Dyna'r gwahaniaeth y gallwn ei wneud nawr gyda'r £6 biliwn ychwanegol hwnnw. A chafodd datganiad y gwanwyn ei groesawu. Rwy'n deall bod gemau gwleidyddol yn cael eu chwarae, ond os edrychwch ar sylwadau mwy difrifol, cafodd ei groesawu am y ffaith ei fod yn ailddatgan cynlluniau gwariant, yn ailddatgan cynlluniau cyllidol, ni chyflwynodd ansefydlogrwydd newydd i'r system, ac roedd y Canghellor yn y sefyllfa braf o allu nodi £24 biliwn mewn cronfa wrth gefn y bydd yn ei chreu dros gyfnod datganiad y gwanwyn o dair blynedd.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758535 36 En 2026-03-11T13:50:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=1203&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758546 37 En 2026-03-11T13:50:17 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=1220&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C 336 336 Natasha Asghar AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=336 Asghar, Natasha Ysgrifennydd y Cabinet, a dweud y gwir, credaf fod y Canghellor allan o'i dyfnder. Ar sail datganiad y gwanwyn, mae'n amlwg ei bod yn byw mewn bydysawd cyfochrog ac nad yw mewn cysylltiad â'r hyn sy'n digwydd mewn realiti. Mae diweithdra ar gynnydd, mae chwyddiant ar gynnydd, mae twf ar i lawr. Nid oes gan y Canghellor unrhyw gynllun o gwbl i atgyweirio ein heconomi. Ysgrifennydd y Cabinet, mewn ymateb i ddatganiad y gwanwyn gan y Canghellor, fe ddywedoch chi: 'Mae'r hyn rydyn ni'n ei weld heddiw yn galonogol i Gymru. Mae'r darlun economaidd byd-eang yn dal i fod yn anodd—nid oes neb yn esgus fel arall—ond mae cynllun Llywodraeth y Deyrnas Unedig yn gweithio. Mae'r economi yn sefydlogi, mae hi'n tyfu, a bydd pobl yng Nghymru yn teimlo budd hynny.' Ysgrifennydd y Cabinet, buaswn wrth fy modd yn gwybod pa gynllun fydd yn gweithio yn eich barn chi, oherwydd a dweud y gwir, rwy'n ddryslyd. Mae pethau'n gwaethygu, nid yn gwella. A buaswn yn gwerthfawrogi'n fawr pe gallech egluro'n garedig pa brosiectau penodol a fydd o fudd i fy etholwyr yng Nghasnewydd ac Islwyn yn natganiad y gwanwyn. Diolch.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758561 38 En 2026-03-11T13:51:08 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=1271&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C 253 253 Mark Drakeford AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=253 Drakeford, Mark Wel, mae dau ran i'r cwestiwn hwnnw, Lywydd. O ran y rhagolygon a nododd y Canghellor yn natganiad y gwanwyn, mae chwyddiant ar i lawr mewn gwirionedd, nid ar gynnydd, ac mae Banc Lloegr a'r Swyddfa Cyfrifoldeb Cyllidebol wedi nodi'n glir, ar y telerau yr oeddent yn ymwybodol ohonynt wrth ysgrifennu'r adroddiadau hynny, y byddai chwyddiant yn parhau i ostwng. Mae cyfraddau llog wedi'u torri chwe gwaith ers yr etholiad cyffredinol, ac roedd Banc Lloegr yn disgwyl i gyfraddau llog gael eu torri o leiaf ddwywaith yn rhagor dros weddill y flwyddyn ariannol hon. Mae cynhyrchiant ar gynnydd yn y rhagolygon hynny, mae incwm gwario aelwydydd ar gynnydd yn y rhagolygon hynny. Wrth gwrs, mae anawsterau yn yr economi, nid yw hynny'n syndod i neb, ond nid yw darlleniad rhannol, dewis ychydig o bethau allan ohono a dweud mai dyna'r stori gyfan, o unrhyw fudd o gwbl i bobl Cymru. Ac o ran ble y bydd pobl yn gweld manteision penodol y £555 miliwn hwnnw dros dair blynedd—£555 miliwn ychwanegol, wrth gwrs—Llywodraeth y Senedd nesaf sydd i benderfynu hynny, nid hon.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758570 39 Cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg B Rhyddhad Ardrethi Busnes ar gyfer Tafarndai a Bwytai

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758571 40 Cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg O 182 182 Joyce Watson AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=182 Watson, Joyce 4. A wnaiff yr Ysgrifennydd Cabinet ddatganiad ar ryddhad ardrethi busnes ar gyfer tafarndai a bwytai yng Nghanolbarth a Gorllewin Cymru? OQ63965

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758572 41 En 2026-03-11T13:52:36 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=1359&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C 253 253 Mark Drakeford AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=253 Drakeford, Mark Diolch i'r Aelod am y cwestiwn, Lywydd. Mae llawer o dafarndai a bwytai yng nghanolbarth a gorllewin Cymru yn elwa o'r £335 miliwn o gymorth ardrethi annomestig yr ydym yn ei ddarparu yn y flwyddyn ariannol hon. Mae hyn yn cynnwys ein rhyddhadau parhaol, gwerth £250 miliwn y flwyddyn, a'r £78 miliwn ychwanegol a ddyrennir i'r sector manwerthu, hamdden a lletygarwch. Rydym wedi cadarnhau £8 miliwn pellach o ryddhad wedi'i dargedu ar gyfer y flwyddyn nesaf.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758567 42 En 2026-03-11T13:53:06 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=1389&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C 182 182 Joyce Watson AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=182 Watson, Joyce Diolch, Ysgrifennydd y Cabinet. Rwy'n mawr groesawu'r cyhoeddiad diweddar gan Lywodraeth Cymru sy'n addo cymorth ariannol pellach i fusnesau lletygarwch yng Nghymru ar gyfer y flwyddyn 2026-27. Bydd y rhyddhad o 15 y cant ar filiau ardrethi ar gyfer 4,400 o fusnesau lletygarwch yn hanfodol ar gyfer parhad llawer o'r busnesau hyn yn y flwyddyn i ddod. Fel llawer o fusnesau bach a chanolig eu maint, mae tafarndai a bwytai, caffis a lleoliadau cerddoriaeth yn wynebu nifer o heriau ariannol oherwydd costau cynyddol a'r ffaith nad yw pobl yn ymweld â'r lleoliadau hyn gymaint ag y byddent yn ei wneud cyn COVID. Ond maent yn aml yn rhan ganolog o'r gymuned ac yn darparu cyflogaeth leol hanfodol, felly mae ein cymorth iddynt yn hanfodol. Ysgrifennydd y Cabinet, a ydych chi'n cytuno â mi fod y cymorth ychwanegol hwn, ynghyd â chymorth arall fel y rhyddhad ardrethi busnesau bach, yn dangos ymrwymiad Llywodraeth Cymru i gefnogi busnesau lletygarwch yng Nghymru?

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758579 43 En 2026-03-11T13:54:14 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=1457&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C 253 253 Mark Drakeford AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=253 Drakeford, Mark Wel, Lywydd, dyma'r enghraifft fwyaf pendant o'r ymrwymiad hwnnw, ac nid dyma'r unig un, fel y mae Joyce Watson newydd ei ddweud. Roeddwn yn falch iawn ein bod wedi gallu darparu £8 miliwn y flwyddyn nesaf. Mae hynny £3 miliwn yn fwy na'r swm cyfatebol y byddwn yn ei gael mewn cyllid canlyniadol, ac mae hynny wedi ein galluogi i ymestyn yr ystod o fusnesau a fydd yn elwa o'r rhyddhad ardrethi 15 y cant hwnnw. Felly, mae'n gynllun mwy hael nag yn Lloegr, ac mae'n cynnig cymorth i ystod ehangach o fusnesau. Ac mae hynny ar ben dau beth newydd arall yr ydym yn eu darparu eleni yn ychwanegol at y rhyddhad ardrethi busnes cyffredinol. Bydd y defnydd gwahaniaethol o'r lluosydd yr ydym wedi'i gyflwyno am y tro cyntaf erioed yng Nghymru eleni o fudd i siopau ar y stryd fawr yn y cymunedau a grybwyllodd Joyce Watson, a'r flwyddyn gyntaf y flwyddyn nesaf o gynllun rhyddhad ardrethi trosiannol newydd gwerth £116 miliwn dros ddwy flynedd. Mae trethdalwyr Cymru'n gwneud ymdrech enfawr i gefnogi'r busnesau hynny, ac rydym yn ei wneud ar eu rhan fel Llywodraeth Cymru am yr union resymau a awgrymodd Joyce Watson, Lywydd: pwysigrwydd y busnesau hyn i'r cymunedau lleol lle maent wedi'u gwreiddio.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758521 44 En 2026-03-11T13:55:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=1503&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758530 45 Cy 2026-03-11T00:00:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=-48597&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758531 46 Cy 2026-03-11T13:55:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=1503&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758532 47 En 2026-03-11T13:55:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=1503&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758523 48 En 2026-03-11T13:55:35 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=1538&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C 8642 8642 Samuel Kurtz AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8642 Kurtz, Samuel Yr wythnos diwethaf, cyfarfûm â busnesau lletygarwch yn Ninbych-y-pysgod, a mynegodd llawer ohonynt bryderon difrifol ynghylch yr effaith y mae newidiadau diweddar i ardrethi busnes yn ei chael ar hyfywedd eu busnesau. Yn wir, rwyf wedi codi hyn gyda chi ar lawr y Senedd o'r blaen, Ysgrifennydd y Cabinet. Ac roedd yr awyrgylch yn llwm. Ond mae un sgwrs yn benodol yn aros yn y cof. Dywedodd perchennog busnes lleol sydd bellach yn rhedeg tri busnes yn y dref wrthyf, er bod eu trosiant wedi cynyddu bedair gwaith drosodd, eu bod mewn gwirionedd yn fwy proffidiol pan oeddent yn gweithredu un busnes yn unig. Ni all hynny fod yn iawn, gan na ddylai entrepreneuriaid sy'n cymryd risgiau, yn buddsoddi yn eu cymunedau ac yn creu swyddi i bobl leol deimlo eu bod yn cael eu cosbi am dyfu eu busnesau a chyflogi mwy o bobl. Felly, beth fyddech chi'n ei ddweud wrth y busnesau lletygarwch hynny yn Ninbych-y-pysgod ac ar draws sir Benfro sy'n teimlo fwyfwy, o dan y system ardrethi busnes bresennol, fod llwyddiant ac ehangu yn bethau sy'n cael eu cosbi yn hytrach na'u dathlu?

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758524 49 En 2026-03-11T13:56:32 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=1595&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C 253 253 Mark Drakeford AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=253 Drakeford, Mark Wel, Lywydd, rwy'n credu y buaswn wedi egluro i berchennog y busnes y cymorth y mae trethdalwyr Cymru'n ei ddarparu i fusnesau yn Ninbych-y-pysgod—yr holl bethau yr wyf newydd eu hamlinellu, yr holl bethau y mae'r busnesau hynny'n eu cael na fyddent yn eu cael oni bai am y cymorth a drefnwyd ar eu rhan, ac a drefnwyd gyda phleser, gan y Llywodraeth hon yng Nghymru. Felly, nid oes gennyf unrhyw ffordd o wybod manylion yr achos y cyfeiria'r Aelod ato, ond rwy'n dychmygu bod y busnesau hynny'n elwa o ystod eang o gymorth sydd ar gael iddynt oherwydd gweithredoedd y Llywodraeth hon yng Nghymru, gyda mwy o gymorth bob blwyddyn, nid llai.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758526 50 En 2026-03-11T13:57:22 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=1645&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C 4983 4983 Jane Dodds AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4983 Dodds, Jane Prynhawn da, Aelod Cabinet. Roeddwn eisiau dod yn ôl i ganolbarth a gorllewin Cymru a'r mater ynglŷn â'n system ardrethi busnes a'r sector lletygarwch. Mae yna heriau difrifol, heb os. Rydym yn gweld nifer yr ymwelwyr yn gostwng mewn trefi ledled canolbarth a gorllewin Cymru, eiddo gwag, a busnesau cymunedol yn ei chael hi'n anodd. Felly, mae un o'r atebion yn ymwneud ag ailgydbwyso'r system. Un opsiwn a drafodais gyda'r Ffederasiwn Busnesau Bach fyddai cyflwyno premiwm ardrethi busnes uwch ar gyfer parciau manwerthu mawr y tu allan i'r dref, y canolfannau siopa hyn, sydd mewn gwirionedd yn denu cwsmeriaid o ganol y trefi y dylem fod yn eu cefnogi a'u diogelu. Felly, hoffwn glywed eich sylwadau ynglŷn â sut y gallwn ailgydbwyso'r sefyllfa o ran sicrhau bod ein trefi a'n cymunedau, sydd â'r adnoddau anhygoel hyn, ond sy'n colli cwsmeriaid i leoedd y tu allan i'r dref, lle mae pobl yn llythrennol yn gyrru iddynt, yn parcio, yn mynd allan, yn siopa ac yna'n cerdded i ffwrdd. Diolch yn fawr iawn.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758527 51 En 2026-03-11T13:58:32 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=1715&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C 253 253 Mark Drakeford AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=253 Drakeford, Mark Wel, Lywydd, rwy'n credu fy mod wedi cytuno fis yn ôl, yn y cwestiynau hyn gyda Sam Rowlands, fod achos cryf dros adolygiad sylfaenol o'r system ardrethi busnes. Mae'r cydbwysedd rhwng siopa yn y dref a siopa y tu allan i'r dref yn aml yn cael ei godi yn y cyd-destun hwnnw. Buaswn wedi bod yn falch o fod wedi croesawu'r Aelod i ddod i'r cyfarfod a gynhaliais gyda'r busnesau mawr hynny pan oeddwn yn penderfynu defnyddio lluosydd is ar gyfer siopau'r stryd fawr a chael lluosydd ychydig yn uwch ar gyfer y siopau manwerthu mawr sy'n aml yn yr ardaloedd siopa y tu allan i'r dref, oherwydd yn sicr, ni fyddent hwy wedi cytuno â'r pwyntiau a wnaeth yr Aelod. Ond dylid archwilio ffyrdd eraill o ailgydbwyso'r system. Rydym yn darparu rhyddhad ardrethi busnesau bach i fusnesau pa un a oes ei angen arnynt ai peidio. Nid oes asesiad o angen yn hyn o beth. Yn syml, os yw eich gwerth manwerthu islaw ffigur penodol, rydych chi'n cael y cymorth. Ac nid ydym yn gwahaniaethu rhwng y busnesau sy'n ffynnu ac a fyddai'n berffaith broffidiol heb y cymorth hwnnw, a'r busnesau sydd angen mwy o gymorth. Nid ydym yn gwahaniaethu rhwng busnesau newydd lle gallech feddwl y byddai'r achos dros fuddsoddiad cyhoeddus i helpu busnes i ddechrau yn gryfach, o gymharu â busnesau sydd wedi bod yn cael rhyddhad ardrethi busnes ers blynyddoedd lawer. Mae llawer o ffyrdd y gellid defnyddio'r swm mawr iawn o arian sy'n cael ei fuddsoddi yn y maes hwn yn wahanol. Os mai ni fydd yn ffurfio Llywodraeth yn nhymor nesaf y Senedd, gwn y bydd fy mhlaid eisiau edrych yn agos ar y ffordd y mae'r system yn gweithio.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758538 52 En 2026-03-11T14:00:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=1803&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758540 53 Cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg B Y Dreth Gyngor

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758541 54 Cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg O 4562 4562 Laura Anne Jones AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4562 Jones, Laura Anne 5. Pa asesiad y mae'r Ysgrifennydd Cabinet wedi ei wneud o effaith y cynnydd arfaethedig yn y dreth gyngor yn Nwyrain De Cymru? OQ63961

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758542 55 En 2026-03-11T14:00:32 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=1835&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C 253 253 Mark Drakeford AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=253 Drakeford, Mark Diolch i'r Aelod, Lywydd. Mater i awdurdodau lleol yw gosod cyllidebau a lefelau'r dreth gyngor bob blwyddyn. Rwy'n gofyn i gynghorau ystyried yn ofalus y cydbwysedd rhwng cynnal gwasanaethau a'r pwysau ariannol ar aelwydydd, ac i ymgysylltu'n ystyrlon â chymunedau ar y penderfyniadau y maent yn eu gwneud.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758544 56 En 2026-03-11T14:00:52 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=1855&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C 4562 4562 Laura Anne Jones AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4562 Jones, Laura Anne Diolch. Flwyddyn ar ôl blwyddyn, mae trigolion ar draws fy rhanbarth yn cael eu taro gan godiadau treth gyngor gan gynghorau dan arweiniad Llafur a Phlaid Cymru, ac yn gweld gwasanaethau'n cael eu torri wrth  iddynt gael llai am eu harian. Mae'r cynnydd arfaethedig yn fy rhanbarth yn cynnwys bron i 6 y cant yn sir Fynwy a dros 6 y cant yng Nghaerffili. Mae Reform yng Nghymru wedi ymrwymo i gapio codiadau treth gyngor ar 4.99 y cant, gan ei gwneud yn ofynnol i unrhyw gyngor sydd eisiau mynd yn uwch na hynny gynnal refferendwm lleol. A ydych chi'n cytuno â mi, Ysgrifennydd y Cabinet, fod llywodraeth leol wedi cael ei thanariannu ers amser maith gan Lywodraeth Cymru, a bod angen mynd i'r afael â hynny? Mae yna hefyd gynghorau sydd wedi bod yn llipa iawn ac yn gyflym i estyn am y liferi i gynyddu'r dreth gyngor yn hytrach na dod o hyd i arbedion effeithlonrwydd. Bydd rhoi refferendwm ar waith ar 4.99 y cant yn annog cynghorau i ddod o hyd i'r arbedion hynny. Diolch.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758551 57 En 2026-03-11T14:01:49 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=1912&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C 253 253 Mark Drakeford AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=253 Drakeford, Mark Mae gennyf newyddion da i'r Aelod, ac rwy'n siŵr y bydd yn ei chalonogi, oherwydd mae codiadau treth gyngor yn ei rhanbarth yn is y flwyddyn nesaf nag eleni, ac yn is na'r flwyddyn flaenorol. Felly, nhw fydd â'r codiadau treth gyngor isaf yn y blynyddoedd diwethaf. Unwaith eto, rhywfaint o newyddion da iddi hi, ac yn wir i'w thrigolion, yw na fydd angen gweithredu ei refferendwm, oherwydd yn ei rhanbarth hi, y cynnydd cyfartalog yn y dreth gyngor y flwyddyn nesaf yw 4.96 y cant, felly ni fyddai'n ddarostyngedig i'w refferendwm hi. Bydd pobl yn arbed yr holl arian y byddai hi'n ei wario ar gynnal refferendwm yn y lle cyntaf. Newydd da arall iddi: mae £112.8 miliwn ychwanegol yn mynd i awdurdodau lleol y flwyddyn nesaf o ganlyniad i'r gyllideb a basiwyd yn y Senedd ac y pleidleisiodd hi yn ei herbyn. Er gwaethaf ei chwynion am danariannu, pleidleisiodd yn erbyn £112.8 miliwn ychwanegol i'r awdurdodau lleol hynny. Mae'r Llywodraeth hon yn credu mai awdurdodau lleol sydd yn y sefyllfa orau i wneud penderfyniadau ar y cyfrifoldebau y maent yn eu cyflawni, ac maent yn wynebu eu hetholwyr pan ddônt at ddiwedd eu tymor. Dyna'r ffordd i arfer trosolwg democrataidd ar eu penderfyniadau. Dylid caniatáu i awdurdodau lleol gyflawni'r cyfrifoldebau hynny, ac yna gall eu hetholwyr roi eu barn ar y modd y cânt eu cyflawni.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758558 58 En 2026-03-11T14:03:26 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=2009&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C 4787 4787 Peter Fox AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4787 Fox, Peter Ysgrifennydd y Cabinet, rwy'n siŵr y byddwch chi'n cytuno ei bod braidd yn eironig bod aelodau Reform yn codi pryderon am y dreth gyngor ac effeithlonrwydd ariannol o ystyried bod y cyngor a reolir ganddynt yn swydd Gaerwrangon newydd gymeradwyo cynnydd o 9 y cant yn y dreth gyngor, ac fe wnaethant hynny drwy osgoi'r refferendwm a gofyn am gymeradwyaeth y Llywodraeth i wneud hynny. Dyna i chi blaid treth isel. Fodd bynnag, Ysgrifennydd y Cabinet, mewn modd tebyg, mae'r Ceidwadwyr Cymreig, fel y gwyddoch, gan iddo fynd oddi wrthym ni i faniffesto Reform, wedi galw dro ar ôl tro arnoch i ddilyn yr un system synhwyrol a ddefnyddir yn Lloegr i gyflwyno refferenda lleol. Rwyf wedi clywed eich dadleuon sawl gwaith, ac rydych chi wedi gwrthod hynny ar bob cyfle, ond mae cymheiriaid Llafur dros y ffin wedi cadw'r system yn ei lle. Dwy wlad, dau ddull gwahanol o weithredu, ond yr un blaid yn rhedeg y ddwy—mae'n anodd deall y rhesymeg. Ysgrifennydd y Cabinet, a ydych chi'n meddwl ei bod yn iawn fod pobl Lloegr yn cael dweud eu barn ar lefelau'r dreth gyngor, ond bod yn rhaid i'r cyhoedd dalu beth bynnag sy'n cael ei argymell yma yng Nghymru?

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758569 59 En 2026-03-11T14:04:38 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=2081&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C 253 253 Mark Drakeford AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=253 Drakeford, Mark Gelwir y rhesymeg yn 'ddatganoli'. Dyna pam y mae gennym systemau gwahanol yng Nghymru a Lloegr. Ni fyddai pwynt cael y Senedd o gwbl os mai'r cyfan y byddem yn ei wneud fyddai copïo'r hyn a wnâi rhywun arall yn eu hamgylchiadau nhw a ninnau'n gyfrifol am ddyfeisio system sy'n ateb amgylchiadau pobl Cymru. Mwynheais y pwyntiau agoriadol a wnaeth yr Aelod. Nid wyf yn credu mai swydd Gaerwrangon yw'r unig gyngor sy'n cael ei redeg gan Reform lle mae biliau treth gyngor is bellach i'w gweld yn chwedloniaeth bur. Rwy'n credu fy mod i'n iawn fod y cyngor a gâi ei arwain gan arweinydd Reform yng Nghymru—cyngor yn Llundain, fel y cofiwn—yn gorfod cael ei achub gyda symiau mawr o arian gan Lywodraeth y DU oherwydd y ffordd y cafodd y cyngor ei redeg. Rwy'n ofni bod gwers yn hynny i gyd. Wrth i gynghorau Reform orfod gwneud penderfyniadau yn hytrach na dosbarthu taflenni, mae pobl yn darganfod beth y mae hynny'n ei olygu mewn gwirionedd.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758549 60 En 2026-03-11T14:05:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=2103&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758639 61 En 2026-03-11T14:05:47 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=2150&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C 1 1 Y Llywydd / The Llywydd Llywydd, Y Llywydd / The Lindsay Whittle.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758554 62 En 2026-03-11T14:05:49 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=2152&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C 518 518 Lindsay Whittle AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=518 Whittle, Lindsay Roeddwn i eisiau codi pwynt o drefn ynglŷn â'r—

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758559 63 En 2026-03-11T14:05:53 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=2156&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C 1 1 Y Llywydd / The Llywydd Llywydd, Y Llywydd / The Na na. Nid pwynt o drefn—

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758562 64 En 2026-03-11T14:05:54 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=2157&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C 518 518 Lindsay Whittle AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=518 Whittle, Lindsay Cwestiwn, mae'n ddrwg gennyf.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758564 65 En 2026-03-11T14:05:55 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=2158&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C 1 1 Y Llywydd / The Llywydd Llywydd, Y Llywydd / The Rwy'n hapus i chi ofyn cwestiwn atodol.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758565 66 En 2026-03-11T14:05:57 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=2160&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C 518 518 Lindsay Whittle AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=518 Whittle, Lindsay Cwestiwn atodol. Diolch, Lywydd. Mae'n ymwneud â'r cynnydd yn y dreth gyngor y cyfeiriodd Laura Jones ato—y cynnydd y mae cynghorau Plaid Cymru a Llafur wedi'u gweithredu yn ei rhanbarth hi. Wrth gwrs, nid oes unrhyw gynghorau Plaid Cymru yn ei rhanbarth hi, ac nid oes un wedi bod ers 2016. Onid ydych chi'n cytuno, mewn gwirionedd, pe na bai'r cytundeb wedi'i gyrraedd rhwng Phlaid Cymru a'r Blaid Lafur, y byddai sefyllfa'r cynghorau yn y de-ddwyrain ac ar draws Cymru gyfan yn llawer gwaeth?

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758573 67 En 2026-03-11T14:06:32 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=2195&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C 253 253 Mark Drakeford AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=253 Drakeford, Mark Rwy'n sicr yn cytuno â'r pwynt olaf, Lywydd. Roeddwn yn falch iawn o allu dod i gytundeb gyda Phlaid Cymru i ddarparu'r £112.8 miliwn ychwanegol i gefnogi ein hawdurdodau lleol. Mae'n golygu bod gan bob awdurdod lleol yng Nghymru isafswm cynnydd o 4 y cant a chynnydd cyfartalog o 4.6 y cant. Yn wir, mae yna nifer o gynghorau yn rhanbarth Laura Anne Jones wedi elwa'n arbennig o'r buddsoddiad ychwanegol hwnnw.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758580 68 Cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg B Cyllid Canlyniadol Barnett

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758581 69 Cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg O 143 143 Andrew R.T. Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=143 Davies, Andrew R.T. 6. A wnaiff yr Ysgrifennydd Cabinet ddatganiad ar ba ddyraniadau cyllid canlyniadol Barnett y mae Llywodraeth Cymru yn disgwyl eu cael yng ngoleuni datganiad gwanwyn Llywodraeth y DU? OQ63973

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758582 70 En 2026-03-11T14:07:13 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=2236&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C 253 253 Mark Drakeford AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=253 Drakeford, Mark Diolch i'r Aelod am y cwestiwn, Lywydd. Mae setliad Llywodraeth Cymru dros y tair blynedd nesaf bron i £6 biliwn yn uwch nag y byddai wedi bod o dan y cynlluniau gwariant a bennwyd gan Lywodraeth flaenorol y DU. Bydd Llywodraeth nesaf Cymru yn dyrannu'r £555 miliwn mewn cyllid ychwanegol a gynhwysir yn natganiad y gwanwyn, gan ystyried yr anghenion a'r amgylchiadau yng Nghymru.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758584 71 En 2026-03-11T14:07:39 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=2262&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C 143 143 Andrew R.T. Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=143 Davies, Andrew R.T. Diolch, Ysgrifennydd y Cabinet. Rwy'n deall eich bod wedi delio â hyn yn y sesiwn ddiwethaf, ddydd Mercher diwethaf, gyda'r cwestiwn brys—a dyna beth sy'n digwydd gyda'r trefniadau cyflwyno pan fyddant yn eich dal ar y droed ôl. Ond hoffwn geisio deall sut y gellid dyrannu rhywfaint o'r arian hwn ar gyfer pwysau brys, megis costau tanwydd uwch a chostau ynni. Fe wnaethoch chi nodi sut oedd y GIG, er enghraifft, yn y cynnydd sydyn diwethaf i gostau tanwydd, wedi wynebu galw o £80 miliwn. A allech chi roi blas i ni o'r hyn y gallem ei ddisgwyl os yw'r cynnydd sydyn mewn costau ynni'n parhau ar ei ffurf bresennol?

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758586 72 En 2026-03-11T14:08:06 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=2289&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C 253 253 Mark Drakeford AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=253 Drakeford, Mark Diolch i'r Aelod am y cwestiwn hwnnw, oherwydd rwy'n credu bod hwnnw'n gyd-destun newydd pwysig iawn i ddatganiad y gwanwyn. Fel y dywedais mewn ateb cynharach, crëwyd y rhagolygon a ddarparwyd gan y Swyddfa Cyfrifoldeb Cyllidebol cyn y rhyfel yn y dwyrain canol; mae hynny'n creu cyd-destun hollol newydd ar gyfer y defnydd o arian o ddatganiad y gwanwyn. Gwyddom fod Cymru mor agored ag unrhyw le arall i godiadau mewn prisiau olew, i'r effaith ar gyflenwadau nwy naturiol hylifedig, i'r effaith ar wrtaith. Mae unrhyw beth rhwng 25 y cant a 35 y cant o gyflenwadau gwrtaith y byd yn mynd drwy Gulfor Hormuz. Daw hynny'n gostau ychwanegol sy'n cael eu talu gan ffermwyr Cymru, fel y mae mewn rhannau eraill o'r byd. Rwy'n credu y bydd Gweinidog cyllid newydd yn falch iawn o gael y £555 miliwn hwnnw, sydd heb ei ymrwymo eto oherwydd efallai y bydd galwadau pwysig arno wrth i ddinasyddion Cymru, busnesau Cymru a gwasanaethau cyhoeddus Cymru wynebu canlyniadau'r hyn a welwn yn digwydd mewn rhan arall o'r byd.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758590 73 En 2026-03-11T14:09:29 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=2372&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C 245 245 Julie Morgan AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=245 Morgan, Julie Yr wythnos diwethaf, cyhoeddodd y Prif Weinidog addewid ar gyfer y rhaglen fuddsoddi GIG fwyaf yn hanes Cymru ac adeiladu ysbyty newydd yn lle Ysbyty Athrofaol Cymru yn y Mynydd Bychan, yn fy etholaeth i yng Ngogledd Caerdydd, sydd angen ei ailadeiladu ar frys. Roedd hwn yn addewid i'w groesawu'n fawr. Sut y mae'r arian a ddaw i Gymru drwy ddatganiad y gwanwyn yn cefnogi'r ymrwymiad hwn?

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758592 74 En 2026-03-11T14:09:56 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=2399&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C 253 253 Mark Drakeford AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=253 Drakeford, Mark Diolch i Julie Morgan am hynny. Fel Aelod o'r Senedd yng Nghaerdydd, wrth gwrs, rwy'n rhannu ei chroeso i'r addewid i fuddsoddi £4 biliwn yn yr ystad iechyd dros dymor nesaf y Senedd, ac i ddiwallu anghenion Ysbyty Athrofaol Cymru. Mae help yn y £555 miliwn hwnnw tuag at y costau hynny. Daw swm cymharol fach ohono'n uniongyrchol ar ffurf cyfalaf, ond bydd y cyfalaf y bydd ei angen i gyflawni'r addewid hwnnw'n gyfuniad o gyfalaf confensiynol, benthyca cyfalaf—y benthyca cyfalaf estynedig y gallwn ei wneud bellach—a'r offerynnau ariannol newydd yr ydym wedi'u datblygu yma yng Nghymru sydd wedi ei gwneud hi'n bosib ailadeiladu ysbyty Felindre yn etholaeth yr Aelod. Rwy'n edrych ymlaen yn fawr at y pedair blynedd nesaf, pan fyddwn yn gweld y cyfuniad hwnnw o fesurau'n gallu cefnogi datblygiadau pwysig iawn yng ngorllewin Cymru, yma yng Nghaerdydd, ac wrth gwrs, yn ysbyty Maelor yng ngogledd Cymru hefyd.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758560 75 En 2026-03-11T14:10:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=2403&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758611 76 En 2026-03-11T14:14:59 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=2702&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758576 77 Cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg B Ardoll Ymwelwyr

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758577 78 Cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg O 336 336 Natasha Asghar AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=336 Asghar, Natasha 7. A wnaiff yr Ysgrifennydd Cabinet ddatganiad am yr effaith y bydd ardoll ymwelwyr Llywodraeth Cymru yn ei chael ar Ddwyrain De Cymru? OQ63962

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758578 79 En 2026-03-11T14:11:24 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=2487&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C 253 253 Mark Drakeford AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=253 Drakeford, Mark Diolch i'r Aelod am hynny, Lywydd. Ar hyn o bryd nid oes ardollau ymwelwyr ar waith ledled Cymru, ac nid oes unrhyw awdurdod lleol yn ne-ddwyrain Cymru wedi ymgynghori ynglŷn ag a ddylid cyflwyno ardoll. Mae asesiadau effaith mwy cyffredinol ar yr ardoll ar gael yn rhan o'r ddogfennaeth a gyflwynwyd i'r Senedd pan oedd y Bil gerbron yr Aelodau.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758585 80 En 2026-03-11T14:11:45 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=2508&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C 336 336 Natasha Asghar AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=336 Asghar, Natasha Diolch am eich ymateb, Ysgrifennydd y Cabinet. Rydym ni ar y meinciau hyn yn gwybod pa mor niweidiol fyddai treth dwristiaeth Llafur a Phaid Cymru ar Gymru, nid yn unig i ranbarth de-ddwyrain Cymru, ond ar draws y sir. Ni allaf gredu fy mod i'n dweud hyn, ond yng Nghasnewydd, mae'n ymddangos bod o leiaf un gwleidydd Llafur yn meddu ar ymagwedd synnwyr cyffredin. Mae arweinydd cyngor y ddinas wedi ymbellhau oddi wrth y polisi hwn, gan gadarnhau nad oes gan yr awdurdod lleol unrhyw gynlluniau i gyflwyno treth o'r fath, sy'n rhyddhad i'w groesawu i lawer. Mae gan Gasnewydd lawer i'w gynnig, ac rwy'n credu y dylem wneud popeth a allwn i hyrwyddo'r ddinas i dwristiaid, nid dim ond eu taro â threthi. Ysgrifennydd y Cabinet, sut rydych chi'n gweithio gyda'ch cyd-Aelodau yn Llywodraeth Cymru i hybu twristiaeth mewn llefydd fel Casnewydd? I mi, mae'n ymddangos fel pe bai'r weinyddiaeth Lafur yn gwneud popeth yn ei gallu i atal pobl rhag dod i Gymru. Diolch.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758591 81 En 2026-03-11T14:12:27 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=2550&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C 253 253 Mark Drakeford AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=253 Drakeford, Mark Siaradwyd llawer o nonsens yn y cwestiwn hwnnw, oherwydd mae'n gwadu cynsail sylfaenol yr ardoll ymwelwyr, sef ei bod yn dreth sy'n caniatáu i bob awdurdod lleol benderfynu a fyddent yn ei ystyried yn offeryn defnyddiol i'w ddefnyddio yn eu hardaloedd ai peidio. Os yw arweinydd cyngor Casnewydd yn teimlo nad yw'n ddefnyddiol iddo, mae hwnnw'n benderfyniad llawn cystal â phenderfyniad arweinydd Caerdydd y byddai'n offeryn defnyddiol yng nghyd-destun Caerdydd. Beth sydd wedi digwydd i'r Blaid Geidwadol Gymreig, Lywydd? Rwy'n cofio'r dyddiau pan oedd y Blaid Geidwadol, yng nghymdeithas fawr David Cameron, yn credu mewn crebachu rôl Llywodraeth ganolog a throsglwyddo penderfyniadau i awdurdodau lleol, cymunedau lleol a thrigolion lleol. Dyna'n union y mae Bil yr ardoll ymwelwyr yn ei wneud. Ond nawr, mae gennym Blaid Geidwadol yng Nghymru sy'n credu ei bod yn gwybod yn well na nhw. Lle mae pobl leol wedi penderfynu gwneud rhywbeth, bydd Plaid Geidwadol Cymru yn camu i mewn ac yn dweud wrthynt, fel Brawd Mawr, eu bod yn gwybod yn well na nhw. Dyna'n union a ddywedodd yr Aelod. Dyna'n union y mae eich maniffesto'n ei ddweud. Credwn y dylai pobl leol gael y dewis hwnnw. Os yw awdurdodau lleol yn penderfynu ei fod yn iawn iddynt hwy, ar ôl mynd drwy'r holl broses, dylid caniatáu iddynt ei wneud. Mae'n ymddangos ein bod ni'n credu mewn lleoliaeth a'u bod nhw'n credu'r gwrthwyneb yn llwyr.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758596 82 Cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg B Datganiad y Gwanwyn

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758597 83 Cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg O 8643 8643 Cefin Campbell AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8643 Campbell, Cefin 8. A wnaiff yr Ysgrifennydd Cabinet ddatganiad ar oblygiadau datganiad gwanwyn Llywodraeth y DU ar gyfer Canolbarth a Gorllewin Cymru? OQ63974

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758598 84 Cy 2026-03-11T14:14:23 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=2666&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C 253 253 Mark Drakeford AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=253 Drakeford, Mark Diolch yn fawr i Cefin Campbell. Mae Llywodraeth y Deyrnas Unedig yn adfer sefydlogrwydd i'r economi a chyllid cyhoeddus. Cadarnhaodd rhagolwg y Swyddfa Cyfrifoldeb Cyllidebol y bydd cynhyrchiant, enillion ac incwm gwirioneddol aelwydydd yn cynyddu, buddion a fydd yn cael eu teimlo ledled Cymru drwy wella safonau byw a sicrhau bod pobl sy'n gweithio yn well eu bywyd a phlant yn cael eu codi allan o dlodi.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758607 85 Cy 2026-03-11T14:14:57 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=2700&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C 8643 8643 Cefin Campbell AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8643 Campbell, Cefin Diolch yn fawr iawn.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758588 86 En 2026-03-11T14:15:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=2703&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758613 87 En 2026-03-11T14:17:35 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=2858&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758589 88 En 2026-03-11T14:15:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=2703&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C 8643 8643 Cefin Campbell AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8643 Campbell, Cefin Felly, mae fy nghwestiwn ar oblygiadau datganiad y gwanwyn y DU yn cyfeirio at un maes sy'n peri pryder arbennig, ac rydych chi wedi cyfeirio ato eisoes mewn ateb i gwestiwn Joyce Watson. Mae'n ymwneud â'r gefnogaeth a roddir i fwytai, tafarndai a busnesau lletygarwch eraill mewn ardaloedd gwledig, sy'n gyflogwyr hanfodol a chanolfannau cymdeithasol, ond maent yn wynebu costau cynyddol. Felly, yng ngoleuni'r cyd-destun cyllidol ehangach, yn sgil datganiad y gwanwyn, bydd tafarndai yn Lloegr yn cael rhyddhad ardrethi busnes o 15 y cant yn 2026-27, gyda'u biliau wedyn wedi'u rhewi mewn termau real am y ddwy flynedd nesaf tan 2029. Mewn cyferbyniad, mae Llywodraeth Cymru wedi cyhoeddi'r un lefel o ryddhad ag yn Lloegr yn 2026-27, ond mae'r gefnogaeth hon wedi'i gadarnhau ar hyn o bryd am un flwyddyn yn unig. O ystyried y pwysau ar fusnesau lletygarwch yn fy rhanbarth i, ac yng ngoleuni'r cyd-destun cyllidol ehangach yn dilyn datganiad y gwanwyn, pam y mae Llywodraeth Cymru wedi dewis un flwyddyn yn unig o ryddhad pan fo Lloegr wedi darparu sicrwydd aml-flwyddyn?

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758595 89 En 2026-03-11T14:16:14 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=2777&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C 253 253 Mark Drakeford AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=253 Drakeford, Mark Wel, mae yna esboniad syml iawn, Lywydd, a dyma fe: nid oeddem yn gwybod faint o arian y byddem yn ei gael ym mlynyddoedd 2 a 3 y cynllun tan yr amcangyfrifon terfynol nad ydym yn eu cael tan fis Chwefror. Felly, pan wnaethom gyhoeddi cynlluniau'r flwyddyn nesaf roedd yn amhosib rhagweld beth y gallem ei wneud ym mlynyddoedd 2 a 3 am nad oedd gennym wybodaeth ynglŷn â faint o arian a fyddai gennym. Rydym yn gwybod hynny nawr. Rydym yn gwybod o ganlyniad i ddatganiad y gwanwyn. Mae £5 miliwn o arian canlyniadol yn sgil y cynllun yn Lloegr yn y flwyddyn ariannol nesaf. Fel yr esboniais yn fy ateb i Joyce Watson, yng Nghymru, byddwn yn gwario £8 miliwn y flwyddyn nesaf, £3 miliwn yn fwy na'r swm canlyniadol. Yn yr ail flwyddyn o ddatganiad y gwanwyn, byddwn yn cael £8 miliwn, ac yn y drydedd flwyddyn, byddwn yn cael £11 miliwn. Felly, o wybod y ffeithiau, mae bellach yn bosib i'r Llywodraeth newydd yng Nghymru wneud darpariaeth ar gyfer blynyddoedd 2 a 3. Dim ond cyllideb blwyddyn sydd gennym ar gyfer y flwyddyn nesaf, felly byddai angen i Lywodraeth newydd ddefnyddio cyllideb atodol gyntaf y flwyddyn nesaf i ymestyn y cynllun am ddwy flynedd arall. Nid oedd yn dechnegol bosib ar adeg ein cyhoeddiad cyntaf. Bydd yn bosib nawr gan fod gennym y ffeithiau llawn erbyn hyn.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758606 90 Cy 2026-03-11T14:17:33 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=2856&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C 1 1 Y Llywydd / The Llywydd Llywydd, Y Llywydd / The Cwestiwn 9 gan Gareth Davies yn olaf.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758603 91 Cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg B Ardoll Ymwelwyr

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758604 92 Cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg O 8571 8571 Gareth Davies AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8571 Davies, Gareth 9. Sut y bydd Llywodraeth Cymru yn sicrhau y bydd yr arian a godir o'r ardoll ymwelwyr yn cael ei fuddsoddi mewn seilwaith twristiaeth? OQ63964

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758605 93 En 2026-03-11T14:17:41 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=2864&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C 253 253 Mark Drakeford AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=253 Drakeford, Mark Diolch i'r Aelod, Lywydd.  Mae Deddf Llety Ymwelwyr (Cofrestr ac Ardoll) etc. (Cymru) 2025 yn ei gwneud yn ofynnol i refeniw ardoll gael ei ddefnyddio at ddibenion rheoli a gwella cyrchfan. Rhaid i awdurdodau lleol sy'n cyflwyno ardoll sefydlu fforwm partneriaeth sy'n cynnwys cynrychiolwyr twristiaeth lleol, gan sicrhau bod gwariant yn cyd-fynd ag anghenion twristiaeth lleol.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758616 94 En 2026-03-11T14:18:03 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=2886&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C 8571 8571 Gareth Davies AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8571 Davies, Gareth Diolch, Ysgrifennydd y Cabinet. Mae'r Ceidwadwyr Cymreig, fel y gwyddoch, yn arloeswyr mewn lleoliaeth, ond yn yr un modd, fe fyddwch yn gwybod bod hwn yn fesur a basiwyd gan yr hyn a oedd bron yn glymblaid rhwng Llafur a Phlaid Cymru yn y Senedd hon. Mae'r Ceidwadwyr Cymreig bob amser wedi bod yn onest ein bod bob amser wedi gwrthwynebu hyn ar ran ein gweithredwyr twristiaeth lleol. Gyda'r ardoll i fod i gael ei chyflwyno o 1 Ebrill y flwyddyn nesaf, ar y pwynt y bydd gan awdurdodau lleol opsiwn i osod y dreth, mae gweithredwyr twristiaeth a busnesau yr ydym yn eu cynrychioli ledled Cymru, yn ddealladwy, yn ceisio sicrwydd clir ynglŷn â sut y bydd yr arian hwnnw'n cael ei godi a'i ddefnyddio. Mae pryder gwirioneddol yn y sector y gallai'r refeniw a godir gael ei amsugno i bot cyllido ehangach awdurdod lleol, a'i ddefnyddio i leddfu pwysau ar wasanaethau eraill. Yn fwyaf arbennig, mae'r rhai sy'n gweithio yn y sector eisiau hyder y bydd y refeniw a gynhyrchir o'u diwydiant—yn fwy cywir, gan gwsmeriaid sy'n cael eu denu i Gymru—yn cael ei ailfuddsoddi er mwyn cynnal a gwella seilwaith twristiaeth y mae'r ymwelwyr hynny'n dibynnu arno. Felly, a all Ysgrifennydd y Cabinet amlinellu sut y bydd refeniw a godir o'r ardoll yn cael ei neilltuo a'i ddefnyddio i gynnal a gwella'r seilwaith sy'n cefnogi twristiaeth, yn hytrach na chael ei ddargyfeirio i feysydd eraill nad ydynt yn elwa'n uniongyrchol o'r sector lle caiff y dreth hon ei chodi?

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758618 95 En 2026-03-11T14:19:29 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=2972&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C 253 253 Mark Drakeford AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=253 Drakeford, Mark Wel, Lywydd, lluniwyd yr ardoll ymwelwyr yn unswydd er mwyn rhoi hyder i bobl y bydd yr arian a godir yn cael ei ailfuddsoddi i greu amodau llwyddiant i'r diwydiant, ac i'r cymunedau y mae'r diwydiant yn gweithredu ynddynt. Ni ellir cyflwyno ardoll nes bod awdurdod lleol wedi cynnal ymgynghoriad â'i boblogaeth leol, gan gynnwys busnesau sy'n gweithredu yn yr ardal honno. Os yw awdurdod lleol yn penderfynu bwrw ymlaen â'r ardoll, mae'r ddeddfwriaeth yn ei gwneud yn ofynnol iddynt gadw unrhyw arian a godir mewn cyfrif ar wahân a fydd yn weladwy i unrhyw un. Yna bydd yn rhaid iddynt adrodd yn flynyddol ar sut y caiff yr arian hwnnw ei wario. Mae'r rheini'n fesurau diogelu i sicrhau na ellir dargyfeirio'r arian i wneud pethau nad ydynt wedi'u cynnwys yn y rhwymedigaeth statudol yn y Ddeddf y dylid gwario arian at ddibenion rheoli a gwella cyrchfannau yn unig. Nawr, Lywydd, cawsom drafodaeth ddiddorol yn y pwyllgor yr wythnos diwethaf ynglŷn â chefnogaeth i'r Gymraeg, ac fe fydd yn falch o wybod, rwy'n meddwl, fod y Ddeddf yn dweud yn benodol y caniateir i arian a godir gael ei fuddsoddi i gefnogi'r Gymraeg, lle mae'r iaith yn rhan o'r cynnig twristiaeth, yn rhan o'r hyn sy'n dod â phobl i ymweld â'r ardal honno. Un o'r pethau y gallech ddefnyddio elw'r ardoll i'w wneud fyddai cynnal cymeriad yr ardal honno, gan barhau i'w gwneud yn ddeniadol i bobl ymweld â hi. Dyma holl bwrpas yr ardoll. Fe'i lluniwyd o'r cychwyn cyntaf i sicrhau ei bod yn rhoi hyder i drigolion lleol ac i berchnogion busnes fod yr arian a godir yn cael ei wario mewn ffordd sy'n gyson â safbwyntiau'r Senedd.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758593 96 En 2026-03-11T14:20:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=3003&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758608 97 En 2026-03-11T14:21:38 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=3101&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758599 98 Cy 2026-03-11T14:21:28 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=3091&l=cy 260311-1 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg C 1 1 Y Llywydd / The Llywydd Llywydd, Y Llywydd / The Diolch yn fawr iawn i'r Ysgrifennydd Cabinet.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758602 99 Cy 2026-03-11T14:21:31 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=3094&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C 1 1 Y Llywydd / The Llywydd Llywydd, Y Llywydd / The Yr eitem nesaf yw'r cwestiynau i'r Ysgrifennydd Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig. Y cwestiwn cyntaf gan Carolyn Thomas.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758609 100 Cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig B Cysylltu Pobl â Byd Natur

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758610 101 Cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig O 5143 5143 Carolyn Thomas AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5143 Thomas, Carolyn 1. A wnaiff yr Ysgrifennydd Cabinet roi'r wybodaeth ddiweddaraf am sut mae cynlluniau Lleoedd Lleol ar gyfer Natur a Rhwydweithiau Natur yn cysylltu pobl â byd natur? OQ63957

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758612 102 En 2026-03-11T14:21:48 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=3111&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Y Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig Irranca-Davies, Huw Gwnaf yn wir. Diolch, Carolyn. Drwy fentrau gan gynnwys y rhaglen Rhwydweithiau Natur, Lleoedd Lleol ar gyfer Natur a Natur am Byth, mae Llywodraeth Cymru bellach wedi buddsoddi dros £150 miliwn yn y tymor Senedd hwn yn unig i adfer natur a chreu mannau gwyrdd ar garreg drws pobl. Mae'r prosiectau hyn, fel y gwyddoch , yn cysylltu cymunedau â natur, maent yn gwella llesiant ac yn cryfhau gwydnwch Cymru yn wyneb newid hinsawdd.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758614 103 En 2026-03-11T14:22:15 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=3138&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C 5143 5143 Carolyn Thomas AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5143 Thomas, Carolyn Diolch am yr ymateb. Roeddwn eisiau tynnu sylw at sut y byddai awdurdodau lleol, heb y cyllid Lleoedd Lleol ar gyfer Natur a grëwyd gan y Llywodraeth Lafur hon yng Nghymru, yn cael trafferth cyflogi swyddogion bioamrywiaeth, ecolegwyr, a chreu mwy na 4,000 o fannau gwyrdd ar gyfer natur a thyfu bwyd, gyda mwy na 20,000 o wirfoddolwyr yn cymryd rhan yn y gwaith, gan drawsnewid eu bywydau. Mae hynny'n golygu mwy na 2,400 o safleoedd pryfed peillio, 700 o berllannau cymunedol ac 86 o erddi therapiwtig ar gyfer iechyd meddwl a llesiant yn y cyfrif diwethaf. Mae sefydliadau amgylcheddol hefyd wedi defnyddio'r gronfa Rhwydweithiau Natur i wella bioamrywiaeth a mynediad. Ddirprwy Brif Weinidog, rwy'n falch iawn fod y Llywodraeth Lafur hon yng Nghymru yn malio am ein hamgylchedd naturiol. Mae'n un o'i blaenoriaethau. A fyddech chi'n cytuno bod cysylltu pobl â natur mor bwysig i'n hiechyd corfforol a meddyliol a'n llesiant, ond hefyd i'w haddysgu am bwysigrwydd bioamrywiaeth ac ecosystemau iach? Gwae ni os gwnawn ei anwybyddu, a hebddo, nid oes bwyd, nid oes economi. Felly, sut ydych chi'n hyrwyddo'r holl waith da hwnnw sy'n digwydd fel nad yw'n cael ei danbrisio ac er mwyn iddo barhau?

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758617 104 En 2026-03-11T14:23:22 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=3205&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Irranca-Davies, Huw Diolch yn fawr, Carolyn. A gaf i ddweud, gan mai hwn fydd fy nghwestiynau llafar olaf am nawr—am y tro—rwyf am ddiolch yn ddiffuant i Carolyn am y ffordd y mae hi wedi hyrwyddo bioamrywiaeth a'r amgylchedd naturiol dros yr holl amser y mae hi wedi bod yma, ym mhob sesiwn gwestiynau llafar ac yn cynnwys y gwaith rydych chi wedi'i wneud eich hun yn trefnu pethau fel digwyddiad bioamrywiaeth y Senedd? Rydych chi, ymhlith eraill, wedi gwthio'n galed ar hyn mewn gwirionedd. Fel Llywodraeth Cymru, rydym yn falch o barhau i hyrwyddo pwysigrwydd ein hamgylchedd naturiol a'r cydgysylltiad rhwng pobl a'u mannau gwyrdd hefyd. Dylem ddathlu'r holl waith cadarnhaol sy'n cael ei wneud ledled Cymru, gan gynnwys gyda'r nifer o wirfoddolwyr sy'n rhan ohono. Mae yna nifer o enillion yma, gan gynnwys yr enillion llesiant hynny. Un o bleserau fy nghyfnod yn y swydd oedd ymweld â'r rhain ledled Cymru a gweld y myrdd o fentrau sydd gennym. Rwy'n ei wneud yfory hefyd mewn gwirionedd. Rwyf allan yn ymweld â nifer o'n prosiectau Rhwydweithiau Natur, ac mae cyhoeddiadau ychwanegol yn yr arfaeth cyn diwedd tymor y Senedd hon hefyd. Felly, mae'n hollol allweddol nad yw'r Llywodraeth hon, nac unrhyw Lywodraeth yn y dyfodol, yn troi cefn ar ei hymrwymiadau i'r agenda hon, ac nad yw'n anwybyddu'r argyfyngau natur a hinsawdd, ond bod yna nodyn optimistaidd hefyd sy'n dweud, gyda'n gilydd, fel cymdeithas yng Nghymru, y gallwn wneud gwahaniaeth, arwain y ffordd, a dyna beth sydd angen inni barhau i'w wneud.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758620 105 En 2026-03-11T14:24:55 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=3298&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C 1 1 Y Llywydd / The Llywydd Llywydd, Y Llywydd / The Rwy'n ymladd brwydr nad wyf yn mynd i'w hennill fan hyn. Nid yn unig y mae gennyf Aelodau'n diolch i Weinidogion, nawr mae gennyf Weinidogion yn diolch i'r Aelodau [Chwerthin.] Rwy'n gefnogol iawn i chi gael diolch, Carolyn Thomas, felly ni wneuthum ymyrryd ar y Gweinidog, ond os gallwn ganolbwyntio os gwelwch yn dda ar y craffu sy'n weddill ar y Llywodraeth gan fod angen i hynny ddigwydd dros y pythefnos nesaf, byddai hynny'n wych. Altaf Hussain.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758583 106 En 2026-03-11T14:25:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=3303&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758587 107 En 2026-03-11T14:25:22 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=3325&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C 543 543 Altaf Hussain AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=543 Hussain, Altaf Diolch, Lywydd. Rwy'n freintiedig ac rydym ni'n freintiedig ein bod ni yma yng Nghymru yn agos iawn at natur. Ysgrifennydd y Cabinet, rwy'n siŵr y gwnewch chi gytuno â mi na ddylai cysylltu pobl â natur ddigwydd ar draul natur a chynefinoedd. Hoffwn dynnu eich sylw at greu gardd loÿnnod byw yn yr ardd wyllt ym Mhorthcawl. Mae teirw dur a chriw wedi'u harfogi â llifiau cadwyn wedi bod yn torri coed er mwyn creu cynefin ar gyfer gloÿnnod byw. Dywedwyd wrth drigolion lleol y byddai rhywfaint o dynnu eiddew er mwyn gwella'r golau, ac yn lle hynny mae nifer fawr o goed wedi cael eu lladd a thunelli o raean wedi'u cludo i mewn i greu llwybrau troed ar gyfer ymwelwyr yn y dyfodol. Ysgrifennydd y Cabinet, sut y bydd Llywodraeth Cymru yn atal cynghorau lleol rhag cyflawni'r math hwn o fandaliaeth i gynefinoedd dan gochl cysylltu pobl â natur?

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758594 108 En 2026-03-11T14:26:37 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=3400&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Irranca-Davies, Huw Diolch am godi hynny. Nid wyf yn ymwybodol o'r digwyddiad penodol hwnnw, ond rwy'n fwy na hapus, os ydych chi am ysgrifennu ataf—gallaf ofyn i fy swyddogion a fy nhîm edrych ar hynny. Ond rydym yn hyrwyddo hyn drwy ein buddsoddiad ochr yn ochr â mentrau cymunedau a natur. Mae llawer ohonynt yn canolbwyntio ar bryfed peillio hefyd, gan gynnwys yn eich ardal chi. Os cerddwch ar draws y twyni ger Aberogwr, mae'r llwyddiant a gawsom yno gyda dychweliad y fritheg frown wedi digwydd diolch i weithwyr gwirfoddol a buddsoddiad a gefnogir gan Lywodraeth Cymru yno, ac arbenigedd gwirioneddol ar lawr gwlad. Felly, ysgrifennwch ataf ar y mater penodol hwnnw ac fe edrychaf arno. Nid ydym yno i ficroreoli pob awdurdod lleol. Rwy'n awgrymu hefyd eich bod chi'n mynd i'r afael â hynny'n uniongyrchol gyda'r awdurdod lleol. Ond cydbwyso rhwng pobl a lleoedd a natur yw'r hyn y dylem ei wneud, a gwarchod natur.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758600 109 En 2026-03-11T14:27:35 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=3458&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C 153 153 John Griffiths AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=153 Griffiths, John Weinidog, roedd ardal Maendy yng Nghasnewydd, ar gyrion canol y ddinas, yn brin o fannau gwyrdd nes i sefydliad o'r enw Greening Maindee gynnull grŵp bach gwydn o wirfoddolwyr, sydd, diolch byth, wedi tyfu ers hynny. Maent wedi creu sawl ardal werdd drwy blannu, ardaloedd lle gall pobl eistedd a gorffwys a sgwrsio ac mae wedi bod yn fenter sy'n drawsnewidiol i'r rhan honno o Gasnewydd, drwy Lleoedd Lleol ar gyfer Natur mewn partneriaeth â Llywodraeth Cymru, yr awdurdod lleol, busnesau bach ac eraill. Eu menter ddiweddaraf yw Maindee in Bloom, sy'n annog pobl i greu gerddi a garddio lliwgar i ddenu pryfed peillio, a bydd yn cael ei farnu'n unol â'r meini prawf hynny. Mae'n hollol wych cyfarfod â'r bobl sy'n rhan o hyn, Weinidog, a gweithio gyda nhw a'u cysylltu â rhywfaint o'r cymorth sydd ar gael. A wnewch chi ymuno â mi, ac rwy'n siŵr y gwnewch, i longyfarch eu hymdrechion, a dod i gyfarfod â nhw os yw'n bosib gwasgu ymweliad arall o'r fath yn yr amser cyfyngedig sydd ar ôl yn y Senedd hon?

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758615 110 En 2026-03-11T14:28:51 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=3534&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Irranca-Davies, Huw John, diolch yn fawr iawn am roi sylw i brosiect Greening Maindee a Maindee in Bloom hefyd. Dyma enghraifft arall o'r llu o fentrau ledled Cymru sy'n cael eu gyrru gan ymgyrchwyr a gwirfoddolwyr ar lawr gwlad sy'n malio'n fawr am natur, ond sy'n cael eu cefnogi hefyd gan gyllid Llywodraeth Cymru, drwy bethau fel ein Lleoedd Lleol ar gyfer Natur, sy'n caniatáu i bobl brynu offer arbenigol, er enghraifft, neu arbenigedd ar arferion torri gwair ac ati, i helpu gyda phryfed peillio, a heb anghofio ein hymgyrch Iddyn Nhw, sy'n cefnogi pryfed peillio a bywyd gwyllt arall, gan annog sefydliadau i reoli mannau fel hyn er mwyn datblygu'r mannau hynny. Edrychwch, os oes gennyf amser, buaswn wrth fy modd, ond os na allaf wneud hynny'n gynt, oherwydd mae hi braidd yn brysur ar hyn o bryd, buaswn wrth fy modd yn dod draw i ymweld â'r gwaith y maent yn ei wneud yno. A gaf i ddweud hefyd mai un peth y gallai'r Aelodau fod eisiau edrych arno yw cysylltu pobl â natur, y fenter ddiweddaraf yr oeddwn ynddi yr wythnos diwethaf, ar 4 Mawrth, lle roeddwn i lawr ym Mharc Gwledig Porthceri, parc gwledig gwych, ac fe wnaethom lansio'r rhan gyntaf o'r hyn a fydd yn llwybr coedwig genedlaethol, Llwybr Coedwig Cymru, sy'n mynd o'r gogledd i'r de, gyda changhennau a llwybrau'n mynd drwy wahanol gymunedau oddi arno, lle gallwch gael taith gerdded sy'n gysylltiedig â choetir drwy Cymru gyfan. Gadewch inni barhau i adeiladu ar hyn, adeiladu'n wyrdd ar hyn, fel ein bod yn cysylltu pobl â natur.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758622 111 En 2026-03-11T14:30:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=3603&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758624 112 Cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig B Ansawdd Dŵr mewn Afonydd

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758625 113 Cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig O 182 182 Joyce Watson AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=182 Watson, Joyce 2. Sut mae Llywodraeth Cymru yn gwella ansawdd dŵr mewn afonydd? OQ63977

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758626 114 En 2026-03-11T14:30:28 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=3631&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Irranca-Davies, Huw Diolch, Joyce. Mae gan y Llywodraeth Lafur hon yr uchelgais mwyaf ar gyfer afonydd iach ac ansawdd dŵr yng Nghymru. Caiff ei gefnogi gan £56 miliwn ychwanegol o gyllid yn nhymor y Senedd hon yn unig, a chyllid ychwanegol wedi'i glustnodi ar gyfer gorfodi. Mae tair gwaith yn fwy o'n hafonydd yng Nghymru bellach yn cyflawni statws ecolegol 'da' o'i gymharu â Lloegr, ac rydym wedi cael gwelliant o 8 y cant ers 2009, sy'n dangos y gallwn lanhau ein hafonydd. Ond mae gormod o'n hafonydd yn dal i fethu cyrraedd statws 'da', felly bydd ein diwygiadau, wrth fynd ymlaen, yn mynd i'r afael â phob math o lygredd dŵr ac yn darparu'r afonydd, llynnoedd a moroedd glân y mae Cymru a phobl a lleoedd Cymru yn eu haeddu.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758632 115 En 2026-03-11T14:31:11 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=3674&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C 182 182 Joyce Watson AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=182 Watson, Joyce Yn hollol. Diolch am yr ateb hwnnw, Ddirprwy Brif Weinidog. Rydych yn gwybod bod ansawdd dŵr wedi bod yn destun angerdd gwleidyddol imi ers 19 mlynedd, o gynnig deddfwriaeth i leihau dŵr ffo yn fy nhymor cyntaf i ymgyrchu i ddiogelu afancod yn y tymor hwn. Felly, roeddwn yn falch iawn o ddilyn yr uwchgynhadledd ddiweddaraf ar ddŵr ac i ddarllen y Papur Gwyrdd ar ddyfodol llywodraethiant dŵr yng Nghymru, sydd wedi gwneud gwahaniaeth mawr, gyda chynigion ar gyfer rheoleiddiwr newydd, i uwchraddio pibellau a charthffosydd, ac i gyfyngu ar ledaeniad slwtsh carthion ar y tir. Mae'n feiddgar, mae'n uchelgeisiol, ond bydd o reidrwydd yn cymryd amser i'w gyflawni. A allwch chi fy sicrhau, lle gellir cymryd camau'n gyflymach i fynd i'r afael â gwasgariad amhriodol carthion a slwtsh tanciau carthion, er enghraifft, y bydd yn cael ei flaenoriaethu, oherwydd mae'n lladd ein hafonydd?

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758633 116 En 2026-03-11T14:32:16 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=3739&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Irranca-Davies, Huw Joyce, gallaf eich sicrhau'n llwyr ein bod wedi rhoi'r mesurau ar waith erbyn hyn i ddatblygu'n gyflym y mesurau i fynd i'r afael â phob math o lygredd, boed yn bwysau datblygu, yn seilwaith dŵr hynafol, neu'n wir, yn llygredd amaethyddol. Rydym wedi dweud y byddwn yn bwrw ymlaen ag argymhellion Susannah Bolton ar reoli llygredd amaethyddol—byrdymor, tymor canolig a hirdymor—a byddwn yn eu datblygu'n gyflym. Boed yn fi fy hun neu'n rhywun arall yn y swydd hon ar fy ôl, bydd angen inni ddwyn y Gweinidog hwnnw i gyfrif i'w datblygu'n gyflym, oherwydd er bod gennym 44 y cant—tair gwaith yn fwy nag yn Lloegr—o afonydd mewn iechyd ecolegol 'da', mae'n 56 y cant nad ydynt yn y cyflwr hwnnw. Ac ar y sail honno, mae angen inni symud ymlaen yn gyflym iawn.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758635 117 En 2026-03-11T14:33:13 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=3796&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C 4787 4787 Peter Fox AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4787 Fox, Peter Er fy mod yn croesawu unrhyw gamau sy'n cael eu cymryd i wella ansawdd dŵr ledled Cymru, mae llawer o bobl sy'n byw ger afonydd Gwy a Wysg yn dal i deimlo bod cynnydd wedi bod yn llawer rhy araf. Wrth inni edrych ymlaen, ar ôl mis Mai, fe fydd yn hanfodol fod Gweinidogion newydd yn parhau i weithio'n agos gyda'r holl randdeiliaid, gan gynnwys grwpiau amgylcheddol, rheoleiddwyr, cymunedau lleol, ac yn hollbwysig, y sectorau y mae eu gweithgaredd yn rhyngweithio â'r dalgylchoedd afon hyn. Yn ddiweddar, cyfarfûm â phrif weithredwr newydd Dŵr Cymru, ac mae'n amlwg fod parodrwydd gwirioneddol yno i barhau i gryfhau'r bartneriaeth honno. Mae'r sector amaethyddol hefyd yn chwarae rhan hanfodol yn y drafodaeth, ac mae'n hanfodol eu bod yn parhau i gael eu cefnogi ac yr ymgysylltir yn llawn â nhw yn rhan o ddatrysiad cydweithredol, hirdymor. Ysgrifennydd y Cabinet, a allwch chi amlinellu sut y mae Llywodraeth Cymru'n sicrhau y bydd y dull cydgysylltiedig hwn o weithredu'n parhau?

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758636 118 En 2026-03-11T14:34:07 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=3850&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Irranca-Davies, Huw Diolch am y cwestiwn, Peter. Mae wedi bod yn arwydd o'r ffordd yr ydym wedi mynd i'r afael â hyn a'r cynnydd a wnaethom. Ond rydych chi'n dweud—ac rwy'n croesawu'r hyn yr ydych chi'n ei ddweud—fod llawer mwy i'w wneud, ac mae'n rhaid i bawb ohonom fod yn barod i fwrw ymlaen â hyn yn y dyfodol. Nawr, mae hynny'n golygu gweithio ar y cyd â'r holl randdeiliaid o fewn y dalgylchoedd dŵr, gan gynnwys o fewn dalgylch dŵr Gwy. Dyna pam y gwnaethom roi £1 filiwn ychwanegol, a gyhoeddwyd gennym yr hydref diwethaf—nage, yr haf diwethaf—i fenter dalgylch Gwy, ochr yn ochr â Llywodraeth y DU, i fwrw ymlaen â mentrau yno o ben afon Gwy yr holl ffordd i lawr y dalgylch hwnnw. Ond dyna hefyd pam ein bod wedi cynnal yr uwchgynadleddau dŵr, a'r ddwy ddiweddaraf yn canolbwyntio ar lygredd amaethyddol, ond gan weithio gyda'r ffermwyr, gyda thirfeddianwyr, i ddod o hyd i'r holl atebion—atebion technegol, atebion fesul dalgylch—ond heb osgoi'r gwirionedd caled fod angen inni wneud hyn hefyd. Ac maent wedi bod yn dda, ac yn gryf ac yn gydweithredol, ac wrth inni groesi i'r tymor nesaf, hoffwn inni ddatblygu hynny, oherwydd mae angen inni fynd ati, gyda'n gilydd, i lanhau ein hafonydd. Ac i wrth-ddweud un cyhuddiad sy'n dod i'r amlwg hefyd, nid wyf erioed wedi canolbwyntio'n unig neu'n bennaf ar lygredd amaethyddol. Rwyf bob amser wedi dweud yn glir fod gennym bwysau llygredd yn deillio o ddatblygiadau, mae gennym y system garthffosiaeth hynafol, rydym am i Dŵr Cymru chwarae ei rôl hefyd. Ac mae'n rhaid iddynt gamu i'r adwy a gwneud y gorau o'r biliynau o bunnoedd o fuddsoddiad, a bwrw iddi nawr, nid aros tan yn nes ymlaen—nawr. Dyna sydd angen inni sicrhau ein bod yn ei wneud nawr, wrth symud ymlaen.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758619 119 En 2026-03-11T14:35:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=3903&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758621 120 En 2026-03-11T14:35:44 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=3947&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C 5207 5207 Delyth Jewell AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5207 Jewell, Delyth Rwy'n ddiolchgar iawn fod Joyce wedi codi'r cwestiwn hwn, oherwydd mae'n rhywbeth mor hanfodol bwysig. Mae llygredd yn ein hafonydd yn fater sy'n gwylltio pobl. Mae'n lladd bywyd gwyllt, mae'n peryglu iechyd, ac yn ei gwneud yn beryglus i blant chwarae ger y dŵr. Mae gwastraff cemegol yn broblem gynyddol gyda hyn, yn enwedig cemegau am byth—y sbwriel a gafodd ei ollwng ddegawdau yn ôl gan gwmnïau fel Monsanto sydd wedi trwytholchi i'r ddaear ac wedi halogi dyfrffyrdd. Rwyf wedi codi pryderon am chwarel Tŷ Llwyd ger Ynys-ddu droeon. Rwy'n gwneud hynny eto. Ond mae angen eglurder ar drigolion ledled Cymru am unrhyw lefelau o lygredd neu halogiad yn eu hardaloedd. Hoffwn ofyn beth y gall y Llywodraeth ei wneud i sicrhau tryloywder mewn ymchwiliadau i lygredd a amheuir o'r cemegau hyn. Sut y gallwn sicrhau bod trigolion a chynghorwyr lleol yn cael eu cadw'n ymwybodol o bethau yn rhan o'r prosesau hyn, a sut y gellir gwneud llinellau cyfrifoldeb yn glir ar gyfer clirio'r llygredd hwn pan fydd llawer o asiantaethau yn rhan o bethau? Ac yn olaf, a ydych chi'n cytuno bod angen i lygrwyr dalu am yr hyn y maent wedi'i wneud?

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758623 121 En 2026-03-11T14:36:54 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=4017&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Irranca-Davies, Huw Ar y pwynt olaf, yn llwyr. Rhaid inni gadw'n gadarn at y cysyniad mai'r 'llygrwr sy'n talu'. Ni waeth pa mor anodd yw hynny, mae angen inni gadw'n gadarn at hynny. Weithiau, rhaid inni fwrw ymlaen wrth inni fynd ar drywydd y llygrwyr hynny, a dylem wneud hynny hefyd. Ond rydych chi'n iawn i nodi'r corff o dystiolaeth sy'n dod i'r amlwg nawr ynglŷn â'r hyn a elwir yn 'gemegau am byth' a sylweddau poly- a perfflworoalcyl (PFAS). Mae hwn yn faes allweddol, ac wrth inni gael mwy o dystiolaeth o'r niwed y gall y cemegau hyn ei wneud, mae angen inni fwrw ymlaen â rhoi'r camau cywir ar waith nawr. Rwy'n falch iawn—a diolch ichi am fy ngwthio yma heddiw, ond yn flaenorol ar hyn hefyd—ein bod wedi camu ymlaen gyda chynllun PFAS y DU. Mae'n gam cyntaf da. Dyma'r datganiad cynhwysfawr cyntaf erioed am ddull Llywodraeth y DU o reoli PFAS, gyda manteision clir i Gymru, ac ymgysylltiad clir â ni o ran Cymru, gan geisio lleihau effaith niweidiol cemegau am byth a chefnogi'r trawsnewid i ddewisiadau amgen mwy diogel hefyd. Nawr, bydd hyn yn edrych ar fynd i'r afael â llygredd yn y ffynhonnell, deall ymhellach y dystiolaeth o dan PFAS, lleihau cysylltiad parhaus, a chydlynu gweithredu rhwng Llywodraethau, rhwng diwydiannau, rhwng rhanddeiliaid ehangach, a'r hyn a wnawn ar lefel leol hefyd. Ac rydych chi'n iawn i nodi'r broblem yma, oherwydd mae hwn yn faes sy'n dod i'r amlwg sy'n achosi pryder. Mae angen inni ganolbwyntio, wrth symud ymlaen, ar sut yr awn ati i ymgysylltu â chymunedau ar hyn—nid yn unig ar yr hyn sydd yn eu hardal leol, ond hefyd sut y gallwn fynd i'r afael â'r hyn sydd yn eu hardal leol. Felly, diolch am godi hyn.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758646 122 En 2026-03-11T14:38:31 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=4114&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C 4983 4983 Jane Dodds AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4983 Dodds, Jane Prynhawn da, Ddirprwy Brif Weinidog. Rydym wedi cael cyfeiriad trawsbleidiol yn y Siambr at y mater penodol hwn, a diolch i Joyce Watson am godi hyn. Ac rwy'n talu teyrnged i'r sefydliadau amgylcheddol hynny sydd, ers blynyddoedd lawer—degawdau hyd yn oed—wedi bod yn ceisio tynnu ein sylw at y pryderon sydd ganddynt am afonydd yn cael eu llygru. Ac rydym wedi eich clywed yn dweud, onid ydym, fod angen inni weld llygrwyr yn talu, ond roedd gan Dŵr Cymru, yn 2025, dros 3,000 o ddigwyddiadau llygredd wedi'u cofnodi, ac eto ni welwyd fawr o gamau gorfodi yn eu herbyn. Felly, mae angen tynhau rheoliadau i sicrhau bod llygrwyr fel Dŵr Cymru yn gorfod wynebu'r canlyniadau sy'n angenrheidiol.  I fynd yn ôl at y sefydliadau amgylcheddol hynny, rwyf wedi bod yn gweithio gyda nhw i hyrwyddo eu Bil dŵr glân i ddod yn y Senedd nesaf ac i weithio gyda'r Llywodraeth Cymru nesaf. Maent am weld targedau ansawdd dŵr sy'n rhwymo mewn cyfraith a thrwyddedau gollwng cryfach i sicrhau bod llygrwyr yn cael eu dwyn i gyfrif yn briodol. Rwyf wedi dweud yn y Siambr o'r blaen fy mod yn credu mai targedau ar gyfer popeth yw'r ffordd ymlaen, felly hoffwn glywed eich ymateb i gael targedau sy'n rhwymo mewn cyfraith a sicrhau bod llygrwyr yn talu. Diolch yn fawr iawn.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758631 123 En 2026-03-11T14:40:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=4203&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758634 124 En 2026-03-11T14:40:04 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=4207&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Irranca-Davies, Huw Yn wir. Diolch yn fawr iawn. Rwy'n credu mai hwn yw un o'r meysydd polisi mwyaf cyffrous ar hyn o bryd, oherwydd rhai o'r pethau sydd eisoes ar y gweill. Un o'r rheini yw'r Papur Gwyrdd yr ydym bellach wedi'i gyhoeddi, sy'n edrych ar fath gwahanol o reoliad. O fewn y Papur Gwyrdd—er ei fod yn Bapur Gwyrdd, mae wedi'i osod o fewn yr hyn rwy'n ei ddisgrifio fel Papur Gwyrdd gydag ystlyslinau gwyn—mae'n gosod cyfeiriad teithio ar gyfer math gwahanol o reoliad ar gyfer y sector dŵr yng Nghymru, math o reoliad nad yw'n arbrawf aflwyddiannus y 1980au, yr ydym yn dal i fyw gydag ef, gyda'r math hwnnw o reoliad economaidd, ond rheoliad a fydd yn edrych ar fforddiadwyedd i gwsmeriaid, a fydd yn edrych ar wneud y buddsoddiad priodol sydd ei angen arnom yn y seilwaith Fictoraidd sydd gennym, ond a fydd hefyd yn mynd i'r afael â materion amgylcheddol hefyd, i lanhau ein hafonydd, ac ansawdd dŵr yfed da ac yn y blaen—math gwahanol o reoliad, sy'n addas nid yn unig ar gyfer heddiw ond hefyd ar gyfer Cymru, lle'r ydym yn falch o gael Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol (Cymru) 2015 i lywio'r hyn y dylem ei wneud. Nawr, rwy'n eich annog chi ac eraill i fewnbynnu eich syniadau i'r Papur Gwyrdd hwnnw, oherwydd mae'n edrych ar y math cywir o reoliad. Mae'n edrych ar gynllunio systemau, fel nad ydym yn edrych mewn seilos ar wahanol agweddau o sut rydym yn delio â llywodraethiant dŵr, a'n bod yn edrych ar yr holl rannau a all lanhau ein dyfrffyrdd hefyd. Felly, mae cyfleoedd gwych ar gyfer y dyfodol, ac mae angen inni fanteisio arnynt a gweithredu arnynt, a'r modd hefyd—rhoi'r arian i mewn, yr arian ychwanegol yr ydym wedi'i roi tuag at orfodaeth, yr arian ychwanegol yr ydym wedi'i roi tuag at fuddsoddi, i adeiladu'r dystiolaeth o'r hyn sy'n gweithio mewn dalgylchoedd hefyd, hynny i gyd. Ond y maes rheoleiddio hefyd—mae gennym gyfle i ddatblygu strwythur rheoleiddio blaengar yma yng Nghymru sy'n gwneud yn well i bobl Cymru ac i fyd natur yng Nghymru hefyd.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758642 125 Cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig B Cwestiynau Heb Rybudd gan Lefarwyr y Pleidiau

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758638 126 Cy 2026-03-11T14:41:55 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=4318&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C 1 1 Y Llywydd / The Llywydd Llywydd, Y Llywydd / The Cwestiynau nawr gan lefarwyr y pleidiau. Llefarydd y Ceidwadwyr, Samuel Kurtz.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758640 127 En 2026-03-11T14:41:59 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=4322&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C 8642 8642 Samuel Kurtz AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8642 Kurtz, Samuel Diolch, Lywydd. Ysgrifennydd y Cabinet, fel cyn-gadeirydd Clwb Ffermwyr Ifanc Sir Benfro, rwyf wedi gweld drosof fy hun y rôl bwysig a chwaraeir gan Glybiau Ffermwyr Ifanc Cymru fel gwasanaeth ieuenctid gwirfoddol mewn cymunedau gwledig, gyda bron i 6,000 o aelodau, rhwng 10 a 28 oed, ar draws 12 sir a 138 o glybiau, ac aelodau sy'n cyfrannu dros 1.4 miliwn o oriau bob blwyddyn drwy gystadlaethau, digwyddiadau a gwirfoddoli. Mae CFfI yn chwarae rhan wirioneddol bwysig yn datblygu sgiliau, arweinyddiaeth ac ymgysylltiad cymunedol ymhlith pobl ifanc yng nghefn gwlad Cymru. Yn wir, fe welsoch hynny'n uniongyrchol yn nigwyddiad CFfI Cymru a noddais yn y Neuadd yn gynharach eleni. Felly, pa ystyriaeth rydych chi a'ch adran wedi'i rhoi i ddarparu cyllid diogel hirdymor i gefnogi gwaith CFfI Cymru, i gydnabod eu rôl fel gwasanaeth ieuenctid gwirfoddol a'u cyfraniad i gymunedau gwledig ledled Cymru?

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758643 128 En 2026-03-11T14:42:54 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=4377&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Irranca-Davies, Huw Diolch, Sam, a diolch am drefnu'r digwyddiad hwnnw hefyd. Roedd yn bleser, unwaith eto, cael cyfarfod â rhai o'r cynrychiolwyr ifanc gwych o'r gymuned ffermio ifanc, y cefais y pleser o'u cyfarfod mewn cymaint o gyfleoedd mewn sawl rhan o Gymru. Maent yn gwneud ystod anhygoel o weithgareddau sy'n tyfu hyder a sgiliau a phrofiad y bobl hynny. Ac mae rhai ohonynt, bobol bach, yn cyrraedd y Senedd.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758647 129 En 2026-03-11T14:43:17 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=4400&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C 8642 8642 Samuel Kurtz AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8642 Kurtz, Samuel Mae'n wir.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758648 130 En 2026-03-11T14:43:18 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=4401&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Irranca-Davies, Huw Ydy, ac mae'n ganmoladwy. Ond edrychwch, rydym wedi bod yn falch iawn, yng nghanol heriau anodd cyllidebau dros yr ychydig flynyddoedd diwethaf, i ddod o hyd i gyllid i'w roi tuag at glybiau ffermwyr ifanc, nid yn unig i gydnabod yr amrywiaeth eang o gefnogaeth y maent yn ei rhoi i bobl ifanc, ond yr hyn y mae'r bobl ifanc hynny'n ei wneud i'w cymunedau, gan gynnwys cefnogi'r Gymraeg gyda llaw. Nawr, rydym wedi gwneud hynny'n bosib. Bydd angen i'r Llywodraeth nesaf nawr symud hynny yn ei flaen a phenderfynu sut y mae'n rhoi'r sefydlogrwydd ariannol hirdymor hwnnw ar sail gyfartal, yn unol â blaenoriaethau Llywodraeth Cymru a blaenoriaethau pobl Cymru. Ac rwy'n credu bod pobl Cymru am weld economïau gwledig ffyniannus, pobl ifanc yn cael sgiliau, a chefnogaeth i'r Gymraeg hefyd. Felly, rwy'n credu ein bod mewn sefyllfa gref yma.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758654 131 En 2026-03-11T14:44:05 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=4448&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C 8642 8642 Samuel Kurtz AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8642 Kurtz, Samuel Diolch, Ysgrifennydd y Cabinet. Gan symud ymlaen at fy ail gwestiwn, mae adroddiadau diweddar yn dangos bod y gwrthdaro sy'n gysylltiedig ag Iran a'r tarfu ar longau drwy Gulfor Hormuz, y bydd tua un rhan o bump o'r cyflenwadau olew byd-eang a thua thraean o'r fasnach wrtaith fyd-eang fel arfer yn mynd drwyddo, eisoes yn gwthio prisiau tanwydd a gwrtaith i fyny ac yn bygwth codi prisiau bwyd yn ehangach. Felly, o ystyried y sgil-effeithiau posib ar amaethyddiaeth, gan gynnwys costau tanwydd, porthiant a gwrtaith uwch, pa waith rydych chi'n ei wneud i asesu effaith y gwrthdaro yn Iran a'r tarfu ar Gulfor Hormuz ar y costau uwch i ffermydd yng Nghymru? A pha gamau rydych chi'n eu cymryd i gefnogi ffermwyr sy'n wynebu cynnydd ym mhrisiau tanwydd, porthiant a gwrtaith?

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758659 132 En 2026-03-11T14:44:52 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=4495&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Irranca-Davies, Huw Sam, unwaith eto, diolch am godi hyn. Mae'n fater allweddol. Er bod llawer o'r ffocws yn y cyfryngau wedi bod ar faterion blaenllaw fel yr effaith ar olew a nwy ac yn y blaen, sy'n effeithio ar ffermio a chynhyrchiant bwyd, ond mae yna hefyd fewnbynnau gwrtaith a mewnbynnau drud eraill, fel rydych chi'n iawn i ddweud. Ac mae'r gwrthdaro a welwn yn y dwyrain canol yn costio mewn bywydau, ond hefyd, yn dibynnu ar sut y mae hyn yn datblygu dros y dyddiau a'r wythnosau i ddod, gallai gael effeithiau difrifol ymhell y tu hwnt i'r hyn a welwn ar hyn o bryd. Ond mae fy swyddogion eisoes yn gweithio gyda'u cymheiriaid yn Llywodraeth y DU a chyda Llywodraethau datganoledig eraill i ddeall a monitro costau mewnbynnau'n drylwyr. Rydym yn gwneud y gwaith hwnnw nawr, yn enwedig fel rhan o'n gwaith parhaus gyda grŵp monitro marchnad amaeth y DU. Rydym yn monitro'n agos iawn effaith argyfwng llongau'r Gwlff drwy Gulfor Hormuz ac mewn mannau eraill. Nid ydym wedi gweld unrhyw effaith negyddol sylweddol ar gyflenwad bwyd na phrisiau cysylltiedig hyd yn hyn, ond nid yw hynny'n golygu na fyddant yn digwydd. Felly, rydym yn ymwybodol iawn o gostau gwrtaith cynyddol. Byddwn yn cadw mewn cysylltiad agos â Llywodraethau eraill a rhanddeiliaid nawr wrth i hyn ddatblygu, a byddwn yn ymgysylltu â'n rhanddeiliaid yng Nghymru ar hyn hefyd. Gyda llaw, Sam, mae'n werth nodi ein bod yn cynnal tudalen we ar wefan Llywodraeth Cymru ar hyn o bryd, sy'n cyfeirio at gyngor i ffermwyr ar gostau mewnbynnau. Hefyd, yr agwedd arall i'w chofio yw'r gwaith a wnawn drwy'r Bwrdd Datblygu Amaethyddiaeth a Garddwriaeth ar y canllaw rheoli maetholion, gan helpu ffermwyr i wneud y gorau o ddeunyddiau organig a all eu helpu gyda rhai o gostau cynaliadwyedd hyn, gan leihau'r defnydd o wrtaith. Ond ydy, mae'r hyn sy'n digwydd yn y dwyrain canol nid yn unig yn beryglus o ran y gost i fywydau ac i'r rhanbarth ei hun, gan gynnwys dinasyddion Prydain sydd allan yno ar hyn o bryd, ond mae iddo oblygiadau llawer ehangach ac mae angen inni gadw llygad agos arno yma yng Nghymru.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758644 133 En 2026-03-11T14:45:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=4503&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758666 134 En 2026-03-11T14:46:51 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=4614&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C 8642 8642 Samuel Kurtz AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8642 Kurtz, Samuel Diolch am yr ateb cynhwysfawr hwnnw, Ysgrifennydd y Cabinet. Nawr, gan symud ymlaen at fy nhrydydd cwestiwn a'r cwestiwn olaf i chi y tymor seneddol hwn, cefnogais gyflwyno'r dechnoleg enetig, a elwir hefyd yn Ddeddf Technoleg Enetig (Bridio Manwl) 2023, ond gwrthwynebodd Llywodraeth Cymru y ddeddfwriaeth a gwrthododd y Senedd roi ei chydsyniad ar y pryd. Nawr, mae'r Ddeddf bellach yn galluogi'r defnydd o reoliadau bridio manwl, nid addasu genetig, yn Lloegr, ond nid yw Cymru wedi mabwysiadu fframwaith tebyg. Fodd bynnag, mae Deddf Marchnad Fewnol y Deyrnas Unedig 2020 yn golygu y gall cynhyrchion sydd wedi'u bridio'n fanwl a awdurdodwyd yn Lloegr gael eu gwerthu yng Nghymru o hyd, gan greu gwahaniaeth rheoleiddiol o bosib oherwydd gwrthodiad Llywodraeth Cymru i gyd-fynd a gwneud y mwyaf o'r cyfleoedd enfawr sy'n bodoli yn y maes hwn. Felly, pa asesiad y mae Llywodraeth Cymru wedi'i wneud o'r effaith ymarferol y mae'r gwahaniaeth hwn yn ei gael ar amaethyddiaeth yng Nghymru? Ac a yw'n bwriadu adolygu ei safbwynt polisi ar fridio manwl i sicrhau bod amaethyddiaeth yng Nghymru yn gallu manteisio ar y cyfle sy'n bodoli, yn enwedig o ystyried cryfder ein hymchwil brifysgol ym maes bridio manwl?

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758665 135 En 2026-03-11T14:47:55 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=4678&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Irranca-Davies, Huw Ar fridio manwl, nid yw ein meddwl erioed wedi bod yn hollol gaeedig ar hyn, ond mae'n rhaid inni gydnabod mai cyfyngedig yw ei gymhwysedd yma yng Nghymru ar hyn o bryd, y tu hwnt i'r gwaith treialu a'r cynlluniau peilot hynny. Mae mwy o gymhwysedd uniongyrchol ar draws y ffin. Fodd bynnag, rwy'n derbyn eich pwynt ynghylch ymchwil a sefydliadau academaidd ac yn y blaen. Mater i'r Llywodraeth nesaf fydd edrych ar hyn, ond mae'n rhaid inni ddiogelu gallu'r Senedd hon a Llywodraeth Cymru yma mewn cyd-destun datganoledig i wneud penderfyniadau a fydd weithiau, am y rhesymau cywir, ychydig yn wahanol i'r hyn sy'n digwydd mewn mannau eraill. Yn aml iawn, gyda llaw, ac mewn llawer o'r papurau cynghori sy'n cyrraedd fy nesg, rydym yn gytûn â Llywodraeth y DU, oherwydd ei fod yn gwneud synnwyr perffaith. Ond weithiau, mae angen diogelu ein gallu mewn cyd-destun datganoledig i wneud rhywbeth ychydig yn wahanol, ond mater i'r Llywodraeth nesaf fydd ystyried hynny.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758668 136 Cy 2026-03-11T14:48:55 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=4738&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C 1 1 Y Llywydd / The Llywydd Llywydd, Y Llywydd / The Llefarydd Plaid Cymru, Llyr Gruffydd.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758670 137 En 2026-03-11T14:48:57 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=4740&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C 425 425 Llyr Gruffydd AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=425 Gruffydd, Llyr Diolch yn fawr, Lywydd. Ysgrifennydd y Cabinet, mae Llywodraeth Cymru yn nodi'n rheolaidd fod nifer yr achosion o TB buchol wedi gostwng, ond mae'n debyg y bydd ffermwyr sy'n gwrando ar y drafodaeth hon yn gofyn cwestiwn syml iawn: os oes cynnydd yn cael ei wneud, pam y mae mwy a mwy o wartheg yn cael eu lladd bob blwyddyn—mwy, mewn gwirionedd, nag erioed o'r blaen yn ystod y flwyddyn ddiwethaf, a welodd dros 12,000 o wartheg yn cael eu lladd o'i gymharu ag oddeutu 8,000, rwy'n credu, pan ddeuthum yn i'r Senedd hon am y tro cyntaf 15 mlynedd yn ôl? Nawr, rwy'n gwybod eich bod wedi esbonio mewn datganiad ysgrifenedig heddiw y byddai profion mwy manwl, mwy sensitif ac ati yn rhan o hynny, ond y realiti byw i ffermwyr, wrth gwrs, yw colledion cynyddol a'r effaith emosiynol enfawr sy'n dod gyda hynny. Nawr, heddiw, rydym wedi dysgu gan fwrdd y rhaglen TB ei bod yn amlwg nad yw Llywodraeth Cymru ar y trywydd iawn i gyrraedd eich targed i Gymru fod yn rhydd o TB erbyn 2041. Mewn gwirionedd, mae'r amcanestyniad presennol yn dangos y bydd ymhell i mewn i'r 2050au erbyn inni gyrraedd y pwynt hwnnw. Felly, mae fy nghwestiwn yn syml: a ydych chi'n cytuno â phapur sefyllfa bwrdd y rhaglen a gyhoeddwyd heddiw, ac a wnewch chi gyfaddef ei bod hi'n amlwg nad yw'r dull presennol a'r strategaeth bresennol yn cyflawni, gan nad ydych chi'n mynd i gyrraedd eich targed?

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758629 138 En 2026-03-11T14:50:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=4803&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758667 139 En 2026-03-11T14:54:25 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=5068&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758673 140 En 2026-03-11T14:54:26 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=5069&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758630 141 En 2026-03-11T14:50:15 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=4818&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Irranca-Davies, Huw Wel, y peth cyntaf i'w ddweud yw—ac rwyf wedi cael fy nghyhuddo'n aml o fod yn optimist tragwyddol ynghylch amrywiaeth o feysydd polisi—fe allwn wneud gwahaniaeth. Rydych chi'n iawn i ddweud bod nifer y gwartheg yr ydym yn eu lladd nawr yn uwch nag y bu—rwy'n fwy na hapus i chi neu i unrhyw Aelodau drefnu ychydig o drafodaethau gyda'r prif swyddog milfeddygol hefyd—fel y dangosir gan y profion cynyddol a mwy sensitif yr ydym yn eu gwneud. Er ei fod yn drychinebus o ran y niferoedd sy'n cael eu lladd, ac mae'r effaith ar iechyd meddwl a llesiant nid yn unig y ffermwr, ond teulu'r ffermwr a'r gymuned yn enfawr, ac rwyf wedi siarad â chymaint o bobl, gan gynnwys, Lywydd, gyda chi, allan ar ffermydd, wrth eistedd i lawr gyda ffermwyr, a chlywed yn uniongyrchol sut beth yw'r profiad. Mae'n drist iawn; mae'n brofiad truenus, yn enwedig i'r rhai sydd mewn cylchoedd parhaol o brofi a lladd ac yn y blaen. Felly, rhaid inni fynd ymhellach. Ond roeddwn yn dweud fy mod yn aml yn cael fy nghyhuddo o fod yn optimist tragwyddol. Rydym yn gwneud pethau da iawn sy'n dangos i'r rheini dros y ffin sut i'w wneud. Mae diddordeb nid yn unig o Loegr, ond o Ogledd Iwerddon a mannau eraill yn yr hyn a wnawn drwy weithio gyda milfeddygon ar ffermydd ym mhrosiect llwybrau sir Benfro. Dyna pam ein bod yn ei gyflwyno i ogledd Cymru. Felly, er bod nifer yr achosion o ladd yn cynyddu, rydym yn difa gwartheg yn gynharach wrth inni eu nodi. Rydym hefyd yn gwneud cynnydd ar reoli'r buchesi eu hunain gyda ffermwyr—yn ei wneud gyda ffermwyr, nid iddynt—ac mae'n rhaid i honno fod yn ffordd ymlaen. Felly, gwelwn lefelau is o achosion mewn buchesi ar hyn o bryd, sy'n dda, felly rydym yn llwyddo i'w atal yn well. Rydym yn gweld cynnydd yn yr hyn y cyfeiriais ato fel gludiogrwydd, neu'r hyn y mae'r gwyddonwyr yn cyfeirio ato fel mynychder mewn buchesi, yn ddwfn o fewn buchesi. Ni fyddwch yn ei nodi yn y prawf amlwg, ond yna, flwyddyn yn ddiweddarach, dyna lle mae'n dod. Dyna pam y mae'r dulliau yr ydym yn eu gweithredu yn dangos ffordd dda ymlaen. Ond a gaf i ddweud mai un o'r cyflawniadau mwyaf yn y ddwy flynedd ddiwethaf, y llwyddiannau mwyaf, yw sefydlu'r grŵp cynghori TB dan oruchwyliaeth bwrdd y rhaglen? Pam y mae hynny mor bwysig? Mae gennym ddull gwyddonol, sy'n seiliedig ar dystiolaeth erbyn hyn ar gyfer y camau nesaf, ac os nad ydym ar y trywydd i'w gyflawni, nhw fydd y rhai sy'n cynghori. Felly, edrychwch, rwy'n croesawu, a dywedais yn y datganiad heddiw, y ffaith eu bod wedi cyflwyno papur sefyllfa ar TB buchol yng Nghymru. Hoffwn ddiolch o galon i'r ddau grŵp am eu gwaith parhaus ar hyn. Mater i'r Llywodraeth nesaf, Llyr, yn dilyn etholiadau'r Senedd ym mis Mai, fydd ystyried y papur sefyllfa hwnnw a meddwl sut y cyrhaeddwn y targed uchelgeisiol hwnnw, sef 2041. Rwy'n dal i feddwl y gellir ei wneud, ond mae angen inni barhau i feddwl beth yw'r ffyrdd y byddwn yn bwrw ymlaen â nhw i ddileu TB.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758802 142 Cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig I Daeth y Dirprwy Lywydd (David Rees) i’r Gadair.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758645 143 En 2026-03-11T14:53:02 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=4985&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C 425 425 Llyr Gruffydd AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=425 Gruffydd, Llyr Diolch am hynny. Fe gyraeddasom yno yn y diwedd. Mae'r tymor wyna'n mynd rhagddo, wrth gwrs, ac mae ymgynghoriad ar y cyd Llywodraeth Cymru gyda Llywodraethau eraill yn y DU ar gynigion i ddiwygio'r rheolau ar gyfer sbaddu a thocio cynffonnau ŵyn wedi cau yn gynharach yr wythnos hon, onid yw? Fe wyddom mai dim ond pan fo'n angenrheidiol ar gyfer lles anifeiliaid a rheoli diadelloedd yn effeithiol y mae ffermwyr yng Nghymru yn sbaddu a thocio cynffonnau, boed hynny'n atal bridio diangen neu wrth gwrs, yn diogelu diadelloedd rhag cynrhon. I'r rhai ohonoch nad ydych yn gwybod, mae cynrhon yn gyflwr poenus ac angheuol weithiau a achosir gan bryfed yn dodwy eu hwyau ar anifail, sy'n deor yn gynrhon ac yna maent yn dechrau bwyta eu horganeb letyol. Felly, mae'r sector wedi bod yn glir fod yn rhaid i unrhyw newidiadau fod yn seiliedig ar dystiolaeth wyddonol, wedi'u halinio ag arferion ffermio go iawn ac wedi'u cefnogi gan hyfforddiant ac adnoddau priodol fel y gall ffermwyr fabwysiadu unrhyw ddulliau newydd yn ddiogel ac yn ymarferol. O ystyried hynny, hoffwn ofyn a ydych chi'n cytuno â mi, os bydd unrhyw newidiadau'n deillio o'r ymgynghoriad hwn, fod angen iddynt fod yn ymarferol ac yn gyflawnadwy i ffermwyr ledled Cymru.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758653 144 En 2026-03-11T14:54:06 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=5049&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Irranca-Davies, Huw Nid wyf yn ei chael hi'n anodd cytuno â hynny, a hefyd fod angen inni ei wneud drwy ymgysylltu â'r rhanddeiliaid hynny hefyd, ac yn bwysig, fel y dywedwch, ein bod yn ei seilio ar y dystiolaeth.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758658 145 En 2026-03-11T14:54:18 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=5061&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C 425 425 Llyr Gruffydd AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=425 Gruffydd, Llyr Diolch. Da iawn. Felly, mae'r rhaglen Gwaredu Scab—rwyf yn yr un lle yma eto i ryw raddau—yn amlwg wedi cyflawni. [Torri ar draws.] Wel, fel arfer, rydych chi'n rhoi atebion hir iawn inni, Ysgrifennydd y Cabinet. [Chwerthin.] Mae ychydig yn hwyr yn eich cyfnod yn y swydd i ddechrau rhoi atebion cryno inni, ond dyna ni.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758674 146 En 2026-03-11T14:54:38 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=5081&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Irranca-Davies, Huw Rwy'n hoffi synnu pobl.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758675 147 En 2026-03-11T14:54:39 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=5082&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C 425 425 Llyr Gruffydd AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=425 Gruffydd, Llyr Ydych, ond fe wnaethoch fy nal ar y droed ôl yno. Felly, ar y rhaglen Gwaredu Scab, rwyf am ofyn am honno oherwydd mae'n amlwg wedi cyflawni canlyniadau cadarnhaol gyda dros 1,700 o ffermydd yn cael ymweliadau diagnostig, dros dri chwarter ohonynt angen triniaeth, a dros filiwn o ddefaid yn cael eu trin ar gyfer y clafr ers ei chyflwyno. Nawr, cafwyd hyfforddiant hefyd ar gyfer milfeddygon a chontractwyr dipio, gyda'r nod o fynd i'r afael â'r clefyd sydd, yn amlwg, yn gallu arwain at golledion economaidd, ond materion lles hynod o ddifrifol i ddefaid. Nawr, rydym yn clywed y gallai'r tendr newydd gael ei gyhoeddi rywbryd yn yr hydref, os wyf wedi deall yn iawn, neu o bosib yn y gwanwyn y flwyddyn nesaf hyd yn oed, gan adael cryn ansicrwydd i'r sector yn y cyfamser. Nawr, mae hynny'n cael ei waethygu hefyd gan newidiadau diweddar i'r trefniadau trwyddedu ar gyfer gwaredu dip defaid hefyd. Nawr, mae natur y gwaith yn golygu bod gwir angen i chi gadw momentwm a mynd i'r afael â'r clafr, neu fel arall rydych chi'n wynebu'r risg o golli'r enillion a gawsoch yn ystod y blynyddoedd diwethaf. Felly, a allwch chi egluro a yw'r Llywodraeth yn bwriadu ymrwymo i barhau â'r rhaglen Gwaredu Scab, a phryd y gall ffermwyr ddisgwyl amserlen glir wedi'i chadarnhau ar gyfer y cam nesaf o gymorth?

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758641 148 En 2026-03-11T14:55:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=5103&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758683 149 Cy 2026-03-11T00:00:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=-48597&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758684 150 Cy 2026-03-11T14:55:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=5103&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758685 151 Cy 2026-03-11T14:55:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=5103&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758672 152 En 2026-03-11T14:55:47 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=5150&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Irranca-Davies, Huw Diolch, Llyr. Felly, byddwn yn comisiynu adolygiad annibynnol i asesu effeithiolrwydd a manteision hirdymor a chynaliadwyedd y canlyniadau a gyflawnwyd hyd yma, ac rwy'n credu bod hon wedi bod yn fenter ardderchog, rhaid imi ddweud. Felly, bydd canfyddiadau'r adolygiad hwnnw'n darparu'r sylfaen dystiolaeth hanfodol honno i helpu i lywio cwmpas a strwythur a blaenoriaethau unrhyw raglen olynol, ond, ac rwyf mewn perygl o ailadrodd fy hun nawr, ond y Llywodraeth nesaf fydd yn gwneud hyn. Ac wrth ddweud hynny, Ddirprwy Lywydd, a chan fentro ennyn eich dicter yma, a gaf i ddiolch i holl lefarwyr y meinciau blaen am eu hymgysylltiad â mi mewn sesiynau llafar dros y ddwy flynedd ddiwethaf? Rwy'n ei werthfawrogi'n fawr, bawb.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758681 153 En 2026-03-11T14:56:30 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=5193&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C 2 2 Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Officer Officer, Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Gallwch ddiolch i'r Aelodau am eu hymgysylltiad â chi unwaith, a bydd hynny'n ddiwedd y mater. [Chwerthin.]

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758686 154 Cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig B Proffidioldeb yn y Sector Ffermio

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758687 155 Cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig O 143 143 Andrew R.T. Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=143 Davies, Andrew R.T. 3. Pa gamau y mae Llywodraeth Cymru yn eu cymryd i wella proffidioldeb yn y sector ffermio? OQ63971

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758688 156 En 2026-03-11T14:56:44 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=5207&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Irranca-Davies, Huw Diolch, Andrew. Mae'r cynllun ffermio cynaliadwy'n cefnogi proffidioldeb ffermydd drwy hyrwyddo cynhyrchiant bwyd cynaliadwy ac effeithlon. Drwy fuddsoddi mewn iechyd pridd, rheoli glaswelltir, iechyd anifeiliaid, cynefinoedd a choetiroedd, mae'r cynllun yn cefnogi busnesau fferm mwy cynhyrchiol a gwydn. Wrth gwrs, ategir hyn gan ein cynlluniau grantiau gwledig i helpu ffermwyr i fuddsoddi yn eu busnesau.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758689 157 En 2026-03-11T14:57:06 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=5229&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C 143 143 Andrew R.T. Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=143 Davies, Andrew R.T. Rwy'n datgan buddiant, yn amlwg, fel partner mewn busnes ffermio. Ysgrifennydd y Cabinet, mae'r pwysau sy'n mynd i gael eu rhoi ar broffidioldeb ffermydd gan y digwyddiadau yn y dwyrain canol yn enfawr. Cyfeiriodd llefarydd ar ran y Ceidwadwyr at hyn, ond yr hyn sy'n bwysig yw sicrhau ein bod yn deall beth y mae Llywodraeth Cymru yn ei wneud i gefnogi'r sector ac i wneud ei hachos i Lywodraeth y DU, o ochr yr Awdurdod Cystadleuaeth a Marchnadoedd i bethau, oherwydd rydym yn gwybod bod codi prisiau'n digwydd o ran tanwydd a gwrtaith—faint o weithiau yr wyf wedi cael yr esboniad fod y llyfr wedi ei gau ar brynu gwrtaith, ac yna'i ailagor 24 awr yn ddiweddarach gyda £150, £200 wedi'i ychwanegu at bris y gwrtaith, a bod gwrtaith wedi'i wneud cyn y digwyddiadau yn y dwyrain canol. Mae'n hanfodol fod y Llywodraeth yma'n gwneud ei gorau glas i sicrhau bod pryderon y gymuned amaethyddol ynglŷn â'r codi prisiau'n cael eu clywed, ond hefyd yn gwneud yr achos i Drysorlys y DU, i gynorthwyo gydag unrhyw fesurau sy'n bosib i sicrhau cynhyrchiant bwyd diogel yma yng Nghymru a gweddill y DU, oherwydd, gyda'r cynnydd yn y prisiau, mae yna ostyngiad anochel mewn cynhyrchiant, oherwydd mae tanio'r tractor a gwasgaru'r gwrtaith yn mynd i gostio cryn dipyn yn fwy nag y disgwyliai'r rhan fwyaf o bobl ar ddechrau'r flwyddyn. Felly, a allwch chi roi syniad inni o'r hyn a wnewch fel Llywodraeth i ddod â'r wybodaeth honno at ei gilydd a sicrhau ei bod yn cael ei chlywed yng nghoridorau grym ar lefel Llywodraeth y DU, gan mai gyda'u pwerau nhw'n unig y gallwn fynd i'r afael â pheth o'r pwysau?

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758697 158 En 2026-03-11T14:58:41 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=5324&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Irranca-Davies, Huw Diolch, Andrew. Nid wyf am ailadrodd y pwyntiau a wneuthum i Sam yn gynharach, sydd wedi'u cofnodi nid yn unig am ein hymgysylltiad ni â Llywodraeth y DU, ond am ein cyfranogiad yng Ngrŵp Monitro Marchnad Amaeth y DU hefyd. Bydd hynny'n parhau, ond mae'n werth nodi, i ategu'r ateb a roddais yn gynharach ac i'ch hysbysu ychydig ymhellach, Andrew, fod y Bwrdd Datblygu Amaethyddiaeth a Garddwriaeth hefyd yn gweithio ar ddadansoddiad sector-benodol, gan edrych ar yr effeithiau posib—ac ar hyn o bryd, effeithiau posib ydynt—ar rawnfwydydd a hadau olew, er enghraifft, y sector llaeth, y sector cig eidion a chig oen a phorc. Felly, maent yn gwneud y dadansoddiad sector-wrth-sector hwnnw. Mae'n werth nodi, fel y dywedwch yn briodol, fod gwrtaith yn un o'r meysydd pryder mawr. Mae costau gwrtaith fel arfer oddeutu 15 y cant i 20 y cant o'r costau ar unrhyw fferm gyffredin. Mae ffermydd yn amrywio'n enfawr, ond mae'n 15 y cant i 20 y cant. Gallai olew, wrth gwrs, a phrisiau olew gael effaith fawr, gan gynnwys ar faterion fel diesel coch, ond hefyd, gyda llaw, ar bethau fel plastigion a deunydd lapio ar y fferm ac yn y blaen, yn ogystal â chartrefi wedi'u gwresogi ag olew mewn ardaloedd gwledig. Mae 98 y cant o ffermydd yn defnyddio diesel coch ar ryw ffurf neu'i gilydd. Ond mae hefyd yn ymwneud â Chulfor Hormuz, a'r oedi i gyflenwadau sy'n dod drwy'r fan honno—peiriannau ac offer hefyd. Felly, Andrew, rydym yn parhau i graffu'n agos ar hyn, a byddwn yn ymgysylltu â'r sector yn ogystal â Llywodraeth y DU.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758637 159 En 2026-03-11T15:00:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=5403&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758707 160 En 2026-03-11T15:05:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=5703&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758649 161 Cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig B Y Sector Amaethyddol ym Mrycheiniog a Sir Faesyfed

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758650 162 Cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig O 8585 8585 James Evans AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8585 Evans, James 4. Sut y mae Llywodraeth Cymru yn cefnogi'r sector amaethyddol ym Mrycheiniog a Sir Faesyfed? OQ63947

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758651 163 En 2026-03-11T15:00:22 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=5425&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Irranca-Davies, Huw Diolch, James. Rydym yn cefnogi sector amaethyddol cynaliadwy a chynhyrchiol yng Nghymru ac ym Mrycheiniog a Sir Faesyfed drwy'r cynllun ffermio cynaliadwy. Yn rhanbarth Powys, mae busnesau fferm wedi derbyn dros £60 miliwn drwy gynllun y taliad sylfaenol ar gyfer 2025, gyda chymorth pellach ar gael drwy'r cynlluniau buddsoddi gwledig, a chyngor drwy Cyswllt Ffermio wrth gwrs a gefnogir gan Lywodraeth Cymru.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758657 164 En 2026-03-11T15:00:45 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=5448&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C 8585 8585 James Evans AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8585 Evans, James Diolch, Ddirprwy Brif Weinidog. Daw'n glir drwy'r ffaith bod y cynllun ffermio cynaliadwy bellach ar agor, a'r hyn a welwn drwy'r canllaw cyflym, fod tirfeddianwyr mawr a sefydliadau sydd â darnau mawr o dir cynefin yn elwa'n aruthrol o ran budd ariannol o'r cynllun ffermio cynaliadwy, ond nad yw ffermwyr sy'n cynhyrchu bwyd, heb yr un lefel o dir cynefin, yn cael yr un lefel o gymorth. Gyda'r holl faterion geowleidyddol sy'n digwydd yn y byd ar hyn o bryd, Ysgrifennydd y Cabinet, onid ydych chi'n credu ei bod yn iawn ac yn amserol inni addasu'r cynllun ffermio cynaliadwy i flaenoriaethu cynhyrchiant bwyd a chynyddu lefelau cynhyrchiant da byw yng Nghymru, er mwyn sicrhau y gallwn gefnogi diogeledd bwyd yn y wlad hon a chefnogi ein ffermwyr ledled ein gwlad?

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758669 165 En 2026-03-11T15:01:35 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=5498&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Irranca-Davies, Huw Yn gyntaf, credaf eich bod filiwn o filltiroedd o fod yn ffeithiol gywir, oherwydd mewn gwirionedd, mae'r cymorth wedi'i dargedu i raddau helaeth at ffermydd bach a chanolig yng Nghymru. Bydd cyfleoedd hefyd, gyda llaw, drwy bethau fel Ffermio Bro a'r cynllun tirwedd integredig a gyflwynwyd gennym, i ffermwyr ar raddfa fawr, gan gynnwys ffermwyr tir comin a ffermwyr tenant yr ucheldir, ddod ynghyd ar raddfa fawr, i ymuno â'i gilydd a sicrhau cyllid ychwanegol. Sylwaf, gyda llaw—ac a gaf i eich canmol—er bod Reform eu hunain wedi troi eu cefnau ar yr argyfwng natur a hinsawdd, eich bod wedi cyfrannu at ailgylchu yn eich maniffesto, eich polisïau, eich Aelodau Seneddol a'ch Aelodau o’r Senedd. Felly, pob clod i chi am hynny. Ond mewn gwirionedd, pe baech yn cael gwared ar y cynllun ffermio cynaliadwy, sy'n flaenoriaeth gennych bellach yn eich maniffesto yn ôl yr hyn a ddeallaf, byddai hynny'n peri ansicrwydd llwyr, ansefydlogrwydd llwyr, ac yn gwbl ddinistriol i'r ffermwyr sydd wedi gweithio mor galed gyda ni, drwy ymgysylltiad priodol, i lunio'r cynllun hwn. Felly, mae eich cynigion presennol i ailwampio'r cynllun ffermio cynaliadwy yn dod ag ansicrwydd llwyr yn ôl i mewn iddo. Felly, bydd yn rhaid ichi esbonio hynny i'ch ffermwyr yn eich etholaeth.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758676 166 Cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig B Diogeledd Bwyd

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758677 167 Cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig O 212 212 Janet Finch-Saunders AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=212 Finch-Saunders, Janet 5. Sut mae Llywodraeth Cymru yn gwella diogeledd bwyd yng Nghymru? OQ63956

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758678 168 En 2026-03-11T15:02:57 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=5580&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Irranca-Davies, Huw Diolch, Janet. Mae polisïau Llywodraeth Cymru’n gweithio ar draws y gadwyn gyflenwi i hyrwyddo diogeledd bwyd. Rydym yn cefnogi ffermio cynaliadwy, partneriaethau bwyd lleol, rhaglenni addasu i'r hinsawdd, proseswyr a manwerthwyr. Rydym yn rhannu gwybodaeth am y farchnad i sicrhau trefniadau rheoli tynnach o ran y gadwyn gyflenwi, ac rydym yn parhau i gefnogi aelwydydd sy'n wynebu pwysau ariannol. Mae 'Bwyd o Bwys: Cymru' yn dod ynghyd â'r fframwaith strategol ar gyfer polisi bwyd ar draws y Llywodraeth.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758682 169 En 2026-03-11T15:03:26 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=5609&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C 212 212 Janet Finch-Saunders AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=212 Finch-Saunders, Janet Diolch yn fawr. Rwy'n bryderus iawn mewn gwirionedd oherwydd, hoffi hynny neu beidio, rwy'n teimlo bod Llywodraeth Cymru’n ein rhoi ar y trywydd iawn tuag at broblem diogeledd bwyd. A phan edrychwch nawr, mae'r rhan fwyaf o'n tir ffermio'n cael ei ddefnyddio gan wahanol brosiectau—mae gennym fferm solar Alaw Môn a fydd yn effeithio ar 660 erw o dir pori; fferm solar Llanwern, 0.25 miliwn o baneli solar—ac rydym bellach yn deall bod 94 y cant o'r cyw iâr sy'n cael ei weini i'n plant ysgol yn fy etholaeth i yn dod o Wlad Thai a Brasil. Hyd yn oed cyn—[Torri ar draws.] Mae’n ddrwg gennyf?

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758700 170 En 2026-03-11T15:04:06 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=5649&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C 2 2 Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Officer Officer, Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Na, peidiwch ag ymateb.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758701 171 En 2026-03-11T15:04:07 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=5650&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C 212 212 Janet Finch-Saunders AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=212 Finch-Saunders, Janet Iawn. Hyd yn oed cyn y bomio yn y dwyrain canol—[Torri ar draws.] Hyd yn oed cyn y bomio yn y dwyrain canol, roedd gennym—. Hynny yw, mae gennym broblemau diogeledd bwyd eisoes. Rydym yn gweld silffoedd gwag yn ein harchfarchnadoedd. Ni wnaethoch gefnogi Bil Bwyd (Cymru) Peter Fox. Mae diffyg ffocws ar ddiogeledd bwyd, a mesurau eraill yn cael eu blaenoriaethu, fel plannu coed a ffermydd solar. Mae angen Llywodraeth gryfach ar y sector prosesu bwyd. Mae gennym niferoedd da byw’n gostwng ac mae ein ffermwyr yn wynebu beichiau rheoleiddiol a threthi. A wnewch chi a’ch Llywodraeth sylweddoli ar ryw adeg fod hwn yn fygythiad difrifol nawr, yn sicr ers y bomio? Ac a wnewch chi sicrhau a gwarantu i ni na fyddwn yn gweld problem ddiogeledd bwyd yn fuan?

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758725 172 En 2026-03-11T15:09:51 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=5994&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758671 173 En 2026-03-11T15:05:01 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=5704&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Irranca-Davies, Huw I ateb eich cwestiwn, Janet—diolch amdano—yn gyntaf oll, mae lle i blannu coed ac ynni adnewyddadwy ar ffermydd ac ar gyfer ffermydd. Mae gennyf ffermwyr yn fy etholaeth sy'n pweru eu ffermydd drwy ynni adnewyddadwy. Mae gennyf ffermwyr sy'n plannu coed i gael lloches i'w da byw ac i'w defaid yn y tywydd poeth a gawn nawr. Ond yr hyn a wnawn yw hyrwyddo rhwydweithiau bwyd lleol. Felly, mae'r strategaeth bwyd cymunedol a'r partneriaethau bwyd lleol yn cryfhau cadwyni cyflenwi lleol a chydnerthedd ledled Cymru. Byddwch wedi gweld—mae'n digwydd nawr ac mae wedi bod yn digwydd ers sawl blwyddyn—pobl fel Harlech Foodservice yn y gogledd, pobl fel Castell Howell yng ngorllewin Cymru, sy'n gweithio gyda chaffaelwyr lleol, cynhyrchwyr ar raddfa fach, i gael eu bwyd ar y byrddau yn ein mannau cyhoeddus, yn ein hysbytai, yn ein hysgolion ac yn y blaen, ond hefyd ar silffoedd archfarchnadoedd. Mae ein hymgyrch ymwybyddiaeth gyfredol, Gwreiddiwyd yng Nghymru, yn annog defnyddwyr i fwyta bwyd tymhorol a gynhyrchir yn lleol, i gryfhau diogeledd bwyd wrth ddiogelu'r amgylchedd. A Ddirprwy Lywydd, gallaf eich gweld yn syllu arnaf, ond mae hyn o gymorth i Janet, o ddifrif. Yng Nghonwy ei hun, mae Partneriaeth Bwyd Conwy, a ariennir drwy Lywodraeth Cymru, yn nodi mai ei phwrpas yw gweithio tuag at system fwyd leol fwy gwydn, gan wella mynediad at fwyd maethlon a fforddiadwy. Pob lwc iddynt, gan eu bod wedi bod yn ymgysylltu â'r cyhoedd i lunio'r strategaeth hon a'r cynllun gwaith yn ddiweddar y gwanwyn hwn. Felly, cefnogwch nhw. Rydym ni'n eu cefnogi. Gyda rhywfaint o gymorth Llywodraeth Cymru a mentrau llawr gwlad, rydym ar y trywydd iawn.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758703 174 Cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig B Llifogydd Afonol yn Sir Ddinbych

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758704 175 Cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig O 8571 8571 Gareth Davies AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8571 Davies, Gareth 6. Sut mae Llywodraeth Cymru yn cefnogi ymdrechion i ddarparu atebion parhaol i lifogydd afonol yn Sir Ddinbych? OQ63963

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758705 176 En 2026-03-11T15:06:49 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=5812&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Irranca-Davies, Huw Diolch, Gareth. Eleni, darparodd Llywodraeth Cymru £1.6 miliwn i awdurdodau rheoli risg i ymchwilio, datblygu ac adeiladu 15 o gynlluniau lliniaru llifogydd afonydd ar draws sir Ddinbych. Y flwyddyn nesaf, byddwn yn darparu £3.1 miliwn ar gyfer 22 o gynlluniau, yr amcangyfrifwn, Gareth, y byddant o fudd i dros 1,000 eiddo yn yr awdurdod lleol.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758702 177 En 2026-03-11T15:07:14 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=5837&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C 8571 8571 Gareth Davies AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8571 Davies, Gareth Rwy'n gwerthfawrogi'r ymateb, Ysgrifennydd y Cabinet. Mae llawer o gymunedau ledled sir Ddinbych yn parhau i wynebu problemau dro ar ôl tro gyda llifogydd afonydd ac is-afonydd lleol. Ac mae hyn yn cael ei deimlo'n arbennig yn Nyserth, gyda phroblemau llifogydd cyson o amgylch ardal Ffordd y Rhaeadr. Mae afon Ffyddion yn rhedeg drwy ganol y pentref ac mae ganddi hanes o lifogydd, gyda sawl digwyddiad llifogydd wedi effeithio ar gartrefi dros y ddau ddegawd diwethaf. Dywed trigolion wrthyf fod cynnydd tuag at gynllun lliniaru llifogydd parhaol wedi bod yn rhwystredig o araf. Yn y cyfamser, mae'r awdurdod lleol wedi gorfod dibynnu'n aml ar fesurau dros dro, fel darparu rhwystrau llifogydd i ddiogelu mynedfeydd i gartrefi. Er ei bod yn bwysig gwneud gwaith cynnal a chadw rheolaidd, fel clirio cwlfertau, mae angen atebion hirdymor ar y gymuned i ddiogelu eu cartrefi, ac mae angen i drigolion wybod y bydd arian yn cael ei ddarparu gan y Llywodraeth. Felly, a allai Ysgrifennydd y Cabinet nodi pa drafodaethau y mae Llywodraeth Cymru’n eu cael gyda Chyngor Sir Ddinbych a Cyfoeth Naturiol Cymru i gyflymu cynlluniau atal llifogydd parhaol, yn enwedig mewn ardaloedd mewndirol fel Dyserth, a rhoi sicrwydd i drigolion, ar ôl i gynllun gael ei gymeradwyo, y bydd cyllid yn cael ei ddarparu ar yr un pryd?

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758711 178 En 2026-03-11T15:08:25 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=5908&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Irranca-Davies, Huw Diolch, Gareth. Rwy'n cydymdeimlo â'r bobl yn Nyserth sydd wedi wynebu llifogydd. Gall fod yn rhwystredig aros am y buddsoddiadau hyn tra bo'r achosion busnes yn cael eu cyflwyno ac wrth i'r gwaith a'r cynllunio fynd rhagddo, ond gan gydnabod hynny, gallaf roi'r wybodaeth ddiweddaraf i chi. Rhan uchaf y cwrs dŵr—. Mae'n ddrwg gennyf, yn gyntaf, mae'r asesiadau a gynhaliwyd yn cydnabod bod y llifogydd yn cael deillio o broblemau capasiti a rhwystrau ar hyd cwrs dŵr afon Ffyddion sy'n llifo drwy'r pentref. Felly, mae rhan uchaf y cwrs dŵr wedi'i dynodi'n gwrs dŵr cyffredin, ond mae'r cwrs dŵr wedi'i ailddosbarthu fel prif afon gan ei bod yn llifo drwy ganol y pentref. Felly, cwblhawyd y cynllun amlinellol yn 2019 ar gyfer y brif afon a'r cwrs dŵr cyffredin, ac mae hyn yn adeiladu ar adroddiad asesu rhagarweiniol 2011. Nawr, Cyngor Sir Ddinbych, sef yr awdurdod rheoli perygl llifogydd yn yr ardal, sy'n gyfrifol am fwrw ymlaen â'r cynllun lliniaru llifogydd, ond gallaf gadarnhau i chi, Gareth, fod cynllun lliniaru llifogydd Dyserth wedi cael £112,301 ar gyfer y flwyddyn ariannol 2026-27, a chyfanswm o £471,483 bellach i gwblhau'r cynllun.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758719 179 Cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig B Llygredd Aer a Dŵr yn Abertawe

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758720 180 Cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig O 332 332 Mike Hedges AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=332 Hedges, Mike 7. A wnaiff yr Ysgrifennydd Cabinet ddatganiad am lygredd aer a dŵr yn Abertawe? OQ63943

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758721 181 En 2026-03-11T15:09:50 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=5993&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Irranca-Davies, Huw Diolch, Mike. Mae diogelu iechyd y cyhoedd, gwella ansawdd aer a diogelu afonydd a dyfroedd arfordirol yn ganolog i'n gwaith yn Llywodraeth Cymru. Rydym wedi ymrwymo i weithio'n agos gyda'n hawdurdodau lleol i gyflawni hyn, ar gyfer pobl Abertawe ac ar gyfer gweddill Cymru.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758652 182 En 2026-03-11T15:10:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=6003&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758655 183 En 2026-03-11T15:10:08 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=6011&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C 332 332 Mike Hedges AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=332 Hedges, Mike Diolch am eich ateb. Ond gan ddechrau gyda llygredd dŵr, rwyf i a llawer o fy etholwyr yn pryderu am garthion amrwd yn mynd i mewn i afon Tawe o waith trin dŵr gwastraff Trebanos. Mae pryder hefyd am nitradau a microplastigion yn mynd i mewn i afon Tawe cyn mynd i mewn i'r môr a llygru ein hardal arfordirol. Gyda llygredd aer, mae gennym broblem ddifrifol. Gyda llygredd aer, yr hyn na allwch ei weld sy'n fwyaf peryglus i iechyd. Cadarnhaodd adroddiad cynnydd Cyngor Abertawe ar ansawdd aer yn 2024 fod lefelau PM2.5 yn parhau i beri pryder, yn enwedig ger ffyrdd prysur a chyffyrdd. Er bod y rhan fwyaf o safleoedd monitro yn bodloni safonau cenedlaethol, nododd yr adroddiad y bu cynnydd mewn llygredd mewn 89 o leoliadau—ie, 89 o leoliadau—o gymharu â 2022. Nid yw'r dirywiad hwn mewn ansawdd aer yn dderbyniol. Beth yw cynlluniau Llywodraeth Cymru i wella ansawdd dŵr ac ansawdd aer yn Abertawe?

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758656 184 En 2026-03-11T15:10:58 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=6061&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Irranca-Davies, Huw Diolch yn fawr, Mike. Wel, rydym yn gwneud gwaith sylweddol ar y cyd ag Abertawe, gyda'r awdurdod lleol yno, ar ansawdd aer ac ar ansawdd dŵr, ac mae hyn yn cynnwys monitro. Felly, o fis Tachwedd, canol mis Tachwedd 2025 tan fis Chwefror 2026, cynhaliwyd ymgynghoriad cyhoeddus ar opsiynau targed ar gyfer deunydd gronynnol mân, y PM2.5, a'r gofynion monitro cysylltiedig i'w hategu. Felly, mae'r ymatebion i'r ymgynghoriad hwnnw'n cael eu hadolygu, ac yna bydd angen bwrw ymlaen â'r mesurau a fydd yn deillio o hynny, Mike, yn unol â Rheoliadau Safonau Ansawdd Aer (Cymru) 2010, a basiwyd gennym yn y lle hwn. Un o'r elfennau arwyddocaol o ran ansawdd dŵr yn Abertawe yw gwaith trin dŵr gwastraff Trebanos, ac mae llawer o bryder yn lleol, ac rydych chi wedi codi hyn gyda mi, ynghylch ansawdd dŵr ar afon Tawe, yn gysylltiedig â hyn. Mae Dŵr Cymru wedi cadarnhau eu bod yn bwriadu cyflwyno eu cynnig ffurfiol ar gyfer Trebanos i Cyfoeth Naturiol Cymru. Yna, gall Cyfoeth Naturiol Cymru asesu cydymffurfiaeth â'r canllawiau rheoleiddiol, a buaswn yn disgwyl i'r broses hon, Mike, wneud cynnydd cyflym ar ôl i'r cynnig gael ei gyflwyno. Edrychwch, fy mlaenoriaeth i, fel chithau, yw sicrhau bod afon Tawe a'r gymuned leol yn gweld gwelliant parhaol. Felly, byddaf yn monitro hyn yn agos ac yn dwyn Dŵr Cymru a Cyfoeth Naturiol Cymru i gyfrif er mwyn sicrhau bod y disgwyliadau'n cael eu cyflawni.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758660 185 Cy 2026-03-11T15:12:27 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=6150&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C 2 2 Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Officer Officer, Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Ac yn olaf, cwestiwn 8, Rhianon Passmore.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758661 186 Cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig B Perfformiad Dŵr Cymru yn Islwyn

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758662 187 Cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig O 4651 4651 Rhianon Passmore AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4651 Passmore, Rhianon 8. Pa asesiad y mae Llywodraeth Cymru wedi'i wneud o berfformiad Dŵr Cymru wrth wasanaethu pobl Islwyn? OQ63968

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758663 188 En 2026-03-11T15:12:39 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=6162&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Irranca-Davies, Huw Diolch, Rhianon. Rwy'n disgwyl i gwmnïau dŵr ddarparu gwasanaethau gwydn, amgylcheddol gyfrifol o ansawdd uchel i gwsmeriaid a chymunedau. Mae Llywodraeth Cymru’n gweithio gydag Ofwat, Cyfoeth Naturiol Cymru ac eraill i ysgogi gwelliant, sicrhau bod buddsoddiad sylweddol yn cael ei wneud, ac yn hollbwysig, i gyflawni canlyniadau gwell i gwsmeriaid a'r amgylchedd, nawr ac yn y dyfodol.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758664 189 En 2026-03-11T15:13:03 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=6186&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C 4651 4651 Rhianon Passmore AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4651 Passmore, Rhianon Diolch am y geiriau pwysig hynny. Mae adroddiad diweddaraf Cyfoeth Naturiol Cymru yn cadarnhau bod Dŵr Cymru’n parhau i fod yn gwmni dwy seren sydd angen gwelliant am y drydedd flwyddyn yn olynol. Yn 2024, cofnododd Dŵr Cymru 155 o ddigwyddiadau llygredd difrifol o asedau dŵr neu garthffosiaeth. Dyma'r cyfanswm uchaf mewn degawd, ac mae'n gwbl annerbyniol. Rwy'n credu bod Jane Dodds hefyd wedi dweud yr un peth. Yn ddiweddar, trefnais gyfarfod amlasiantaethol cynhyrchiol i ddatrys problemau llifogydd a charthion peryglus ar Dir Lles Aber-carn, gyda'r athletwr Craig Roach, y clwb rygbi, y clwb pêl-droed, Undeb Rygbi Cymru, Dŵr Cymru a Chyngor Bwrdeistref Sirol Caerffili. Felly, Ddirprwy Brif Weinidog, mae rygbi, pêl-droed a chriced wedi cael eu chwarae ers dros 50 mlynedd—ers degawdau—yn Aber-carn, lle cefais fy magu, ar y maes a gyfamodwyd, ond flwyddyn ar ôl blwyddyn, caiff gweithgareddau chwaraeon eu canslo yn sgil gollyngiadau o wastraff dynol Dŵr Cymru o ddŵr afonydd a gollyngiadau carthffosiaeth, tra bo cymuned Aber-carn a'i thimau ieuenctid anhygoel ar dân i chwarae ac i oroesi fel clybiau. Nid yw'n ormod dweud bod eu dyfodol cyfan, gan gynnwys mynediad at raglenni Undeb Rygbi Cymru a buddsoddiad hollbwysig, yn gorwedd mewn pyllau o garthion ar eu cae. Er fy mod yn falch o weld y cyfarfod—

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758706 190 En 2026-03-11T15:14:27 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=6270&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C 2 2 Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Officer Officer, Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Mae angen ichi ofyn eich cwestiwn nawr, os gwelwch yn dda.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758708 191 En 2026-03-11T15:14:29 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=6272&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C 4651 4651 Rhianon Passmore AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4651 Passmore, Rhianon Diolch. Mae'n peri mwy fyth o bryder fod swyddogion gweithredol Dŵr Cymru’n ennill dros £0.5 miliwn yn ôl adroddiadau. A gaf i ofyn, felly, i chi gymryd diddordeb personol yn yr halogiad hwn, Ysgrifennydd y Cabinet, nad yw'r materion hyn wedi'u cyfyngu i Islwyn, ond a wnewch chi ofyn i'ch swyddogion siarad ar frys â Dŵr Cymru i gyflymu datrysiad hirdymor ar unwaith, ac yn benodol i gyfarfod â Thir Lles Aber-carn i gefnogi anghenion pobl Aber-carn?

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758709 192 En 2026-03-11T15:14:58 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=6301&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Irranca-Davies, Huw Rhianon, diolch yn fawr iawn, ac rwy'n llwyr gydnabod difrifoldeb y sefyllfa ar Dir Lles Aber-carn. Rwyf wedi cael profiad tebyg yn fy ardal fy hun, lle rydym wedi cael carthion ar gae rygbi. Chwarae teg i Dŵr Cymru, fe wnaethant weithio gyda ni a'r clwb lleol i'w ddatrys. Cymerodd ychydig o amser, ond fe wnaethom hynny. Mae'n annerbyniol. Mae'n gwbl annerbyniol. Felly, bydd gennyf ddiddordeb personol mewn datrys hyn. Efallai na allaf ddod i ymweld yn yr amser byr rhwng nawr a diddymu'r Senedd, ond byddaf yn gofyn i fy swyddogion ymgysylltu'n uniongyrchol â Dŵr Cymru i sicrhau ein bod yn nodi ateb hirdymor, cynaliadwy, a'i fod yn cael ei gyflymu fel y gallwn wneud hyn cyn gynted â phosib. O ran perfformiad Dŵr Cymru, mae'n rhaid iddo wella. Mae asesiadau perfformiad diweddaraf Ofwat yn dangos nad yw Dŵr Cymru’n cyflawni ymrwymiadau allweddol: gollyngiadau, ymyriadau â'r cyflenwad, lleihau llygredd. Rydym wedi nodi'n glir yn gyson nad yw'r lefel hon o danberfformio'n dderbyniol i gymunedau yn Islwyn, nac yn unrhyw le arall yng Nghymru o ran hynny. Felly, byddwn yn eu dwyn i gyfrif, y cwmni a'r rheoleiddwyr, ar gyflawni gwelliannau i gwsmeriaid a'r amgylchedd. Byddwn yn parhau i wthio am gynnydd mesuradwy ar ran pobl Islwyn a phobl Cymru. Ac unwaith eto, rwy'n eich cyfeirio chi ac eraill at ein Papur Gwyrdd, 'Llunio Dyfodol Llywodraethiant Dŵr yng Nghymru', a lansiwyd gennym. Mae'n gyfle unwaith mewn cenhedlaeth i lunio system lywodraethiant dŵr fodern a gwydn i Gymru.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758679 193 En 2026-03-11T15:15:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=6303&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758690 194 Cy 2026-03-11T15:16:25 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=6388&l=cy 260311-2 2. Cwestiynau i’r Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig C 2 2 Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Officer Officer, Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Diolch i Ysgrifennydd y Cabinet.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758692 195 Cy 2026-03-11T15:16:28 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=6391&l=cy 260311-3 3. Cwestiynau Amserol C 2 2 Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Officer Officer, Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Eitem 3 yw'r cwestiynau amserol. Bydd y cwestiwn amserol cyntaf gan Sioned Williams.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758693 196 Cy 260311-3 3. Cwestiynau Amserol B Y Gwrthdaro yn y Dwyrain Canol

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758694 197 Cy 260311-3 3. Cwestiynau Amserol O 8670 8670 Sioned Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670 Williams, Sioned 1. A wnaiff y Prif Weinidog ddatganiad ar y goblygiadau costau byw i Gymru yn sgil y gwrthdaro yn y Dwyrain Canol? TQ1452

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758695 198 En 2026-03-11T15:16:44 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=6407&l=cy 260311-3 3. Cwestiynau Amserol C 375 375 Rebecca Evans AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=375 Ysgrifennydd y Cabinet dros yr Economi, Ynni a Chynllunio Evans, Rebecca Rydym mewn cysylltiad rheolaidd â swyddogion cyfatebol yn Llywodraeth y DU ac undebau llafur perthnasol i fonitro'r sefyllfa sy'n datblygu a'r opsiynau lliniaru posib. Fel y byddech yn ei ddisgwyl, mae'r Prif Weinidog hefyd wedi ysgrifennu at Lywodraeth y DU i ofyn am sicrwydd ynghylch diogeledd ynni a chost ynni yn dilyn y gwrthdaro sydd wedi amharu ar farchnadoedd olew.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758696 199 Cy 2026-03-11T15:17:06 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=6429&l=cy 260311-3 3. Cwestiynau Amserol C 8670 8670 Sioned Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670 Williams, Sioned Diolch, a diolch am ddod yma i ateb ar ran y Prif Weinidog, gan taw hi sy'n gyfrifol, wrth gwrs, am faterion rhyngwladol.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758698 200 En 2026-03-11T15:17:12 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=6435&l=cy 260311-3 3. Cwestiynau Amserol C 8670 8670 Sioned Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670 Williams, Sioned Wrth i ryfel anghyfreithlon Trump a Netanyahu barhau i waethygu yn y dwyrain canol, gan ladd bron i 300 o blant yn ôl Achub y Plant, mae'r canlyniadau economaidd anochel eisoes yn cyrraedd Cymru. Nid yn unig fod yr amhariadau ar Gulfor Hormuz wedi arwain at naid yn y prisiau olew rhyngwladol, mae hefyd wedi atal llwythi hanfodol o nwyddau allweddol eraill, fel gwrteithiau, a fydd yn niweidio cynhyrchiant amaethyddol. Ni ddylem gefnogi'r rhyfel hwn. Mae'r rhyfel hwn yn lladd sifiliaid diniwed, yn peryglu dinasyddion y DU yn y Gwlff, ac yn taro pocedi pobl yma yng Nghymru. Yn wahanol i Reform a'r Torïaid, mae Plaid Cymru wedi dweud yn glir o'r dechrau nad oes cyfiawnhad cyfreithiol, moesol na strategol dros y rhyfel hwn, ac y dylai Llywodraeth Lafur y DU ddefnyddio pob lifer diplomyddol sydd ar gael iddi i ddatrys y gwrthdaro yn gyflym yn hytrach na dyfnhau ein cyfranogiad. Nid oes anghysondeb rhwng ffieiddio at greulondeb a gormes y gyfundrefn yn Iran a gresynu at sut y mae'r rhyfel hwn yn ddisynnwyr, yn ddigyfeiriad, yn anghyfreithlon ac yn beryglus. Ysgrifennydd y Cabinet, mae llawer o rybuddion, gan gynnwys gan National Energy Action, fod y gwrthdaro ag Iran yn cael effaith uniongyrchol ar aelwydydd sy'n ddibynnol ar danwydd gwresogi, nad yw wedi'i ddiogelu gan y cap prisiau. Wrth gwrs, fe wyddom fod llawer o aelwydydd mewn rhai ardaloedd o Gymru heb eu cysylltu â'r prif gyflenwad nwy a'u bod yn ddibynnol ar danwydd gwresogi. Rydym eisoes yn clywed gan etholwyr fod pris gwresogi eu cartrefi wedi codi'n sylweddol. A allai Ysgrifennydd y Cabinet egluro pa gynlluniau y mae'r Llywodraeth yn eu rhoi ar waith, ar y cyd â Llywodraeth y DU, i ymateb i'r anawsterau economaidd sy'n gysylltiedig â'r gwrthdaro hwn ac i inswleiddio aelwydydd, yn enwedig y rhai sydd eisoes yn ei chael hi'n anodd talu biliau ynni, gan gofio, wrth gwrs, fod chwarter aelwydydd Cymru’n byw mewn tlodi tanwydd? Pa sgyrsiau y mae hi wedi'u cael gyda swyddogion Trysorlys Cymru i ddeall sut y bydd y pwysau chwyddiant yn effeithio ar gyllid cyhoeddus yng Nghymru? Diolch.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758699 201 En 2026-03-11T15:19:23 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=6566&l=cy 260311-3 3. Cwestiynau Amserol C 375 375 Rebecca Evans AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=375 Evans, Rebecca Diolch am eich cwestiwn a'r amryw o bwyntiau pwysig iawn a godwyd y prynhawn yma. Ar y trafodaethau a gawsom gyda Llywodraeth y DU, siaradais fore ddoe ag Ysgrifennydd Ariannol y Trysorlys, yn benodol am bobl sy'n ddibynnol ar olew gwresogi. Yn y cyfarfod hwnnw, bu modd inni siarad am y gwaith y mae Michael Shanks wedi bod yn ei wneud—cyfarfu â'r diwydiant olew gwresogi. Ac mae'r Ysgrifennydd Gwladol, Ed Miliband, hefyd wedi ysgrifennu atynt yn rhybuddio yn erbyn codi prisiau, gan y gwyddom fod hynny'n bryder penodol ar hyn o bryd. Gwn o'r sgwrs honno gydag Ysgrifennydd Ariannol y Trysorlys fod y Canghellor wedi cyfarwyddo'r Awdurdod Cystadleuaeth a Marchnadoedd i fonitro'r cyflenwyr yn agos iawn, i gadw llygad ar godi prisiau. Ond gwn o fy ngwaith achos fy hun ac o lythyrau y mae cyd-Aelodau wedi bod yn eu rhannu gyda mi hefyd fod rhai pobl yn ei chael hi'n anodd cael gafael ar olew gwresogi. Mewn gwirionedd, mae'r broblem ar hyn o bryd yn ymwneud ag anwadalrwydd prisiau yn hytrach na chyflenwad. Fodd bynnag, gwyddom fod rhai cyflenwyr yn dal gafael ar gyflenwad gyda'r nod o wneud elw o ganlyniad i hynny. Yr hyn y buaswn yn ei ddweud am hynny yw nad oes cymaint â hynny o amser wedi mynd heibio ers y pandemig. Mae pob un ohonom yn gwybod ac yn cofio'r cyflenwyr a gododd brisiau nwyddau hanfodol—papur toiled, hylif diheintio ac yn y blaen—a byddwn yn gwneud dewisiadau o ganlyniad i hynny. Felly, bydd gan bobl ddewisiadau ynglŷn â ble maent yn caffael eu holew yn y dyfodol, a byddant yn cofio'r cwmnïau sy'n ceisio cymryd mantais arnynt ar yr adeg benodol hon. Mae'r Prif Weinidog, fel y dywedaf, wedi ysgrifennu at yr Ysgrifennydd Gwladol dros Ddiogeledd Ynni a Sero Net. Yn ogystal ag amlinellu'r problemau sy'n wynebu aelwydydd yng Nghymru yn uniongyrchol—y mae 7 y cant ohonynt yn dibynnu ar olew gwresogi—roedd y llythyr hwnnw hefyd yn gofyn am amddiffyniadau ychwanegol i'r cwsmeriaid eraill y tu allan i gap prisiau Ofgem, a chymorth ychwanegol i fusnesau os yw prisiau uwch yn para. Buaswn yn dweud bod y gwaith trawslywodraethol yn dda iawn ar hyn o bryd gyda Llywodraeth y DU o ran rhannu gwybodaeth ac o ran ceisio sicrhau bod y diwydiant ei hun yn gweithredu'n gyfrifol. Mae gennyf gyfarfod yfory hefyd i ymgysylltu ymhellach â busnesau yn dilyn fy nghyfarfodydd ddoe â Chydffederasiwn Diwydiant Prydain, y Ffederasiwn Busnesau Bach a Make UK, gyda'r grŵp cynghori ar fasnach. Daw hwnnw â sectorau allweddol ynghyd o amaethyddiaeth i'r sector modurol i drafod materion mewn perthynas â masnach. Mae'n amserol iawn ein bod yn cyfarfod yfory. Heb os, fe welaf beth yw eu safbwyntiau diweddaraf ar y materion penodol hyn a'r heriau sydd o'n blaenau. Fel y dywedaf, ar hyn o bryd, mae llawer o'r problemau'n ymwneud ag anwadalrwydd prisiau yn hytrach na chyflenwad, ond wrth gwrs, yn y cyfarfodydd a gawn gyda Llywodraeth y DU, ar lefel weinidogol a lefel swyddogol, rydym yn cynllunio ar gyfer ystod o ganlyniadau yn dibynnu ar lefel y gwrthdaro a pha mor hir y bydd yn para. Ond i adleisio'r pwyntiau a wnaed, mae pob un ohonom yn mawr obeithio am ddatrysiad cyflym.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758680 202 En 2026-03-11T15:20:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=6603&l=cy 260311-3 3. Cwestiynau Amserol C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758714 203 En 2026-03-11T15:20:01 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=6604&l=cy 260311-3 3. Cwestiynau Amserol C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758716 204 Cy 2026-03-11T15:22:47 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=6770&l=cy 260311-3 3. Cwestiynau Amserol C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758710 205 Cy 2026-03-11T15:22:31 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=6754&l=cy 260311-3 3. Cwestiynau Amserol C 2 2 Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Officer Officer, Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Diolch i'r Ysgrifennydd Cabinet. Bydd yr ail gwestiwn gan Hannah Blythyn.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758712 206 Cy 260311-3 3. Cwestiynau Amserol B Ffugiadau Dwfn

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758713 207 Cy 260311-3 3. Cwestiynau Amserol O 5112 5112 Hannah Blythyn AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5112 Blythyn, Hannah 2. A wnaiff yr Ysgrifennydd Cabinet roi'r wybodaeth ddiweddaraf am ba gamau sy'n cael eu cymryd i fynd i'r afael ag effaith ffugiadau dwfn mewn perthynas ag etholiad y Senedd eleni, yn dilyn adroddiadau newyddion diweddar? TQ1453

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758715 208 En 2026-03-11T15:22:47 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=6770&l=cy 260311-3 3. Cwestiynau Amserol C 584 584 Julie James AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=584 Y Cwnsler Cyffredinol a’r Gweinidog Cyflawni James, Julie Mae rheoleiddio'r cyfryngau yn fater a gedwir yn ôl, ond mae Llywodraeth Cymru’n gweithio'n agos gyda Llywodraeth y DU, y Comisiwn Etholiadol, yr heddlu a phartneriaid eraill i ddiogelu uniondeb a diogelwch etholiad y Senedd, a chyda chymdeithas sifil a'r bwrdd rheoli etholiadol i wella'r cyflenwad o wybodaeth gredadwy i bleidleiswyr.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758722 209 Cy 2026-03-11T15:23:03 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=6786&l=cy 260311-3 3. Cwestiynau Amserol C 5112 5112 Hannah Blythyn AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5112 Blythyn, Hannah Diolch am eich ateb, Cwnsler Cyffredinol.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758726 210 En 2026-03-11T15:23:07 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=6790&l=cy 260311-3 3. Cwestiynau Amserol C 5112 5112 Hannah Blythyn AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5112 Blythyn, Hannah Rwyf wedi codi'r cwestiwn o'r blaen ynghylch defnyddio'r hyn a elwir yn ffugiadau dwfn ar blatfformau cyfryngau cymdeithasol cyfarwydd, yn enwedig o ran ffug-rywioli merched a menywod, ac wedi'i alw’r hyn ydyw—trais yn erbyn menywod a merched a hwylusir gan dechnoleg. A nawr, mae erthygl gan y BBC wedi disgrifio'r bygythiad gwirioneddol i'n democratiaeth ddatganoledig a achosir gan ffermydd cynnwys tramor sy'n defnyddio deallusrwydd artiffisial i bostio ar y cyfryngau cymdeithasol am wleidyddiaeth y DU. Mae'r un erthygl yn nodi eu bod wedi datgelu enghreifftiau o fideos ffug a gynhyrchwyd gan ddeallusrwydd artiffisial yn dangos gwleidyddion Cymru mewn sefyllfaoedd amheus. Ddirprwy Lywydd, nid wyf am fynd i fanylion ynglŷn â'r rhain gan nad wyf am roi rhagor o ocsigen i'r troseddwyr, na pheri gofid diangen ychwanegol i'r rhai a dargedwyd. Ond mae'r risg yn real iawn, yn anffodus, gan fod potensial gan y fideos i gael effaith andwyol ar wleidyddiaeth ddatganoledig, ac yn wir, ar wleidyddion ar lefel bersonol iawn hefyd. Nid yw i bwy bynnag sy'n rhannu'r ddelwedd ddatgan ei bod yn ffug neu ei bod yn amlwg yn ddychanol yn ei wneud yn iawn. Mae'n dal i fod yr un mor ffiaidd ac yn gwbl annerbyniol. Fy nghred i yw y dylai rhannu pethau o'r fath eich gwneud yr un mor feius â'u creu yn y lle cyntaf. Gwnsler Cyffredinol, rwy'n croesawu'r yr hyn a ddywedoch chi ynglŷn a gweithio gyda phartneriaid fel y Comisiwn Etholiadol, Llywodraeth y DU a phlismona. A allwch chi ymhelaethu ar hynny o ran pa bwysau sy'n cael ei roi ar Lywodraethau mewn mannau eraill? Oherwydd gwyddom nad yw hon yn broblem benodol i Gymru, mae'n broblem fyd-eang, ac mae pryderon yn ei chylch ar lefel yr UE. Credaf yn gryf—er y gwn nad yw'n fater ar eich cyfer chi nawr, Gwnsler Cyffredinol, ond ar gyfer Senedd yn y dyfodol—fod angen gwneud mwy o waith i edrych ar yr hyn y gallwn ei wneud o fewn y paramedrau sydd gennym yma o ran sut y gallwn ddefnyddio ein prosesau a'n safonau ein hunain yn y cyswllt hwn. Fel y dywedwch, nid yw rheoleiddio'r cyfryngau yn fater sydd wedi'i ddatganoli, ond a allech chi nodi ymhellach pa waith a wnaed ar hyn gyda'r partneriaid hynny? Oherwydd nid yn unig ei fod yn fygythiad peryglus a allai ansefydlogi ein democratiaeth, gallai rannu cymunedau ymhellach a gwneud niwed na ellir ei wrthdroi i unigolion a sefydliadau. Diolch.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758718 211 En 2026-03-11T15:25:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=6903&l=cy 260311-3 3. Cwestiynau Amserol C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758724 212 En 2026-03-11T15:25:11 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=6914&l=cy 260311-3 3. Cwestiynau Amserol C 584 584 Julie James AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=584 James, Julie Credaf y gall pob un ohonom gytuno bod y ffordd y gellir creu a lledaenu ffugiadau dwfn o ansawdd uchel yn hawdd yn bryder gwirioneddol i bob un ohonom, yn enwedig y rhai ohonom sy'n poeni am ddemocratiaeth a chystadleuaeth eirwir rhwng syniadau a pholisïau. Cytunaf yn llwyr fod agwedd fisogynistaidd ofnadwy i lawer o'r ffugiadau dwfn hyn. Mae pob un ohonom yn ymwybodol o achosion yma yng Nghymru, ac yng Ngogledd Iwerddon yn enwedig, o ddelweddau pornograffig ffug yn cael eu creu o wleidyddion benywaidd, sy'n arbennig o ffiaidd. Rydym yn gweithio'n agos gyda'r Comisiwn Etholiadol a phartneriaid eraill i baratoi ar gyfer yr etholiadau ym mis Mai. Mae ein bwrdd rheoli etholiadol yn cefnogi swyddogion canlyniadau a'u timau, ac mae hynny'n cynnwys mewnbwn yr heddlu mewn cynlluniau diogelwch i sicrhau eu bod mor deg ac agored a gonest a thryloyw â phosib. Yn ddiweddar, cafodd Ysgrifennydd y Cabinet dros Lywodraeth Leol a Thai ei briffio gan y Comisiwn Etholiadol ar ei dreial technoleg monitro ffugiadau dwfn newydd, ac mae honno'n darparu gwybodaeth werthfawr i ni hefyd. Rydym hefyd yn croesawu Deddf Diogelwch Ar-lein 2023 gan Lywodraeth y DU, a sefydlodd drefn reoleiddiol newydd i fynd i'r afael â chynnwys anghyfreithlon a niweidiol ar-lein. Ofcom yw'r rheoleiddiwr diogelwch ar-lein bellach, ac mae Llywodraeth y DU wedi dweud ei bod yn barod i wneud llawer mwy, gan gynnwys ymateb i greu ffugiadau dwfn—cawsom enghraifft Grok AI yn ddiweddar. Rydym hefyd wedi rhannu canllawiau diogelwch ymgeiswyr gyda phob plaid wleidyddol yng Nghymru, ac mae canllawiau pellach ar gael ar wefan gov.uk a gwefan y Ganolfan Seiberddiogelwch Genedlaethol. Mae'r Ganolfan Seiberddiogelwch Genedlaethol hefyd yn cynnig briffiau i ymgeiswyr, pleidiau gwleidyddol ac awdurdodau lleol eraill. Soniodd y Prif Weinidog am hyn ddoe yn y cwestiynau i'r Prif Weinidog, ond rwyf am ailadrodd y pwynt, gan y carwn annog pob plaid wleidyddol ac ymgeisydd yn etholiad y Senedd sydd ar y gorwel i fanteisio ar y cynnig o friffiau diogelwch gan yr heddlu a'r Ganolfan Seiberddiogelwch Genedlaethol. Credaf ei bod yn wybodaeth bwysig iawn. Dylai pawb wybod sut i sicrhau bod eu hymgeiswyr yn ddiogel a bod pobl yn cael yr wybodaeth gywir. Yn ogystal â hynny, mae gennym well strwythurau cynllunio gwydnwch o fewn Llywodraeth Cymru, ac mae hynny'n ein helpu i sicrhau cydgysylltiad cadarn gyda phartneriaid y DU i gefnogi diogelwch ac uniondeb etholiad y Senedd. Mewn gwirionedd, mae Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol yn mynychu'r tasglu diogelu democratiaeth heddiw, sy'n rhan o'r cydweithio agos rhwng Llywodraeth Cymru a Llywodraeth y DU, ar gynnal etholiadau mis Mai yn ddiogel. Mae hi wedi mynd i Lundain heddiw, gan ein bod o ddifrif ynglŷn â hyn, ac mae Llywodraeth y DU o ddifrif yn ei gylch. Yn amlwg, yma yng Nghymru, mae etholiadau'r Senedd ar flaen ein meddyliau, ond mae etholiadau'n cael eu cynnal ledled y DU, gan gynnwys yn yr ardaloedd metropolitanaidd mawr. Felly, mae hwn yn destun cryn bryder i bob un ohonom. Rydym yn sicrhau bod y platfform gwybodaeth etholiadau newydd, y mae'r bwrdd rheoli etholiadol newydd ei lansio—ar bwrwpleidlais.cymru, os hoffech edrych arno—yn sicrhau mynediad at wybodaeth ddibynadwy a hygyrch am yr etholiadau hefyd.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758741 213 En 2026-03-11T15:28:20 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=7103&l=cy 260311-3 3. Cwestiynau Amserol C 225 225 Alun Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=225 Davies, Alun Rwy'n ddiolchgar iawn i Hannah Blythyn am ddwyn y mater hwn i'n sylw. Rwyf wedi gweld nifer o wahanol dudalennau Facebook, er enghraifft, yn cael eu cylchredeg a'u copïo a'u rhannu ym Mlaenau Gwent sy'n mentro dangos propaganda asgell dde, gydag enwau fel 'Proud to be British', 'Life of the UK', 'British Lover', ac mae pob un ohonynt wedi'u lleoli dramor. Mae'r tudalennau yr wyf newydd eu dyfynnu wedi'u lleoli yn Sbaen a Sri Lanka. Mae tudalennau eraill wedi'u lleoli yn Nepal a Phortiwgal ac mewn mannau eraill. Mae'r holl dudalennau hyn yn cael eu defnyddio i danseilio ein democratiaeth ac i danseilio ein gallu i gynnal dadl genedlaethol yng Nghymru. Mater i Lywodraeth y Deyrnas Unedig ydyw yn bennaf; rhaid iddi fynd i'r afael â'r materion hyn ynghylch ymyrraeth ryngwladol a thramor yn ein hetholiadau. Ar yr un pryd, mae gennym un blaid wleidyddol a gynrychiolir yma, er mai pur anaml y cânt eu cynrychioli yn y Siambr mewn gwirionedd, yn Reform, sy'n cael eu hariannu'n bennaf o'r dwyrain canol a'r dwyrain pell, gan biliwnyddion nad oes ganddynt ddiddordeb yn unrhyw un o'r bobl y mae'r gweddill ohonom yn eu cynrychioli, ond diddordeb mawr yn eu balansau banc eu hunain, wrth gwrs. Felly, mae angen inni sicrhau ein bod yn mynd i'r afael â'r materion y mae Hannah Blythyn wedi'u codi yma ynglŷn ag ymyrraeth dramor ac ynglŷn â chamddefnyddio deallusrwydd artiffisial. Ond mae angen i ni hefyd fynd i'r afael â phroblem sylfaenol cyllid tramor a phrynu ein democratiaeth gan arian tramor.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758764 214 En 2026-03-11T15:28:21 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=7104&l=cy 260311-3 3. Cwestiynau Amserol C 584 584 Julie James AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=584 James, Julie Diolch, Alun. Rwy'n cytuno'n llwyr, wrth gwrs, fod angen inni sicrhau bod gennym yr wybodaeth orau sydd ar gael. Mae'r cynnydd yn y ffugiadau dwfn hyn yn peri cryn bryder. Mae pob un ohonom wedi'u gweld. Mae rhai ohonynt ychydig yn fwy amlwg; y rhai sy'n peri llawer mwy o bryder yw'r rhai nad ydynt yn amlwg o gwbl. Ond hoffwn ddweud ein bod yn gweithio'n agos iawn gyda Llywodraeth y DU i weithredu cyfundrefn Deddf Diogelwch Ar-lein 2023, sy'n mynd i'r afael â rhywfaint o'r broblem honno, ochr yn ochr ag Ofcom. Ond hoffwn ddweud yn benodol iawn fod ein grant ymgysylltu â democratiaeth wedi ei ddyfarnu i Shout Out UK i gyflwyno rhaglen hyfforddi llythrennedd yn y cyfryngau yn uniongyrchol i bobl ifanc yng Nghymru. Rydym wedi cefnogi oddeutu 920 o ddysgwyr, o flwyddyn 9 i flwyddyn 13, drwy'r sesiynau hynny hyd yma. Mae gennym becyn cymorth i randdeiliaid ar gamwybodaeth hefyd, sydd â'r nod o helpu arweinwyr cymunedol i gefnogi pobl i ystyried a yw gwybodaeth yn gywir neu a yw wedi'i bwriadu i achosi niwed, a beth y gellir ei wneud i liniaru hyn. Rydym wedi comisiynu Cwmpas i gyflwyno cynllun peilot llythrennedd yn y cyfryngau ar draws Cymoedd de Cymru, er mwyn gwella gallu oedolion i nodi a delio'n briodol â chamwybodaeth a chasineb ar-lein. Ac yna, ar y lefel ryngweinidogol, cafodd y Pwyllgor Sefydlog Rhyngweinidogol a'r Grŵp Rhyngweinidogol ar Etholiadau a Chofrestru, a gynhaliwyd y mis diwethaf, drafodaethau cadarnhaol iawn ar baratoadau ar gyfer yr etholiadau sydd ar y gorwel. Roeddwn eisiau sicrhau bod pawb yn ymwybodol fod rhaglen ddiogelwch gan yr heddlu o'r enw Operation Fraud bellach wedi'i hymestyn i holl Aelodau'r Senedd ac ymgeiswyr ar gyfer yr etholiad sydd ar y ffordd. Rwy'n falch iawn o groesawu hynny'n rhan o'r angen gwirioneddol i frwydro yn erbyn llawer o'r gamwybodaeth rydych chi newydd dynnu sylw ati.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758717 215 En 2026-03-11T15:31:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=7263&l=cy 260311-3 3. Cwestiynau Amserol C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758811 216 Cy 2026-03-11T15:31:39 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=7302&l=cy 260311-3 3. Cwestiynau Amserol C 2 2 Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Officer Officer, Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding A Sioned Williams.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758747 217 En 2026-03-11T15:31:40 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=7303&l=cy 260311-3 3. Cwestiynau Amserol C 8670 8670 Sioned Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670 Williams, Sioned Diolch, Ddirprwy Lywydd. Rwy'n credu y gallwn i gyd gytuno yma fod ffugiadau dwfn yn dod yn fygythiad gwirioneddol a chynyddol i'n democratiaeth a hefyd i ddiogelwch menywod a merched, oherwydd os ydym yn wirioneddol ymrwymedig i fynd i'r afael â thrais yn erbyn menywod a merched, rhaid i ni ddelio â ffugiadau dwfn yn effeithiol. Rwy'n credu bod y bygythiad i ddemocratiaeth, fel y clywsom y prynhawn yma, yn un go iawn. Fel y gwyddoch, Cwnsler Cyffredinol, cyflwynais welliant yn nhrafodion Cyfnod 2 o Fil Senedd Cymru (Atebolrwydd ac Etholiadau Aelodau) a fyddai wedi darparu eglurhad ar wyneb y Bil y byddai deunydd gwleidyddol a ddiffinnir fel twyll bwriadol yn cynnwys delweddau ffugiad dwfn yn benodol. Nid oeddech chi'n cefnogi'r gwelliant hwnnw, gan eich bod chi'n dweud nad oedd angen y diffiniad ynghylch y math o ddatganiad a allai gyfrif fel twyll bwriadol ar wyneb y Bil. Ond o ystyried y dystiolaeth sydd o'n blaenau a'r ymchwil y mae'r newyddiadurwyr wedi'i ddatgelu, a ydych chi'n credu y dylai hynny barhau i fod yn safbwynt y Llywodraeth? Rwy'n cydnabod, o ran Llywodraeth y DU, fod peth gweithredu wedi bod ar ffugiadau dwfn, ac rydych chi wedi dweud heddiw fod Llywodraeth y DU yn gyfan gwbl o ddifrif ynghylch y mater hwn. Ond mae gan Lywodraeth y DU Fil etholiadau'n mynd drwy'r Senedd, ac mae'n anhygoel nad yw'n sôn am ddeallusrwydd artiffisial o gwbl. Felly, Gwnsler Cyffredinol, pa bwysau rydych chi'n ei roi ar Lywodraeth y DU i sicrhau bod y Bil etholiadau'n delio'n briodol â deallusrwydd artiffisial a ffugiadau dwfn?

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758757 218 En 2026-03-11T15:33:07 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=7390&l=cy 260311-3 3. Cwestiynau Amserol C 584 584 Julie James AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=584 James, Julie Diolch, Sioned. Rydym newydd gael Bil Cynrychiolaeth y Bobl Llywodraeth y DU wedi'i gyhoeddi yn ddiweddar. Mae hwnnw'n cynnwys darpariaethau sy'n mynd i'r afael ag ymyrraeth dramor a cham-drin ymgeiswyr a staff etholiadol. Rydym yn gweithio'n agos ar gymhwyso hynny i Gymru a'r angen i gyflwyno cynnig cydsyniad deddfwriaethol. Felly, bydd hynny'n dod—yn fuan iawn, gobeithio; nid oes gennym lawer o amser, felly mae'n rhaid iddo ddod ar fyr o dro. Ac yna, yng Nghymru, roedd Deddf Etholiadau a Chyrff Etholedig (Cymru) 2024 yn sicrhau bod yn rhaid i drydydd partïon sydd am ymgyrchu yn etholiadau Cymru fod wedi'u lleoli yn y DU. Felly, roedd hynny'n un o'r egwyddorion sylfaenol. Ac yna, fel y gwyddoch, fel rydych chi newydd nodi, rydym wedi cyflwyno'r ddeddfwriaeth, Bil Senedd Cymru (Atebolrwydd ac Etholiadau Aelodau). Gan dybio bod y gwahanol bethau'n mynd drwodd yr wythnos nesaf—mae Cyfnod 3 yr wythnos nesaf—byddai hyn yn rhoi dyletswydd ar Weinidogion Cymru i wneud darpariaeth mewn Gorchymyn ymddygiad yn y dyfodol i wahardd gwneud neu gyhoeddi datganiadau ffug yn ystod etholiad Senedd, er na fydd y Bil yn cael ei weithredu mewn pryd ar gyfer yr etholiadau hyn, sef yr hyn a ofynnodd Hannah yn wreiddiol. Y sgwrs a gawsom, fel y gwyddoch, ond fe wnaf ei hailadrodd oherwydd mae'n werth ei hailadrodd, yw mai'r cyngor cyfreithiol a gawsom yw y dylem—. Er mai'r demtasiwn yw cynnwys rhestr o bethau yn y Bil, gan gynnwys ffugiadau dwfn, mae perygl ein bod, drwy gynnwys rhestr, yn ei chyfyngu mewn gwirionedd. Mae'r cyngor cyfreithiol a gaf yn gadarn iawn: fod y geiriad 'gwahardd gwneud neu gyhoeddi datganiadau ffug'—. Mae'r datganiad yn ddigon eang i gwmpasu unrhyw beth y gallwch feddwl amdano. Mae cyfraith achos yn dweud bod y gair 'datganiad' yn cwmpasu delweddau a gynhyrchir gan ddeallusrwydd artiffisial, postiadau cyfryngau cymdeithasol ac yn y blaen. Os dechreuwn roi enghreifftiau, rydym yn pryderu y gallem gyfyngu'n anfwriadol ar ei gwmpas. Rydych chi a minnau wedi cael y sgwrs honno, ond rwy'n ei hailadrodd ar gyfer y cofnod ac ar gyfer y Siambr. Felly, rwy'n credu ei bod yn bwysig iawn fod gennym hynny yn y Bil, ond ei fod gennym yn y ffordd ehangaf sy'n bosib, fel ei fod yn ei ddiogelu ar gyfer y dyfodol, oherwydd pwy a ŵyr beth sy'n dod nesaf ar y daith ofnadwy hon mewn byd o gamwybodaeth.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758723 219 En 2026-03-11T15:35:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=7503&l=cy 260311-3 3. Cwestiynau Amserol C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758770 220 En 2026-03-11T15:39:58 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=7801&l=cy 260311-3 3. Cwestiynau Amserol C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758774 221 En 2026-03-11T15:39:59 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=7802&l=cy 260311-3 3. Cwestiynau Amserol C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758750 222 En 2026-03-11T15:38:44 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=7727&l=cy 260311-3 3. Cwestiynau Amserol C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758874 223 Cy 2026-03-11T15:35:03 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=7506&l=cy 260311-3 3. Cwestiynau Amserol C 2 2 Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Officer Officer, Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Diolch i'r Cwnsler Cyffredinol.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758728 224 Cy 2026-03-11T15:35:06 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=7509&l=cy 260311-4 4. Datganiadau 90 eiliad C 2 2 Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Officer Officer, Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Eitem 4 yw'r datganiadau 90 eiliad, a bydd y datganiad cyntaf gan Siân Gwenllian.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758729 225 Cy 2026-03-11T15:35:13 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=7516&l=cy 260311-4 4. Datganiadau 90 eiliad C 4981 4981 Sian Gwenllian AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4981 Gwenllian, Sian Diolch yn fawr iawn. A ninnau newydd ddathlu Diwrnod Rhyngwladol y Menywod, dwi am sôn am un o ferched rhyfeddol Caernarfon. Yn ganolog i’r stori hon, mae canolfan Noddfa, canolfan gymunedol yng nghalon Ysgubor Goch, sydd bellach yn gartref i brosiectau bwyd, ysgol feithrin, prosiect cerdd a llawer, llawer mwy. Capel oedd Noddfa yn wreiddiol, a dyma le mae hanes Emily Roberts, neu’r Chwaer Emily, yn dod i mewn i bethau. Roedd Emily yn aelod o Forward Movement. Roedd merched y mudiad yn symud i fyw i ardaloedd difreintiedig ac yn sefydlu ysgolion Sul. A dyna sut ddaeth Emily Roberts i fyw a gweithio i stad Ysgubor Goch yn 1955. Ar y cychwyn, roedd hi'n mynd â phlant i'r capeli yn y dref, ond fe ddaeth hi i gredu yn fuan iawn y dylid cael capel ar y stad, yng nghanol Ysgubor Goch. Yn 1956, mi wnaeth hi glywed fod yna gapel sinc, capel yn perthyn i'r Wesleaid ym Mhorthmadog, yn cau, ac mi wnaeth hi drefnu i gludo'r capel sinc i Gaernarfon a'i osod o le mae Noddfa heddiw. Agorwyd adeilad mwy parhaol yn 1966.   Oni bai am weledigaeth Emily Roberts, fyddai Noddfa ddim yn bodoli heddiw, a byddai’r gymuned leol ar ei cholled heb yr holl waith da sydd wedi digwydd yno yn ystod y 70 mlynedd diwethaf. Diolch i Sister Emily am ei gweledigaeth, a phen-blwydd hapus iawn i ganolfan bresennol Noddfa ar ei phen-blwydd yn hanner cant eleni.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758733 226 En 2026-03-11T15:36:57 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=7620&l=cy 260311-4 4. Datganiadau 90 eiliad C 8670 8670 Sioned Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670 Williams, Sioned Yr wythnos diwethaf, cefais y fraint o fynychu dadorchuddiad plac glas i'r actor a'r cyfarwyddwr Ray Milland, yn dilyn cais llwyddiannus gan Jonathan Davies, cadeirydd Cymdeithas Hynafiaethwyr Castell-nedd, i gynllun placiau glas newydd Cyngor Bwrdeistref Sirol Castell-nedd Port Talbot.  Fe'i ganed yn Alfred Reginald Jones, ac fe'i magwyd ar Ffordd Dalton yng Nghastell-nedd, cyn symud i Gaerdydd, a bu'n gwasanaethu yn y lluoedd arfog i ddechrau. Ond cafodd hynny ei newid gan gyfarfyddiad ar hap â'r seren ffilmiau di-sain Estelle Brody. Aeth ar drywydd ei ddiddordeb mewn actio, gyda llwyddiant cyfyngedig i ddechrau. Pan symudodd i America, dechreuodd gael rhannau mwy a mwy. Er bod llawer o'i rannau cynnar yn y genre comedi rhamantus, dechreuodd ymddangos mewn ffilmiau antur ar ddechrau'r ail ryfel byd, gan roi cyfle iddo ehangu'r mathau o rannau a chwaraeai. Uchafbwynt y newid tuag at rannau mwy difrifol a dramatig oedd y ffilm The Lost Weekend ym 1945. Enillodd ei berfformiad wobr actor gorau iddo yng ngŵyl Cannes, yn y Golden Globes ac yng Ngwobrau'r Academi. Ef oedd yr actor cyntaf o Gymru i ennill Oscar.  Dros gyfnod ei yrfa, serennodd mewn bron i 200 o ffilmiau, ochr yn ochr â rhai o enwau mwyaf adnabyddus oes aur Hollywood—Grace Kelly, John Wayne, Ginger Rogers, Lana Turner a llawer mwy. O ystyried ei fod yn ddyn sydd â dwy seren ar lwybr enwogion Hollywood, ac a arweiniodd y ffordd i genedlaethau o actorion o Gymru yn Hollywood, mae'n drawiadol nad oedd yn gyfarwydd iawn yn ei dref enedigol ei hun, Castell-nedd, am y rhan fwyaf o'i oes, ac am amser hir wedyn, ond mae hynny'n dechrau newid o'r diwedd.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758753 227 Cy 2026-03-11T15:38:44 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=7727&l=cy 260311-4 4. Datganiadau 90 eiliad C 4983 4983 Jane Dodds AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4983 Dodds, Jane I ddilyn datganiad Siân, yn dathlu Diwrnod Rhyngwladol y Menywod, dwi eisiau jest sôn am fenyw o Aberhonddu, os gwelwch yn dda.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758762 228 En 2026-03-11T15:38:55 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=7738&l=cy 260311-4 4. Datganiadau 90 eiliad C 4983 4983 Jane Dodds AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4983 Dodds, Jane Gwenllian Morgan oedd maer benywaidd cyntaf Aberhonddu, a'r fenyw gyntaf yng Nghymru i'w phenodi i swydd maer ym 1910. Daeth i'r swydd ar adeg pan nad oedd gan y rhan fwyaf o fenywod hawl i bleidleisio hyd yn oed. Roedd hi'n was cyhoeddus ymroddedig, yn ymgyrchydd dros gyfranogiad gwleidyddol menywod ac yn hyrwyddwr addysg a diwygiadau cymdeithasol. Drwy ei gwaith yn y mudiad dirwest, a'i hymroddiad i fywyd cymunedol, dangosodd fod gwasanaeth cyhoeddus yn ymwneud â gwella bywydau eraill.  Roedd ei hethol fwy na chanrif yn ôl yn garreg filltir i Aberhonddu ac i Gymru. Mae'n ein hatgoffa bod cynnydd yn aml yn cael ei yrru gan unigolion penderfynol sy'n barod i herio confensiwn.  Felly, wrth inni ddathlu Diwrnod Rhyngwladol y Menywod, rydym yn anrhydeddu gwaddol Gwenllian Morgan, a'r holl fenywod sy'n parhau i wasanaethu ein cymunedau, i gryfhau ein democratiaeth ac i ysbrydoli cenedlaethau'r dyfodol. Diolch yn fawr iawn.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758732 229 En 2026-03-11T15:40:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=7803&l=cy 260311-4 4. Datganiadau 90 eiliad C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758731 230 En 2026-03-11T15:40:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=7803&l=cy 260311-4 4. Datganiadau 90 eiliad C 518 518 Lindsay Whittle AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=518 Whittle, Lindsay Hoffwn rannu stori am gyflawniad eithriadol yng Nghymru sy'n ymestyn o ystafelloedd dosbarth Caerffili i neuaddau hanesyddol prifysgol Rhydychen. Rwy'n falch iawn o ddathlu'r newyddion fod yr Athro Kate Watkins wedi cael ei henwi'n dderbynnydd Gwobr Menywod mewn Gwyddoniaeth 2026 mewn gwyddorau bywyd. Mae'r wobr fawreddog hon, a ysbrydolwyd gan fudiad y swffragetiaid, yn cydnabod rhagoriaeth wyddonol, a hefyd y gwaith hanfodol o fentora'r genhedlaeth nesaf o fenywod mewn gwyddoniaeth, technoleg, peirianneg a mathemateg. Mae Kate yn gynnyrch y gymuned leol go iawn, yn falch o'i gwreiddiau yng Nghaerffili. Cafodd ei haddysg yn ysgol Sant Martin ac ysgol gyfun Sant Ilan yn yr 1980au. O'r gwreiddiau lleol hynny, aeth ymlaen i astudio gwyddorau naturiol yng Nghaergrawnt, ac mae hi bellach yn athro yn Rhydychen ac yn Ddeon Coleg St Anne's. Mae'n daith sy'n profi bod talent i'w gael ym mhobman, hyd yn oed os nad yw hynny'n wir bob amser am gyfle. Y tu ôl i bob gwyddonydd mawr mae yna sylfaen o gefnogaeth. Rwy'n gwybod bod ei rhieni, Christine a Mike Watkins, yn gwylio ei llwyddiant gyda balchder aruthrol a haeddiannol. Mae'r Wobr Menywod mewn Gwyddoniaeth yn cynnwys trosglwyddo gemwaith etifeddol o un enillydd i'r llall—trosglwyddo'r ffagl yn llythrennol. Heddiw rydym yn rhoi cydnabyddiaeth i Kate am gario'r ffagl honno dros Gymru, dros fenywod mewn gwyddoniaeth a thros Gaerffili. Lywydd, rwy'n siŵr y gwnaiff y Senedd gyfan ymuno â mi i longyfarch yr Athro Watkins a'i theulu ar yr anrhydedd wych hon. Diolch yn fawr.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758734 231 Cy 2026-03-11T15:41:43 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=7906&l=cy 260311-4 4. Datganiadau 90 eiliad C 2 2 Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Officer Officer, Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Diolch, bawb.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758736 232 Cy 2026-03-11T15:41:45 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=7908&l=cy 260311-5 5. Cynnig i ddiwygio Rheolau Sefydlog: Cofrestru Buddiannau’r Aelodau C 2 2 Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Officer Officer, Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Eitem 5 ar ein hagenda ni yw'r cynnig i ddiwygio Rheolau Sefydlog: cofrestru buddiannau’r Aelodau. Galwaf ar y Llywydd i wneud y cynnig yn ffurfiol.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758737 233 Cy 260311-5 5. Cynnig i ddiwygio Rheolau Sefydlog: Cofrestru Buddiannau’r Aelodau I Cynnig NDM9203 Elin Jones Cynnig bod y Senedd, yn unol â Rheol Sefydlog 33.2: 1. Yn ystyried adroddiad y Pwyllgor Busnes, ‘Diwygio’r Rheolau Sefydlog: Rheolau Sefydlog 2, 3, 4 a 5 mewn perthynas â Chofrestru Buddiannau’r Aelodau’, a osodwyd yn y Swyddfa Gyflwyno ar 4 Mawrth 2026. 2. Yn cymeradwyo'r cynnig i ddiwygio Rheolau Sefydlog, fel y nodir yn Atodiad B i adroddiad y Pwyllgor Busnes. 3. Yn nodi y bydd y newidiadau yn dod i rym ar ddechrau'r Senedd nesaf.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758738 234 Cy 260311-5 5. Cynnig i ddiwygio Rheolau Sefydlog: Cofrestru Buddiannau’r Aelodau I Cynigiwyd y cynnig.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758739 235 Cy 2026-03-11T15:41:54 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=7917&l=cy 260311-5 5. Cynnig i ddiwygio Rheolau Sefydlog: Cofrestru Buddiannau’r Aelodau C 1 1 Y Llywydd / The Llywydd Llywydd, Y Llywydd / The Cynnig yn ffurfiol.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758740 236 Cy 2026-03-11T15:41:56 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=7919&l=cy 260311-5 5. Cynnig i ddiwygio Rheolau Sefydlog: Cofrestru Buddiannau’r Aelodau C 2 2 Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Officer Officer, Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Y cwestiwn yw: a ddylid diwygio'r Rheolau Sefydlog? A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? Nac oes. Felly, derbynnir y cynnig yn unol â Rheol Sefydlog 12.36.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758742 237 Cy 260311-5 5. Cynnig i ddiwygio Rheolau Sefydlog: Cofrestru Buddiannau’r Aelodau I Derbyniwyd y cynnig yn unol â Rheol Sefydlog 12.36.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758744 238 Cy 2026-03-11T15:42:07 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=7930&l=cy 260311-6 6. Cynnig i ddiwygio Rheolau Sefydlog: Datgan Buddiannau’r Aelodau C 2 2 Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Officer Officer, Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Yr eitem nesaf yw'r cynnig i ddiwygio Rheolau Sefydlog: datgan buddiannau’r Aelodau. Galwaf ar y Llywydd i wneud y cynnig yn ffurfiol.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758745 239 Cy 260311-6 6. Cynnig i ddiwygio Rheolau Sefydlog: Datgan Buddiannau’r Aelodau I Cynnig NDM9204 Elin Jones Cynnig bod y Senedd, yn unol â Rheol Sefydlog 33.2: 1. Yn ystyried adroddiad y Pwyllgor Busnes, ‘Diwygio’r Rheolau Sefydlog: Rheolau Sefydlog 2, 13, 15 a 17 mewn perthynas â datgan buddiannau’r Aelodau’, a osodwyd yn y Swyddfa Gyflwyno ar 4 Mawrth 2026. 2. Yn cymeradwyo'r cynnig i ddiwygio Rheolau Sefydlog, fel y nodir yn Atodiad B i adroddiad y Pwyllgor Busnes. 3. Yn nodi y bydd y newidiadau yn dod i rym ar ddechrau'r Senedd nesaf.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758746 240 Cy 260311-6 6. Cynnig i ddiwygio Rheolau Sefydlog: Datgan Buddiannau’r Aelodau I Cynigiwyd y cynnig.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758749 241 Cy 2026-03-11T15:42:15 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=7938&l=cy 260311-6 6. Cynnig i ddiwygio Rheolau Sefydlog: Datgan Buddiannau’r Aelodau C 1 1 Y Llywydd / The Llywydd Llywydd, Y Llywydd / The Cynnig yn ffurfiol.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758752 242 Cy 2026-03-11T15:42:17 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=7940&l=cy 260311-6 6. Cynnig i ddiwygio Rheolau Sefydlog: Datgan Buddiannau’r Aelodau C 2 2 Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Officer Officer, Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Y cwestiwn yw: a ddylid diwygio'r Rheolau Sefydlog? A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? Nac oes. Felly, derbynnir y cynnig yn unol â Rheol Sefydlog 12.36.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758754 243 Cy 260311-6 6. Cynnig i ddiwygio Rheolau Sefydlog: Datgan Buddiannau’r Aelodau I Derbyniwyd y cynnig yn unol â Rheol Sefydlog 12.36.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758759 244 Cy 2026-03-11T15:42:26 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=7949&l=cy 260311-7 7. Cynnig i ddiwygio Rheolau Sefydlog: Busnes Seneddol yn y Seithfed Senedd C 2 2 Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Officer Officer, Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Eitem 7, cynnig i ddiwygio Rheolau Sefydlog: busnes seneddol yn y seithfed Senedd. Galwaf ar y Llywydd i wneud y cynnig yn ffurfiol.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758760 245 Cy 260311-7 7. Cynnig i ddiwygio Rheolau Sefydlog: Busnes Seneddol yn y Seithfed Senedd I Cynnig NDM9205 Elin Jones Cynnig bod y Senedd, yn unol â Rheol Sefydlog 33.2: 1. Yn ystyried adroddiad y Pwyllgor Busnes, ‘Diwygio’r Rheolau Sefydlog: Rheolau Sefydlog 11.10 a 12.6(i)’, a osodwyd yn y Swyddfa Gyflwyno ar 4 Mawrth 2026. 2. Yn cymeradwyo'r cynnig i ddiwygio Rheolau Sefydlog, fel y nodir yn Atodiad B i adroddiad y Pwyllgor Busnes. 3. Yn nodi y bydd y newidiadau yn dod i rym ar ddechrau'r Senedd nesaf.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758761 246 Cy 260311-7 7. Cynnig i ddiwygio Rheolau Sefydlog: Busnes Seneddol yn y Seithfed Senedd I Cynigiwyd y cynnig.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758765 247 Cy 2026-03-11T15:42:34 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=7957&l=cy 260311-7 7. Cynnig i ddiwygio Rheolau Sefydlog: Busnes Seneddol yn y Seithfed Senedd C 1 1 Y Llywydd / The Llywydd Llywydd, Y Llywydd / The Cynnig yn ffurfiol.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758767 248 Cy 2026-03-11T15:42:37 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=7960&l=cy 260311-7 7. Cynnig i ddiwygio Rheolau Sefydlog: Busnes Seneddol yn y Seithfed Senedd C 2 2 Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Officer Officer, Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Y cwestiwn yw: a ddylid diwygio'r Rheolau Sefydlog? A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? Nac oes. Felly, derbynnir y cynnig yn unol â Rheol Sefydlog 12.36.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758768 249 Cy 260311-7 7. Cynnig i ddiwygio Rheolau Sefydlog: Busnes Seneddol yn y Seithfed Senedd I Derbyniwyd y cynnig yn unol â Rheol Sefydlog 12.36.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758771 250 Cy 2026-03-11T15:42:46 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=7969&l=cy 260311-8 8. Cynnig i ddiwygio Rheolau Sefydlog: Biliau Aelod C 2 2 Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Officer Officer, Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Eitem 8 yw'r cynnig i ddiwygio Rheolau Sefydlog: Biliau Aelod. Galwaf ar y Llywydd i wneud y cynnig yn ffurfiol.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758772 251 Cy 260311-8 8. Cynnig i ddiwygio Rheolau Sefydlog: Biliau Aelod I Cynnig NDM9206 Elin Jones Cynnig bod y Senedd, yn unol â Rheol Sefydlog 33.2: 1. Yn ystyried adroddiad y Pwyllgor Busnes, ‘Diwygio’r Rheolau Sefydlog: Rheol Sefydlog 26: Biliau Aelod’, a osodwyd yn y Swyddfa Gyflwyno ar 4 Mawrth 2026. 2. Yn cymeradwyo'r cynnig i ddiwygio Rheolau Sefydlog, fel y nodir yn Atodiad 2 i adroddiad y Pwyllgor Busnes. 3. Yn nodi y bydd y newidiadau yn dod i rym ar ddechrau'r Senedd nesaf.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758773 252 Cy 260311-8 8. Cynnig i ddiwygio Rheolau Sefydlog: Biliau Aelod I Cynigiwyd y cynnig.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758775 253 Cy 2026-03-11T15:42:54 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=7977&l=cy 260311-8 8. Cynnig i ddiwygio Rheolau Sefydlog: Biliau Aelod C 1 1 Y Llywydd / The Llywydd Llywydd, Y Llywydd / The Cynnig yn ffurfiol.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758777 254 Cy 2026-03-11T15:42:56 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=7979&l=cy 260311-8 8. Cynnig i ddiwygio Rheolau Sefydlog: Biliau Aelod C 2 2 Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Officer Officer, Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Y cwestiwn yw: a ddylid diwygio'r Rheolau Sefydlog? A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? Nac oes. Felly, derbynnir y cynnig yn unol â Rheol Sefydlog 12.36.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758782 255 Cy 260311-8 8. Cynnig i ddiwygio Rheolau Sefydlog: Biliau Aelod I Derbyniwyd y cynnig yn unol â Rheol Sefydlog 12.36.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758785 256 Cy 2026-03-11T15:43:06 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=7989&l=cy 260311-9 9. Cynnig i ddiwygio Rheolau Sefydlog: Biliau Cyhoeddus C 2 2 Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Officer Officer, Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Eitem 9 yw'r cynnig i ddiwygio Rheolau Sefydlog: Biliau cyhoeddus. Galwaf ar y Llywydd i wneud y cynnig yn ffurfiol.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758786 257 Cy 260311-9 9. Cynnig i ddiwygio Rheolau Sefydlog: Biliau Cyhoeddus I Cynnig NDM9207 Elin Jones Cynnig bod y Senedd, yn unol â Rheol Sefydlog 33.2: 1. Yn ystyried adroddiad y Pwyllgor Busnes, ‘Diwygio’r Rheolau Sefydlog: Rheol Sefydlog 26 Deddfau’r Senedd, a newidiadau canlyniadol i Reolau Sefydlog 26A Deddfau Preifat y Senedd, 26B Deddfau Hybrid y Senedd a 26C Deddfau Cydgrynhoi’r Senedd’, a osodwyd yn y Swyddfa Gyflwyno ar 4 Mawrth 2026. 2. Yn cymeradwyo'r cynnig i ddiwygio Rheolau Sefydlog, fel y nodir yn Atodiad 2 i adroddiad y Pwyllgor Busnes. 3. Yn nodi y bydd y newidiadau yn dod i rym ar ddechrau'r Senedd nesaf.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758787 258 Cy 260311-9 9. Cynnig i ddiwygio Rheolau Sefydlog: Biliau Cyhoeddus I Cynigiwyd y cynnig.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758791 259 Cy 2026-03-11T15:43:14 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=7997&l=cy 260311-9 9. Cynnig i ddiwygio Rheolau Sefydlog: Biliau Cyhoeddus C 1 1 Y Llywydd / The Llywydd Llywydd, Y Llywydd / The Cynnig yn ffurfiol.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758792 260 Cy 2026-03-11T15:43:16 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=7999&l=cy 260311-9 9. Cynnig i ddiwygio Rheolau Sefydlog: Biliau Cyhoeddus C 2 2 Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Officer Officer, Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Y cwestiwn yw: a ddylid diwygio'r Rheolau Sefydlog? A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? Nac oes. Felly, derbynnir y cynnig yn unol â Rheol Sefydlog 12.36.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758794 261 Cy 260311-9 9. Cynnig i ddiwygio Rheolau Sefydlog: Biliau Cyhoeddus I Derbyniwyd y cynnig yn unol â Rheol Sefydlog 12.36.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758796 262 Cy 2026-03-11T15:43:26 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=8009&l=cy 260311-10 10. Cynnig i ddiwygio Rheolau Sefydlog: Deisebau’r Cyhoedd C 2 2 Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Officer Officer, Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Eitem 10, cynnig i ddiwygio Rheolau Sefydlog: deisebau’r cyhoedd. Galwaf ar y Llywydd i wneud y cynnig yn ffurfiol.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758797 263 Cy 260311-10 10. Cynnig i ddiwygio Rheolau Sefydlog: Deisebau’r Cyhoedd I Cynnig NDM9208 Elin Jones Cynnig bod y Senedd, yn unol â Rheol Sefydlog 33.2: 1. Yn ystyried adroddiad y Pwyllgor Busnes, ‘Diwygio’r Rheolau Sefydlog: Rheol Sefydlog 23 – Deisebau’r Cyhoedd’, a osodwyd yn y Swyddfa Gyflwyno ar 4 Mawrth 2026. 2. Yn cymeradwyo'r cynnig i ddiwygio Rheolau Sefydlog, fel y nodir yn Atodiad B i adroddiad y Pwyllgor Busnes. 3. Yn nodi y bydd y newidiadau yn dod i rym ar ddechrau'r Senedd nesaf.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758798 264 Cy 260311-10 10. Cynnig i ddiwygio Rheolau Sefydlog: Deisebau’r Cyhoedd I Cynigiwyd y cynnig.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758800 265 Cy 2026-03-11T15:43:32 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=8015&l=cy 260311-10 10. Cynnig i ddiwygio Rheolau Sefydlog: Deisebau’r Cyhoedd C 1 1 Y Llywydd / The Llywydd Llywydd, Y Llywydd / The Cynnig yn ffurfiol.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758801 266 En 2026-03-11T15:43:37 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=8020&l=cy 260311-10 10. Cynnig i ddiwygio Rheolau Sefydlog: Deisebau’r Cyhoedd C 5143 5143 Carolyn Thomas AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5143 Thomas, Carolyn Fel Cadeirydd y Pwyllgor Deisebau, roeddwn eisiau diolch i'r Pwyllgor Busnes am y newidiadau a awgrymwyd gennym a fydd yn cael eu cyflwyno gan y cynnig hwn. Fodd bynnag, un o'r awgrymiadau nas derbyniwyd er mwyn cadw hyblygrwydd ar gyfer y Senedd nesaf oedd y dylai un pwyllgor gael rôl arweiniol benodol i ymdrin â deisebau cyhoeddus, fel sy'n digwydd nawr. Er nad oes unrhyw beth yn y Rheolau Sefydlog yn atal hynny rhag digwydd, ein pryder oedd nad yw wedi ei warantu chwaith. Gwnaeth y manteision o gael pwyllgor sy'n ymroddedig i ymdrin â deisebau a deisebwyr argraff ar y pwyllgor. 'Pwyllgor y bobl', fel roedd Jack Sargeant yn hoffi ei alw. Mae'r Pwyllgor Deisebau'n hanfodol ar gyfer rhoi llais i bobl. Yn ystod y tymor hwn, cafwyd achlysuron lle mae cael pwyllgor nad oes rhaid iddo graffu ar gyllidebau a deddfwriaeth, fel y mae'r pwyllgorau pwnc yn ei wneud, yn golygu ein bod wedi gallu ymateb mewn ffordd fwy hyblyg i faterion a godwyd gan ddeisebwyr. Rydym wedi gwneud ymchwiliadau, rydym wedi cael dadleuon gwych, gyda chamau gweithredu a chanlyniadau hefyd. Aelodau'r Senedd nesaf fydd yn penderfynu sut i ddyrannu cyfrifoldebau i bwyllgorau. Hoffem eu hannog i sicrhau bod pwyllgor deisebau'n cael ei sefydlu cyn gynted â phosib. Roeddwn am i hynny gael ei gofnodi'n gyhoeddus. Diolch yn fawr.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758748 267 En 2026-03-11T15:45:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=8103&l=cy 260311-10 10. Cynnig i ddiwygio Rheolau Sefydlog: Deisebau’r Cyhoedd C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758780 268 Cy 2026-03-11T00:00:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=-48597&l=cy 260311-10 10. Cynnig i ddiwygio Rheolau Sefydlog: Deisebau’r Cyhoedd C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758784 269 Cy 2026-03-11T15:46:38 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=8201&l=cy 260311-10 10. Cynnig i ddiwygio Rheolau Sefydlog: Deisebau’r Cyhoedd C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758788 270 Cy 2026-03-11T00:00:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=-48597&l=cy 260311-10 10. Cynnig i ddiwygio Rheolau Sefydlog: Deisebau’r Cyhoedd C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758763 271 Cy 2026-03-11T15:45:01 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=8104&l=cy 260311-10 10. Cynnig i ddiwygio Rheolau Sefydlog: Deisebau’r Cyhoedd C 2 2 Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Officer Officer, Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Y Llywydd i ateb.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758766 272 En 2026-03-11T15:45:02 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=8105&l=cy 260311-10 10. Cynnig i ddiwygio Rheolau Sefydlog: Deisebau’r Cyhoedd C 1 1 Y Llywydd / The Llywydd Llywydd, Y Llywydd / The I ymateb yn gyflym, roeddwn i'n gwneud mor dda'n cael y newidiadau Rheol Sefydlog hyn tan y 'fodd bynnag' gan Gadeirydd y pwyllgor deisebau. I gytuno â phopeth rydych chi wedi'i amlinellu fel Cadeirydd y pwyllgor deisebau, mae'r Pwyllgor Busnes yn derbyn ac yn cefnogi'r ffaith bod y Pwyllgor Deisebau, ers ei sefydlu yma, wedi bod yn gyfrannwr ardderchog at waith y Senedd hon. Mae rhai o'r dadleuon gorau a gadeiriais yn y Senedd hon wedi bod gan y Pwyllgor Deisebau, ac mae wedi chwarae rhan yn gweithredu newid hefyd. Lle mae yna wahaniaethu rhwng y Pwyllgor Busnes a chi fel Pwyllgor Deisebau, wrth gwrs, yw a ddylid mandadu'r Senedd nesaf a'r Senedd yn y dyfodol i greu Pwyllgor Deisebau neu, fel yn y rhan fwyaf o achosion gyda phwyllgorau, a ddylai fod yn rhydd i sefydlu ei batrwm pwyllgorau ei hun. Felly, dyna lle mae yna wahaniaethu. Rwy'n credu y byddem i gyd yn unedig ein barn, gobeithio, y bydd y Senedd nesaf yn datblygu ymhellach yr arfer sydd gan y Senedd hon o gael Pwyllgor Deisebau, ond fel y dywedoch chi, mater i'r Senedd nesaf fydd penderfynu ar hynny, ac ni chaiff ei rwystro rhag gwneud hynny gan y newidiadau i'r Rheol Sefydlog sydd ger ein bron heddiw.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758778 273 Cy 2026-03-11T15:46:26 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=8189&l=cy 260311-10 10. Cynnig i ddiwygio Rheolau Sefydlog: Deisebau’r Cyhoedd C 2 2 Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Officer Officer, Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Y cwestiwn yw: a ddylid diwygio'r Rheolau Sefydlog? A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? Nac oes. Felly, derbynnir y cynnig yn unol â Rheol Sefydlog 12.36.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758781 274 Cy 260311-10 10. Cynnig i ddiwygio Rheolau Sefydlog: Deisebau’r Cyhoedd I Derbyniwyd y cynnig yn unol â Rheol Sefydlog 12.36.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758804 275 Cy 2026-03-11T15:46:37 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=8200&l=cy 260311-11 11. Dadl ar Adroddiad Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig, 'Cywain y cynhaeaf: Cefnogi diwydiant prosesu bwyd Cymru' C 2 2 Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Officer Officer, Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Eitem 11, dadl ar adroddiad Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig, 'Cywain y cynhaeaf: Cefnogi diwydiant prosesu bwyd Cymru', a galwaf ar Gadeirydd y Pwyllgor i wneud y cynnig—Andrew R.T. Davies.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758805 276 Cy 260311-11 11. Dadl ar Adroddiad Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig, 'Cywain y cynhaeaf: Cefnogi diwydiant prosesu bwyd Cymru' I Cynnig NDM9200 Andrew Davies Cynnig bod y Senedd: Yn nodi adroddiad Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig ‘Cywain y cynhaeaf: Cefnogi diwydiant prosesu bwyd Cymru’, a osodwyd yn y Swyddfa Gyflwyno ar 20 Ionawr 2026.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758806 277 Cy 260311-11 11. Dadl ar Adroddiad Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig, 'Cywain y cynhaeaf: Cefnogi diwydiant prosesu bwyd Cymru' I Cynigiwyd y cynnig.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758808 278 En 2026-03-11T15:46:52 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=8215&l=cy 260311-11 11. Dadl ar Adroddiad Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig, 'Cywain y cynhaeaf: Cefnogi diwydiant prosesu bwyd Cymru' C 143 143 Andrew R.T. Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=143 Davies, Andrew R.T. Diolch, Ddirprwy Lywydd, a phan fyddwch chi wedi aros am fws, daw dau fws heibio. Mae gennym ddwy ddadl gan fy mhwyllgor gwych heddiw, felly rwy'n siŵr y bydd pawb yn cael eu swyno ganddynt. Ond hoffwn ddiolch i chi, Ddirprwy Lywydd, am fy nghyflwyno, ac rwy'n gwneud y cynnig ar y papur trefn heddiw. Rydym yn gwneud bwyd ardderchog yma yng Nghymru. Mae sector bwyd Cymru yn rhywbeth y gallwn fod yn wirioneddol falch ohono. Mae'n fusnes mawr hefyd. Mae bron i un o bob pump o swyddi yng Nghymru yn y gadwyn gyflenwi bwyd a diod, ac mae'r sector yn cynhyrchu tua £7 biliwn o werth ychwanegol gros bob blwyddyn. Mae hefyd yn sector uchelgeisiol, ac mae digon o le i dyfu. Gyda chefnogaeth gywir gan y Llywodraeth, gallai'r diwydiant gyflawni mwy fyth. Yn aml, yn y maes prosesu y caiff y gwerth economaidd mwyaf ei ychwanegu at y cynhyrchion bwyd a diod a ddefnyddiwn, felly roeddem am edrych ar ffyrdd o wella'r cynnig yma yng Nghymru, a thyfu medrusrwydd a chadw mwy o'r gwerth ychwanegol yma yng Nghymru. Mae'r adroddiad yn nodi gweledigaeth ar gyfer diwydiant prosesu bwyd Cymreig sy'n wydn, yn gynaliadwy ac yn ffyniannus. Mae'n gwneud chwe argymhelliad, a chredwn y byddant yn helpu i greu a diogelu swyddi, cynyddu gwerth ychwanegol gros ein sector bwyd ac adeiladu cadwyni cyflenwi lleol cryf. Yr argymhelliad cyntaf yw bod yn rhaid i Lywodraeth nesaf Cymru gydlynu dull o weithredu ar gyfer y system fwyd, gan gynnwys creu strategaeth gyffredinol a chyfannol ar gyfer y system fwyd gyfan. Roeddwn yn siomedig fod Llywodraeth Cymru wedi gwrthod hyn. Mae'r argymhelliad yn adeiladu ar adroddiad Bil bwyd y pwyllgor. Mae'r dystiolaeth a gawsom yn ystod ein hymchwiliad ac yn ystod taith y Bil yn cefnogi creu strategaeth gyffredinol a chyfannol ar gyfer y system fwyd gyfan. Daeth y dystiolaeth gan bobl sy'n gweithio yn y diwydiant neu sy'n agos ato, gan bobl sy'n gwybod am y problemau ac sy'n deall sut y byddai o fudd i ddatrys rhai o'r problemau. Felly, mae'n siomedig fod Llywodraeth Cymru wedi penderfynu peidio â bwrw ymlaen â'r argymhelliad hwn. Clywsom sut y gallai'r gostyngiad yn niferoedd da byw Cymru fygwth hyfywedd ein lladd-dai. Mae cefnogi lladd-dai llwyddiannus yng Nghymru yn hanfodol i gynnal safonau uchel o les anifeiliaid a chadw prosesu gwerth ychwanegol yma yn ein cymunedau gwledig. Clywsom dystiolaeth bryderus hefyd y gallai cyfraddau stocio is ar ffermydd Cymru arwain at fewnforio cig carbon uwch a gynhyrchwyd yn ôl safonau lles is. Mae'n bwysig fod Llywodraeth Cymru'n archwilio sut y gallwn osgoi senario afresymegol o ddadstocio ffermydd Cymru gan fewnforio cig o ansawdd is a gynhyrchwyd yn ôl safonau lles is ag iddo ôl troed carbon uwch na'r cig a gynhyrchir gennym ni. Rwy'n falch o ddweud bod y Dirprwy Brif Weinidog wedi derbyn ein hail argymhelliad ar y pwynt hwn. Argymhelliad 3 oedd y dylai Llywodraeth Cymru fabwysiadu targed uchelgeisiol Cynghrair Polisi Bwyd Cymru y dylai 75 y cant o'r llysiau sy'n cael eu bwyta yng Nghymru ddod o Gymru. Mae Llywodraeth Cymru wedi gwrthod hyn, gan eu bod yn credu bod y targed hwn yn anghyraeddadwy. Fodd bynnag, roeddwn yn falch o weld bod y Dirprwy Brif Weinidog yn cytuno'n gryf â'r amcanion o gynyddu cynhyrchiant llysiau cynaliadwy yng Nghymru drwy bolisïau cydgysylltiedig i wella proffidioldeb, effeithlonrwydd ac effaith amgylcheddol y sector garddwriaethol. Ddirprwy Lywydd, gan fod y Dirprwy Brif Weinidog yn credu bod 75 y cant yn ffigur anymarferol, rwy'n awyddus i glywed yr hyn y mae'n ei feddwl sy'n darged realistig ac ymestynnol y gellid ei gyflawni. Gan mai dadl fer yw hon, nid oes gennyf lawer o amser ar ôl, felly fe ddywedaf yn gyflym fy mod yn falch fod Llywodraeth Cymru wedi derbyn argymhelliad 4, ynghylch y gefnogaeth i fwyd môr, ac argymhelliad 6, ynghylch caffael cyhoeddus. Fodd bynnag, rwyf am ganolbwyntio ar argymhelliad 5. Dyma argymhelliad arall a wrthodwyd gan Lywodraeth Cymru. Clywsom lawer o dystiolaeth am y canol coll yn y diwydiant prosesu bwyd yng Nghymru. Mae gan Gymru ddetholiad gwych o fusnesau bwyd micro a bach. Mae angen cymorth arnynt i dyfu. Clywsom yr adborth trawiadol am ddogfen 'Food Harvest 2020' Iwerddon ac yn ddelfrydol, sut y dylid ei hefelychu yma yng Nghymru. Er fy mod yn derbyn bod Llywodraeth Cymru yn gweithio yn y maes hwn, hoffwn ddiolch i'r Dirprwy Brif Weinidog am ei ymateb cynhwysfawr i'r argymhelliad hwn. Rwy'n credu y byddai mwy o waith i nodi'r bylchau a chefnogi proseswyr bach i dyfu yn helpu'n fawr. Un o'r darnau o dystiolaeth sy'n aros yn y meddwl o'r ymchwiliad hwn oedd y dystiolaeth ynglŷn â'r ffordd y mae prisiau eiddo cymharol isel yn ei gwneud hi'n anos i fusnesau Cymru gael benthyciadau masnachol ar gyfer buddsoddiadau cyfalaf. Mae hyn yn golygu ei bod hi'n llawer haws adeiladu ffatri brosesu yn Swindon nag yn sir Benfro. Ni roddodd ymateb Llywodraeth Cymru sylw iawn i hyn mewn gwirionedd, a hoffwn wybod a oes gan y Dirprwy Brif Weinidog farn ar sut y gellid mynd i'r afael â'r mater. Cyn i mi ildio, hoffwn ddiolch yn gyflym i'r Dirprwy Brif Weinidog am beidio â defnyddio'r cymal ofnadwy 'derbyniwyd mewn egwyddor'—sy'n gyfystyr â thaflu llwch i lygaid—ar gyfer unrhyw ymatebion. Rwy'n teimlo bod hynny'n chwa o awyr iach. Edrychaf ymlaen at glywed barn yr Aelodau eraill ar yr adroddiad hwn. Diolch, Ddirprwy Lywydd.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758755 279 En 2026-03-11T15:50:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=8403&l=cy 260311-11 11. Dadl ar Adroddiad Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig, 'Cywain y cynhaeaf: Cefnogi diwydiant prosesu bwyd Cymru' C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758779 280 En 2026-03-11T15:52:22 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=8545&l=cy 260311-11 11. Dadl ar Adroddiad Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig, 'Cywain y cynhaeaf: Cefnogi diwydiant prosesu bwyd Cymru' C 4787 4787 Peter Fox AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4787 Fox, Peter A gaf i ddiolch i chi, Andrew, a'ch pwyllgor, am eich gwaith ar y pwnc hanfodol bwysig hwn, mater yr wyf wedi ymgyrchu drosto ers amser maith, fel y gwyddoch? Roeddwn yn falch iawn o weld y pwyllgor unwaith eto yn myfyrio ar bwysigrwydd polisi bwyd Llywodraeth Cymru ac yn benodol, effaith Bil Bwyd (Cymru) arno. Mae'n amlwg o waith y pwyllgor a'r dystiolaeth a gafwyd bod teimlad cryf o hyd ledled Cymru fod yn rhaid inni gael polisi bwyd cydgysylltiedig, ac rwy'n falch fod y pwyllgor unwaith eto wedi galw ar Lywodraeth Cymru i ddatblygu'r strategaeth fwyd gyfannol honno. Mae'n siomedig nad yw'r strategaeth system fwyd gydgysylltiedig honno gennym o hyd, yn enwedig gan fod rhanddeiliaid o bob cwr o Gymru yn y sector bwyd yn dal i alw am un. Gwyddom fod Bil Bwyd (Cymru) wedi'i wrthod gan Aelodau Llafur a'r cyfaill Rhyddfrydol. Fodd bynnag, addawyd i ni y byddai gweithredu'n digwydd ac i fod yn onest, ni chafwyd agos digon o hynny. Mae croeso i'r strategaeth bwyd cymunedol, ond mae ymhell o'r hyn sydd ei angen i godi cynhyrchiant bwyd lleol i'r lefelau sydd eu hangen ar gyfer y dyfodol. Yn anffodus, mae Llywodraeth Cymru wedi methu datblygu ymagwedd gyfannol at y system fwyd, ond rwy'n gobeithio bod gwersi wedi'u dysgu a bod Llywodraeth nesaf Cymru, beth bynnag ei lliw, yn cynnig camau ystyrlon. Byddaf yn barod i weithio gydag unrhyw Lywodraeth Cymru, ni waeth pwy sy'n ei rhedeg, i gyflawni'r newid mawr ei angen hwn. Rwy'n hapus iawn i dynnu'r Bil bwyd oddi ar y silff a gweithio gyda'r Llywodraeth nesaf ar lunio deddfwriaeth sy'n cynnwys y system fwyd gyfan, gan fynd i'r afael â'r problemau cymdeithasol a welwn yn deillio o effaith deietau gwael ar iechyd, yn enwedig iechyd ein plant. Diolch.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758793 281 Cy 2026-03-11T15:54:19 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=8662&l=cy 260311-11 11. Dadl ar Adroddiad Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig, 'Cywain y cynhaeaf: Cefnogi diwydiant prosesu bwyd Cymru' C 425 425 Llyr Gruffydd AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=425 Gruffydd, Llyr Mae'r gallu i gynhyrchu a phrosesu bwyd, wrth gwrs, yn asedau cenedlaethol strategol pwysig, ac rŷm ni'n gwybod am gyfraniad y sector bwyd a diod yng Nghymru, yn cynnal bron i 0.25 miliwn o swyddi, yn gyfrifol am tua 17 y cant o holl gyflogaeth Cymru. Wrth wraidd y cyfan, wrth gwrs, mae'r cynhyrchwyr cynradd craidd yna, yn bennaf amaethyddiaeth, ond dyframaeth a garddwriaeth hefyd. Ond eto i gyd, mae 95 y cant o ddosbarthiad bwyd y Deyrnas Unedig yn cael ei ddominyddu gan dim ond llond llaw fach o archfarchnadoedd mawr. Mae’r crynodiad pŵer yna yn gallu gwasgu cynhyrchwyr, yn aml iawn, ac wrth gwrs yn allforio gormod o elw mas o’n cymunedau ni. Un o’r dulliau mwyaf pwerus sydd gennym ni yng Nghymru i ail-gydbwyso hynny yw caffael cyhoeddus, wrth gwrs, ac, ar hyn o bryd, beth yw e, dim ond rhyw 50 y cant, 55 y cant o wariant caffael y sector gyhoeddus sy’n aros yng Nghymru. Wel, wrth gwrs, mae angen cynyddu hynny yn sylweddol, i fod yn agosach at 75 y cant a thu hwnt. Mae hynny’n bwysig, wrth gwrs, oherwydd am bob 1 y cant yn ychwanegol rŷn ni’n cadw o’r gwariant yna yng Nghymru, yna mae’n cynhyrchu miloedd o swyddi. Felly, os gallwch chi gadw 10 y cant yn fwy, mae un ffigur dwi wedi'i weld yn awgrymu y byddai cymaint â 20,000 yn ychwanegol o swyddi o fewn economi Cymreig. Beth sy’n wych am hynny, wrth gwrs, yw eich bod chi'n cynhyrchu'r gwerth ychwanegol yna gyda'r un gwariant. Dŷch chi ddim o reidrwydd yn gwario'ch arian mewn ffordd wahanol, dim ond yn gwario'n ddoethach ac yn dewis cynhyrchwyr Cymreig. Pan fydd ysgolion yn gweini cyw iâr wedi’i fewnforio o bellafion y byd, fel rŷn ni wedi cael ein hatgoffa ohono fe yn ddiweddar, wrth gwrs, tra, ar yr un pryd, bod cynhyrchwyr bwyd yng Nghymru weithiau'n cael hi’n anodd goroesi, wel, dyw hynny ddim yn rhywbeth sydd yn anochel. Mae hynny'n ddewis, onid yw e? Mae'n ddewis sy'n cael ei yrru gan arferion caffel yma yng Nghymru, ac mae angen i hynny newid. Ond, wrth gwrs, mae'n rhaid i ddiwygio caffel fynd law yn llaw gyda chryfhau capasiti prosesu, ac mae hynny'n cynnwys amddiffyn lladd-dai lleol a chyfleusterau prosesu rhanbarthol fel bod y gwerth yna yn aros yng Nghymru, a bod ein cadwyni cyflenwi ni yn fyrrach, ac felly yn fwy gwydn a hefyd yn fwy sofren.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758751 282 Cy 2026-03-11T15:55:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=8703&l=cy 260311-11 11. Dadl ar Adroddiad Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig, 'Cywain y cynhaeaf: Cefnogi diwydiant prosesu bwyd Cymru' C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758810 283 En 2026-03-11T15:56:34 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=8797&l=cy 260311-11 11. Dadl ar Adroddiad Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig, 'Cywain y cynhaeaf: Cefnogi diwydiant prosesu bwyd Cymru' C 425 425 Llyr Gruffydd AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=425 Gruffydd, Llyr Nawr, mae angen rhwydwaith o gyfleusterau lleol a rhanbarthol ar sector cig coch gwydn a all gadw anifeiliaid i symud drwy'r system yn effeithlon, ac os yw buddsoddi mewn prosesu yn helpu i gadw mwy o werth yng Nghymru, mae'n cefnogi cadwyni cyflenwi byrrach, mae'n lleihau, fel y soniodd y Cadeirydd, faint o fwyd sydd angen inni ei fewnforio o ben draw'r byd, felly mae'n dod â budd economaidd, budd amgylcheddol ac yn sicr budd o ran lles anifeiliaid a safonau cynhyrchu yn ei sgil. Felly, dylem fachu ar y cyfleoedd hynny gyda'r ddwy law. Nawr, mae'r adroddiad yn cyfeirio at bryderon am y pwysau y mae'r gostyngiad yn niferoedd da byw'n ei roi ar ladd-dai a phroseswyr cig, yn enwedig y rhai sydd efallai, rai ohonynt, yn gweithredu ar elw bach iawn. Mae angen inni weithio gyda'r diwydiant a phroseswyr i ddatblygu strategaethau mewn ymateb i'r heriau hynny. Yn ddiweddar, roeddwn yn lansiad adroddiad gan NFU Cymru ar sut y mae cynhyrchiant eidion sugno yn darparu manteision economaidd, amgylcheddol, cymdeithasol a diwylliannol lluosog i Gymru, ac mae'r adroddiad yn archwilio'r rhesymau y tu ôl i'r gostyngiad yn niferoedd gwartheg sugno yng Nghymru ac yn nodi argymhellion i ddiogelu eu dyfodol. Mae angen i'r Llywodraeth ystyried opsiynau yn hynny o beth, yn sicr, ac yn yr un modd mae angen mwy o uchelgais arnom i dyfu'r sector garddwriaeth yng Nghymru. Nawr, rydym eisoes wedi clywed cyfeiriad at darged Cynghrair Polisi Bwyd Cymru y dylai 75 y cant o'r llysiau sy'n cael eu bwyta yng Nghymru gael eu cynhyrchu yma'n gynaliadwy. Nawr, dyna darged y gallwn anelu ato, er na chaiff ei gyflawni dros nos. Ond yn sicr, rwyf bob amser wedi dweud bod gormod o bobl yn y byd hwn yn ceisio mynd hanner ffordd i fyny mynydd a chyrraedd y fan honno. Os anelwch am y copa efallai na chyrhaeddwch chi yno, ond fe ewch chi ymhellach na hanner ffordd. Felly, mae llawer o waith da eisoes yn digwydd yn hynny o beth, ac mae angen inni adeiladu arno—prosiectau llwyddiannus fel menter Llysiau o Gymru ar gyfer Ysgolion, sy'n dod â'r manteision economaidd, amgylcheddol ac iechyd yr ydym i gyd eisiau eu gweld. Ond yn yr un modd hefyd, cadwyn gyflenwi bwyd môr fodern, gynaliadwy a gwydn i Gymru, o'r ddalfa i'r plât, gyda llwybrau gyrfa a chyfleoedd sgiliau i newydd-ddyfodiaid hefyd. Nawr, mae hyn i gyd yn bwysicach fyth, wrth gwrs, wrth ystyried system fwyd fyd-eang sy'n fwyfwy cythryblus, fel y clywsom gyda'r cwestiwn amserol blaenorol, a hefyd mewn cyfnod ôl-Brexit lle mae llawer o'n marchnadoedd rhyngwladol mwyaf yn anos eu cyrchu. Nawr, fel y dywed yr adroddiad, mae angen dull mwy cydlynol o weithredu polisi bwyd ar Gymru a dyna pam y mae Plaid Cymru wedi ymrwymo i gynhyrchu strategaeth fwyd genedlaethol newydd i Gymru, un sy'n alinio ffermio, prosesu, caffael ac iechyd y cyhoedd, wedi'i hadeiladu o amgylch cynhyrchiant o Gymru ar gyfer platiau Cymru i'n helpu i gywain y cynhaeaf. Diolch.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758892 284 En 2026-03-11T15:59:16 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=8959&l=cy 260311-11 11. Dadl ar Adroddiad Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig, 'Cywain y cynhaeaf: Cefnogi diwydiant prosesu bwyd Cymru' C 241 241 Jenny Rathbone AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=241 Rathbone, Jenny Mae'r DU yn cynhyrchu ychydig dros hanner y bwyd sydd ei angen arni. Mae Ffrainc, Awstralia a'r Unol Daleithiau oll yn cynhyrchu digon i bawb sy'n byw yno. Mae lefel digonolrwydd bwyd yn Sbaen yn 75 y cant; yn yr Iseldiroedd, mae'n 80 y cant. Ym Mhrydain rydym yn mewnforio bron yr holl ffrwythau a hanner ein llysiau. Rwy'n credu ei bod yn bwysig gweld Prydain fel un uned pe bai trychineb fel sy'n datblygu yn y dwyrain canol yn digwydd, oherwydd yn amlwg mae digon o fasnachu'n digwydd ar draws ein hynys. Ond rhaid inni nodi bod ein cynhyrchiant domestig o ffrwythau a llysiau'n deillio'n bennaf o ddwyrain Lloegr, sydd hefyd yn arbennig o agored i lifogydd a sychder. Mae ein hardaloedd gwledig o anghenraid yn tyfu bwyd ar gyfer archfarchnadoedd yn bennaf yn hytrach na'n dinasoedd cyfagos. Felly, gwyddom, er enghraifft, fod wyau a'r wyau a ddodwir yng ngogledd Cymru yn cael eu cludo i depos archfarchnadoedd yn Lloegr, i'w rhoi mewn blychau wyau wedi'u marcio 'Made in Wales' ac yna'u cludo yn ôl i Gymru. Os yw prisiau petrol a diesel yn mynd i godi, fel y mae'r rhan fwyaf o bobl yn ei ragweld, bydd hyn, heb amheuaeth, yn cynyddu'r gost i'r defnyddiwr yn sylweddol. Byddai milltiroedd bwyd byrrach yn lleihau cost yr eitem o'r fferm i'r fforc, felly rwy'n pryderu bod pob un o'r tri argymhelliad strategol a roesom yn ein hadroddiad, h.y. rhifau 1, 3 a 5, wedi'u gwrthod. Er fy mod yn cydnabod yn llwyr fod Ysgrifennydd y Cabinet wedi gwneud llawer o waith ar hyn, rwy'n credu ein bod bellach yn symud i amgylchedd newydd lle gallem gael problem bosib. Fel sydd eisoes wedi'i godi gan Janet Finch-Saunders, mae cyw iâr sy'n cael ei weini yn ein hysgolion yn dod o Wlad Thai. Mewn argyfwng, rwy'n amau a fydd hynny'n digwydd, a beth bynnag, dan ba amodau y caiff ei gynhyrchu ac a fyddai ein plant yn cymeradwyo pe baent yn gwybod hynny? Nawr, mewn argyfwng cenedlaethol, dylem allu dargyfeirio bwyd i fwydo'r bobl fwyaf agored i niwed yn ein poblogaeth. Digwyddodd hynny yn yr ail ryfel byd, pan oedd gennym ddogni. Ond a ydym yn barod ar gyfer hynny ar hyn o bryd? Roedd yn ddiddorol darllen am ymarfer mapio a gomisiynwyd gan Lywodraeth Cymru gan Miller Research. Mae'n sôn am y ffocws dwys ar economeg, h.y. proffidioldeb, ac amaethyddiaeth, sydd â rôl fach iawn yn y system bwyd cymunedol ar hyn o bryd, ar wahân i gyfrannu at fwyd dros ben. Ac roedd y rhanddeiliaid yn gweld rhaniad strwythurol sylweddol rhwng y gymuned ar un ochr i'r map a dylanwad y manwerthwyr mawr ar yr ochr arall. Ac mae Tim Lang eisoes wedi nodi rai blynyddoedd yn ôl, ac yn fwyaf diweddar, y penwythnos diwethaf, fod crynodiad canolfannau dosbarthu archfarchnadoedd yn ein gwneud ni'n hynod agored i ymosodiadau terfysgol neu aflonyddwch arall, ac rwy'n credu bod angen inni feddwl llawer mwy am hynny. Nawr, rwy'n falch o weld cymaint o waith sydd wedi'i gynhyrchu gan y partneriaethau bwyd cymunedol a chyhoeddi'r strategaeth bwyd gymunedol. Oherwydd mae hyn yn rhywbeth y cafodd y Pwyllgor Cydraddoldeb a Chyfiawnder Cymdeithasol ymchwiliad iddo ac ni fyddwn yn gallu cyhoeddi hwn mewn pryd i'w drafod yma yn y chweched Senedd. Ond rhaid imi ddweud bod llawer yn digwydd. Mae'n galonogol iawn. Mae dros 100 o ysgolion yn dysgu plant yn iawn o ble y daw bwyd, yn ogystal ag ymdrechu i addysgu rhieni ar sut i goginio, o gofio nad yw chwech o bob 10 aelwyd byth yn coginio o'r dechrau. Maent yn bwyta'r prydau sothach y mae'r archfarchnadoedd am eu gwerthu i ni. Felly, rwyf am ailadrodd y pryderon sydd gennyf. Gofynnais i Jane Hutt a gofynnais i chi hefyd ym mhwyllgor yr economi yr wythnos diwethaf pa waith mapio a wnaeth Lywodraeth Cymru ar y cymunedau lleiaf gwydn am fod ganddynt lai o wirfoddolwyr a llai o ysgolion sydd â'u llygaid ar y bêl gyda hyn. Beth a wnawn os dechreuwn weld silffoedd archfarchnadoedd yn gwagio a bwyd heb fod yn cyrraedd Cymru? Felly, edrychaf ymlaen at glywed y sylwadau gan Ysgrifennydd y Cabinet.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758758 285 En 2026-03-11T16:00:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=9003&l=cy 260311-11 11. Dadl ar Adroddiad Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig, 'Cywain y cynhaeaf: Cefnogi diwydiant prosesu bwyd Cymru' C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758861 286 Cy 260311-11 11. Dadl ar Adroddiad Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig, 'Cywain y cynhaeaf: Cefnogi diwydiant prosesu bwyd Cymru' I Daeth y Llywydd i’r Gadair.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758803 287 Cy 2026-03-11T16:04:42 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=9285&l=cy 260311-11 11. Dadl ar Adroddiad Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig, 'Cywain y cynhaeaf: Cefnogi diwydiant prosesu bwyd Cymru' C 8642 8642 Samuel Kurtz AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8642 Kurtz, Samuel Gwnaf i ddechrau gan ddweud gair o ddiolch i Gadeirydd y pwyllgor.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758807 288 En 2026-03-11T16:04:46 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=9289&l=cy 260311-11 11. Dadl ar Adroddiad Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig, 'Cywain y cynhaeaf: Cefnogi diwydiant prosesu bwyd Cymru' C 8642 8642 Samuel Kurtz AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8642 Kurtz, Samuel A gaf i ddechrau drwy ddiolch i Gadeirydd y pwyllgor? Rwy'n credu fy mod yn siarad ar ran holl aelodau'r pwyllgor, lle daeth arbenigedd y Cadeirydd yn y maes i'r amlwg yn yr ymchwiliad hwn, a gwnaeth ein gwaith ni, fel aelodau'r pwyllgor, yn llawer haws, ac rwy'n credu bod y tîm clercio ac ymchwil yn ddiolchgar am yr arbenigedd hwnnw hefyd. Mae'r adroddiad hwn wedi deillio o lawer o waith da sydd eisoes wedi'i wneud gan Peter Fox a'i Fil, y Bil bwyd. Mae'r seiliau hynny—. Ac rwy'n dod yn ôl at hyn, Ysgrifennydd y Cabinet, sut y gwnaethoch chi, yn yr hen Siambr, cyn yr estyniad hwn, sefyll yno ar y meinciau cefn a dweud, 'Mae hwn yn Fil Llywodraeth', mewn ymateb i Fil bwyd Peter Fox. Rydych chi bellach yn Weinidog y Llywodraeth, yn Ddirprwy Brif Weinidog, ac roeddwn yn gobeithio'n fawr y byddech chi wedi cyflwyno peth o'r gwaith da a wnaed gan Peter yn yr ymchwiliad hwnnw, a thrwy'r gwaith a wnaeth ar ei Fil bwyd. Mae'n ddiddorol clywed ymrwymiad Llyr gan Blaid Cymru i gyflwyno Bil bwyd Peter Fox, pe baent yn llwyddiannus. Byddem ninnau'n gwneud yr un peth yn union, gan fod hyn yn hanfodol i'r ffordd yr ydym yn bwydo ein cenedl yn y dyfodol. Rwyf wedi gweithio gyda'r partneriaethau bwyd cymunedol yn sir Benfro, a arweinir gan PLANED, gan dorri'r rhuban ar nifer o beiriannau gwerthu gyda nhw, sydd wedi bod yn wych i leihau'r milltiroedd rhwng bwyd a'r defnyddiwr. Ond credaf fod cyfle wedi'i golli yno o ran y ffordd yr ydym yn angori'r cynhyrchwyr bwyd hynny a'r tyfwyr a'r gweithgynhyrchwyr bwyd yn yr ardaloedd hynny, fel bod y gadwyn gyflenwi honno'n llawer mwy gwydn. Rwy'n credu bod yn rhaid inni edrych ar y model Gwyddelig. Mae'r Gwyddelod wedi gwneud yn anhygoel o dda. Maent wedi gweithio gyda phroseswyr gwych a llwyddiannus, ac o hynny y daeth y llwyddiant, drwy gael llai o gwmnïau sy'n fwy ystwyth ac sy'n gallu manteisio i'r eithaf ar y cyfle. Dyna ble mae'r Gwyddelod wedi bod yn llwyddiannus. Gwyddom fod bwyd, cynnyrch crai yn gadael Cymru i gael ei brosesu dros y ffin, ac mae'r gwerth ychwanegol yn cael ei ychwanegu mewn mannau eraill, ac nid ydym yn gweld yr enillion. Felly, rwyf am ganmol Llywodraeth Cymru am eu buddsoddiad yn Hufenfa Sir Benfro a dod â rhywbeth yr ydym yn ei wneud yn anhygoel o dda, sef tyfu glaswellt a chynhyrchu cynnyrch llaeth, dod â'r gwaith prosesu hwnnw'n nes at y man lle mae'r cynnyrch hwnnw'n cael ei greu. Mae hynny wedi helpu i leihau nifer yr olwynion o dan y tanciau sy'n cludo'r cynnyrch llaeth ar hyd yr M4 ac allan o Gymru i'w gynhyrchu, a'i gludo'n ôl i ddefnyddwyr Cymru wedyn. Felly, credaf fod hynny'n rhywbeth y mae angen ei ganmol mewn gwirionedd. A mwy o enghreifftiau o'r fath, dyna ble mae busnes llwyddiannus yn Blas y Tir, yn y cnydau bresych y maent yn eu tyfu ger y llaethdy nawr yn Hufenfa Sir Benfro, dyna ble mae angen inni wneud y mwyaf o'r cyfleoedd hynny. Gadewch inni nodi'r hyn a wnawn yn dda, a gwneud y mwyaf o'r cyfleoedd hynny ar sail hynny hefyd. Rhaid imi fynegi pryder ynghylch y gostyngiad yn niferoedd da byw, yn enwedig ar gyfer y sector cig coch, y màs critigol hwnnw sydd ei angen i barhau i fwydo'r gadwyn gyflenwi drwy ein lladd-dai a'n proseswyr. Roedd y sesiwn dystiolaeth honno'n eithaf llwm o ran y realiti y mae'r cwmnïau hynny'n ofni y gallai gael ei wireddu pe bai'r dirywiad parhaus hwn—. Mae wedi digwydd dros nifer o flynyddoedd, Ysgrifennydd y Cabinet, rwy'n cyfaddef hynny; nid yw'n ffenomen newydd. Ond mae angen mynd i'r afael â'r gostyngiad yn niferoedd da byw a'r pwysau y mae'n ei roi ar y gadwyn gyflenwi a'r proseswyr, a dylem edrych ar gynyddu hynny. Unwaith eto, gan ddod yn ôl at y pwynt, yr hyn rydym yn ei wneud yn dda, a gwneud y mwyaf o'r cyfleoedd hynny. Mae'r sector cig eidion wedi gwneud yn anhygoel o dda yn y 12 mis diwethaf. Gadewch inni barhau i fynd ble rydym yn gwneud yn dda iawn. Rwy'n credu mai rhywbeth nad yw'n cael ei drafod yn llawn yn yr adroddiad hwn, ond rhywbeth sy'n ymwneud â hyn yn fwy cyffredinol ac sydd wedi cael ei grybwyll, yw'r bylchau sy'n bodoli gyda defnyddio'r faner—[Torri ar draws.] Mae’n ddrwg gennyf. Iawn, Carolyn, ewch amdani.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758789 289 En 2026-03-11T16:05:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=9303&l=cy 260311-11 11. Dadl ar Adroddiad Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig, 'Cywain y cynhaeaf: Cefnogi diwydiant prosesu bwyd Cymru' C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758814 290 En 2026-03-11T16:08:20 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=9503&l=cy 260311-11 11. Dadl ar Adroddiad Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig, 'Cywain y cynhaeaf: Cefnogi diwydiant prosesu bwyd Cymru' C 5143 5143 Carolyn Thomas AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5143 Thomas, Carolyn Diolch. Er mwyn deall, os ydych chi'n parhau i gynyddu niferoedd da byw, onid yw hynny'n golygu cynnydd mewn slyri, cynnydd yn yr angen am fwyd a mwy o wrtaith hefyd, neu le i'w cadw, gan fy mod yn clywed am ffermydd mawr yn sir Benfro lle mae ganddynt 2,000 o wartheg mewn sied? Dyna fy mhryderon ynglŷn â hynny.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758813 291 En 2026-03-11T16:08:44 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=9527&l=cy 260311-11 11. Dadl ar Adroddiad Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig, 'Cywain y cynhaeaf: Cefnogi diwydiant prosesu bwyd Cymru' C 8642 8642 Samuel Kurtz AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8642 Kurtz, Samuel Edrychwch, rwy'n deall y pryder, ond mae diffyg dealltwriaeth ynglŷn â sut y mae'r system fwyd yn gweithio a sut y mae amaethyddiaeth yn gweithio. Felly, ychydig iawn o'r ffermydd llaeth hynny sydd i'w cael, ond gallwch gynyddu niferoedd da byw mewn buchesi sugno ar gyfer cig eidion, a dyna'r pwynt a wneuthum, gan ein bod yn dda iawn yn tyfu glaswellt. Dyna un cynnyrch crai yr ydym yn ei wneud yng Nghymru. Rydym yn gynnes ac rydym yn wlyb, felly mae ein tir pori yn anhygoel o dda. Gall ein dull o weithredu pori stoc a phori bloc ar y tir hwnnw gynyddu niferoedd ein da byw mewn ffordd adfywiol, gan mai'r hyn rydych chi'n ei wneud mewn gwirionedd yw rhoi mwy o'r deunydd organig yn ôl yn y pridd, fel rydym wedi edrych arno o'r blaen yn ein hadroddiad ar bridd, ac rwy'n edrych ar Jenny yma, gan iddi wthio am hynny. Gallwch roi deunydd organig yn ôl yn y pridd mewn ffordd adfywiol, sy'n llawer gwell i'r amgylchedd.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758815 292 En 2026-03-11T16:09:27 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=9570&l=cy 260311-11 11. Dadl ar Adroddiad Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig, 'Cywain y cynhaeaf: Cefnogi diwydiant prosesu bwyd Cymru' C 5143 5143 Carolyn Thomas AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5143 Thomas, Carolyn A wnewch chi dderbyn ymyriad arall ar hynny, gan fod gennyf gryn ddiddordeb yn hyn? Iawn. Dros y blynyddoedd, mae lefelau cynhyrchu silwair yn parhau i gynyddu, felly gall ffermwyr dyfu, wn i ddim, llawer o gnydau ar gyfer silwair mewn blwyddyn bellach, yn hytrach na chynhyrchu gwair fel yr arferent ei wneud, onid e? Ac mae hynny wedi cael effaith ar ddolydd blodeuog a bioamrywiaeth, mewn ffordd, felly mae hynny'n bryder. Rwy'n dod o'r ochr honno i bethau, os yw hynny'n ddefnyddiol.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758816 293 En 2026-03-11T16:09:52 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=9595&l=cy 260311-11 11. Dadl ar Adroddiad Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig, 'Cywain y cynhaeaf: Cefnogi diwydiant prosesu bwyd Cymru' C 8642 8642 Samuel Kurtz AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8642 Kurtz, Samuel Ac rwy'n deall hynny hefyd, ac mae llawer mwy o gwmpas yn y cynllun ffermio cynaliadwy newydd—ac rwy'n edrych ar Ysgrifennydd y Cabinet ar hyn—lle gellir rheoli'r rheini. Ond rydych chi'n gweld ffermydd nawr yn torri silwair bum, chwe gwaith, ond beth yw'r silwair hwnnw? Mae'n dal carbon. Mae wedi tynnu carbon o'r atmosffer ac wedi'i droi'n borthiant, sydd wedyn yn mynd i mewn i anifail, yr anifail hwnnw, ac yna mae'n ein bwydo ni. Mae'n gylchred gaeedig. Nid yw'n creu carbon newydd. Mae'n system garbon gaeedig, sy'n tynnu carbon allan o'r atmosffer. Ac os oes gennych bethau sy'n gwreiddio'n ddwfn fel meillion coch a glaswelltau eraill, gallwch storio'r carbon hwnnw yn y pridd drwy gau'r ddolen garbon honno. Dyna mae glaswellt yn dda iawn am ei wneud. Dyna pam fod glaswellt yn hollbwysig i'r panel atafaelu carbon a sefydlwyd gan Ysgrifennydd y Cabinet, i edrych ar hyn ar gyfer y cynllun ffermio cynaliadwy. Mae hwnnw'n opsiwn da iawn. Rwy’n mynd i barhau, gyda chaniatâd y Llywydd, i gloi fy sylwadau, gan fy fod fy amser ar ben gyda'r ymyriadau, ac rwy’n ddiolchgar amdano. Ond hoffwn ddweud ein bod mor dda am gynhyrchu bwyd yng Nghymru, ond heb fod cystal am ychwanegu gwerth at fwyd. Dyna ble mae'r cyfle i dyfu'r economi, fel y nododd Llyr yn gwbl gywir, a throi'r cynnyrch crai hwnnw'n nwydd gwerthadwy, ag iddo werth ychwanegol, wedi'i gadw yng Nghymru; mae gennym gyfle i wneud rhywbeth gwirioneddol anhygoel yn hynny o beth. Y pwynt olaf oedd cau'r bwlch yn y rheolau o ran defnyddio'r faner, lle gellir rhoi jac yr undeb ar fwyd sy'n cael ei becynnu a'i roi at ei gilydd yn y DU, hyd yn oed os yw'n gynnyrch o'r tu allan i'r DU. Mae angen cau'r bwlch hwnnw. Mae ymgyrch ar gau'r bwlch ar y gweill yn San Steffan o dan arweiniad Victoria Atkins a Robbie Moore. Ysgrifennydd y Cabinet, buaswn yn gwerthfawrogi eich safbwyntiau ar hynny. Diolch yn fawr, Lywydd.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758799 294 En 2026-03-11T16:10:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=9603&l=cy 260311-11 11. Dadl ar Adroddiad Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig, 'Cywain y cynhaeaf: Cefnogi diwydiant prosesu bwyd Cymru' C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758817 295 Cy 2026-03-11T16:11:31 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=9694&l=cy 260311-11 11. Dadl ar Adroddiad Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig, 'Cywain y cynhaeaf: Cefnogi diwydiant prosesu bwyd Cymru' C 1 1 Y Llywydd / The Llywydd Llywydd, Y Llywydd / The Yr Ysgrifennydd Cabinet nawr i gyfrannu. Huw Irranca-Davies.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758819 296 Cy 2026-03-11T16:11:35 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=9698&l=cy 260311-11 11. Dadl ar Adroddiad Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig, 'Cywain y cynhaeaf: Cefnogi diwydiant prosesu bwyd Cymru' C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Y Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig Irranca-Davies, Huw Diolch yn fawr iawn, Llywydd, a diolch yn fawr iawn hefyd i'r pwyllgor a'r Cadeirydd am wneud y gwaith pwysig ar yr ymchwiliad i brosesu bwyd, a diolch yn fawr iawn am y cyfle i ymateb.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758820 297 En 2026-03-11T16:11:48 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=9711&l=cy 260311-11 11. Dadl ar Adroddiad Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig, 'Cywain y cynhaeaf: Cefnogi diwydiant prosesu bwyd Cymru' C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Irranca-Davies, Huw Mae llawer yr ydym yn cytuno â'r pwyllgor yn ei gylch, fel y gwnaethom ei nodi yn ein hymateb hefyd. Yn gyntaf oll, mae prosesu bwyd yn hanfodol i economi Cymru. Mae'n un o sectorau sylfaen pwysicaf Cymru. Mae'n cefnogi busnesau ar draws y gadwyn gyflenwi, yn cyfrannu at ffyniant lleol a diogeledd bwyd. Rwy'n falch iawn o gyflawniadau'r sector. Yn 2023, fel y clywsom, roedd y gadwyn gyflenwi'n cyflogi bron i 0.25 miliwn o unigolion yng Nghymru—ym mhob un etholaeth, a dweud y gwir. Mae'n cyfrif am 17 y cant o gyfanswm gweithlu Cymru, a'r tu ôl i bob prif ffigur o'r fath, mae pobl a busnesau sy'n parhau i gyflawni dros Gymru. Felly, hoffwn gydnabod y cyfraniad hwnnw heddiw. Felly, mae ein dull gweithredu fel Llywodraeth Cymru’n parhau i fod yn glir. Mae'r system gydgysylltiedig a chyfan honno'n canolbwyntio ar gyflawni i gefnogi sector bwyd cynaliadwy, cystadleuol a gwydn. Felly, gadewch imi ymateb nawr i bob un o argymhellion y pwyllgor a rhai o'r pwyntiau a godwyd. Ac a gaf i ddweud, a chydnabod sylwadau caredig y Cadeirydd yno, lle rydym yn anghytuno â'r pwyllgor, rydym yn nodi hynny'n glir, ond rydym yn anghytuno gyda pharch, ac rydym wedi ceisio nodi'n glir hefyd lle rydym yn cefnogi hefyd. Felly, mae'r pwyllgor yn cynnig strategaeth fwyd drosfwaol. Nawr, edrychwch, gall hwnnw fod yn benderfyniad i Lywodraeth nesaf Cymru. Fodd bynnag, yr hyn sydd gennym yn barod yw dull cydgysylltiedig ar gyfer y system fwyd gyfan, ac mae llawer ohono, gyda llaw, yn adlewyrchu'r themâu a godwyd ym Mil gwreiddiol Peter Fox. Rydym wedi symud ymlaen, ac rydym wedi gwneud pethau ers hynny. Felly, mae'r weledigaeth ar gyfer y diwydiant bwyd a diod yn darparu gweledigaeth strategol ar gynaliadwyedd, cynhyrchiant, sgiliau, arloesedd, datblygu'r farchnad, a chaiff hyn oll ei ategu gan y cynllun ffermio cynaliadwy a'r strategaeth bwyd cymunedol. Mae'r darnau hyn yn dod at ei gilydd. Mae'r fforwm bwyd yn darparu'r cydgysylltiad a'r trosolwg ar draws adrannau'r Llywodraeth, ac mae 'Bwyd o Bwys: Cymru' yn dangos ein holl bolisïau sy'n gysylltiedig â bwyd wedi'u mapio yn eu herbyn, gan gynnwys Deddf llesiant cenedlaethau'r dyfodol. O'i chymryd gyda'i gilydd, nid dogfen strategol statig mo hon, ond fframwaith trawslywodraethol byw ar gyfer polisi bwyd yng Nghymru. Mae'n dwyn partneriaid o'r gadwyn gyflenwi gyfan ynghyd, ac mae wedi'i phrofi, gyda llaw, drwy ymadael â'r UE, drwy'r pandemig, drwy'r argyfwng costau byw, ac mae'n parhau i esblygu, gan gynnwys mewn perthynas â gwydnwch y system fwyd, a byddaf yn dod at hynny mewn eiliad, a diogeledd bwyd mewn argyfwng. Gyda llaw, Aelodau, bydd dogfen 'Bwyd o Bwys: Cymru' wedi'i diweddaru yn cael ei chyhoeddi yn nes ymlaen y mis hwn, fel rydym wedi'i gytuno o'r blaen yn y Senedd. Hoffwn gyfeirio at yr adroddiad gan Tim Lang sydd wedi'i grybwyll, ac mae'n arbennig o berthnasol o ran y gwrthdaro a welwn ar hyn o bryd. Mae Tim yn dadlau dros droi'r rheolaeth 'mewn union bryd' a ddatblygwyd gennym er pan oeddwn yn astudio am ddiploma cenedlaethol uwch yn ôl yn y 1980au yn 'Rhag ofn, beth os cawn y siociau hyn?' A chredaf fod hynny'n rhywbeth y bydd angen i ni a'r Llywodraeth nesaf droi ein sylw ato, wrth symud ymlaen. Pa mor barod ydym ni? Pa gamau sydd eu hangen arnom i fod yn barod am hynny? Mae Tim yn arwain y ffordd gyda'r syniadau hyn. Gyda llaw, rydym yn llwyr gydnabod pwysigrwydd cyflenwad sefydlog o dda byw ar gyfer prosesu cig coch a llaeth. Mae'n wir fod niferoedd gwartheg a defaid wedi gostwng dros ddau ddegawd, ond mae lefelau cynhyrchiant, yn ddiddorol, wedi aros yn gymharol sefydlog. Felly, mae Cymru mewn sefyllfa dda, fel y dywedwch, Sam, i gynhyrchu cig carbon isel o ansawdd uchel. Dyna ein nodwedd ddiffiniol. Mae'r cynllun ffermio cynaliadwy yn annog effeithlonrwydd a lleihau allyriadau, gan gynnwys camau gweithredu ar oedran anifeiliaid adeg eu lladd a chofrestru teirw eidion, gan gefnogi cynhyrchiant a chystadleurwydd. Nid ydym yn cefnogi dychwelyd i'r hen gynllun 'y pen', ond rydym yn cytuno ei bod yn hanfodol fod cig cynaliadwy o Gymru’n sail i'n capasiti prosesu domestig ac yn parhau i gael mynediad at farchnadoedd cryf, yng Nghymru a thu hwnt. Bydd cynyddu'r gwelededd mewn cadwyni cyflenwi domestig yn ategu llwyddiant y sector ers amser maith fel allforiwr pwysig. Dylem fod yn falch o hynny. Gyda llaw, rydym yn rhannu'r uchelgais i ehangu garddwriaeth, ond yr hyn na allwn ei wneud, fel rydym wedi'i ddweud yn ein hymateb, yw ymrwymo i darged i gynhyrchu 75 y cant o'r llysiau a fwyteir yng Nghymru, o ystyried ein realiti tymhorol a hinsoddol. Fodd bynnag, mae cynnydd yn cael ei wneud. Mae'r canllawiau cynllunio diweddaraf yn cefnogi twf busnes, ac mae cynlluniau cyfalaf Llywodraeth Cymru ar gyfer busnesau garddwriaeth newydd ac arallgyfeirio amaethyddol yn darparu buddsoddiad mewn seilwaith ac offer ar gyfer garddwriaeth. Mae Cyswllt Ffermio bellach yn darparu hyfforddiant, cyngor a dysgu gan gymheiriaid, gyda mwy o ymgysylltiad bob wythnos gan fentrau garddwriaethol. Ac mae caffael cyhoeddus, fel rydym wedi'i ddweud mor aml, hefyd yn chwarae rhan allweddol. Mae mentrau fel Llysiau o Gymru ar gyfer Ysgolion yn dangos sut y gall galw cydgysylltiedig ysgogi cadwyni cyflenwi lleol. Ond mae angen inni wneud mwy hefyd. [Torri ar draws.] Iawn, fe ildiaf.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758809 298 En 2026-03-11T16:15:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=9903&l=cy 260311-11 11. Dadl ar Adroddiad Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig, 'Cywain y cynhaeaf: Cefnogi diwydiant prosesu bwyd Cymru' C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758826 299 En 2026-03-11T16:16:50 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=10013&l=cy 260311-11 11. Dadl ar Adroddiad Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig, 'Cywain y cynhaeaf: Cefnogi diwydiant prosesu bwyd Cymru' C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758827 300 En 2026-03-11T16:16:52 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=10015&l=cy 260311-11 11. Dadl ar Adroddiad Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig, 'Cywain y cynhaeaf: Cefnogi diwydiant prosesu bwyd Cymru' C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758828 301 En 2026-03-11T16:16:53 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=10016&l=cy 260311-11 11. Dadl ar Adroddiad Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig, 'Cywain y cynhaeaf: Cefnogi diwydiant prosesu bwyd Cymru' C 241 241 Jenny Rathbone AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=241 Rathbone, Jenny Fe sonioch chi am realiti tymhorol a hinsoddol. Gyda thwnelau polythen, gallwch gynhyrchu llysiau 11 neu 12 mis y flwyddyn.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758829 302 En 2026-03-11T16:17:01 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=10024&l=cy 260311-11 11. Dadl ar Adroddiad Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig, 'Cywain y cynhaeaf: Cefnogi diwydiant prosesu bwyd Cymru' C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Irranca-Davies, Huw Wrth gwrs, ac mae angen inni adeiladu'r buddsoddiad yn y seilwaith a'r hyder a'r wybodaeth a'r ddealltwriaeth i wneud hynny, oherwydd rydych chi'n llygad eich lle, gallwn wneud hyn. Y cwestiwn yw annog pawb i ddweud, 'Gadewch inni wneud hyn', a chynyddu'r agwedd gwydnwch a diogeledd bwyd o gynhyrchu mwy yma. Rydym yn derbyn yr argymhelliad i nodi ein gwaith i gefnogi diwydiant prosesu bwyd môr Cymru. Mae hyn yn bwysig iawn. Drwy gynllun môr a physgodfeydd Cymru, rydym yn ariannu buddsoddiad ar draws y gadwyn gyflenwi bwyd môr, gan gynnwys uwchraddio cyfleusterau prosesu. Mae'r cynlluniau rheoli pysgodfeydd, sy'n gweithio'n dda iawn, o dan Ddeddf Pysgodfeydd 2020, yn helpu i reoli'r stoc yn gynaliadwy—rydym yn gwneud yn dda iawn yng Nghymru—ac i sicrhau gwydnwch hirdymor i'n proseswyr ac i gymunedau arfordirol. Rydym wedi comisiynu dadansoddiad o bysgodfeydd a phroseswyr Cymru i lywio ble dylai'r cymorth fynd yn y dyfodol. Rydym hefyd yn hyrwyddo bwyd môr Cymru o ffynonellau cynaliadwy mewn ysgolion a gwasanaethau cyhoeddus ehangach, er y gwn fod mwy gennym i'w wneud—dyna pam ein bod yn comisiynu hyn. Caiff ei gefnogi gan y rheoliadau a'r canllawiau bwyta'n iach mewn ysgolion sydd wedi'u diweddaru, ac sydd hefyd yn ceisio cael mwy o fwyd môr ar ein platiau. Mae Llywodraeth Cymru’n darparu cymorth busnes cynhwysfawr o dan frand Bwyd a Diod Cymru—pwysig iawn. Mae brand Cymru yn gwerthu ein bwyd, yn ddomestig ac yn rhyngwladol. Mae fy amser ar ben, ond mae hyn yn canolbwyntio ar dwf cynaliadwy, arloesedd, sgiliau, datblygu'r farchnad, a gwydnwch. O ran yr her ynghylch y ffordd y darparwn y cymorth, mae ein canolfannau bwyd cenedlaethol, ein rhaglenni clwstwr, yn darparu'r arbenigedd technegol ar ailfformiwleiddio cynhyrchion, achredu, gwella prosesau, grantiau cyfalaf, gan gynnwys y cynllun sbarduno busnesau bwyd, cymorth i uwchraddio cyfleusterau, a chynyddu capasiti. Mae Sgiliau Bwyd a Diod Cymru yn cefnogi datblygiadau'r gweithlu drwy ddiagnosteg a hyfforddiant. Rhaid imi ddweud bod gwledydd eraill yn genfigennus o'r hyn a wnawn gyda hyn, gan dargedu'r buddsoddiad cywir yn glyfar iawn. Gyda'i gilydd, mae'r mesurau hyn yn cryfhau ein gallu domestig, ac yn cefnogi'r canol coll a nodwyd yn yr adroddiad. Ers cyhoeddi'r weledigaeth ar gyfer y diwydiant bwyd a diod yn 2021, mae'r sector wedi wynebu siociau digynsail, ac mae cynnig Bwyd a Diod Cymru wedi cefnogi gwydnwch ar draws y gadwyn gyflenwi. Ni ellir mynd i'r afael â rhai rhwystrau i dwf, gan gynnwys capasiti seilwaith a chynllunio, drwy gyllid cyfalaf yn unig. Lywydd, rydych chi'n gofyn imi ddirwyn i ben. Rwy'n fwy na pharod i wneud hynny. Roeddwn yn mynd i sôn am bethau fel y cynnig yr ydym yn ei wneud drwy'r prydau ysgol am ddim a sut y mae hynny'n cefnogi cadwyni cyflenwi lleol. Roeddwn yn mynd i sôn am y strategaeth bwyd cymunedol a'r cynllun peilot lleihau carbon sy'n gweithio gyda chyflenwyr, ond ni allaf fanylu ar hynny.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758832 303 Cy 2026-03-11T16:19:36 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=10179&l=cy 260311-11 11. Dadl ar Adroddiad Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig, 'Cywain y cynhaeaf: Cefnogi diwydiant prosesu bwyd Cymru' C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Irranca-Davies, Huw Felly, gaf i ddweud bod adroddiad y pwyllgor yn dangos cyfleoedd a heriau hefyd? Mae Llywodraeth Cymru yn parhau i fod wedi ymrwymo i ddiwydiant prosesu bwyd sy'n ffynnu, yn gynaliadwy, ac yn wydn, gan gefnogi busnesau, cynorthwyo cymunedau, a darparu ar gyfer Cymru, heddiw ac i genedlaethau'r dyfodol. Diolch yn fawr iawn.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758776 304 Cy 2026-03-11T16:20:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=10203&l=cy 260311-11 11. Dadl ar Adroddiad Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig, 'Cywain y cynhaeaf: Cefnogi diwydiant prosesu bwyd Cymru' C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758844 305 Cy 2026-03-11T16:24:27 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=10470&l=cy 260311-11 11. Dadl ar Adroddiad Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig, 'Cywain y cynhaeaf: Cefnogi diwydiant prosesu bwyd Cymru' C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758823 306 Cy 2026-03-11T16:20:02 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=10205&l=cy 260311-11 11. Dadl ar Adroddiad Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig, 'Cywain y cynhaeaf: Cefnogi diwydiant prosesu bwyd Cymru' C 1 1 Y Llywydd / The Llywydd Llywydd, Y Llywydd / The Cadeirydd y pwyllgor nawr i ymateb. Andrew R.T. Davies.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758824 307 En 2026-03-11T16:20:05 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=10208&l=cy 260311-11 11. Dadl ar Adroddiad Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig, 'Cywain y cynhaeaf: Cefnogi diwydiant prosesu bwyd Cymru' C 143 143 Andrew R.T. Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=143 Davies, Andrew R.T. Diolch, Lywydd. A gaf i ddiolch i bawb a gymerodd ran yn y ddadl y prynhawn yma ac yn benodol i Ysgrifennydd y Cabinet? Rwy'n credu bod pawb yn frwdfrydig ynglŷn â’r hyn a wnawn yma yng Nghymru o ran ychwanegu gwerth at y bwyd, ond mae cymaint yn fwy y gallem ei wneud a sicrhau'r gwerth hwnnw yma yng Nghymru. Mae Ysgrifennydd y Cabinet, er tegwch iddo, a minnau yn fy sylwadau agoriadol, wedi tynnu sylw at faint y gwaith yr ydym yn sôn amdano. Nid ydym yn sôn am ddiwydiant bach, rydym yn sôn am dros 200,000 o swyddi yn y sector prosesu bwyd ac oddeutu £7.2 biliwn o werth ar hyn o bryd. Mae hwn yn gyfle enfawr i Gymru. Rwy'n gobeithio y bydd pwy bynnag sy'n eistedd ar y fainc honno ar ôl mis Mai yn croesawu'r adroddiad hwn ac yn croesawu'r argymhellion hyn. Roedd mor dda clywed Peter, a oedd yn Aelod newydd yma yn 2021, a thynnwyd ei enw o'r balot ar gyfer y Bil meinciau cefn, a dewisodd y sector bwyd fel thema ar gyfer y Bil hwnnw. Mae'n drueni mawr nad aeth y Llywodraeth i'r afael â'r Bil a'i gyflwyno fel pecyn sylweddol i wella'r cynnig y gallem ei wneud i adeiladu mwy mewn caffael cyhoeddus, i ddiogelu dilysrwydd cynnyrch Cymru, ac i annog caffael cyhoeddus yn arbennig i sicrhau ein bod yn cael y bwyd iach hwnnw drwy'r gadwyn fwyd sydd â'r manteision iechyd y soniodd Peter amdanynt. Cyfeiriodd Llyr at gaffael cyhoeddus hefyd, a phwysigrwydd caffael cyhoeddus, ond yr un peth a gawsom yn ôl oedd rhywfaint o wrthwynebiad gan broseswyr, a ddywedodd nad oedd diddordeb mawr ganddynt mewn gwirionedd mewn caffael cyhoeddus gan ei bod yn eithaf anodd cael mynediad a llywio'u ffordd drwy'r rowndiau, ac yn y pen draw, yn aml iawn, y cynnyrch gwerth is a oedd yn mynd i mewn i'r sector caffael cyhoeddus hwnnw. Roedd ffederasiwn cig Prydain, rwy'n credu, yn tynnu sylw at sut y maent yn tueddu i edrych mwy ar y—. Roeddwn yn mynd i ddweud y pen drytach, ond y pen gwerth ychwanegol sy'n cael y toriadau gorau, os mynnwch. Felly, mae datgysylltiad rhwng yr hyn yr hoffem ei weld o ran mwy o hybu caffael cyhoeddus, ond yn y pen draw, efallai fod prinder o broseswyr sydd eisiau gwneud hynny. Roedd yn dda clywed gan Jenny, sydd bob amser yn eiriolwr cryf dros y sector llysiau yma yng Nghymru, ac mae cyfle gwych i gynhyrchu mwy o lysiau yng Nghymru. Gallaf gofio'r dyddiau pan fyddech yn mynd i lawr i Laneirwg, er enghraifft, ac roedd llawer iawn o dir gradd A yn cael ei ddefnyddio i gynhyrchu llysiau. Ond o'r 1980au i'r 1990au, symudodd llawer iawn o'r gwaith cynhyrchu hwnnw i'r Iseldiroedd gan y gallent ei wneud gymaint yn rhatach o dan wydr oherwydd yr amrywiol gymorthdaliadau a chefnogaeth a gâi ei roi i'r sector ar y pryd. Ac felly, mae cyfle yno. Yr un peth y buaswn yn feirniadol ohono yn ymateb Ysgrifennydd y Cabinet oedd fy mod wedi cynnig her iddo—. Beirniadodd ein targed o 75 y cant, ond ni roddodd ateb. Sylwais fod ganddo lawer iawn, llwythi, o nodiadau ysgrifenedig. Ni nododd beth, yn ei farn ef, fyddai'n darged y gellid ei reoli a'i gyflawni ac y gallai Llywodraeth ei fabwysiadu. Hoffwn ddiolch i Sam Kurtz am ei eiriau caredig, yn enwedig ynglŷn â dod â'r adroddiad hwn i'r pwyllgor a datblygu strategaethau y gallwn eu hystyried, gobeithio. Wrth gwrs, tynnodd Sam sylw at bwysigrwydd y buddsoddiad y mae Llywodraeth Cymru wedi'i wneud hyd yn hyn, ac yn enwedig yr hufenfa yn sir Benfro, er enghraifft, ond eto, rydych chi'n dal i deithio ar yr M4 ac rydych chi'n gweld llawer iawn o laeth yn teithio ar hyd yr M4. Os edrychwch ar unrhyw un o'r tanceri sy'n teithio i fyny yno, mae at ddefnydd 'cynnyrch bwyd yn unig', ac mae pob un o'r tanceri hynny'n mynd i broseswyr yn Lloegr i gael eu prosesu, ac yn aml iawn yn dod yn ôl i Gymru ar ffurf carton. Felly, mae cyfle enfawr yma, ac rwy'n gobeithio y bydd y Llywodraeth nesaf yn ystyried yr adroddiad hwn ac yn datblygu strategaeth yn unol â hynny yn y pen draw. O'm safbwynt i, hoffwn bwysleisio pwysigrwydd dogfen 'Food Harvest 2020' a gyhoeddwyd gan Lywodraeth Iwerddon, a oedd yn rhoi sylw i'r cynnyrch cynradd gan y ffermwyr, y proseswyr a'r manwerthwyr mewn un ddogfen, gan mai'r dull cydgysylltiedig hwnnw sydd ei angen arnom i sicrhau bod y sector cyfan yn darparu ar gyfer y defnyddiwr, a fydd yn prynu'r cynnyrch yn y pen draw. Os oes un ddolen ar goll yn y gadwyn honno, mae'r farchnad ryngwladol yn cymryd ei lle, ac mae hynny'n rhywbeth nad ydym am ei weld yn digwydd. Rydym am weld mwy o fwyd yn cael ei dyfu a'i gynhyrchu yma yng Nghymru, ei brosesu yma yng Nghymru, a gwerth yn cael ei ychwanegu. Rwy'n cymeradwyo'r adroddiad hwn i'r Senedd, ac yn gobeithio y bydd pobl yn ei ystyried yn lasbrint ar gyfer bwrw ymlaen â mwy o brosesu yma yng Nghymru.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758833 308 Cy 2026-03-11T16:24:14 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=10457&l=cy 260311-11 11. Dadl ar Adroddiad Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig, 'Cywain y cynhaeaf: Cefnogi diwydiant prosesu bwyd Cymru' C 1 1 Y Llywydd / The Llywydd Llywydd, Y Llywydd / The Y cwestiwn yw: a ddylid nodi adroddiad y pwyllgor? A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? Nac oes. Felly, mae'r adroddiad wedi cael ei nodi.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758839 309 Cy 260311-11 11. Dadl ar Adroddiad Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig, 'Cywain y cynhaeaf: Cefnogi diwydiant prosesu bwyd Cymru' I Derbyniwyd y cynnig yn unol â Rheol Sefydlog 12.36.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758840 310 En 2026-03-11T16:24:23 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=10466&l=cy 260311-12 12. Dadl ar Adroddiad Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig, 'Cronfa Twf Lleol' C 1 1 Y Llywydd / The Llywydd Llywydd, Y Llywydd / The Mae'n bryd i'r ail fws ddod heibio nawr.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758843 311 Cy 2026-03-11T16:24:26 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=10469&l=cy 260311-12 12. Dadl ar Adroddiad Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig, 'Cronfa Twf Lleol' C 1 1 Y Llywydd / The Llywydd Llywydd, Y Llywydd / The Dadl ar adroddiad Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig eto, 'Cronfa Twf Lleol'. Y Cadeirydd fydd yn cyflwyno. Andrew R.T. Davies.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758845 312 Cy 260311-12 12. Dadl ar Adroddiad Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig, 'Cronfa Twf Lleol' I Cynnig NDM9201 Andrew Davies Cynnig bod y Senedd: Yn nodi adroddiad Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig ar y Gronfa Twf Lleol, a osodwyd yn y Swyddfa Gyflwyno ar 23 Chwefror 2026.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758846 313 Cy 260311-12 12. Dadl ar Adroddiad Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig, 'Cronfa Twf Lleol' I Cynigiwyd y cynnig.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758847 314 En 2026-03-11T16:24:35 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=10478&l=cy 260311-12 12. Dadl ar Adroddiad Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig, 'Cronfa Twf Lleol' C 143 143 Andrew R.T. Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=143 Davies, Andrew R.T. Gobeithio nad bws plygu mohono, ond bws syth. Diolch, Lywydd. Mae'n bleser mawr cael cynnig yr adroddiad hwn yn fy enw i ar y papur trefn heddiw. Mae hon yn ddadl bwyllgor anarferol. Fel arfer, byddem wedi ceisio cynnal y ddadl ar yr adroddiad ar ôl i Lywodraeth Cymru ymateb. Fodd bynnag, gyda diddymu'r Senedd yn prysur agosáu ac o ystyried yr amserlenni cymharol dynn y mae'r gronfa wedi'i datblygu ynddynt, nid oedd amser i gynnal y ddadl hon yn dilyn ymateb Llywodraeth Cymru. Felly, edrychaf ymlaen yn fawr at glywed ymateb Ysgrifennydd y Cabinet i'n hadroddiad. Pan oeddem yn casglu tystiolaeth ar gyfer yr ymchwiliad hwn, dywedodd yr Athro Kevin Morgan wrthym fod Cymru ar fin dathlu carreg filltir annymunol: 100 mlynedd o ddirywiad economaidd cymharol. Cyfeiriodd yr athro at hyn fel pen-blwydd uffernol. Mae'n syniad annifyr. Y dirywiad economaidd hwn sydd wrth wraidd cynifer o'r heriau a wynebwn. Lywydd, gwn fod Ysgrifennydd y Cabinet yn cytuno â mi mai swyddi o ansawdd da yw'r ffordd orau o leddfu tlodi. Fel y gwyddom, mae tlodi'n arwain at iechyd gwael a disgwyliad oes is, a llawer o broblemau eraill yn ein cymdeithas. Mae pen-blwydd uffernol yn tanlinellu tanberfformiad Llywodraeth Cymru yn y sector hwn o'r economi, a'r effaith negyddol nid yn unig ar ein pocedi ond hefyd ar agweddau eraill ar fywydau pobl ledled Cymru. Wrth gwrs, nid yw'r gronfa twf lleol yn mynd i achub ein heconomi ar ei phen ei hun, yn enwedig gan ei bod gymaint yn llai na'r cronfeydd y mae wedi cymryd eu lle, ond dyma'r hyn sydd ei angen arnom fel y dulliau gweithredu allweddol i gynyddu twf economaidd a chynhyrchiant a mynd i'r afael ag anghydraddoldebau economaidd, yn enwedig yn ein cymunedau mwyaf difreintiedig. Fodd bynnag, mae gennym bryderon difrifol ynghylch strwythurau'r gronfa a'r cynllun ar gyfer cyflawni. Mae'r adroddiad hwn yn gwneud saith argymhelliad, a fydd, os cânt eu gweithredu, yn helpu i unioni'r problemau hynny ac yn cefnogi'r gronfa i chwarae ei rôl allweddol yn cefnogi'r economi a datblygiad cymdeithasol yn rhai o'n cymunedau mwyaf agored i niwed. Mae'n bwysig ein bod yn cael y gwerth gorau o unrhyw fuddsoddiad cyhoeddus. Fodd bynnag, mae'r dull hwn o weithredu'n aml yn arwain at ganolbwyntio buddsoddiad economaidd ar ardaloedd lle mae'r economi eisoes yn gwneud yn dda. Ddirprwy Lywydd, mae'r pwyllgor yn credu bod yn rhaid targedu'r gronfa twf lleol at yr ardaloedd sydd ei hangen fwyaf i ddatblygu'r economïau a'r cymunedau hynny. Roeddwn yn falch o weld a chlywed bod Ysgrifennydd y Cabinet yn bwriadu i fynegai amddifadedd lluosog Cymru a natur wledig ardaloedd fod yn ystyriaethau yn y fformiwla ar gyfer dyrannu'r arian hwn i'r rhanbarthau. Edrychaf ymlaen at glywed sut y bydd hi'n sicrhau bod y pedwar rhanbarth yn gwario eu dyraniadau lle mae angen yr arian fwyaf. Gan symud ymlaen at ddarpariaeth y gronfa, rydym yn bryderus iawn ynghylch gallu'r cydbwyllgorau corfforedig i gyflawni elfen ranbarthol y gronfa. Y llynedd, fe wnaethom brawf iechyd ar y pedair bargen ddinesig a thwf ranbarthol, prosiect datblygu economaidd arall a reolir ar y cyd gan Lywodraeth Cymru a Llywodraeth y DU. Ceir pedair o'r bargeinion hyn i gyd-fynd â'r cydbwyllgorau corfforedig. Gwelsom anghydraddoldebau ac annigonolrwydd difrifol o ran y modd y câi'r bargeinion hyn eu cyflawni. Er inni ganfod bod bargen bae Abertawe yn gweithio, roedd cwestiynau difrifol i'w gofyn ynghylch cyflawniad bargen Caerdydd, a bargen gogledd Cymru yn enwedig. Er nad wyf am baentio'r holl gydbwyllgorau corfforedig gyda'r un brwsh, mae'n hanfodol nad yw'r gronfa twf lleol yn wynebu'r un dynged a pherfformiad gwaeth y bargeinion twf. Lywydd, mae yna rai meysydd yr ydym yn rhagweld bod gan Lywodraeth Cymru lai o reolaeth drostynt ond yr ydym yn poeni amdanynt. Rydym yn pryderu am rôl Llywodraeth y DU yn y rhan o'r gronfa sy'n ymwneud â datblygu economaidd, mater sydd wedi'i ddatganoli i Lywodraeth Cymru. Hoffwn weld y ddwy Lywodraeth yn gweithio gyda'i gilydd dros Gymru a'r berthynas yn dwyn ffrwyth. Fodd bynnag, mae'r pwyllgor yn credu y dylai Llywodraeth Cymru fod yn atebol yn bennaf i'r Siambr hon, nid i Lywodraeth y DU. Rydym yn disgwyl i'r memorandwm cyd-ddealltwriaeth sy'n cael ei ddatblygu ar hyn o bryd gan y ddwy Lywodraeth adlewyrchu hyn. Rydym hefyd yn bryderus iawn am y rhaniad cyfalaf-refeniw. Clywsom ei bod yn anodd cyflawni prosiectau cyfalaf o ansawdd da o fewn amserlen o dair blynedd. Clywsom hefyd y bydd y newid i gronfa gyfalaf yn bennaf yn peryglu llawer o swyddi crefftus a ariennir ar hyn o bryd drwy'r gronfa ffyniant gyffredin, ac rydym yn pryderu am golli arbenigedd yn sgil colli'r swyddi hyn. Yr wythnos diwethaf, roedd rhagolwg y gwanwyn yn cynnwys mwy o gyllid refeniw i Lywodraeth nesaf Cymru ei wario. Mae'r Gynghrair Cymunedau Diwydiannol wedi awgrymu y dylid ei ddefnyddio i ychwanegu at ochr refeniw'r gronfa twf lleol. Er y bydd amrywiaeth o alwadau am y cyllid hwn, yn naturiol, hoffwn wybod a gafwyd unrhyw drafodaeth gyda'r Cabinet ynghylch defnyddio peth o'r arian i'r perwyl hwn. Er ein bod yn deall nad Llywodraeth Cymru sy'n gwneud y penderfyniadau terfynol ynghylch rôl Llywodraeth y DU a'r rhaniad cyfalaf-refeniw, rhaid i Weinidogion Cymru wthio Llywodraeth y DU yn galetach ar y ddau fater. Diolch, Lywydd. Edrychaf ymlaen at glywed cyfraniadau'r Aelodau y prynhawn yma, ac edrychaf ymlaen yn arbennig at glywed ymateb Ysgrifennydd y Cabinet i'r adroddiad hwn.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758812 315 En 2026-03-11T16:25:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=10503&l=cy 260311-12 12. Dadl ar Adroddiad Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig, 'Cronfa Twf Lleol' C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758818 316 En 2026-03-11T16:29:30 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=10773&l=cy 260311-12 12. Dadl ar Adroddiad Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig, 'Cronfa Twf Lleol' C 8634 8634 Luke Fletcher AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8634 Fletcher, Luke Wrth gwrs, fel rydym yn ei wneud bob amser, hoffwn ddiolch i'r Cadeirydd am ei waith yn cadeirio'r cyfarfodydd hynny, i fy nghyd-aelodau o'r pwyllgor a'r rhai a roddodd dystiolaeth, ac wrth gwrs, i'r clercod am ddod â hyn oll ynghyd. Credaf mai'r peth cyntaf i'w ddweud yw bod y dystiolaeth a gafodd y pwyllgor yn yr ymchwiliad yn feirniadol iawn o'r gronfa twf lleol ei hun a'r paramedrau ar gyfer ei chyflwyno, ac roedd y feirniadaeth honno'n gwbl deg. Dywedodd llawer o gyfranwyr wrthym nad oes llawer o debygrwydd rhwng y rhaglen a welwn nawr a'r uchelgeisiau a drafodwyd yn wreiddiol, a bod y rhaglen hon wedi'i sefydlu i fethu. Credaf ei bod yn anodd anghytuno â'r casgliad hwnnw pan ystyriwch yr amserlen ar gyfer cyflwyno, sy'n chwerthinllyd a dweud y gwir, o ystyried amcanion y gronfa hon. Nawr, afraid dweud—a chyfeiriodd y Cadeirydd at hyn yn ei gyfraniad—mai'r mater a ddominyddodd drafodaethau'r pwyllgor oedd y rhaniad cyfalaf-refeniw arfaethedig. Clywodd y pwyllgor rybuddion cryf fod gwrthdroi'r cydbwysedd hwnnw'n creu perygl o danseilio'r capasiti cyflawni sydd wedi'i ailadeiladu'n araf dros y blynyddoedd diwethaf. Ar ôl mwy na degawd o gyni, roedd capasiti datblygu economaidd llawer o awdurdodau lleol a sefydliadau partner eisoes wedi lleihau'n sylweddol. Caniataodd y gronfa ffyniant gyffredin i rywfaint o'r capasiti hwnnw ddychwelyd, gan fod cyllid refeniw wedi galluogi sefydliadau, wedyn, i recriwtio pobl â'r sgiliau sydd eu hangen i lunio a chyflwyno'r rhaglenni hynny. Y pryder nawr yw bod y symudiad sydyn tuag at gyfalaf eisoes yn achosi diswyddiadau, ac ynghyd â'r swyddi eu hunain, y bydd y profiad, rhwydweithiau a chof sefydliadol hefyd yn diflannu. Mae colli'r capasiti hwnnw'n peri pryder arbennig gan fod pob rhaglen ddatblygu economaidd, ni waeth sut y cânt eu cynllunio'n genedlaethol, yn cael eu cyflwyno'n lleol yn y pen draw. Y bobl sy'n deall eu cymunedau, eu heconomïau lleol a'r rhwystrau y mae busnesau a gweithwyr yn eu hwynebu yw'r bobl sy'n gyfrifol am wneud i'r rhaglenni hyn weithredu'n ymarferol. Heb yr arbenigedd lleol hwnnw, bydd hyd yn oed rhaglenni sydd wedi'u hariannu'n dda yn ei chael hi'n anodd cyflawni canlyniadau ystyrlon. Felly, pwysleisiodd y pwyllgor fod yn rhaid i gadw'r sgiliau hynny a'r wybodaeth honno fod yn flaenoriaeth ganolog wrth i raglen newydd gael ei gweithredu. Mae argymhelliad 3 yn arbennig o bwysig yma, ac mae’n rhaid i'r Llywodraeth ei gyflawni. Nid yw rhaglenni ariannu'n cyflawni canlyniadau ar eu pen eu hunain—pobl sy'n eu cyflawni. Y gwir amdani yw na allwn fforddio colli'r wybodaeth, y sgiliau a'r capasiti sefydliadol sydd eu hangen i gyflawni enillion ar lawr gwlad. Roedd amheuaeth sylweddol hefyd a allech chi gael prosiectau cyfalaf gwirioneddol drawsnewidiol ac a ellid eu cyflawni o fewn yr amserlen o dair blynedd a gynigir ar hyn o bryd yn y rhaglen, ac wrth gwrs, unwaith eto, cyfeiriodd y Cadeirydd at hynny yn ei sylwadau agoriadol. Mae cynlluniau cyfalaf mawr—ac nid wyf yn credu bod angen imi ddweud wrth bobl yn y Siambr hon—angen amser ar gyfer cynllunio, maent angen amser ar gyfer llunio, ymgynghori, caffael ac adeiladu. Mae dadl glir i'w chael, gyda llaw, ynghylch y broses honno ei hun, ond mae ceisio cywasgu'r prosesau hynny i gyfnod mor fyr yn creu risg sylweddol y bydd y rhaglen, wedyn, naill ai'n tangyflawni neu'n mynd yn brosiectau llai sy'n haws eu cwblhau'n gyflym ond sy'n llai trawsnewidiol yn y tymor hir. Mae'r pryder hwnnw wedyn yn cael ei waethygu gan y ffaith bod trefniadau ariannu cyfatebol mewn mannau eraill yn y DU yn gweithredu dros orwelion cyfalaf hwy. Yn Lloegr, mae awdurdodau cyfun yn gweithio gydag amserlen o bedair blynedd. Gyda llaw, ni chafwyd unrhyw esboniad pam y cynigiwyd hynny i Loegr a pham fod anghysondeb rhwng Cymru a Lloegr. Rwy'n credu bod angen inni gael yr eglurder hwnnw cyn gynted â phosib. Rwyf am gloi drwy ddweud, yn y pen draw, mai'r cwestiwn canolog sy'n cael ei godi yma yw a yw'r gronfa twf lleol fel y'i cynlluniwyd ar hyn o bryd yn gallu cyflawni'r math o newid economaidd sydd ei angen ar gymunedau ledled Cymru. Nawr, ni chredaf fod unrhyw un yn disgwyl i un gronfa wneud unrhyw beth ar ei phen ei hun, ond mae'r hyn a welwn yma yn symptomatig o'r math o feddwl tymor byr sydd wedi nodweddu datblygu economaidd rhanbarthol yng Nghymru. A dweud y gwir, mae meddwl o'r fath wedi bod yn bla arnom, ac nid yw'n dod yn agos at fynd i'r afael â maint yr heriau sy'n ein hwynebu. Rwy'n credu mai'r her i'r Llywodraeth hon yng Nghymru a'r Llywodraeth nesaf yng Nghymru yw dangos sut y caiff y pryderon mawr eu datrys, sut y caiff y gronfa ei hintegreiddio ag ymdrechion datblygu economaidd ehangach a sut y bydd y capasiti sydd ei angen i'w chyflwyno'n cael ei ddiogelu. Felly, byddai rhywfaint o eglurder gan Ysgrifennydd y Cabinet ar rai o'r pwyntiau hyn yn ei hymateb i'w croesawu'n fawr.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758822 317 En 2026-03-11T16:30:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=10803&l=cy 260311-12 12. Dadl ar Adroddiad Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig, 'Cronfa Twf Lleol' C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758825 318 En 2026-03-11T16:34:10 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=11053&l=cy 260311-12 12. Dadl ar Adroddiad Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig, 'Cronfa Twf Lleol' C 241 241 Jenny Rathbone AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=241 Rathbone, Jenny Rwy'n credu mai un o'r pryderon mwyaf sydd gennyf ar hyn yw diffyg unrhyw bolisi gan Lywodraeth y DU i dargedu arian at yr ardaloedd sydd â'r cyfle lleiaf i ddenu arian cyfalaf o'r sector preifat heb y cymhelliant hwnnw. Roeddem yn ddiolchgar iawn i Gynghrair y Cymunedau Diwydiannol am dynnu sylw at hyn, ac rwy'n credu bod hynny'n rhywbeth sy'n ddiffygiol iawn. Mae'n ddigon hawdd cyflawni twf mewn ardaloedd sydd eisoes yn ffynnu, fel Caerdydd neu Gasnewydd, oherwydd mae llwyddiant yn adeiladu llwyddiant, ond un o'r pethau yr edrychem arnynt pan oeddem yn trafod y rhaglenni twf yng nghronfa gyfalaf Caerdydd a'r cronfeydd twf eraill oedd y diffyg sylw i godi'r cymunedau tlotaf yng Nghymru, ac nid yw'n ymddangos bod unrhyw strategaeth ar gyfer hynny. Er enghraifft, mae'r cyllid Balchder Bro, a gafodd ei dorri o'r arian a oedd ar ôl o'r gronfa twf lleol, yn mynd i gael ei ddyfarnu i un ardal mewn awdurdod lleol yn unig, ac mae'n golygu bod yr holl ardaloedd eraill yn mynd hebddo. Ni chânt unrhyw beth o ganlyniad i hyn. Ac mae'n teimlo fel ffordd greulon iawn o wneud pethau ac nid y dull cydweithredol y credaf ein bod bob amser wedi'i fabwysiadu yng Nghymru. Oherwydd ei fod mor drwm ar gyfalaf, rwy'n credu mai un o'r pethau y gallwn ei wneud yw gwella ein gwydnwch ynni gyda phethau fel rhwydweithiau gwres, am fod yn rhaid gwario cymaint o'r arian ar gyfalaf. Mae'n amlwg fod gennym lawer o waith i'w wneud o hyd. Mae gennym lawer o ynni adnewyddadwy wedi'i gynhyrchu, ond rydym yn anfon y cyfan yn ôl i'r grid ac yna mae'n rhaid inni dalu amdano yn ôl pris cyfanwerthol nwy. Ac nid yw hynny'n ymddangos i mi'n ffordd wydn, gynaliadwy o wneud pethau. Rhaid inni ddal y gwres yr ydym eisoes yn ei gynhyrchu, fel gyda'r gwaith ailbrosesu dur i lawr y ffordd, a'i roi'n ôl i'r gymuned i'w ddefnyddio gan y gymuned. Mae hynny'n golygu y bydd angen llawer mwy o gyfleusterau sy'n eiddo i'r gymuned a fydd yn amlwg yn cael eu targedu at y cymunedau hynny. Ond cawn ganiatâd i wneud hynny o dan y rheoliadau presennol, a gallai hynny fod yn un ffordd o wneud y cymunedau hynny'n fwy gwydn. Oherwydd ar hyn o bryd, fe wyddom fod llawer gormod o bobl yn dioddef i geisio cadw eu hunain yn gynnes yn ystod misoedd y gaeaf, a phwy a ŵyr beth sy'n mynd i ddigwydd y gaeaf nesaf. Rwy'n siŵr ein bod i gyd yn poeni am hynny. Felly, rwy'n credu bod cyfleoedd yma bob amser ac mae angen inni fanteisio arnynt, ond yn y pen draw, rhaid inni gofio mai hanner yr hyn yr arferem ei gael o'r gronfa ffyniant gyffredin yw hyn, ac felly mae angen inni fod yn ymwybodol iawn ein bod yn ei wario'n ddoeth. Rhaid i mi ddweud—rwy'n mynd i ddweud unwaith eto—y gallwch wario symiau bach iawn o arian yn gosteffeithiol iawn. Felly, dim ond £70,000 o'r gronfa ffyniant gyffredin a neilltuwyd ym Mlaenau Gwent i raglen bwydo ar y fron, a sicrhaodd fod dwy ran o dair o'r holl famau'n bwydo ar y fron o fewn cyfnod byr iawn. Nid yw £70,000 yn ddim byd o ran gwariant cyhoeddus; mae'n swm enfawr o ran aelwydydd unigol. Ond dyna'r math o feddwl strategol y bydd ei angen arnom, gan fod gennym lai o arian bellach, i geisio targedu ein cymunedau mwyaf difreintiedig i sicrhau eu bod nid yn unig yn gorfod dod i mewn i Gaerdydd a Chasnewydd i gael gwaith os ydynt yn ne-ddwyrain Cymru, ond ein bod ni'n lledaenu'r cyfoeth ar draws ein holl gymunedau.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758821 319 En 2026-03-11T16:35:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=11103&l=cy 260311-12 12. Dadl ar Adroddiad Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig, 'Cronfa Twf Lleol' C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758834 320 En 2026-03-11T16:38:30 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=11313&l=cy 260311-12 12. Dadl ar Adroddiad Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig, 'Cronfa Twf Lleol' C 5143 5143 Carolyn Thomas AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5143 Thomas, Carolyn A ydych chi'n cytuno bod gennym y math hwnnw o gyllid yn arfer bod o dan y cronfeydd Ewropeaidd—

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758835 321 En 2026-03-11T16:38:34 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=11317&l=cy 260311-12 12. Dadl ar Adroddiad Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig, 'Cronfa Twf Lleol' C 241 241 Jenny Rathbone AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=241 Rathbone, Jenny Oedd, ac roedd gennym—

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758836 322 En 2026-03-11T16:38:35 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=11318&l=cy 260311-12 12. Dadl ar Adroddiad Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig, 'Cronfa Twf Lleol' C 5143 5143 Carolyn Thomas AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5143 Thomas, Carolyn [Anghlywadwy.]—cymunedau?

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758838 323 En 2026-03-11T16:38:36 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=11319&l=cy 260311-12 12. Dadl ar Adroddiad Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig, 'Cronfa Twf Lleol' C 241 241 Jenny Rathbone AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=241 Rathbone, Jenny Oedd. Ac roedd gennym y cyllid ardaloedd a gynorthwyir. Ac rwy'n credu bod angen i Lywodraeth y DU—ac o bosib Llywodraeth Cymru os oes ganddi'r capasiti—ddechrau ailfeddwl sut y gwnawn ledaenu ffyniant ein gwlad ar draws ein holl gymunedau.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758842 324 En 2026-03-11T16:38:55 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=11338&l=cy 260311-12 12. Dadl ar Adroddiad Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig, 'Cronfa Twf Lleol' C 8642 8642 Samuel Kurtz AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8642 Kurtz, Samuel Hoffwn gofnodi fy niolch—fel y gwnaeth Luke Fletcher, fel aelod arall o'r pwyllgor—i'r Cadeirydd, y tîm clercio a phawb a roddodd dystiolaeth. Ac rwy'n meddwl, i gloi, a dyfynnaf o'r adroddiad yma, Lywydd: 'Rydym yn siomedig gyda’r gostyngiad mawr yn y cyllid y bydd Cymru yn ei gael drwy’r Gronfa Twf Lleol o’i gymharu â’r cynlluniau datblygu economaidd blaenorol gan fod hyn yn golygu y bydd llai o arian i gefnogi a buddsoddi yn ein cymunedau sydd fwyaf agored i niwed.' Ac rwy'n credu bod hynny'n dweud y cyfan mewn gwirionedd ynglŷn â'r sefyllfa rydym ynddi gyda'r gronfa twf lleol. Ac rwy'n credu bod Luke yn hollol gywir, roedd y dystiolaeth a gawsom fel pwyllgor yn hynod feirniadol o'r cynllun hwn. Mae fel pe na bai unrhyw beth wedi'i ddysgu drwy gyllid y gronfa ffyniant gyffredin, a oedd yn swm mwy o gyllid na'r gronfa twf lleol. Nid oes unrhyw wersi wedi'u dysgu o gwbl. Mae'r rhaniad rhwng cyfalaf a refeniw eisoes yn rhoi pwysau ar awdurdodau lleol, gan golli'r arbenigedd hwnnw. Ac mae'r arbenigedd yn gadael Cymru. Nid symud o gwmpas yng Nghymru yn unig a mynd i'r sector preifat, i ffwrdd o'r sector cyhoeddus neu ble bynnag, mae'n gadael Cymru, ac rydym yn colli'r arbenigedd hwnnw ar gyfer cyflawni rhai o'r prosiectau dilys ac angenrheidiol hyn i drawsnewid ardaloedd sydd angen gweld newid go iawn yn sgil lefelau hirdymor o dlodi ac anghydraddoldeb. Rwy'n credu bod hynny'n rhywbeth sy'n wirioneddol—. A hoffwn glywed barn Ysgrifennydd y Cabinet ar hyn, a sut y mae hi'n rhagweld, o dan y cynllun hwn, yr eir i'r afael â'r heriau a sut y caiff y rhwystrau eu goresgyn, o ystyried y dystiolaeth a chryfder y dystiolaeth a gafwyd yn y pwyllgor hwn, sy'n credu na ellir ei wneud. Felly, hoffwn glywed barn Ysgrifennydd y Cabinet ar hynny. Ac i ddod at bwynt hefyd sy'n cael ei grybwyll yn rhagair y Cadeirydd yn yr adroddiad, ac fe wnaethom drafod yn y pwyllgor yn y sesiynau preifat—y syniad o uniongrededd y Trysorlys pan ddaw i wario punt o arian y trethdalwyr. Gwelwn hyn yn Lloegr, gyda'r DU, gyda Thrysorlys Ei Fawrhydi, ac rydym yn ei weld yng Nghymru hefyd. Mae yna ddisgwyliad ac awydd i wario punt mewn maes lle rydych chi bob amser yn mynd i gael enillion cyflymach a mwy ar y buddsoddiad hwnnw, yn hytrach na'r hyn sy'n cynnig mwy o effaith economaidd-gymdeithasol, ac rwy'n credu bod angen herio uniongrededd o'r fath. Rydym yn gweld llu o fuddsoddiadau bob amser yn mynd i dde-ddwyrain Lloegr. Rydym yn gweld llu o fuddsoddiadau yma yng Nghymru bob amser yn mynd i ardal Caerdydd. Mae hynny'n wych i'r ardaloedd hynny, ond i'r etholwyr a gynrychiolir gennyf i yn y cymunedau sy'n ymddangos ym mynegai tlodi Cymru, nid yw hynny'n dweud dim wrthynt hwy eu bod yn teimlo'u bod yn cael eu gweld a bod eu hangen, ac yr eir i'r afael â'u hanghenion yn y system bresennol. Felly, rwy'n credu bod hynny'n rhywbeth y gallwn ni i gyd ei wneud—gwthio ymlaen ar yr her i uniongrededd y Trysorlys ynghylch gwerth y ffordd y caiff y bunt honno ei gwario a'r enillion arni. Rwy'n credu bod y pwyllgor hwn wedi gwneud llawer o waith da dros y pum mlynedd. Mae hwn yn waith da iawn, o ystyried ein bod wedi edrych ar fodel cyllido'r gronfa ffyniant gyffredin, pan gafodd honno ei chyflwyno, a nawr rydym yn edrych ar hyn. Ond mae fel pe bai wedi gorwedd ar silff yn hel llwch, ac mae hynny'n rhywbeth yr oeddwn i'n ei ystyried yn rhwystredig iawn yn fy amser yma, y gwaith da sy'n cael ei wneud gan bwyllgor, yr amser a gymerir i gasglu tystiolaeth, i gyflwyno argymhellion ar sail drawsbleidiol. Ac rwy'n gwybod bod y cynllun hwn wedi dod gan Lywodraeth y DU, felly efallai nad ydynt yn darllen yr hyn a gesglir gennym yn ein Pwyllgor Economi, Masnach a Materion Gwledig, ond er hynny, dylai'r wybodaeth dda a gasglwyd yn sgil yr ymchwiliad a wnaethom i'r gronfa ffyniant gyffredin fod wedi bwydo i mewn i sut olwg a fyddai ar y gronfa twf lleol yn y dyfodol. Ond yn anffodus, ni ddigwyddodd hynny, a dyna pam y mae'r casgliad yr agorais gydag ef mor ddamniol. Diolch, Ddirprwy Lywydd.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758917 325 Cy 260311-12 12. Dadl ar Adroddiad Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig, 'Cronfa Twf Lleol' I Daeth y Dirprwy Lywydd i’r Gadair.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758830 326 En 2026-03-11T16:40:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=11403&l=cy 260311-12 12. Dadl ar Adroddiad Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig, 'Cronfa Twf Lleol' C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758849 327 En 2026-03-11T16:42:34 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=11557&l=cy 260311-12 12. Dadl ar Adroddiad Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig, 'Cronfa Twf Lleol' C 8625 8625 Rhys ab Owen AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8625 ab Owen, Rhys Hoffwn ailadrodd yr hyn y mae Samuel Kurtz newydd ei ddweud, a diolch i'r pwyllgor am yr adroddiad pwysig hwn. Byddai'n drueni mawr pe bai'n gwneud dim mwy na hel llwch. Oherwydd mae'n anhygoel sut rydych chi wedi cyflawni hyn mewn cyfnod mor fyr—ac rwy'n llongyfarch clercod y pwyllgor am hynny hefyd, am allu cyflawni hyn—gydag argymhellion a phryderon clir iawn y mae angen eu deall yn ehangach yn fy marn i. Oherwydd, Ddirprwy Lywydd, fis diwethaf, cynhaliodd YouGov arolwg a ddangosodd y dryswch eang ymhlith y cyhoedd ynghylch cyfrifoldebau'r lle hwn a Llywodraeth Cymru. Canfu un cwestiwn fod llai na hanner y cyhoedd wedi nodi'n gywir mai Llywodraeth Cymru sy'n gyfrifol am ddatblygu economaidd. Ond yn yr achos hwn, nid wyf yn credu mai camwybodaeth syml oedd yn gyfrifol am y ffaith bod 30 y cant wedi ateb 'San Steffan' i'r cwestiwn hwn, oherwydd mae'n gymhleth. Fel y dangosodd yr adroddiad hwn, a llawer o bethau eraill, mae San Steffan yn cadw grym enfawr dros ddatblygu economaidd, a gwelsom gyfeirio at hynny yng nghwestiynau'r Prif Weinidog ddoe. Mae adroddiad y pwyllgor yn disgrifio lefel annerbyniol o reolaeth y mae San Steffan yn ei gadw dros y gronfa twf lleol. O ganlyniad i reolaeth San Steffan dros wariant cyfalaf a refeniw'r gronfa twf leol, rydym eisoes yn gweld pobl yn cael hysbysiadau diswyddo, dechrau'r hyn y rhybuddiwyd y bydd yn arwain at golli cannoedd o swyddi. Gwneir hyn er mwyn rhoi mwy o arian i mewn i fuddsoddiad cyfalaf, er bod rhanddeiliaid lluosog yn rhybuddio nad oes amser i gynllunio a chyflawni prosiectau buddsoddiad cyfalaf. Mae hyn yn effeithio ar bobl gyffredin. Ni ellir galw hyn yn 'ddatblygiad economaidd' pan fo pobl yn colli eu swyddi o'i herwydd, ac nid yw'n ganlyniad i benderfyniadau a chyfrifoldebau'r lle hwn a Llywodraeth Cymru. Mae'n anhrefn economaidd dan law San Steffan. Nid yw'n syndod fod llawer o'r bobl sy'n byw yma'n meddwl nad cyfrifoldeb y Senedd yw datblygu economaidd. Mae'n amlwg nad yw San Steffan yn credu mai cyfrifoldeb y Senedd ydyw chwaith. Os ydym am weld newid, mae hon yn stori sydd angen ei chyfathrebu y tu hwnt i'r Siambr. Diolch i'r pwyllgor am yr argymhellion i Lywodraeth Cymru, ac rwy'n cytuno â'u hasesiad llwm nad yw Llywodraeth y DU yn bwriadu newid unrhyw un o'u penderfyniadau, beth bynnag y gallai'r lle hwn ei ddweud wrthynt. Mae hon yn stori y dylid ei chyfleu cymaint â phosib i bobl Cymru felly, fel eu bod yn deall mwy o'r hyn sy'n sefyll rhyngddynt a ffyniant. Ddirprwy Lywydd, nododd y cronfeydd buddsoddi strwythurol Ewropeaidd, y bwriedir i bob un o'r prosiectau San Steffan hyn gymryd eu lle, ddwy ardal o'r DU yr oeddent yn eu hystyried yn lleiaf datblygedig, lle roedd cynnyrch domestig gros y pen yn llai na 75 y cant o gyfartaledd yr UE. Un oedd Cernyw a'r gweddill oedd y rhan fwyaf o Gymru. O ganlyniad, eu cyllid cyfartalog y pen y flwyddyn yn y DU oedd £31, ond yng Nghymru roedd yn £123. O gymharu â gwledydd y credwn ein bod yn gyfartal â nhw yn yr Undeb Ewropeaidd, nid oedd gan un wlad, fel Ffrainc, yr Almaen, Gwlad Belg, Denmarc a'r Iseldiroedd, y lefel honno o amddifadedd. Ystyrid bod y rhan fwyaf o Gymru ar y lefel isel hon o ddatblygiad, nad oedd i'w gweld yn unman arall ar draws gogledd-orllewin Ewrop. Dyma'r lefel a welwn yma yng Nghymru. Mae'r UE yn dal i fuddsoddi yn yr ardaloedd mwyaf tanddatblygedig yn yr UE. Ar ôl gadael yr UE, mae Cymru'n cael lawer llai o gyllid datblygu yn gyffredinol, ac mae hynny'n ffaith. Mae sawl diben a chyfyngiad ynghlwm wrth y cyllid hwnnw bellach, fel y'u diffinnir gan San Steffan. Yn weithredol, mae hynny'n golygu y bydd ein hardaloedd mwyaf difreintiedig yn mynd yn gymharol fwy difreintiedig ac yn wynebu mwy o anghydraddoldeb flwyddyn ar ôl blwyddyn, o'i gymharu ag ardaloedd mwyaf difreintiedig yr Undeb Ewropeaidd, sy'n dal i gael eu hariannu gan gronfeydd strwythurol Ewropeaidd. Mae'n fater lle mae angen inni sicrhau bod pobl Cymru yn deall yn llawn y sefyllfa y maent wedi cael eu rhoi ynddi, a phwy sydd wedi eu rhoi yn y sefyllfa honno. Ddirprwy Lywydd, rwyf am orffen gyda hyn. Diolch i'r pwyllgor am eu hadroddiad, ac rwy'n gobeithio bod pawb sydd wedi darllen yr adroddiad a phawb sydd wedi cyfrannu at yr adroddiad hefyd wedi ymrwymo i rannu'r mewnwelediad y mae'n ei gynnig cyn belled â phosib y tu hwnt i'r lle hwn, i benderfynu yn y ffordd orau i ble mae Cymru'n mynd o hyn ymlaen. Diolch yn fawr.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758837 328 En 2026-03-11T16:45:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=11703&l=cy 260311-12 12. Dadl ar Adroddiad Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig, 'Cronfa Twf Lleol' C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758852 329 Cy 2026-03-11T16:47:46 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=11869&l=cy 260311-12 12. Dadl ar Adroddiad Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig, 'Cronfa Twf Lleol' C 2 2 Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Officer Officer, Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding A galwaf ar Ysgrifennydd y Cabinet dros yr Economi, Ynni a Chynllunio, Rebecca Evans.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758856 330 En 2026-03-11T16:47:51 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=11874&l=cy 260311-12 12. Dadl ar Adroddiad Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig, 'Cronfa Twf Lleol' C 375 375 Rebecca Evans AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=375 Ysgrifennydd y Cabinet dros yr Economi, Ynni a Chynllunio Evans, Rebecca Diolch. Rwy'n croesawu'r cyfle hwn i ymateb i adroddiad y pwyllgor ar y gronfa twf lleol, ac rwyf eisiau diolch yn fawr i'r pwyllgor am ei waith a'r Aelodau am eu cyfraniadau ar hyn heddiw. Byddaf yn cyhoeddi ymateb ffurfiol i argymhellion y pwyllgor yn fuan iawn. Nid oedd yr hyn a glywais heddiw yn ystod y ddadl a hefyd yn ystod y datganiad a roddais i'r Senedd yma bythefnos yn ôl yn feirniadaeth o ddewisiadau Llywodraeth Cymru a wnaethom yn y gofod hwn. Felly, yr hyn nad wyf wedi'i glywed yw beirniadaeth o'r flaenoriaeth a roesom i fynd i'r afael â chynhyrchiant a chynyddu cynhyrchiant a cheisio mynd i'r afael ag anghydraddoldeb economaidd. Rwy'n credu bod consensws eang mai dyna'r peth iawn i'w wneud. Nid wyf wedi gweld beirniadaeth chwaith o'r ffaith ein bod wedi edrych ar y fformiwla ariannu, a'n bod yn rhoi'r rhan fwyaf o hynny tuag at fynegai amddifadedd lluosog Cymru, gan gydnabod materion cynhyrchiant a gwahaniaethau ledled Cymru a natur wledig ardaloedd. Yn yr un modd, nid wyf wedi clywed unrhyw gwynion am yr hyblygrwydd a roddwyd ar waith gennym i geisio helpu llywodraeth leol i reoli'r pontio rhwng y ddau gynllun ariannu, na'r ffaith ein bod wedi ymgynghori'n eang. Mewn gwirionedd, ni oedd yr unig ran o'r DU a gyflawnodd ymgynghoriad cyhoeddus yn y ffordd a wnaethom i ddeall barn partneriaid a chymunedau. Er fy mod yn rhannu'n llwyr y pryderon y mae cyd-Aelodau wedi'u codi'n bwerus iawn y prynhawn yma, drwy'r adroddiad a hefyd yn fy natganiad ychydig wythnosau yn ôl, mae'r penderfyniadau ynghylch y rhaniad cyfalaf-refeniw, diffyg gweledigaeth a rhagolygon mwy hirdymor ar gyfer y cyllid, mewn gwirionedd, mae'r rhain yn bryderon yr ydym yn eu cydnabod yn llwyr fel Llywodraeth Cymru ac rydym yn dal i bwyso ar Lywodraeth y DU yn eu cylch. Yr hyn a ddywedaf yw ei bod yn galonogol iawn fod Llywodraeth y DU wedi anrhydeddu ei hymrwymiad i adfer y broses o wneud penderfyniadau dros gyllid yn lle cyllid yr UE i Lywodraeth Cymru, a chyda throsolwg y Senedd hon. Mae hynny'n bwysig iawn a bydd hynny'n ein galluogi i fuddsoddi yn y blaenoriaethau Cymreig hynny ac i ychwanegu gwerth at raglenni buddsoddi eraill yng Nghymru, fel ein porthladdoedd rhydd a'n bargeinion dinesig a thwf ac yn y blaen, fel y gallwn sicrhau bod cydlyniant ac y gallwn gael mwy o effaith o'r gwariant hefyd. Rydym yn hynod o awyddus i osgoi'r darnio a oedd yn amlwg gyda'r cronfeydd ffyniant bro, a'r dyblygu ac yn y blaen, gan gynnwys y gronfa ffyniant gyffredin. Felly, i droi at rai o'r materion penodol yn yr adroddiad, rwy'n cydnabod y pryderon hynny, fel y dywedaf, ynghylch y newid o gronfa sy'n canolbwyntio ar refeniw i gronfa sy'n canolbwyntio mwy ar gyfalaf. Rydym yn gwneud popeth yn ein gallu i helpu llywodraeth leol a sefydliadau yr effeithir arnynt. Rwyf wedi hysbysu cyd-Aelodau o'r blaen fy mod wedi cytuno i gais CLlLC am flwyddyn bontio yn ystod 2026-27. Mae hynny'n golygu defnyddio'r strwythurau cronfa ffyniant gyffredin presennol a'r dull o ddyrannu, felly mae cyllid ar gael i bob rhan o Gymru. Mae hefyd yn golygu y bydd llywodraeth leol yn llunio cynlluniau rhanbarthol. Byddant yn gwneud penderfyniadau ar brosiectau a byddant yn gallu cadw capasiti a swyddi allweddol sy'n alinio â'r gronfa newydd. Mae hynny, unwaith eto, yn cyferbynnu â'r sefyllfa yn Lloegr a'r Alban, lle mae toriad hollol lân oddi wrth y gronfa ffyniant gyffredin, nid oes unrhyw drefniant pontio ar waith, a bydd llawer o ranbarthau ac awdurdodau lleol heb fynediad at unrhyw gyllid drwy'r gronfa twf lleol o gwbl. Felly, mae'n bwysig iawn nad ydym yn colli golwg ar y cyfleoedd y bydd y gronfa newydd yn eu creu i'n heconomi, gan gynyddu cynhyrchiant mewn meysydd sy'n syrthio ar ei hôl hi. Dyna'r edefyn aur sy'n rhedeg drwy ein cynllun buddsoddi. Bydd amcanion buddsoddi allweddol y gronfa yn hwyluso cefnogaeth i fuddsoddiadau cyfalaf, gan gynnwys mewn meysydd fel ymchwil, arloesi, adeiladau a safleoedd busnes strategol, a hefyd y seilwaith galluogi ar gyfer ynni a thrafnidiaeth. Bydd hyn i gyd yn gweithio ochr yn ochr â'r cymorth refeniw sydd ar gael i gynyddu sgiliau a arweinir gan y galw a chefnogaeth i bobl sydd ar hyn o bryd yn economaidd anweithgar i'w helpu i gael gwaith. Felly, o'r gwersi a ddysgwyd ac arferion gorau rhyngwladol, mae dull rhanbarthol yn hynod allweddol i gyflawni'r canlyniadau yr ydym am eu gweld drwy'r gronfa hon. Mae cydbwyllgorau corfforedig wedi'u sefydlu i wneud yn union hynny, i ategu a chryfhau cydweithrediad rhanbarthol. Mae cydbwyllgorau corfforedig yn taro'r cydbwysedd rhwng y risg o organoli gan Lywodraeth Cymru a pheidio â dysgu gwersi'r darnio a'r dyblygu a ddigwyddai'n flaenorol. Wrth gwrs, mae cydbwyllgorau corfforedig ar hyn o bryd yn gwneud cynnydd da iawn ar eu swyddogaethau datblygu economaidd, trafnidiaeth a chynllunio defnydd tir, ac rydym yn mynd i barhau i'w cefnogi i ddatblygu eu galluogrwydd a'u capasiti yn y pethau hynny. Fe ddof i ben. Rwy'n gwybod mai dim ond pum munud sydd gennyf i ymateb i'r ddadl hon, felly rwyf am ddiolch i'r Pwyllgor Economi, Masnach a Materion Gwledig am eu hymchwiliad i'r gronfa twf lleol, a'r holl bartneriaid a roddodd dystiolaeth iddo. Ar hyn o bryd rydym yn cwblhau'r memorandwm cyd-ddealltwriaeth gyda Llywodraeth y DU, ac fel yr addewais, byddwn yn ei gyhoeddi pan fydd wedi'i gytuno. Edrychwn ymlaen at barhau i weithio gyda phartneriaid ledled Cymru i sicrhau Cymru gryfach, wyrddach a thecach gyda'r £0.5 biliwn o fuddsoddiad.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758896 331 En 2026-03-11T16:50:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=12003&l=cy 260311-12 12. Dadl ar Adroddiad Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig, 'Cronfa Twf Lleol' C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758901 332 Cy 2026-03-11T16:53:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=12183&l=cy 260311-12 12. Dadl ar Adroddiad Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig, 'Cronfa Twf Lleol' C 2 2 Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Officer Officer, Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Andrew R.T. Davies i ymateb i'r ddadl.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758902 333 En 2026-03-11T16:53:02 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=12185&l=cy 260311-12 12. Dadl ar Adroddiad Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig, 'Cronfa Twf Lleol' C 143 143 Andrew R.T. Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=143 Davies, Andrew R.T. Diolch, Ddirprwy Lywydd, ac a gaf i ddiolch i bawb a gymerodd ran yn y ddadl y prynhawn yma? Os caf godi gydag Ysgrifennydd y Cabinet fy mod yn credu bod cytundeb ar yr amcanion y nodoch chi y bydd y gronfa hon yn delio â nhw. Ni allai neb amau bod angen cynyddu cynhyrchiant, a'r manteision y bydd hynny'n eu cynnig i gymunedau ac economi gyffredinol Cymru. Ond rwy'n credu mai'r hyn yr oedd y pwyllgor yn arswydo yn ei gylch oedd (a) y gostyngiad mewn cyllid, a nodwyd gan Sam Kurtz ac Aelodau eraill, ond yn ail, y newid cyfeiriad llwyr ar y rhaniad rhwng cyfalaf a refeniw. Fel rhywun a oedd unwaith yn cadeirio grŵp datblygu bach ym Mro Morgannwg o'r enw Creative Rural Communities, ar ddechrau'r 2000au, mae'n debyg y bydd yr Aelod dros Fro Morgannwg yn gyfarwydd â phwysigrwydd cael staff i ddatblygu'r prosiectau hyn o ddechreuadau bach i'r nod gorffenedig—. Mae'n wirioneddol bwysig i sefydliadau allu manteisio ar yr arbenigedd hwnnw. Fel arall, yr hyn a fydd yn digwydd, gyda'r parch mwyaf i awdurdodau lleol a sefydliadau eraill mwy o faint o bosib, yw y bydd ganddynt eu prosiectau parod a byddant yn bachu'r holl arian, heb o reidrwydd ennyn y gefnogaeth leol y mae pawb ohonom am ei gweld i rai o'r prosiectau hyn. Felly, mae hynny'n bryder gwirioneddol, ac rwy'n credu ei fod wedi cael ei rannu ar draws y Siambr heddiw gan bawb sydd wedi cyfrannu at hyn. Crybwyllodd Jenny nad oes raid iddo olygu gwario miliynau lawer o bunnoedd. Tynnodd sylw at y prosiect ym Mlaenau Gwent, er enghraifft, a oedd yn annog mamau newydd i fwydo ar y fron: £70,000 wedi'i wario ar y prosiect hwnnw, dwy ran o dair yn gwneud defnydd ohono. Mae hynny'n ganlyniad, oherwydd rydym i gyd yn gwybod am y manteision y mae bwydo ar y fron yn eu cynnig i blant ifanc yr holl ffordd drwodd i'w bywydau fel oedolion hefyd, gyda chanlyniadau iach, ac mae hynny'n rhywbeth sy'n fudd diriaethol go iawn o bunt gyhoeddus yn cael ei gwario mewn cymuned sydd wedi'i chael hi'n anodd ers blynyddoedd lawer. Hoffwn ddiolch i Rhys ab Owen am gyfrannu hefyd. Mae bob amser yn dda gweld adroddiad pwyllgor yn ennyn diddordeb rhywun nad yw'n aelod o'r pwyllgor ond sydd â mewnwelediad i'r prosiectau hyn, yn amlwg, a pha mor bwysig yw tynnu sylw at yr amddifadedd sy'n bodoli yng Nghymru ar ôl gwario rowndiau niferus o arian a sut y nododd cysyniad gwreiddiol y cronfeydd hyn ar y pryd Gymru a Chernyw, wrth gwrs, a'r ffigurau truenus ar ôl cyfres o rowndiau cyllid. Gallwn ddadlau am Brexit, gallwn ddadlau am botiau o arian, ond rwy'n credu mai un peth sy'n ddi-ddadl yw bod y swm enfawr o arian dros flynyddoedd olynol wedi cael ei wario ac nad yw'r niferoedd mawr wedi newid, ac yn anffodus, mae Cymru'n dal i'w chael hi'n anodd gyda'r amddifadedd a'r problemau cronig hynny. A'r pwynt a wnaeth Jenny fod Caerdydd, yn aml iawn, yn gallu gofalu amdani'i hun—mae'n bwysig iawn ein bod ni'n cyfeirio'r arian hwn i ardaloedd sy'n cael trafferth denu'r cyfleoedd datblygu hynny. Ac mae'n dda clywed Ysgrifennydd y Cabinet yn siarad am y mynegai amddifadedd lluosog a natur wledig ardaloedd fel prif ysgogwyr i benderfynu ble fydd yr arian hwn yn mynd. Oherwydd un cyfle sydd gennym ar hyn yn aml iawn, ac os collwch chi'r cyfle hwnnw, ni fydd y newid unwaith mewn cenhedlaeth yr ydym am ei weld yma yng Nghymru yn cael ei gyflawni. Fel pwyllgor, byddwn yn edrych ymlaen at glywed yr hyn y mae Ysgrifennydd y Cabinet yn ei ddweud yn ei hymateb swyddogol i ni, ond fel y dywedais yn fy sylwadau agoriadol, o ystyried yr amserlen a gweithrediad hyn, yn amlwg, fel pwyllgor roeddem eisiau dod â'r ddadl hon i lawr y Siambr er mwyn iddi gael gwrandawiad cyhoeddus, ac rydym yn gobeithio'n fawr y bydd yr argymhellion a gyflwynwyd gennym yn cael eu hystyried gan y Llywodraeth hon a'r Llywodraeth nesaf i wneud yn siŵr fod y gronfa, beth bynnag y bo ein barn amdani, yn cyflawni'r hyn y mae Ysgrifennydd y Cabinet wedi nodi ei bod yn gobeithio y bydd yn ei gyflawni dros dair blynedd ei bodolaeth. Hoffwn gofnodi fy niolch diffuant hefyd i'r tystion a ddaeth i ddarparu'r dystiolaeth. Gallaf weld y Dirprwy Lywydd yn edrych ar y cloc coch, ac nid wyf am gadw pobl yma y tu hwnt i'w hamser te. Diolch i'r tystion, tîm clercio'r pwyllgor a phawb a gyfrannodd at yr adroddiad hwn, ac rwy'n ei gymeradwyo i'r Senedd.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758831 334 En 2026-03-11T16:55:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=12303&l=cy 260311-12 12. Dadl ar Adroddiad Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig, 'Cronfa Twf Lleol' C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758857 335 Cy 2026-03-11T16:57:22 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=12445&l=cy 260311-12 12. Dadl ar Adroddiad Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig, 'Cronfa Twf Lleol' C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758850 336 Cy 2026-03-11T16:57:11 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=12434&l=cy 260311-12 12. Dadl ar Adroddiad Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig, 'Cronfa Twf Lleol' C 2 2 Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Officer Officer, Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Y cwestiwn yw: a ddylid nodi adroddiad y pwyllgor? A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? Nac oes. Felly, derbynnir y cynnig yn unol â Rheol Sefydlog 12.36.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758851 337 Cy 260311-12 12. Dadl ar Adroddiad Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig, 'Cronfa Twf Lleol' I Derbyniwyd y cynnig yn unol â Rheol Sefydlog 12.36.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758854 338 Cy 2026-03-11T16:57:21 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=12444&l=cy 260311-13 13. Dadl: Cyfnod 4 y Bil Iaith Arwyddion Prydain (Cymru) C 2 2 Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Officer Officer, Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Yr eitem nesaf yw dadl ar Gyfnod 4 y Bil Iaith Arwyddion Prydain (Cymru). Galwaf ar Mark Isherwood i wneud y cynnig.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758858 339 Cy 260311-13 13. Dadl: Cyfnod 4 y Bil Iaith Arwyddion Prydain (Cymru) I Cynnig NDM9210 Mark Isherwood Cynnig bod y Senedd yn unol â Rheol Sefydlog 26.47: Yn cymeradwyo'r Bil Iaith Arwyddion Prydain (Cymru).

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758859 340 Cy 260311-13 13. Dadl: Cyfnod 4 y Bil Iaith Arwyddion Prydain (Cymru) I Cynigiwyd y cynnig.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758855 341 En 2026-03-11T16:57:31 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=12454&l=cy 260311-13 13. Dadl: Cyfnod 4 y Bil Iaith Arwyddion Prydain (Cymru) C 157 157 Mark Isherwood AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=157 Isherwood, Mark Diolch, Ddirprwy Lywydd. Mae'n fraint cael sefyll gerbron y Senedd heddiw i gyflwyno cynnig Cyfnod 4 ar gyfer Bil Iaith Arwyddion Prydain (Cymru). Mae hwn yn achlysur arwyddocaol ac yn un yr wyf yn falch iawn o fod yn rhan ohono. Mae'r Bil Iaith Arwyddion Prydain (Cymru) hwn wedi bod yn yr arfaeth ers amser hir, ac wedi'i siapio gan ddyfalbarhad a chynnydd cyson dros sawl blwyddyn. Dechreuodd y daith i mi, fel y soniais yr wythnos diwethaf, ym mis Hydref 2018, pan ddaeth cynrychiolwyr ac aelodau o'r gymuned fyddar yng nghynhadledd Clust i Wrando yng ngogledd Cymru at ei gilydd i alw am ddeddfwriaeth bwrpasol ar Iaith Arwyddion Prydain yng Nghymru. Parhaodd y momentwm hwnnw ym mis Chwefror 2021, pan bleidleisiodd y Senedd i nodi fy nghynnig ar gyfer Bil gyda'r nod o hyrwyddo'r defnydd o IAP a chryfhau mynediad at addysg a gwasanaethau cyhoeddus drwy'r iaith. Anfonodd y bleidlais honno neges glir: roedd cefnogaeth drawsbleidiol gref i'r uchelgais. Yn ystod y tymor seneddol hwn, ar ddiwedd 2022, cymeradwyodd yr Aelodau unwaith eto yr egwyddor o Fil IAP (Cymru) arfaethedig, gan ailddatgan yr ymrwymiad cynharach. Yna, ar ôl i mi fod yn llwyddiannus ym mhleidlais Bil yr Aelod, pleidleisiodd y Senedd ym mis Mehefin 2024 i ganiatáu imi gyflwyno'r ddeddfwriaeth hon. Rwy'n falch iawn o sefyll yma heddiw yng nghyfnod olaf y Bil a diolch i bawb sydd wedi cyfrannu at hyn: i'r holl unigolion a sefydliadau a gymerodd ran yn yr ymgyrch a'r ymgynghoriad a'r grwpiau ffocws a helpodd i lunio'r ddeddfwriaeth; i'r Pwyllgor Cydraddoldeb a Chyfiawnder Cymdeithasol, y Pwyllgor Cyllid a'r Pwyllgor Deddfwriaeth, Cyfiawnder a'r Cyfansoddiad, ynghyd â'u timau pwyllgorau, am eu craffu gwerthfawr Cyfnod 1; i'r Pwyllgor Cydraddoldeb a Chyfiawnder Cymdeithasol am eu hystyriaeth o welliannau yng Nghyfnod 2; i dîm clercio'r Bil a fy staff fy hun, sydd wedi gweithio'n ddiflino; i Ysgrifennydd y Cabinet a swyddogion Llywodraeth Cymru am eu cefnogaeth a'u gwaith ar y Bil; ac i'r holl Aelodau eraill ar draws y Siambr sydd wedi dangos cefnogaeth i'r Bil. Mae hwn wedi bod yn waith trawsbleidiol o'r radd flaenaf. Mae Iaith Arwyddion Prydain yn hanfodol i gyfathrebu a chynhwysiant mewn bywyd bob dydd. I lawer o bobl fyddar, nid cyfrwng cyfathrebu yn unig mohono, ond eu hiaith gyntaf, y brif ffordd o fynegi eu hunain, o gysylltu ag eraill ac o gael mynediad at y gwasanaethau y maent yn dibynnu arnynt. Mae IAP hefyd yn chwarae rhan hanfodol yn dod â chymunedau byddar a phobl sy'n clywed at ei gilydd, gan helpu i gael gwared ar rwystrau a meithrin mwy o ddealltwriaeth. Ac eto, yn rhy aml, mae pobl fyddar yn dal i gael eu rhwystro rhag cael mynediad at wasanaethau cyhoeddus hanfodol am nad yw'r gwasanaethau hynny ar gael yn yr iaith y maent yn ei defnyddio bob dydd. Bydd y Bil hwn, felly, yn rhoi fframwaith yn ei le i helpu i sicrhau bod y sefyllfa hon yn newid. Heb os, dyma'r ddeddfwriaeth IAP fwyaf blaengar yn y DU, a phan ddaw'n weithredol, bydd yn gosod Cymru'n gadarn ar y blaen o ran sut y caiff polisi IAP ei gynllunio a'i gyflawni er budd y gymuned fyddar. Rwy'n siŵr y bydd yr Aelodau'n ymwybodol o'r rhain erbyn hyn, ond fe wnaf ailadrodd rhai o'r pethau allweddol y mae'r Bil hwn yn ei wneud. Er mwyn cyflawni eu dyletswydd i hyrwyddo a hwyluso IAP, rhaid i Weinidogion Cymru baratoi a chyhoeddi strategaeth IAP. Bydd hon yn darparu'r weledigaeth genedlaethol sydd ei hangen yn fawr. Rhaid i gyrff cyhoeddus rhestredig penodedig, gan gynnwys pob bwrdd iechyd lleol ac awdurdod lleol, baratoi a chyhoeddi cynlluniau IAP, gan ddisgrifio sut y maent yn bwriadu hyrwyddo a hwyluso'r defnydd o IAP. Mae hyn yn adeiladu ar y strategaeth genedlaethol ac yn sicrhau bod y cynlluniau lleol hynny'n cael eu cyflawni gan y bobl sy'n deall eu hanghenion lleol. Yn bwysicaf oll, ochr yn ochr â'r dyletswyddau hyn, mae'r Bil yn ei gwneud yn ofyniad i'r gymuned fyddar fod yn rhan o'r gwaith o ddatblygu'r strategaeth genedlaethol a'r cynlluniau IAP o'r cychwyn cyntaf, a thrwy gydol y broses, ac nid cael eu gwahodd i ymateb i ymgynghoriad yn unig. Mae hwn yn gam enfawr ymlaen, ac yn un sy'n hanfodol ar gyfer cyflawni nodau'r Bil yn llwyddiannus. Am y tro cyntaf, bydd gan Gymru gynghorydd IAP statudol, rôl sydd bellach wedi'i nodi yn y gyfraith, gyda chefnogaeth panel IAP cynorthwyol, rhan hanfodol arall o'r Bil a fydd yn helpu i sicrhau bod lleisiau'r gymuned fyddar yn cael eu clywed ac yn parhau i gael eu clywed.  Ddirprwy Lywydd, fel y gwnaethoch fy nghlywed yn dweud sawl gwaith, mae'r ddeddfwriaeth hon yn hanfodol. Mae pwysigrwydd y ddeddfwriaeth yn cael ei amlygu gan y gefnogaeth aruthrol a gefais gan Aelodau ar draws y Siambr, gan y Llywodraeth a'r gymuned ehangach. Mae wedi bod yn anrhydedd i mi gyflwyno'r Bil hwn, a gofynnaf i'r Aelodau barhau â'u cefnogaeth a phleidleisio dros basio'r Bil gan y Senedd heddiw.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758848 342 En 2026-03-11T17:00:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=12603&l=cy 260311-13 13. Dadl: Cyfnod 4 y Bil Iaith Arwyddion Prydain (Cymru) C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758862 343 Cy 2026-03-11T17:03:28 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=12811&l=cy 260311-13 13. Dadl: Cyfnod 4 y Bil Iaith Arwyddion Prydain (Cymru) C 157 157 Mark Isherwood AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=157 Isherwood, Mark Diolch yn fawr i chi i gyd. [Cymeradwyaeth.]

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758863 344 Cy 2026-03-11T17:03:37 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=12820&l=cy 260311-13 13. Dadl: Cyfnod 4 y Bil Iaith Arwyddion Prydain (Cymru) C 8670 8670 Sioned Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670 Williams, Sioned Roedd aelodau o'r gymuned fyddar a'r grwpiau sy'n eu cynrychioli nhw yn gwylio o'r galeri ac ar-lein yn ystod ein trafodion Cyfnod 3 yr wythnos diwethaf. Fe hwyluswyd hyn, wrth gwrs, drwy ddarpariaeth dehonglwyr BSL. Fe ddywedodd rhai ohonyn nhw wrthyf i wedyn pa mor rymus oedd hi i weld y fath ymrwymiad ar draws y pleidiau i'r gymuned BSL fyddar, ac i weld sut mae dealltwriaeth a chydnabyddiaeth Aelodau o BSL wedi datblygu a dyfnhau yn ystod y broses graffu, a'r anghydraddoldebau a'r anfantais mae'r gymuned yn eu hwynebu.  Felly, mae pasio'r Bil hwn yn gam cyntaf yn y broses o sicrhau bod hynny yn parhau, a bod y gwaith mawr sydd angen ei wneud nawr yn dechrau. Maen nhw'n gwylio nawr, mae rhai ohonyn nhw yn y galeri, a dwi'n gwybod eu bod nhw hefyd yn gwylio drwy lif byw yng Nghanolfan yr Urdd ar draws y ffordd. Roedd hi'n fraint i ddathlu gyda nhw heddiw ac i'w llongyfarch ar y gwaith caled a'r dyfalbarhad, a'u hamynedd nhw hefyd wrth ymgyrchu'n ddiflino dros eu hawliau ieithyddol. Wrth gwrs, byddwn ni hefyd eisiau rhoi teyrnged i Mark Isherwood am gael y maen i'r wal. Mae hi wedi bod yn brofiad fyddaf i fyth yn ei anghofio, gweithio ar y Bil hwn, ac mae wedi bod yn wers bwysig. Mae'r cydweithio gyda'r gymuned fyddar yn drawsbleidiol gyda Mark a'r Ysgrifennydd Cabinet wir wedi dangos, dwi'n meddwl, sut mae modd inni, drwy ein Senedd, fod yn flaengar ac yn uchelgeisiol, drwy ddod ynghyd er budd y bobl rŷn ni'n eu cynrychioli, yn enwedig y rhai sydd heb gael y sylw y dylen nhw fod wedi ei gael am yn rhy hir. Mae Plaid Cymru felly yn falch o gefnogi'r Bil hwn, ac mi fyddwn ni hefyd yn falch o barhau i gefnogi'r gwaith fydd yn dilyn ohono dros y blynyddoedd nesaf, achos mae disgwyliadau wedi cael eu codi gan y Bil ac mae'r Bil hwn yn addewid y mae'n rhaid ei gadw.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758864 345 Cy 2026-03-11T17:05:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=12903&l=cy 260311-13 13. Dadl: Cyfnod 4 y Bil Iaith Arwyddion Prydain (Cymru) C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758868 346 Cy 2026-03-11T17:06:03 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=12966&l=cy 260311-13 13. Dadl: Cyfnod 4 y Bil Iaith Arwyddion Prydain (Cymru) C 2 2 Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Officer Officer, Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Galwaf ar Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol, y Trefnydd a'r Prif Chwip, Jane Hutt.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758875 347 En 2026-03-11T17:06:08 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=12971&l=cy 260311-13 13. Dadl: Cyfnod 4 y Bil Iaith Arwyddion Prydain (Cymru) C 156 156 Jane Hutt AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=156 Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol, y Trefnydd a’r Prif Chwip Hutt, Jane Diolch, Ddirprwy Lywydd. Fel Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol, rwy'n falch iawn o fod wedi cydweithio â Mark Isherwood ar ddatblygu'r Bil hwn, gan helpu i lunio cynigion ar gyfer strategaeth IAP genedlaethol a phenodi cynghorydd IAP a phanel cynorthwyol, mesurau sydd â'r bwriad o wella bywydau arwyddwyr IAP yng Nghymru yn fawr. Mae'r Bil yn gosod cyfrifoldebau clir ar gyrff cyhoeddus rhestredig i adolygu, addasu a gwella eu gwasanaethau, fel eu bod yn cyfrannu'n weithredol at gyflawni nodau'r Bil i hyrwyddo a hwyluso'r defnydd o IAP. Yn y camau diweddarach, cefnogais welliannau i sicrhau ein bod yn cynllunio ar gyfer y gweithlu sydd ei angen i gyflawni amcanion y Bil, casglu'r data sydd ei angen i fonitro'r defnydd o IAP, a chryfhau cyfranogiad arwyddwyr IAP ar bob cam o'i weithredu, a chyda'i gilydd, rwy'n hyderus bod y darpariaethau hyn yn gosod sylfeini cadarn ar gyfer cydnabyddiaeth fwy cyson i IAP a defnydd ystyrlon ohoni ledled Cymru. Mae'r Bil sydd gennym o'n blaen heddiw'n adlewyrchu'r dull adeiladol a chydweithredol a fabwysiadwyd ac a fynegwyd heddiw ac yn yr holl drafodion. Mae gweithio gyda'n gilydd wedi cryfhau'r Bil ac wedi sicrhau ei fod yn uchelgeisiol ac yn ymarferol, ac yn hynny o beth, mae'r Bil hwn yn dangos y Senedd ar ei gorau, yn ymgysylltu'n adeiladol i wella deddfwriaeth er budd pobl ledled Cymru. Hoffwn orffen drwy fynegi fy niolch diffuant i bawb sydd wedi dod â ni i'r pwynt pwysig hwn ar daith y Bil. A Mark, ni fyddem yma heddiw heb eich ymdrechion a'ch gwaith caled chi dros flynyddoedd lawer. Hoffwn ddiolch hefyd i swyddogion Mark yn y Senedd a fy swyddogion i am eich ymrwymiad parhaus i gefnogi datblygiad y Bil hwn drwy gydol ei daith. Hoffwn ddiolch hefyd i'r Pwyllgor Cydraddoldeb a Chyfiawnder Cymdeithasol am eu gwaith craffu manwl ac adeiladol, ac i'r Pwyllgor Deddfwriaeth, Cyfiawnder a'r Cyfansoddiad a'r Pwyllgor Cyllid am eu gwaith craffu hwythau hefyd, ond yn bwysicaf oll, i'r gymuned o arwyddwyr IAP, sefydliadau cynrychioladol, cyrff cyhoeddus, academyddion a rhanddeiliaid eraill sydd wedi ymgysylltu mor agored a meddylgar drwy gydol y broses hon. Mae eich profiad bywyd, eich arbenigedd a'ch her chi wedi bod yn ganolog i lunio'r Bil sydd ger ein bron heddiw. Felly, mae hon yn foment gyffrous, un sy'n ein galluogi i droi uchelgais yn weithredu, ymrwymiad yn newid a deddfwriaeth yn welliannau parhaol i arwyddwyr IAP ledled Cymru. Diolch yn fawr.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758883 348 Cy 2026-03-11T17:09:02 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=13145&l=cy 260311-13 13. Dadl: Cyfnod 4 y Bil Iaith Arwyddion Prydain (Cymru) C 2 2 Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Officer Officer, Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding A galwaf ar Mark Isherwood i ymateb i'r ddadl. Mark.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758885 349 En 2026-03-11T17:09:06 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=13149&l=cy 260311-13 13. Dadl: Cyfnod 4 y Bil Iaith Arwyddion Prydain (Cymru) C 157 157 Mark Isherwood AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=157 Isherwood, Mark Wel, unwaith eto, diolch i bawb sydd wedi cyfrannu. Rwyf eisoes wedi sôn am y ffordd gadarnhaol, gydsyniol, gydweithredol y gwnaethom symud hyn yn ei flaen. Ar ôl rhai anawsterau cychwynnol y bydd rhai ohonoch yn eu cofio efallai, rwy'n cofio codi hyn yn y Siambr dro ar ôl tro heb o reidrwydd gael yr holl gefnogaeth ar y cychwyn ag a gawsom yn y pen draw, ac rwy'n ddiolchgar iawn ein bod wedi gallu mabwysiadu'r safbwynt cyffredin hwnnw a symud ymlaen ar y sail honno. Fe wnaethoch chi gyfeirio at dîm y Senedd; rhaid i mi ddweud bod rhai o'u cynrychiolwyr i fyny'r grisiau, felly, unwaith eto, diolch i chi yn bersonol. Ac rwy'n credu bod yna lawer o gynrychiolwyr o'r gymuned fyddar, yma ac ar draws y ffordd, fel y clywsom, yn yr Urdd. Fe fyddaf i, ac eraill o bosib yn ymuno â nhw cyn bo hir i ddathlu, gan gynnwys llond bws, yn ôl yr hyn a ddeallaf, o ogledd Cymru a ddaeth i lawr gyda'r Ganolfan Arwyddo Golwg Sain yr wyf yn noddwr iddynt. Ac roedd llawer o'u haelodau yn y gynhadledd y cyfeiriais ati yn 2018, ochr yn ochr ag academyddion byddar, a roddodd ddechrau i bethau. Felly, mae'n briodol iawn eu bod nhw yma hefyd. Ond rwy'n ymwybodol hefyd fod rhai ohonynt yn gorfod teithio'n ôl i wahanol rannau o Gymru heno, ar ôl teithio yma o bob cwr o'r wlad. Felly, mae'n wych eu bod yma i ddathlu, yn amodol ar basio hyn, ac fe fydd yn wych cyfarfod â nhw cyn bo hir. [Chwerthin.] Felly, nid wyf am fwrw ymlaen. Unwaith eto, diolch yn fawr ac rwy'n gobeithio y gwnewch chi i gyd gefnogi hyn pan ddaw'n bryd i ni bleidleisio. [Cymeradwyaeth.]

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758860 350 En 2026-03-11T17:10:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=13203&l=cy 260311-13 13. Dadl: Cyfnod 4 y Bil Iaith Arwyddion Prydain (Cymru) C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758866 351 En 2026-03-11T17:10:02 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=13205&l=cy 260311-13 13. Dadl: Cyfnod 4 y Bil Iaith Arwyddion Prydain (Cymru) C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758870 352 Cy 2026-03-11T17:10:58 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=13261&l=cy 260311-13 13. Dadl: Cyfnod 4 y Bil Iaith Arwyddion Prydain (Cymru) C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758871 353 Cy 2026-03-11T00:00:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=-48597&l=cy 260311-13 13. Dadl: Cyfnod 4 y Bil Iaith Arwyddion Prydain (Cymru) C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758872 354 Cy 2026-03-11T00:00:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=-48597&l=cy 260311-13 13. Dadl: Cyfnod 4 y Bil Iaith Arwyddion Prydain (Cymru) C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758876 355 Cy 2026-03-11T17:11:13 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=13276&l=cy 260311-13 13. Dadl: Cyfnod 4 y Bil Iaith Arwyddion Prydain (Cymru) C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758865 356 Cy 2026-03-11T17:10:57 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=13260&l=cy 260311-13 13. Dadl: Cyfnod 4 y Bil Iaith Arwyddion Prydain (Cymru) C 2 2 Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Officer Officer, Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Yn unol â Rheol Sefydlog 26.50C, rhaid cynnal pleidlais wedi'i chofnodi ar gynigion Cyfnod 4. Felly, gohirir y bleidlais ar y cynnig hwn tan y cyfnod pleidleisio.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758877 357 Cy 260311-13 13. Dadl: Cyfnod 4 y Bil Iaith Arwyddion Prydain (Cymru) I Gohiriwyd y pleidleisio tan y cyfnod pleidleisio.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758879 358 Cy 2026-03-11T17:11:13 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=13276&l=cy 260311-14 14. Dadl ar Adroddiad y Bwrdd Adolygiad o Senedd sy'n Gynhwysol ac yn Ystyriol o Deuluoedd C 2 2 Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Officer Officer, Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Eitem 14, dadl ar adroddiad y bwrdd adolygiad o Senedd sy'n gynhwysol ac yn ystyriol o deuluoedd, a galwaf ar Joyce Watson i wneud y cynnig.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758880 359 Cy 260311-14 14. Dadl ar Adroddiad y Bwrdd Adolygiad o Senedd sy'n Gynhwysol ac yn Ystyriol o Deuluoedd I Cynnig NDM9199 Joyce Watson Cynnig bod y Senedd: Yn nodi'r adroddiad ar yr Adolygiad o Senedd sy'n Gynhwysol ac yn Ystyriol o Deuluoedd, 'Senedd i bawb', a osodwyd yn y Swyddfa Gyflwyno ar 3 Mawrth 2026.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758881 360 Cy 260311-14 14. Dadl ar Adroddiad y Bwrdd Adolygiad o Senedd sy'n Gynhwysol ac yn Ystyriol o Deuluoedd I Cynigiwyd y cynnig.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758887 361 En 2026-03-11T17:11:28 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=13291&l=cy 260311-14 14. Dadl ar Adroddiad y Bwrdd Adolygiad o Senedd sy'n Gynhwysol ac yn Ystyriol o Deuluoedd C 182 182 Joyce Watson AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=182 Watson, Joyce Diolch, Ddirprwy Lywydd. Rwy'n falch o agor y ddadl hon a chyflwyno'r cynnig i nodi 'Senedd i bawb: Adroddiad ar yr Adolygiad o Senedd sy'n Gynhwysol ac yn Ystyriol o Deuluoedd'. Mae'r Senedd yn cael ei chydnabod yn rhyngwladol am gynrychiolaeth menywod, ac rydym am barhau i arwain y ffordd o ran cynhwysiant a gweithio sy'n gyfeillgar i deuluoedd. Mae ehangu nifer yr Aelodau a'r newidiadau i'n harferion gwaith yn creu cyfleoedd a risgiau, gan wneud hwn yn adolygiad amserol. Diolch i fy nghyd-aelodau o'r bwrdd, Jane Dodds, Peter Fox, Siân Gwenllian a Mike Hedges, am eu profiad, eu mewnwelediad a'u cydweithrediad trawsbleidiol sydd wedi helpu i gryfhau'r adroddiad hwn. Diolch hefyd i Dr Alison Parken, Dr Rachel Minto a Dr Leah Hibbs o Brifysgol Caerdydd, a Hannah Johnson, ein cynghorydd arbenigol. Mae eu dadansoddiad wedi bod yn allweddol wrth gynhyrchu'r hyn sydd eisoes wedi'i ddisgrifio fel rhywbeth a all greu newid sylfaenol ac enghraifft o arfer gorau. Mae gan y Senedd sylfeini cryf, ethos blaengar, a hygrededd rhyngwladol profedig. Ni oedd y ddeddfwrfa gyntaf i gyflawni cydraddoldeb rhwng y rhywiau yn 2003, ac roedd gweithio sy'n ystyriol o deuluoedd wedi'i ymgorffori yn ein strwythurau o'r cychwyn cyntaf. Fodd bynnag, mae gweithredu cydraddoldeb yn dibynnu'n rhy drwm ar hyrwyddwyr unigol a normau anffurfiol. Nod yr adolygiad hwn yw ymgorffori cydraddoldeb yn ein fframwaith sefydliadol, gan ei brif ffrydio o fewn y gwaith o graffu a llunio polisïau. Ein gweledigaeth yw Senedd i bawb, gan gydnabod amrywiaeth fel cryfder democrataidd. Diolch i'r Aelodau niferus a gyfrannodd drwy gyfweliadau ac ymatebion arolwg. Roedd y gyfradd ymateb yn sylweddol uwch nag unrhyw ymarfer tebyg mewn mannau eraill yn y DU, gan roi tystiolaeth gadarn i ni ar gyfer ein canfyddiadau. Canolbwyntiodd yr adolygiad ar bedwar maes allweddol, gan ddechrau gyda'r mwyaf taer. Diogelwch personol. Diogelwch personol bellach yw'r prif bryder i unrhyw un sy'n ceisio am swydd mewn gwleidyddiaeth. Mae Aelodau'n profi cam-drin di-baid ar-lein, hyd yn oed cyn sefyll etholiad, ac mae hynny'n parhau drwy gydol eu hamser yn y swydd. Adroddodd pob Aelod a gymerodd ran yn yr adolygiad eu bod wedi profi camdriniaeth eu hunain, neu'n adnabod rhywun sydd wedi profi camdriniaeth. Mae lefel yr elyniaeth yn cynyddu, yn enwedig i fenywod, y mae eu camdriniaeth yn aml yn rhywiol. Dywedodd rhai Aelodau ei fod wedi dylanwadu ar eu penderfyniad i beidio ag ailsefyll. Mae'r cam-drin hwn yn effeithio nid yn unig ar Aelodau, ond ar eu staff a hefyd ar eu teuluoedd. Mae staff yn aml ar y rheng flaen, yn delio ag e-byst gelyniaethus a gweithgarwch cyfryngau cymdeithasol. Nid i wneud hynny y daethant i wneud y gwaith, ac mae'n effeithio ar les staff, recriwtio a chadw staff. Mae camdriniaeth hefyd yn cyfyngu ar sut a ble mae Aelodau'n gweithio. Mae Aelodau'n gwybod eu bod yn wynebu mwy o elyniaeth wrth siarad ar faterion cydraddoldeb, ac mae rhai bellach yn cyfyngu ar yr hyn y maent yn ei ddweud. Mae eraill yn lleihau neu'n rhoi'r gorau i gymorthfeydd etholaethol wyneb yn wyneb oherwydd pryderon diogelwch. Mae'r pwysau hwn yn creu risg o atal pobl rhag ymgeisio yn y dyfodol a lleihau amrywiaeth y bobl sy'n barod i sefyll. Rwy'n falch o fod wedi gwthio dros sefydlu uned monitro cyfryngau cymdeithasol y Senedd, gyda chefnogaeth 100 y cant gan y cawcws menywod. Mae'r uned honno'n caniatáu i ymddygiad camdriniol lefel is sy'n fyr o drothwyon troseddol gael ei nodi, ei fflagio a'i ddatrys cyn iddo droi'n ddifäol. Mae'r bwrdd yn argymell parhau â'r monitro y tu hwnt i'r cyfnod peilot, yn enwedig yn y cyfnod cyn yr etholiad hwn.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758867 362 En 2026-03-11T17:15:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=13503&l=cy 260311-14 14. Dadl ar Adroddiad y Bwrdd Adolygiad o Senedd sy'n Gynhwysol ac yn Ystyriol o Deuluoedd C 182 182 Joyce Watson AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=182 Watson, Joyce Hefyd, rydym eisiau i Gomisiwn y Senedd adrodd yn rheolaidd ar sut yr eir i'r afael â chamdriniaeth, gan roi eglurder i'r Aelodau am y cymorth sydd ar gael iddynt. Rydym yn argymell sefydlu tasglu cyfranogiad diogel mewn gwleidyddiaeth i gynnal adolygiad annibynnol o gam-drin ac aflonyddu ar Aelodau a'u staff. Mae hyn yn cynnwys archwilio polisi ymddygiad annerbyniol gan ddinasyddion i sicrhau canlyniadau i'r rhai sy'n aflonyddu ar neu'n bygwth cynrychiolwyr etholedig a'u staff. Rydym yn argymell casglu adborth gan Aelodau sy'n rhoi'r gorau iddi yn 2026, eleni, i weld a yw camdriniaeth wedi dylanwadu ar eu penderfyniad. Mae sicrhau bod pobl yn teimlo'n ddiogel ac yn cael eu cefnogi i sefyll etholiad yn cryfhau democratiaeth yn uniongyrchol. Mae aelodaeth amrywiol yn arwain at wneud penderfyniadau mwy cynhwysol, a dyma ail ffocws yr adolygiad. Mae gan y Senedd hanes cryf o arweinyddiaeth menywod. Ers y trydydd Cynulliad, mae Llywydd neu Ddirprwy Lywydd benywaidd wedi bod gennym. Fodd bynnag, mae patrymau ar sail rhywedd yn parhau, yn enwedig o ran aelodaeth pwyllgorau a rolau cadeirio. Nid oes mecanwaith cyfredol i sicrhau amrywiaeth o fewn pwyllgorau, a heb ymyrraeth mae risg o lithro'n ôl. Rydym yn argymell casglu data ar nodweddion gwarchodedig Aelodau i fesur cynnydd a llywio camau gweithredu yn y dyfodol. Rydym hefyd yn argymell sicrhau nad oes pwyllgorau un rhyw a chyn belled ag y bo'n rhesymol yn ymarferol, fod aelodaeth pwyllgorau yn adlewyrchu cydbwysedd rhwng y rhywiau y Senedd yn gyffredinol. Dylai'r Senedd nesaf ystyried sut i fynd i'r afael ag anghydbwysedd rhwng y rhywiau ymhlith Cadeiryddion pwyllgorau. Yn dilyn yr etholiad, rydym yn argymell asesiad o effaith y system etholiadol newydd ar gydraddoldeb a ffyrdd diwygiedig o weithio. Byddwn hefyd yn dechrau casglu data ar gyfranogiad mewn dadleuon yn y Cyfarfod Llawn i sicrhau cyfle cyfartal i siarad. Bydd hyfforddiant yn cael ei ddarparu ar y cod ymddygiad a'r polisi urddas a pharch, gan bwysleisio y gall dadl gadarn fod yn foesgar a bod yn rhaid iddi fod yn foesgar. Mae egwyddorion sy'n ystyriol o deuluoedd wedi eu hymgorffori yn ein Rheolau Sefydlog ers amser maith, ond mae amseroedd gorffen anrhagweladwy y Cyfarfod Llawn ac oriau hir yn parhau i fod yn her i Aelodau sydd â chyfrifoldebau gofalu. Rydym yn argymell amseroedd gorffen mwy rhagweladwy ar gyfer dadleuon, gan adeiladu ar lwyddiant cyflwyno pleidleisio drwy ddirprwy. Rydym hefyd yn argymell datblygu gweithdrefn i Aelodau adael y Cyfarfod Llawn mewn argyfyngau heb i'w habsenoldeb effeithio ar ganlyniadau deddfwriaethol oherwydd anawsterau paru. Mae cyfranogiad hybrid wedi cael ei werthfawrogi'n arbennig gan yr Aelodau sy'n cydbwyso ymrwymiadau proffesiynol a phersonol. Rydym yn argymell diogelu'r gallu i gymryd rhan ar-lein a sicrhau bod cyfraniad o'r fath yn gydradd â chyfranogiad yn y cnawd. Rydym yn croesawu'r ffaith bod Comisiwn y Senedd wedi cyflwyno hwb, gwasanaeth cyngor a chymorth un stop, ac yn argymell gwerthuso ei effaith, ynghyd â'r dyfarniad diwygiedig ar dâl a lwfansau, er mwyn sicrhau eu bod yn ddigon cefnogol i weithio sy'n ystyriol o deuluoedd. Nododd yr adolygiad gyngor anghyson ar absenoldeb mamolaeth a thadolaeth. Rydym yn argymell datblygu polisi i'w gytuno ar hyd absenoldeb, trefniadau gweithdrefnol a  darpariaethau cyflenwi, yn cynnwys trafodaethau agos rhwng grwpiau gwleidyddol, Comisiwn y Senedd, y Pwyllgor Busnes a'r bwrdd taliadau. Mae argymhelliad ar gyfer darpariaethau locwm ar gyfer Aelodau nad ydynt ar gael dros dro i'w harchwilio. Rydym hefyd yn credu ei bod yn hanfodol, ac yn hen bryd cael darpariaeth crèche gofal plant ar y safle. Ni yw'r unig Senedd yn y DU heb un. Mae darpariaeth gofal plant yn rhoi arwydd clir o'r math o sefydliad yr ydym am fod: hygyrch, cynhwysol ac ystyriol o deuluoedd. Rhaid archwilio opsiynau ym mlwyddyn gyntaf y tymor nesaf. Mae Senedd fwy amrywiol yn arwain at ganlyniadau mwy teg i bobl Cymru. Ers datganoli, rydym wedi ymrwymo i hyrwyddo cyfle cyfartal, ac rydym am gryfhau'r egwyddorion sylfaenol hynny. Rydym yn argymell ymgorffori ystyriaethau cydraddoldeb mewn Rheolau Sefydlog ac ymarfer sefydlog. Ar hyn o bryd, nid oes gofyniad am bwyllgor cydraddoldeb. Rydym yn cynnig sefydlu pwyllgor cydraddoldeb pwrpasol a chawcws ffurfiol i fenywod yn y Rheolau Sefydlog. Dylai pwyllgorau graffu ar dystiolaeth cydraddoldeb yn systematig, gyda chymorth hyfforddiant, data ac arbenigedd arbenigol. Wrth graffu ar Filiau, dylai pwyllgorau roi'r un pwyslais i effeithiau cydraddoldeb ag y maent yn ei roi ar hyn o bryd i oblygiadau ariannol. Dylai Llywodraeth Cymru hysbysu pwyllgorau pan fydd asesiadau deddfwriaethol o'r effaith ar gydraddoldeb yn cael eu cyhoeddi. Rwyf wedi eirioli ers amser maith dros ddefnyddio offer cyllidebu ar sail rhywedd, megis asesiadau ar sail rhywedd. Bydd hyfforddiant rheolaidd yn helpu i sicrhau bod y dulliau hynny'n cael eu defnyddio'n gyson, gan gynnwys drwy adolygiadau prif ffrwd o'r rhaglen lywodraethu. Edrychaf ymlaen at glywed sylwadau'r Aelodau ac ymateb y Llywydd i'r pedwar maes: prif ffrydio cydraddoldeb, cynrychiolaeth a chyfranogiad, camdriniaeth tuag at Aelodau, ac arferion gwaith. Lywydd, dyma adroddiad cyntaf y Senedd o'r math hwn, archwiliad sy'n sensitif i rywedd. Mae'n pwyso'n uniongyrchol ar brofiad Aelodau a gwaith arbenigol Prifysgol Caerdydd. Mae'r atebion yr ydym yn eu cynnig yn drawsbynciol ac yn ymarferol, gan gynnwys Rheolau Sefydlog, gwaith pwyllgorau, safonau ymddygiad, gweithdrefnau etholiadol a'r strwythurau cymorth a ddarperir gan Gomisiwn y Senedd. Bydd gweithredu effeithiol yn dibynnu'n fawr ar arweinyddiaeth barhaus y Comisiwn. Felly, rydym yn argymell cadw Comisiynydd sy'n gyfrifol am gyfle cyfartal, gyda chefnogaeth uwch swyddog penodedig ar gyfer cyflawni. Yn anad dim, rydym yn argymell sefydlu bwrdd gweithredu i oruchwylio ac ysgogi cynnydd. Rhaid inni beidio â chaniatáu i'r adroddiad hwn hel llwch. Os ydym eisiau Senedd wirioneddol gynhwysol i bawb, rhaid inni sicrhau'r newidiadau sefydliadol sydd eu hangen i barhau â'r gwaith.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758869 363 En 2026-03-11T17:20:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=13803&l=cy 260311-14 14. Dadl ar Adroddiad y Bwrdd Adolygiad o Senedd sy'n Gynhwysol ac yn Ystyriol o Deuluoedd C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758873 364 En 2026-03-11T17:23:51 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=14034&l=cy 260311-14 14. Dadl ar Adroddiad y Bwrdd Adolygiad o Senedd sy'n Gynhwysol ac yn Ystyriol o Deuluoedd C 4787 4787 Peter Fox AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4787 Fox, Peter Roeddwn yn falch o allu gwasanaethu ar y bwrdd trawsbleidiol a oruchwyliai'r adolygiad hwn o Senedd sy'n gynhwysol ac yn ystyriol o deuluoedd. Rwyf am ddechrau drwy ddiolch i Joyce Watson am y ffordd adeiladol y bu'n arwain y gwaith hwn, a hefyd i gyd-Aelodau am y ffordd golegol yr aethom i'r afael â'r gwahanol feysydd. Ers dyddiau cynnar datganoli, mae Cynulliad Cymru ar y pryd a Senedd Cymru bellach wedi ymfalchïo mewn bod yn Senedd sy'n ceisio bod yn hygyrch, yn gynrychioliadol ac yn ystyriol o deuluoedd. Dros amser, mae'r Senedd wedi cyflwyno nifer o arferion, boed yn bleidleisio drwy ddirprwy ar gyfer absenoldeb rhiant, cyfranogiad hybrid mewn trafodion, neu gymorth ymarferol i Aelodau sydd â chyfrifoldebau gofalu. Dylid cydnabod y cyflawniadau hyn. Ond nid pwrpas yr adolygiad hwn oedd myfyrio ar gynnydd yn y gorffennol yn unig. Roedd yn gofyn sut i sicrhau bod yr egwyddorion hynny'n cael eu hymgorffori'n briodol yn y ffordd y mae'r sefydliad yn gweithio yn y dyfodol. Mae sefydliadau'n esblygu. Mae'r aelodaeth yn newid. Mae disgwyliadau'r cyhoedd yn newid hefyd. Ac os yw arferion da'n dibynnu ar drefniadau anffurfiol neu hyrwyddwyr unigol yn unig, mae risg bob amser y caiff cynnydd ei golli dros amser. Mae llawer o'r argymhellion yn yr adroddiad hwn felly yn ymwneud â chryfhau'r strwythurau a'r systemau sy'n cefnogi Senedd gynhwysol, boed yn y ffordd y trefnwn ein busnes, y ffordd y mae pwyllgorau'n ystyried cydraddoldeb yn eu gwaith craffu, neu'r ffordd y mae'r Senedd yn parhau i gefnogi Aelodau sydd â chyfrifoldebau gofalu.  Mae'r adroddiad hefyd yn mynd i'r afael â'r mater pwysig y clywsom amdano eisoes sydd, yn anffodus, yn effeithio ar wleidyddion ar draws pob plaid a phob lefel o lywodraeth, sef y lefel gynyddol o gamdriniaeth a bygythiad sy'n wynebu nifer o bobl mewn bywyd cyhoeddus. Os ydym am i bobl o ystod eang o gefndiroedd ystyried sefyll etholiad, rhaid iddynt deimlo bod gwasanaeth cyhoeddus yn rhywbeth y gallant ymgymryd ag ef yn ddiogel a chydag urddas. Felly, mae'r argymhellion sy'n anelu at wella monitro, cefnogaeth a diogelwch i Aelodau'n rhan bwysig o'r gwaith hwn. Ddirprwy Lywydd, mae hwn yn adroddiad sylweddol, gyda llawer o argymhellion, yn dilyn llawer o drafodaeth. Roeddwn yn falch o gyfrannu at y gwaith, ac rwy'n cefnogi'r nod cyffredinol o sicrhau bod y Senedd yn parhau i fod yn lle hygyrch a chroesawgar i bobl o bob cefndir. Fodd bynnag, roedd nifer fach o argymhellion y mynegais amheuon yn eu cylch yn ystod yr adolygiad. Er enghraifft, fel rydym newydd glywed, mae'r adolygiad yn argymell y dylid creu bwrdd gweithredu newydd i oruchwylio'r gwaith o gyflawni'r cynigion hyn. Fy marn i oedd bod y gwaith a wnaethom wedi'i fwriadu'n gryf i fod yn adolygiad gorchwyl a gorffen, ac felly, gallai'r cyfrifoldeb am fwrw ymlaen â'r argymhellion fodoli'n naturiol o fewn strwythurau presennol y Senedd. Wedi dweud hynny, rwy'n deall y bwriad y tu ôl i'r cynnig, sef sicrhau bod y gwaith yn parhau i gael sylw. Mae yna argymhellion hefyd sy'n mynd yn rhan o gwestiynau cyfansoddiadol ehangach, er enghraifft yr awgrym y dylai Llywodraeth Cymru geisio cymhwysedd deddfwriaethol ychwanegol o dan Ddeddf Llywodraeth Cymru 2006. Bydd yr Aelodau'n deall fy mod yn ystyried cwestiynau am bwerau cyfansoddiadol pellach gyda pheth gofal, ac mae hynny'n adlewyrchu safbwynt fy ngrŵp hefyd. Ac yn olaf, ar fater cyfranogiad hybrid ym musnes y Senedd, mae'r adroddiad ei hun, mewn troednodyn, yn adlewyrchu'r farn a fynegais yn ystod yr adolygiad: rwy'n cefnogi cadw'r opsiwn o gyfranogiad rhithwir pan fo'n angenrheidiol yn gyffredinol, oherwydd salwch neu gyfrifoldebau gofalu er enghraifft, ond fy marn i'n dal i fod yw y dylai'r sefyllfa ddiofyn olygu bod busnes y Senedd yn cael ei gynnal yn y cnawd, ac rwy'n credu mai dyna sy'n adlewyrchu disgwyliadau'r cyhoedd gan gydnabod gwerth rhyngweithio personol mewn dadleuon a chraffu seneddol. Wedi dweud hynny, lle mae cyfranogiad rhithwir yn angenrheidiol, dylid ei drin yn gyfartal. Nid oes unrhyw un o'r pethau hynny'n tynnu oddi wrth werth cyffredinol y gwaith sy'n cael ei wneud. Mae'r Senedd yn dod at gyfnod o newid sylweddol, yn enwedig wrth inni symud ymlaen i'r seithfed Senedd estynedig newydd, felly mae'n briodol ar adegau fel hyn inni gamu'n ôl ac ystyried a yw ein strwythurau a'n ffyrdd o weithio yn addas ar gyfer y dyfodol. Mae'r adolygiad hwn yn darparu sylfaen dystiolaeth feddylgar i helpu i lywio'r drafodaeth honno. Yn y pen draw, mae democratiaeth gref yn dibynnu nid yn unig ar y deddfau yr ydym yn eu pasio, ond ar ddiwylliant y sefydliadau sy'n cynrychioli'r cyhoedd. Os gall pobl o bob rhan o gymdeithas Cymru weld bod y Senedd hon yn hygyrch, yn barchus ac yn gefnogol i'r rhai sy'n gwasanaethu ynddi, mae hynny'n cryfhau ein democratiaeth yn ei chyfanrwydd. Diolch i bawb a gyfrannodd at yr adolygiad, ac edrychaf ymlaen at y ddadl ar sut y gwnawn barhau i ddatblygu Senedd sy'n gweithio i Aelodau, staff, ac yn bwysicaf oll, i bobl Cymru. Diolch.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758884 365 En 2026-03-11T17:25:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=14103&l=cy 260311-14 14. Dadl ar Adroddiad y Bwrdd Adolygiad o Senedd sy'n Gynhwysol ac yn Ystyriol o Deuluoedd C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758886 366 Cy 2026-03-11T17:29:02 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=14345&l=cy 260311-14 14. Dadl ar Adroddiad y Bwrdd Adolygiad o Senedd sy'n Gynhwysol ac yn Ystyriol o Deuluoedd C 4981 4981 Sian Gwenllian AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4981 Gwenllian, Sian Dwi am wneud tri phwynt yn y ddadl heddiw. Mae'r cyntaf o gwmpas yr angen am fecanweithiau statudol i sicrhau balans rhywedd yn Seneddau'r dyfodol. Yn ail, dwi am sôn am y cynnydd hynod bryderus mewn sylwadau sarhaus a chamdriniaeth o ferched ar-lein. Ac yn drydydd, dwi am ddadlau bod angen i'r gwaith o greu Senedd sy'n arddel cydraddoldeb mewn cynrychiolaeth a chyfranogiad ar draws y nodweddion sy'n cael eu gwarchod fod yn fater ar gyfer y sefydliad yn ei gyfanrwydd, nid yn waith sy'n cael ei yrru gan rai merched a grwpiau lleiafrifol ymroddedig yn unig. Mae tystiolaeth yn dangos bod seneddau sydd yn gydradd o ran rhywedd yn sefydliadau mwy effeithiol o ran democratiaeth, gan fod lleisiau yn gydradd o gwmpas y bwrdd. Mae hynny, yn ei dro, yn arwain at sylw priodol i faterion sy'n effeithio ar ferched ymhob man, yn ogystal â'r materion sy'n effeithio ar ddynion neu'r boblogaeth gyfan, o faterion yn ymwneud â'r misglwyf a'r menopos i ofalwyr di-dâl—lle mae'r mwyafrif helaeth yn ferched—i ddiogelwch merched a thrais yn erbyn menywod. Fy mhryder mawr i ydy na fydd Seneddau'r dyfodol yn agos at fod yn gydradd o ran rhywedd. Dŷn ni wedi disgyn yn ôl yn y Senedd yma. Felly, dydy dulliau gwirfoddol ddim yn gweithio. Mi oedd o'n siom mawr i mi na wireddwyd yr ymrwymiad i greu cwotâu rhywedd statudol, sef yr unig ffordd i sicrhau cynrychiolaeth gydradd ar draws y pleidiau yn y Senedd. Dwi'n falch bod argymhelliad 4 yr adroddiad sydd gerbron heddiw ynglŷn â datganoli'r cynhwysedd i alluogi deddfu i gefnogi amrywiaeth ymgeiswyr etholiadol—fod hwn wedi cael ei gynnwys yn yr adroddiad. Mae hwn yn argymhelliad hollbwysig ar gyfer y Llywodraeth nesaf. Mae hyn yn greiddiol i wireddu'r nod o Senedd gyfartal. Dwi'n falch bod fy mhlaid i wedi sicrhau bod hanner ein hymgeiswyr yn ferched, gyda merched ar frig y rhestrau mewn hanner neu fwy o etholaethau ar gyfer etholiad mis Mai. Y siom ydy nad ydy hynny'n debygol o fod yn wir ar gyfer rhai pleidiau eraill, ac y byddwn ni, fel Senedd gyfan, wedi disgyn yn ôl ymhellach o ran cydraddoldeb rhywedd ar ôl yr etholiad. Trof at fy ail bwynt, sef y cynnydd hollol annerbyniol mewn camdriniaeth a sylwadau sarhaus yn erbyn menywod ar-lein. Mae adroddiad Prifysgol Caerdydd yn tynnu sylw at hyn—at y lefel hunllefus o gamdriniaeth ar-lein yn erbyn menywod. Mae'n hollbwysig bod y peilot sydd ar waith ar hyn o bryd sy'n monitro cyfrifon cyfryngau cymdeithasol nifer ohonon ni—bod y peilot yna'n parhau ac yn dod yn un sefydlog yn y Senedd nesaf. Dwi'n meddwl, a dwi'n cyd-fynd efo beth mae Joyce Watson newydd ei ddweud, fod angen hefyd fod y system fonitro yma yn digwydd yn ystod y cyfnod nesaf sydd o'n blaenau, y cyfnod etholiadol. Ac mae'n bwysig bod yr argymhellion yn yr adroddiad o gwmpas y maes yma yn cael eu gweithredu. Mae'r hinsawdd bresennol o ymosodiadau personol diddiwedd ar Aelodau Seneddol benywaidd ar-lein yn rhwystro merched rhag rhoi eu henwau ymlaen fel ymgeiswyr. Dwi wedi bod yn Aelod o'r Senedd ers deng mlynedd erbyn hyn, a dwi wedi gweld cynnydd syfrdanol dros y flwyddyn ddiwethaf yn unig mewn ymosodiadau—ymosodiadau arnaf fi, fel menyw mewn gwleidyddiaeth, fel menyw hŷn mewn gwleidyddiaeth ac fel menyw sydd yn siarad Cymraeg yn fy mywyd cyhoeddus. Mae'r ymddygiad yn gywilyddus o wael. Weithiau, mae'r sylwadau yn croesi'r trothwy troseddol, a dyna le mae'r peilot mor werthfawr, a'r gweithredu sy'n gallu digwydd wedyn er mwyn dal y troseddwyr i gyfrif a drwy hynny ddiogelu merched ymhobman. Dwi'n troi at fy mhwynt olaf, sef yr angen i'r Senedd fel sefydliad arwain y newid sydd ei angen. Dŷn ni wedi bod yn flaengar yng Nghymru, do, ac mae angen dathlu hynny. Mae llawer o hynny wedi digwydd oherwydd ymdrechion unigol nifer o ferched dros gyfnod hir, ac yn cael eu cefnogi gan gynghreiriaid o blith y dynion, ie. Mae nifer o'r merched sydd wedi gyrru'r newid efo ni heddiw yn y Siambr. Mae nifer yn ymddeol eleni—

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758882 367 Cy 2026-03-11T17:30:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=14403&l=cy 260311-14 14. Dadl ar Adroddiad y Bwrdd Adolygiad o Senedd sy'n Gynhwysol ac yn Ystyriol o Deuluoedd C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758893 368 Cy 2026-03-11T17:34:27 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=14670&l=cy 260311-14 14. Dadl ar Adroddiad y Bwrdd Adolygiad o Senedd sy'n Gynhwysol ac yn Ystyriol o Deuluoedd C 2 2 Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Officer Officer, Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Siân, mae'n rhaid iti orffen, os gweli di'n dda.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758894 369 Cy 2026-03-11T17:34:29 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=14672&l=cy 260311-14 14. Dadl ar Adroddiad y Bwrdd Adolygiad o Senedd sy'n Gynhwysol ac yn Ystyriol o Deuluoedd C 4981 4981 Sian Gwenllian AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4981 Gwenllian, Sian —ac mae ein diolch yn fawr iawn iddyn nhw ac i'r merched fu yma o'u blaenau nhw. Mi fues i mewn digwyddiad wedi'i drefnu gan Brifysgol Caerdydd yn ddiweddar yn trafod yr hyn sydd gerbron heddiw yma, a'r neges glir gan yr Athro Sarah Childs a'r Athro Rosie Campbell oedd hyn: mae'n rhaid i'r newid ddigwydd ar lefel y sefydliad cyfan. Mae llawer o ferched wedi gorfod defnyddio eu cyfalaf gwleidyddol er mwyn symud yr agenda ymlaen yn y gorffennol. Mae’n bryd i’r gwaith godi i lefel sefydliad cyfan, a dyna ydy fy anogaeth i’r Comisiwn heddiw.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758888 370 Cy 2026-03-11T17:35:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=14703&l=cy 260311-14 14. Dadl ar Adroddiad y Bwrdd Adolygiad o Senedd sy'n Gynhwysol ac yn Ystyriol o Deuluoedd C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758890 371 En 2026-03-11T17:35:10 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=14713&l=cy 260311-14 14. Dadl ar Adroddiad y Bwrdd Adolygiad o Senedd sy'n Gynhwysol ac yn Ystyriol o Deuluoedd C 4983 4983 Jane Dodds AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4983 Dodds, Jane Mae wedi bod yn fraint wirioneddol gwasanaethu ar y bwrdd a gynhyrchodd yr adroddiad. Hoffwn ddechrau drwy ddiolch i gyd-Aelodau o bob rhan o'r Siambr a roddodd eu hamser, a'r tîm clercio, yn enwedig Martha Da Gama Howells, a weithiodd yn eithriadol o galed i sicrhau bod yr adroddiad yn barod mewn cyfnod mor fyr. Ond rhaid diolch yn arbennig i Joyce, a ysgogodd hyn, ac a ddyfalbarhaodd i sicrhau ei fod yn digwydd, ac rydym yn ddiolchgar iawn i chi, Joyce, am ei gyflwyno i ni heddiw. Ar draws y Siambr, gwyddom mai dyma rydym yn ei wneud orau. Rydym yn gweithio ar draws ffiniau i ofyn y cwestiynau sy'n bwysig, ac mae'r cwestiwn sydd wrth wraidd yr adroddiad hwn yn syml ac yn ddwfn. Y cwestiwn yw: pa fath o Senedd rydym am i Gymru ei chael? Rydym wedi clywed bod gennym lawer i fod yn falch ohono yn y gorffennol, ond ni ddylai balchder droi'n hunanfodlonrwydd. Mae gormod o'r hyn rydym wedi'i adeiladu yn seiliedig ar waith rhagorol ein rhagflaenwyr, rhywbeth y mae Siân newydd gyfeirio ato. Mae gan Gymru gyfle a chyfrifoldeb i arwain y byd eto, ond i wneud hynny, ni ddylid gadael i gydraddoldeb fod yn rhywbeth sy'n digwydd ar hap, ni ddylid bod yn ddibynnol ar ewyllys da, rhaid iddo fod yn annatod ac yn barhaol. Rwyf am siarad am rai o'r pethau a ddaeth i'r amlwg. Yn gyntaf, yn anffodus, y profiad o gamdriniaeth mewn gwleidyddiaeth. Mae'r Aelodau y clywsom ganddynt wedi profi camdriniaeth ar-lein, camdriniaeth wyneb yn wyneb, bygythiadau, aflonyddu a chodi ofn. Ond nid maint y broblem oedd yn fwyaf syfrdanol, ond faint o gyd-Aelodau sydd wedi dod i dderbyn y sefyllfa. I'w disgrifio yn eu geiriau eu hunain, 'Dyma gost gwneud gwleidyddiaeth.' Rhaid inni beidio â derbyn hynny. Ni ddylai camdriniaeth byth fod yn bris y mae rhywun yn ei dalu am ddewis gwasanaethu eu cymuned. Gwyddom fod camdriniaeth yn digwydd yn amlach i fenywod, a'i bod yn fwy parhaus ac yn fwy creulon, gan gynnwys bygythiadau o dreisio ac ymosodiadau ar ein hymddangosiad. Rwyf wedi siarad yn gyhoeddus am y gamdriniaeth a'r bygythiadau misogynistaidd a gefais i'n bersonol. Mae'r gamdriniaeth hon wedi'i chynllunio nid yn unig i'n niweidio, ond i'n tawelu, i'n blino, i'n gwthio allan o fywyd cyhoeddus yn gyfan gwbl. Gwyddom fod menywod, menywod ifanc a phobl o gefndiroedd ethnig leiafrifol wedi edrych ar yr hyn y mae cynrychiolwyr etholedig yn ei wynebu a dweud, 'Na, nid i mi.' Roeddwn eisiau codi mater absenoldeb rhiant hefyd. Ar hyn o bryd, nid oes gan Aelodau'r Senedd bolisi absenoldeb rhiant ffurfiol. Golyga hynny fod yn rhaid i Aelodau sy'n dod yn rhieni neu y mae eu partneriaid yn rhoi genedigaeth yn aml ddibynnu ar drefniadau anffurfiol ac ewyllys da i ymdopi â'r hyn a ddylai fod yn broses glir a chefnogol. Yn fwyaf arbennig, hoffwn sôn am absenoldeb camesgoriad, sydd i lawer o fenywod yn golled ddofn a phersonol iawn. Mae mynd drwy golled o'r fath heb unrhyw hawl ffurfiol, polisi clir, na chymorth sefydliadol—mae hynny'n dweud rhywbeth amdanom fel Senedd, ac mae hynny'n fy ngwneud yn anghyfforddus iawn. Mae hynny'n fy ngwneud yn anghyfforddus iawn am fy mod wedi cael pedwar camesgoriad fy hun, ac rwy'n ymwybodol o'r effaith y gall ei chael. Felly, rhaid inni wneud cynnydd ar hyn. Yn olaf, hoffwn sôn ynglŷn â'r ffordd y gallwn gyrraedd gofal plant am ddim. Rwyf i a Phlaid Cymru a'n pleidiau gwleidyddol eisiau gofal plant am ddim, ond mewn gwirionedd, rhaid inni fod y bobl rydym am eu gweld. Os ydym am i bobl â theuluoedd ifanc gymryd rhan lawn yn ein democratiaeth, rhaid inni ei gwneud yn ymarferol bosib iddynt wneud hynny. Rwy'n croesawu'r gwaith y mae Comisiwn y Senedd eisoes wedi'i ddechrau ar archwilio opsiynau, ond yn y pen draw, yr hyn sy'n bwysig yw cyflawni. Mae angen cymorth ymarferol ar deuluoedd, nid trafodaethau am gymorth yn unig. Yn olaf, ar brif ffrydio cydraddoldeb, mae gormod yn dibynnu ar strwythurau nad ydynt wedi'u sicrhau'n ffurfiol. Mae grwpiau fel cawcws y menywod, grwpiau trawsbleidiol sy'n cefnogi menywod a phwyllgorau wedi chwarae rhan hynod bwysig. Ond unwaith eto, ni ddylai eu bodolaeth ddibynnu'n llwyr ar drefniadau anffurfiol. Rydym angen gweld mandad yn y Rheolau Sefydlog ar gyfer pwyllgor cydraddoldeb pwrpasol. Rydym angen gweld mandad yn y Rheolau Sefydlog ar gyfer cawcws y menywod. Ni ddylai craffu ar gydraddoldeb byth eto fod mewn perygl o gael ei amsugno i bortffolio ehangach a'i wasgu allan. Dyma'r ail bwyllgor yr wyf wedi bod yn aelod ohono sy'n edrych ar sut y gallwn sicrhau cydraddoldeb rhwng y rhywiau. Y cyntaf oedd y pwyllgor cwota rhywedd, ac yn anffodus, nid oedd Llafur Cymru yn barod i fwrw ymlaen â hynny. Ond mae hyn yn rhywbeth y mae'n rhaid inni ei weld yn cael ei ddatblygu. Gall adroddiadau gael eu croesawu ac yna hel llwch. Mae'r seithfed Senedd yn rhoi cyfle gwirioneddol inni wneud yn barhaol yr hyn sydd wedi bod yn ansicr ers gormod o amser. Mae Cymru wedi dangos i'r byd sut y gall arwain. Yr her nawr yw parhau â'r gwaith hwnnw'n ofalus, yn feddylgar a chyda'n gilydd. Diolch yn fawr iawn.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758891 372 En 2026-03-11T17:40:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=15003&l=cy 260311-14 14. Dadl ar Adroddiad y Bwrdd Adolygiad o Senedd sy'n Gynhwysol ac yn Ystyriol o Deuluoedd C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758895 373 En 2026-03-11T17:40:35 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=15038&l=cy 260311-14 14. Dadl ar Adroddiad y Bwrdd Adolygiad o Senedd sy'n Gynhwysol ac yn Ystyriol o Deuluoedd C 241 241 Jenny Rathbone AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=241 Rathbone, Jenny Roeddwn eisiau gofyn cwestiwn ynglŷn â mater bwydo ar y fron, gan fy mod yn synnu ein bod yn gofyn yn yr adroddiad hwn am ddarparu ystafell fwydo ar y fron yn unig—heb unrhyw ddyddiadau penodol. Rwy'n tybio y bydd un hyrwyddwr pwerus iawn i fwydo ar y fron yn y Senedd nesaf, ond ni allwn fod yn sicr o hynny. Gan ein bod mor awyddus i gynnwys cymuned gyfan Cymru yn y Senedd, pam nad oes gennym arwydd i groesawu bwydo ar y fron yma wedi'i arddangos yn amlwg wrth fynedfa'r Senedd, gan fod hyn yn ymwneud â mwy na'r staff yn unig, mae'n ymwneud hefyd â phobl sy'n ymweld â'r Senedd gyda'u plant a heb eu plant. Felly, nid wyf yn deall yn iawn pam nad ydym wedi llwyddo i wneud hyn yn y chweched Senedd, nac yn unrhyw un o'r Seneddau eraill yn wir.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758898 374 En 2026-03-11T17:41:37 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=15100&l=cy 260311-14 14. Dadl ar Adroddiad y Bwrdd Adolygiad o Senedd sy'n Gynhwysol ac yn Ystyriol o Deuluoedd C 8634 8634 Luke Fletcher AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8634 Fletcher, Luke Wrth gwrs, rwy'n croesawu'r adroddiad a luniwyd ac rwy'n gwerthfawrogi'r gwaith a wnaed arno. Rwy'n gwerthfawrogi'r lefel o onestrwydd a ddangoswyd gan nifer ohonom wrth gyfrannu at yr adroddiad hwn. Fe ddechreuaf gydag elfen cyfryngau cymdeithasol hyn, gan y credaf fod hyn yn hynod o bwysig. Rwyf wedi sôn nifer o weithiau am y mathau o bethau y mae pobl yn eu gweld ar y cyfryngau cymdeithasol, sydd wedyn yn arwain ac yn dylanwadu ar bobl i ddweud yr hyn y maent yn ei ddweud wrth wleidyddion—boed yn wleidyddion benywaidd, neu wleidyddion gwrywaidd hefyd mewn rhai achosion. Yn aml, maent yn dod o gyfrifon dienw—yn amlach na pheidio, mewn gwirionedd; y rhan fwyaf o'r amser, mae'n debyg.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758904 375 En 2026-03-11T17:42:20 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=15143&l=cy 260311-14 14. Dadl ar Adroddiad y Bwrdd Adolygiad o Senedd sy'n Gynhwysol ac yn Ystyriol o Deuluoedd C 8670 8670 Sioned Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670 Williams, Sioned Bob amser.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758905 376 En 2026-03-11T17:42:21 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=15144&l=cy 260311-14 14. Dadl ar Adroddiad y Bwrdd Adolygiad o Senedd sy'n Gynhwysol ac yn Ystyriol o Deuluoedd C 8634 8634 Luke Fletcher AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8634 Fletcher, Luke Bob amser, mewn gwirionedd—ie, rwy'n credu eich bod yn llygad eich lle, Sioned—yn dod o gyfrifon dienw. Mae gennyf un neu ddau o eiriau penodol y buaswn yn eu defnyddio ar gyfer y mathau o bobl nad ydynt yn rhoi eu henwau i'r mathau o bethau y maent yn eu dweud, ond rwyf am gadw hyn mor ddiplomatig â phosib. Profais fy ymosodiad torfol cyntaf yn gynnar iawn yn fy nghyfnod yma yn y Senedd yn ôl yn 2021. Ar ôl gweithio ym maes lletygarwch, rydych chi'n dysgu sut i ddelio â phethau fel hyn, ond mae'n cael effaith ddofn arnoch. Rwy'n cofio siarad â rhywun a oedd yn y byd gwleidyddol ar y pryd a'r hyn a ddywedodd yr unigolyn hwnnw wrthyf—nid wyf am eu henwi—oedd, 'O, wel, fel yna mae hi—tyfwch groen mwy trwchus.' Mae'n safbwynt cwbl anghredadwy a ninnau eisiau sôn am ddod â phobl agored i niwed i mewn i wleidyddiaeth, a ninnau eisiau sôn am ddod â menywod i mewn i wleidyddiaeth. Mae dweud, 'Rhaid imi dyfu croen mwy trwchus—dyma sut y bydd hi'—nid ydym byth yn mynd i gyrraedd ein hamcanion o gael Senedd sy'n cynrychioli'r math o gymdeithas yr ydym am ei gweld gydag agwedd o'r fath. Felly, rwy'n croesawu'n arbennig yr argymhelliad ynghylch monitro'r cyfryngau cymdeithasol, ac nid ceisio gwahardd craffu ar wleidyddion yw hyn o gwbl, gan fy mod yn credu bod herio polisi yn rhywbeth i'w groesawu'n fawr. Yr hyn sy'n wirioneddol warthus—ac rwy'n credu fy mod yn siarad ar ran nifer o Aelodau yma—yw ein bod mewn sefyllfa, oherwydd y lefel honno o gamdriniaeth bersonol sydd gennym ar y cyfryngau cymdeithasol, lle nad ydym yn cymryd rhan wedyn yn y trafodaethau polisi ar y cyfryngau cymdeithasol. Mae honno'n effaith negyddol ar ddemocratiaeth. Felly, unwaith eto, mae'r argymhelliad ar fonitro'r cyfryngau cymdeithasol yn bwysig iawn. Ac mewn ystyr ehangach, rwy'n credu bod pwyso ar gwmnïau cyfryngau cymdeithasol i wahardd cyfrifon dienw ar eu platfformau yn bwysig iawn hefyd, gan na fyddai llawer o'r bobl hyn yn dweud y mathau o bethau y maent yn eu dweud wrthych yn eich wyneb, heb sôn am orfod rhoi eu henwau i'r pethau hyn hefyd. Felly, ar y cyfryngau cymdeithasol yn unig, rwy'n credu bod hynny'n bwysig iawn. Ar yr elfen bywyd teuluol, rwy'n derbyn y pwynt a wnaeth Peter ynglŷn â disgwyliadau'r cyhoedd ynghylch beth y mae'r swydd hon yn ei olygu. Nid yw hynny'n golygu, serch hynny, y dylem gael ein cyfyngu wedyn i'r hyn a wnawn yn y lle hwn i'w wneud yn fwy cyfeillgar a chroesawgar i bobl sydd â theuluoedd. Credaf hefyd fod y cyhoedd yn disgwyl i'r lle hwn adlewyrchu'r gymdeithas y mae'n ceisio ei chynrychioli. Y mater tadolaeth—Jane, rwy'n credu eich bod yn llygad eich lle am hyn—bûm drwy hynny'n ddiweddar. Rwy'n credu bod y system yn anffurfiol iawn ac yn dibynnu ar y gallu i gael dirprwy. Heledd oedd fy nirprwy i, ac rwyf am ddweud—fe'i dywedaf ar goedd—roedd yn ddirprwy da. Buaswn yn ei hargymell yn fawr i unrhyw un a ddaw maes o law. [Chwerthin.] Ond y drafferth a gefais, mewn gwirionedd, wrth ddelio â'r math o bolisi tadolaeth sydd gennym yn y Senedd oedd nad oedd unrhyw ganllawiau clir. Roeddwn yn siarad â chymorth busnes yr Aelodau a byddent yn dweud, 'O, wel, penderfynwch chi faint o amser rydych chi'n ei gymryd o'r gwaith.' Nawr, mae goblygiadau i hynny, ac ar un lefel, ydy, mae hyblygrwydd yn wych, ond ar lefel arall, mae pwysau ar rai Aelodau o bosib i beidio â chymryd yr hyn y byddai ganddynt hawl iddo mewn swydd arall oherwydd natur y rôl hon. Felly, un peth yr hoffwn ei weld pan fyddwn yn trafod absenoldeb tadolaeth ac absenoldeb rhiant yw canllawiau clir i'r Aelodau ynghylch beth fyddai hyd yr absenoldeb, ein hawliau o fewn y rôl honno hefyd, gan na allwn fod mewn sefyllfa lle mae pobl yn teimlo dan bwysau i beidio â chymryd yr holl amser y byddai ganddynt hawl iddo pe baent mewn swydd arall. Ar fywyd teuluol, a gwneud y lle hwn yn ystyriol o deuluoedd, roeddwn yn ffodus iawn i allu croesawu fy mab Gruff i'r Senedd yr wythnos diwethaf. Cafodd lawer o sylw. Roedd gan nifer o Aelodau fwy o ddiddordeb mewn siarad gydag ef a threulio amser gydag ef na gyda mi—sy'n hollol iawn, gyda llaw; nid wyf yn eich beio chi. Mae yntau hefyd yn gwybod ei fod yn fabi pert—dyna'r broblem. Ond roeddwn yn falch ei fod wedi gallu dod yma a chael bwyd gyda mi a fy ngwraig a'i rhieni, gan na fuaswn wedi'i weld yr wythnos honno o gwbl oni bai am hynny. Rydym yn dechrau'r gwaith yn gynnar iawn yn y bore; rydym yn gorffen yn hwyr iawn. Os ydych chi newydd gael plentyn, rydych chi'n colli'r eiliadau gwerthfawr hynny, boed o safbwynt mam neu hyd yn oed o safbwynt tad. Rydym yn sôn yn aml am yr angen am fodelau rôl gwrywaidd ym mywydau plant ifanc. Wel, rwyf am fod yn un o'r modelau rôl gwrywaidd hynny, ond rhaid imi fod yn bresennol, a rhaid imi allu gweld fy mab yn rheolaidd. Bwydo ar y fron, mater a gododd Jenny—rwyf newydd fod yn siarad â Siân a Sioned ynglŷn â beth fyddai'r polisi bwydo ar y fron yn y lle hwn. Buaswn yn croesawu eglurder ar hynny'n fawr. Yna yn olaf, yn fyr iawn, Ddirprwy Lywydd, ar fusnes, mae'r cwota pwyllgorau a nodwyd yn yr adroddiad yn rhywbeth y credaf y dylem ei archwilio ymhellach. Dywedaf hynny o safbwynt rhywun a oedd ar y Pwyllgor Deisebau beth amser yn ôl, pan oedd Carolyn yn Gadeirydd a'r gweddill ohonom ar y pwyllgor yn ddynion. Nawr, unwaith eto, mae'r Pwyllgor Deisebau yn enwedig yno i wrando ar ein hetholwyr, i fynd i'r afael â materion yn y gymuned. Felly, o bob pwyllgor, rwy'n credu y dylai'r Pwyllgor Deisebau o leiaf adlewyrchu'r gymdeithas y mae'n ceisio ymgysylltu â hi. Dof i ben ar y nodyn hwnnw, Ddirprwy Lywydd.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758906 377 En 2026-03-11T17:45:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=15303&l=cy 260311-14 14. Dadl ar Adroddiad y Bwrdd Adolygiad o Senedd sy'n Gynhwysol ac yn Ystyriol o Deuluoedd C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758908 378 En 2026-03-11T17:47:39 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=15462&l=cy 260311-14 14. Dadl ar Adroddiad y Bwrdd Adolygiad o Senedd sy'n Gynhwysol ac yn Ystyriol o Deuluoedd C 245 245 Julie Morgan AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=245 Morgan, Julie Rwy'n ddiolchgar iawn am y cyfle i siarad yn y ddadl hon. Hoffwn ddiolch hefyd i Joyce am ei harweinyddiaeth ar hyn, ac i aelodau eraill y pwyllgor am yr holl waith y maent wedi'i wneud. Rwy'n cytuno â'r holl argymhellion, ond rwyf am ddewis ambell un i siarad amdanynt. Rwy'n credu ei bod yn gwbl allweddol fod gennym ddarpariaeth gofal plant ar y safle, fod gennym crèche yn y Senedd. Hoffwn feddwl y gallem fynd i mewn i'r Senedd nesaf gyda'r ymrwymiad hwnnw. Rwyf wedi lobïo dros ddarpariaeth gofal plant ar sawl achlysur. Mewn gwirionedd, fe wnaeth Ysgrifennydd y Cabinet a minnau, yn gynharach yn ein gyrfaoedd gwleidyddol, lobïo'n galed iawn dros gael crèche ym mhencadlys newydd cyngor De Morgannwg, fel yr oedd ar y pryd. Cawsom gryn dipyn o wrthwynebiad bryd hynny, a bu'n rhaid inni ddyfalbarhau, ond fe'i cawsom yn y pen draw, felly roedd hynny'n llwyddiannus. Yna, cefais ymgyrch aflwyddiannus i gael crèche yn San Steffan, lle roedd gwrthwynebiad anhygoel. Yn yr holl ddadleuon, roeddent yn siarad am y meysydd saethu a oedd yno, ac ni wnaethom gyrraedd unman. Ond yna, daeth John Bercow i mewn fel y Llefarydd, ac mae crèche yn San Steffan bellach, yn y Swyddfa Dramor, ac mae hynny'n gynnydd. Felly, rwy'n credu bod Joyce wedi gwneud y pwynt mai yma yng Nghymru y mae'r unig Senedd bellach nad oes ganddi gyfleuster gofal plant.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758911 379 En 2026-03-11T17:49:17 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=15560&l=cy 260311-14 14. Dadl ar Adroddiad y Bwrdd Adolygiad o Senedd sy'n Gynhwysol ac yn Ystyriol o Deuluoedd C 426 426 Heledd Fychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Julie, a ydych chi'n cytuno â mi fod yna ymdeimlad o rwystredigaeth yma? Oherwydd roeddwn yn rhan o Bwyllgor Senedd y Dyfodol, ac ar 6 Mawrth 2025, fe wnaethom ysgrifennu at Gomisiwn y Senedd yn dweud bod yn rhaid i hyn fod yn flaenoriaeth ac ar waith ar gyfer 2026 ymlaen. Onid yw'n destun gofid nad ydym wedi gwneud mwy o gynnydd? A allwn ni geisio cael cytundeb yma heddiw fod yn rhaid i hyn fod yn gam nesaf? Nid yw'n ddewisol, mae'n rhaid iddo ddigwydd, ac mae'n hen bryd iddo ddigwydd.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758913 380 En 2026-03-11T17:49:49 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=15592&l=cy 260311-14 14. Dadl ar Adroddiad y Bwrdd Adolygiad o Senedd sy'n Gynhwysol ac yn Ystyriol o Deuluoedd C 245 245 Julie Morgan AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=245 Morgan, Julie Rwy'n cytuno bod yn rhaid iddo ddigwydd. Rwy'n credu ei bod yn gwbl hanfodol ei fod yn digwydd, a hoffwn feddwl y gallem symud ymlaen â'r ymrwymiad hwnnw. Oherwydd mae'n rhyfeddol, mewn gwirionedd, ein bod wedi cael 26 mlynedd o ddatganoli, 26 mlynedd o weithio yma yn yr adeilad hwn, mae adeilad newydd wedi'i adeiladu yma, ac nid ydym erioed wedi cael crèche. Felly, rwy'n credu bod hynny'n anhygoel. Felly, rwy'n rhannu eich rhwystredigaeth a'ch ymrwymiad. Ond rwy'n credu hefyd y dylai crèche fod ar gael i'r Aelodau, i staff, i bobl sy'n ymweld, fel bod tystion—. Felly, gallwn gael ystod eang o dystion, pobl a fyddai'n ei chael hi'n anodd dod oni bai bod ganddynt rywun i ofalu am eu plant. Felly, rwy'n credu ei bod yn bwysig ystyried hynny. Hefyd, rwy'n credu ei bod yn bwysig ystyried na fyddai crèche bob amser yn addas i bawb, gan fod yn rhaid i lawer o'r Aelodau, er enghraifft, adael eu plant gartref, yn bell iawn o'r cyfleusterau yma. Felly, rwy'n credu bod yn rhaid inni ystyried hynny hefyd, a gweld sut y gallwn gynorthwyo'r teuluoedd hynny gyda gofal plant. Felly, rwy'n credu bod crèche yn hanfodol, a bydd yn siom enfawr os na chawn hynny, gyda'r holl waith a wnaed. Ac fel y dywedodd rhywun, mae'n arwydd gweladwy o'r math o Senedd rydym am ei chael. Rwyf bob amser wrth fy modd pan welaf yr ardal chwarae i fyny wrth y caffi. Rwy'n credu bod hynny wedi bod yn gynnydd gwych, cael yr ardal honno, a phan welwch y plant yn chwarae yno, wel, rydych chi'n gwybod beth yw pwrpas y Senedd—mae'n ymwneud â'r plant hynny a'u dyfodol nhw. Felly, rwy'n credu bod hynny'n gynnydd gwych. Y pwynt arall yr hoffwn ei wneud yn gyflym yw fy mod o'r farn ei bod yn gwbl hanfodol ein bod yn parhau i weithio'n hybrid. Rwy'n credu bod hynny mor bwysig, a dylai gael statws cyfartal â bod yma yn y cnawd. Mae pob un ohonom wedi profi'r anawsterau o ymdopi â gofal plant, ond hefyd gofalu am rieni oedrannus, ac mae hynny, mae'n debyg, wedi effeithio ar fwy ohonom, efallai, na gofal plant. Ond mae mor bwysig, y budd o allu gweithio'n hybrid i helpu gyda'r mathau hynny o sefyllfaoedd. Rwy'n credu bod yn rhaid ystyried hynny hefyd. Felly, cydraddoldeb i weithio hybrid. Peidiwch â gadael inni gymryd cam yn ôl. Y ffordd y gweithredwn gyda'n gilydd yw beth ydym ni fel Senedd, ac fel y mae pethau'n gweithredu nawr, ac ar gyfer rhai darnau o ddeddfwriaeth, rydym yn ei gwneud yn ofynnol i bobl fod yma oni bai bod amgylchiadau arbennig iawn, ac rwy'n credu bod hynny'n iawn, mae hynny'n ddealladwy, ond ni chredaf y dylem gymryd unrhyw gamau yn ôl o ran gweithio hybrid. Ac yna, i gloi—

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758889 381 En 2026-03-11T17:50:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=15603&l=cy 260311-14 14. Dadl ar Adroddiad y Bwrdd Adolygiad o Senedd sy'n Gynhwysol ac yn Ystyriol o Deuluoedd C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758899 382 En 2026-03-11T17:52:46 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=15769&l=cy 260311-14 14. Dadl ar Adroddiad y Bwrdd Adolygiad o Senedd sy'n Gynhwysol ac yn Ystyriol o Deuluoedd C 2 2 Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Officer Officer, Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Ie, i gloi, os gwelwch yn dda, gan fod eich amser ar ben.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758900 383 En 2026-03-11T17:52:47 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=15770&l=cy 260311-14 14. Dadl ar Adroddiad y Bwrdd Adolygiad o Senedd sy'n Gynhwysol ac yn Ystyriol o Deuluoedd C 245 245 Julie Morgan AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=245 Morgan, Julie Yn olaf, o ran amseru, rwy'n credu y gallwn edrych, fel y mae'r adroddiad yn ei ddweud, ar amseriad y sesiynau. Rydym wedi bod yn gweithio tan 8 o'r gloch ar sawl noson yn ddiweddar, ac rwy'n credu bod yn rhaid inni ystyried hynny. Diolch.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758903 384 Cy 2026-03-11T17:53:04 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=15787&l=cy 260311-14 14. Dadl ar Adroddiad y Bwrdd Adolygiad o Senedd sy'n Gynhwysol ac yn Ystyriol o Deuluoedd C 8670 8670 Sioned Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670 Williams, Sioned Mae hwn yn adroddiad pwysig, a dwi'n meddwl ei fod e'n gofyn cwestiwn sylfaenol i ni fel Senedd, yn enwedig wrth i ni edrych ymlaen tua'r dyfodol wedi'r broses yna dŷn ni wedi mynd drwyddi o ran diwygio seneddol: pa fath o sefydliad democrataidd ŷn ni eisiau bod? Ac i ateb y cwestiwn yna, mae'n rhaid inni ofyn cyfres arall o gwestiynau: pwy sy’n gallu gweld eu hunain yma? Pwy sy’n teimlo bod lle iddyn nhw yma? A pha rwystrau sydd yn eu ffordd? Felly, mae’r adolygiad yma, dwi'n meddwl, yr adroddiad, yn ystyried y cwestiynau yma, yn edrych ar sut y dylem ni weithio fel sefydliad o ran ein diwylliant, o ran ein ffyrdd o weithio, ac ar y cyfleusterau sydd ar gael i Aelodau a staff. A dwi'n meddwl bod y neges yn glir o'r adroddiad: os ŷn ni'n moyn bod yn Senedd sy'n wirioneddol cynrychioli Cymru, yna mae’n rhaid inni wneud newidiadau. A dwi'n croesawu llawer o’r argymhellion yn yr adroddiad. Mae fe'n nodi, fel rŷn ni wedi clywed, fod gan y Senedd hanes cryf o ran cynrychiolaeth a chynhwysiant, yn enwedig o ran cynrychiolaeth menywod. Ond mae hefyd yn rhybuddio, fel y clywsom ni gan Siân Gwenllian, allwn ni ddim cymryd hynny’n ganiataol. Felly, mae’n rhaid i ni wreiddio'r arferion cynhwysol yma i strwythur y sefydliad ac nid dibynnu, fel y dywedodd Jane Dodds, ar arferion anffurfiol yn unig. Dwi eisiau rhoi ffocws i ddau o’r argymhellion—maen nhw'n sefyll mas i fi—sef y ddarpariaeth gofal plant a’r egwyddor o rannu swyddi. Mae'n rhaid i'r Senedd ymrwymo i’r egwyddor o ddarparu gofal plant ar y safle, dwi'n meddwl, ar gyfer Aelodau, staff ac aelodau o'r cyhoedd. Fe ddechreuais i fy ngyrfa broffesiynol i yn 1994 yn BBC Cymru yma yng Nghaerdydd, ac, fel sefydliad cenedlaethol o bwys a chyflogwr da, roedd crèche yno ym 1994, pum mlynedd cyn i ni gael datganoli. Roedd yn syfrdanol deall, pan ddes i yma yn 2021 i sefydliad cenedlaethol, os nad ein prif sefydliad cenedlaethol, nad oedd crèche yma.  Rŷn ni'n sefydliad sy’n gwneud deddfau ar gyfer Cymru gyfan. Rŷn ni'n trafod polisïau cydraddoldeb ac effaith hynny ar deuluoedd, cyfrifoldebau gofalu, bron yn wythnosol yn y Senedd. Ond mae diffyg crèche yn rhoi neges glir nad ŷn ni am gefnogi teuluoedd yma yn y modd mwyaf sylfaenol.  Yr ail fater wedyn sydd angen gweithredu brys arno, dwi'n meddwl, yw rhannu swyddi. Mae'r adroddiad yn cyfeirio at Ddeddf Senedd Cymru (Aelodau ac Etholiadau) 2024, sydd yn ei gwneud hi'n ofynnol i'r Llywydd gynnig sefydlu pwyllgor i ystyried a ellid llenwi rhai swyddi yn y Senedd drwy rannu swyddi. Felly, hoffwn i ofyn pa waith sydd wedi digwydd o ran paratoi at hyn. Wedyn dwi eisiau sôn eto am fy mhrofiad personol: rhannu swydd ym Mhrifysgol Abertawe wnaeth ganiatáu i fi ddychwelyd i'r byd gwaith fel mam i ddau o blant bach. Dwi'n gwybod, fe glywais i gan fy rheolwr—roedd y ddwy ohonom ni yn famau oedd yn rhannu swydd—fod y brifysgol wedi elwa o hynny, o gryfderau, personoliaethau a phrofiad gwahanol mewn un tîm, wrth inni ymgymryd â thasgau y rôl yna. Felly, pam na ddylai ein democratiaeth hefyd elwa ar y math yna o hyblygrwydd cadarnhaol fyddai'n cymell pobl, a menywod yn benodol, i fedru rhannu o'u doniau? Dyw'r syniad yma ddim yn ymwneud â lleihau’r gwaith. Mae’n ymwneud ag ehangu pwy all wneud y gwaith hwnnw.  Y pwynt olaf hoffwn i ei wneud, sy'n gysylltiedig â hynny, yw ar hyn o bryd mae gormod o bobl anabl yn gweld gwleidyddiaeth fel rhywbeth sy’n amhosib iddyn nhw, nid oherwydd diffyg gallu, ond oherwydd bod yna strwythurau sydd heb eu cynllunio gyda phawb mewn golwg. Felly, un peth hoffwn i grybwyll wrth orffen yw sôn am sicrhau gwell fynediad i bobl anabl i'r Senedd. Mae'r adroddiad yn nodi i'r pwyllgor drafod y posibilrwydd o alw am seibiannau rheolaidd mewn trafodion. Daethon nhw i'r casgliad mwyafrifol mai’r Llywydd a Chadeiryddion pwyllgorau sydd yn y sefyllfa orau i ddeall pryd mae angen seibiannau mewn trafodion. Dwi'n credu bod y casgliad yma yn arddangos yn gwbl eglur pam mae angen ymgorffori mesurau yn strwythurol yn hytrach na'u gadael nhw i hap, achos a fydd gan Lywydd neu Gadeiryddion y dyfodol brofiad a dealltwriaeth o anabledd neu gyflwr iechyd sy'n gwneud seibiau rheolaidd yn hanfodol? Fydd gyda nhw y ddealltwriaeth o hynny? Fel rhywun sydd â phrofiad o gadeirio a mynychu cyfarfodydd sy'n cynnwys pobl anabl, gallaf i ddweud wrthych chi byddai barn y rhelyw yn wahanol iawn i un y pwyllgor sydd, hyd y gwn i, yn bobl heb anabledd. Felly, hoffwn glywed ymateb penodol i'r pwynt yna. Diolch yn fawr.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758897 385 Cy 2026-03-11T17:55:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=15903&l=cy 260311-14 14. Dadl ar Adroddiad y Bwrdd Adolygiad o Senedd sy'n Gynhwysol ac yn Ystyriol o Deuluoedd C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758912 386 En 2026-03-11T17:58:33 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=16116&l=cy 260311-14 14. Dadl ar Adroddiad y Bwrdd Adolygiad o Senedd sy'n Gynhwysol ac yn Ystyriol o Deuluoedd C 5030 5030 Adam Price AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5030 Price, Adam Rywle yng Nghymru heddiw, mae menyw'n meddwl am sefyll ar gyfer y Senedd ar ôl y nesaf. Mae ganddi'r gallu, mae ganddi'r syniadau, ac mae'n ceisio datrys y pos o ran mynd â'r plant i'r ysgol, o ran yr amseroedd pan fyddwn yn eistedd, o ran pwy fydd yn gofalu am ei phlant ar nos Fawrth pan fydd y bleidlais yn rhedeg yn hwyr, ac mae'n penderfynu peidio â sefyll, nid am ei bod hi'n brin o uchelgais, nid am ei bod hi'n brin o ddawn—ond am nad yw'r sefydliad y byddai'n gwasanaethu ynddo wedi'i gynllunio gyda'i bywyd hi mewn golwg. Dyna bwrpas yr adroddiad hwn. Ym 1998, roedd y grŵp cynghori a siapiodd y lle hwn yn dychmygu deddfwrfa a fyddai'n ddemocrataidd, yn effeithiol ac yn gynhwysol, ac am gyfnod, fel y clywsom, fe wnaethom gyflawni'r addewid hwnnw—y Senedd gyntaf yn y byd i gyflawni cydraddoldeb rhwng y rhywiau. Fe wnaethom adeiladu arferion gwaith hybrid y mae deddfwrfeydd eraill bellach yn eu hastudio. Fe wnaethom brofi bod math gwahanol, mwy cydweithredol o wleidyddiaeth yn bosib. Ond mae'r adroddiad hwn hefyd yn dweud rhywbeth anghyfforddus wrthym—nad yw'r cynnydd yr ydym yn falch ohono wedi'i sicrhau, y gellir colli drwy lithriad yr hyn a enillwyd drwy fwriad. Mae'r dystiolaeth yn glir. Adroddodd Aelodau a oedd yn brif ofalwyr i blant eu bod wedi gohirio eu hymgeisyddiaeth, weithiau am flynyddoedd, am na allent weld sut y gallai'r rôl hon gyd-fynd â bywyd teuluol. Nid mewn deddfwriaeth yr oedd y rhwystrau a ddisgrifiwyd ganddynt, ond yn yr wythnos waith, yn natur anrhagweladwy oriau seneddol, yn absenoldeb gofal plant, mewn lwfansau llety nad oeddent yn ddigon i dalu am lety teuluol sefydlog, yn y dybiaeth dawel nad oes gan Aelod o'r Senedd hon fywyd y tu hwnt iddi. Nid cwynion am gyfleustra yw'r rhain; maent yn fethiannau cynllunio sylfaenol, ac maent yn pennu, cyn i'r un bleidlais gael ei bwrw, pwy sy'n gallu gwasanaethu yma ai peidio, ac mae hyn yn bwysig y tu hwnt i'r unigolion yr effeithir arnynt. Mae Senedd y mae ei hamodau gwaith yn culhau'r gronfa o bobl a all wasanaethu yn Senedd sy'n culhau'r ystod o brofiad y gall ddysgu ohono. Ansawdd ein craffu, ein deddfwriaeth, ein trafodaeth ddemocrataidd, mae'r cyfan yn dibynnu ar bwy sydd yn yr ystafell hon. Nawr, rydym ar fin ehangu'r Senedd hon, Aelodau newydd, pwyllgorau newydd, ffyrdd newydd o weithio. Bydd y penderfyniadau a wnawn yn y cyfnod hwn yn gosod y patrwm am ddegawdau. Yr hyn a adeiladwn nawr yw'r hyn y bydd Seneddau'r dyfodol yn ei etifeddu, nid fel dewis, ond fel ffaith bywyd sefydliadol. Mae hyn naill ai'n risg neu'n gyfle, ac mae'r gwahaniaeth yn dibynnu'n llwyr ar yr hyn a wnawn nawr. Os ydym yn trin cynhwysiant fel dyhead, rhywbeth yr ydym yn ei grybwyll mewn adroddiadau ac yn ei ddathlu mewn areithiau, bydd yn erydu'n raddol, tan y byddwn yn edrych o gwmpas y Siambr hon un diwrnod ac yn meddwl pam nad yw'n edrych yn debyg i'r wlad y mae'n ei gwasanaethu. Ac ymddengys i mi fod consensws yma. Mae consensws ar ofal plant. Rwy'n siarad fel un Comisiynydd i'r llall, rwy'n credu fod consensws ar y Comisiwn. Gadewch inni wneud iddo ddigwydd. Byddaf ym Mrwsel yn cynrychioli'r Senedd ddydd Llun, ond efallai y caf ymuno o bell. Joyce, os gwnewch chi gynnig penderfyniad ffurfiol y bydd crèche gennym yma yn y Senedd, fe'i cefnogaf, gan fod yn rhaid inni wneud hyn. Rhaid i ni ei gwneud yn bosib i'r fenyw y soniais amdani, neu ddynion sydd â chyfrifoldebau gofalu hefyd, y rhai sy'n ceisio datrys y pos heno, weld llwybr i mewn i'r Senedd hon, a'i gwneud yn bosib i Gymru glywed eu lleisiau. Nid yw cynrychiolaeth yn dod i ben wrth y blwch pleidleisio; mae'n parhau gyda gallu'r sefydliad hwn i ganiatáu i bobl wasanaethu ar ôl iddynt gyrraedd yma. Nid yn aml y cawn gyfle i siapio Senedd ar adeg ffurfiannol. Gadewch inni beidio â'i wastraffu.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758907 387 En 2026-03-11T18:00:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=16203&l=cy 260311-14 14. Dadl ar Adroddiad y Bwrdd Adolygiad o Senedd sy'n Gynhwysol ac yn Ystyriol o Deuluoedd C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758909 388 Cy 2026-03-11T18:02:54 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=16377&l=cy 260311-14 14. Dadl ar Adroddiad y Bwrdd Adolygiad o Senedd sy'n Gynhwysol ac yn Ystyriol o Deuluoedd C 2 2 Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Officer Officer, Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758910 389 En 2026-03-11T18:02:59 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=16382&l=cy 260311-14 14. Dadl ar Adroddiad y Bwrdd Adolygiad o Senedd sy'n Gynhwysol ac yn Ystyriol o Deuluoedd C 156 156 Jane Hutt AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=156 Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol, y Trefnydd a’r Prif Chwip Hutt, Jane Diolch yn fawr. Rwy'n croesawu'r cyfle i gyfrannu'n fyr at y ddadl heddiw a hoffwn ddiolch i Joyce Watson, y bwrdd trawsbleidiol a'r tîm arbenigol sydd wedi gweithio'n gyflym i lunio'r adroddiad. Mae'n nodi llwybr clir tuag at gyflawni ein hamcan cyffredin o Senedd i bawb, ac fel y mae'r adroddiad hwn yn tanlinellu, mae datganoli yng Nghymru ers ei sefydlu wedi bod yn seiliedig ar ymrwymiad diwyro i gydraddoldeb a chydnabyddiaeth fod cynhwysiant yn hanfodol i gryfder ac iechyd ein democratiaeth, ac yn ystod y blynyddoedd diwethaf, mae adroddiadau ar ddiwygio etholiadol wedi galw am fwy o amrywiaeth a chynhwysiant yn ein gwleidyddiaeth.  Mae'r adroddiad hwn yn nodi camau diriaethol a fydd, os ydym yn eu gweithredu, yn meithrin arferion gwaith a diwylliant sydd wedi'i gynllunio i hwyluso a galluogi cyfranogiad yn hytrach na'i rwystro a'i lesteirio, ac rwy'n credu bod yr adroddiad hwn yn cyflwyno gweledigaeth gymhellol ac mae wedi'i fynegi heddiw ar draws y pedwar maes eang hynny. Rydym yn gweithio gyda'n gilydd tuag at wireddu'r nod o Senedd wirioneddol gynhwysol, ac mae'n ein hatgoffa o'r heriau mwyaf sy'n wynebu ein democratiaeth ac yn darparu argymhellion pwysig ar gyfer eu goresgyn. Fel llawer sydd wedi siarad heddiw, rwy'n cefnogi argymhelliad y bwrdd i gyflwyno gofyniad yn y Rheolau Sefydlog i gamdriniaeth ar-lein gael ei monitro. Mae rhaglen beilot bresennol y Comisiwn i fonitro camdriniaeth ar-lein yn sylfaen i'w chroesawu. Fe glywsom heddiw, ac fe glywsom yn ein cawcws menywod, oni wnaethom, yn enwedig ynghylch y ffordd y mae menywod fel ymgeiswyr a chynrychiolwyr etholedig, a'u teuluoedd yn wir, yn ofni am eu diogelwch, ac ni allwn gael cyfle cyfartal go iawn mewn bywyd cyhoeddus heb annog ein sefydliadau i wrthsefyll bygythiadau. Fel Llywodraeth, rydym yn elwa o waith rhanddeiliaid allweddol i oleuo llwybr i wleidyddiaeth sy'n rhydd o ofn. Mae adroddiad diweddar Comisiwn Moesgarwch Jo Cox, 'A Renewed Call to Action: Addressing abuse and intimidation in politics in Scotland, Wales and Northern Ireland', yn tynnu sylw at y modd y mae'n rhaid i gamau gweithredu i wella diogelwch ategu ymdrechion i wneud ein sefydliadau democrataidd yn fwy cynhwysol. Ac rwy'n falch fod y comisiwn wedi cydnabod y camau y mae Llywodraeth Cymru wedi'u cymryd i hyrwyddo parch a diogelwch mewn gwleidyddiaeth ar ffurf y canllawiau amrywiaeth a chynhwysiant ar gyfer pleidiau gwleidyddol. Mae yna lawer o argymhellion yn yr adroddiad a fydd yn ein helpu i ddileu'r rhwystrau y gwyddom eu bod yn bodoli o fewn y Senedd, ac a fynegwyd heddiw yn y ddadl—cynigion fel polisïau absenoldeb rhiant cliriach, opsiynau rhannu swyddi, parhau i ddarparu trefniadau gweithio hybrid. Gwnaed pwyntiau pwysig heddiw am gamesgoriad, am fwydo ar y fron. Ac edrychaf ymlaen at weld y strategaethau amrywiaeth a chynhwysiant gan y pleidiau gwleidyddol, ynghyd â gwybodaeth am amrywiaeth y tu hwnt i etholiadau mis Mai. Rwyf hefyd yn nodi'r argymhellion ar gyfer y Llywodraeth yn yr adroddiad, a fydd i'w hystyried yn fanwl gan y weinyddiaeth nesaf wrth gwrs, ond fel Llywodraeth, rydym wedi parhau'n ymrwymedig i brif ffrydio cydraddoldeb ar draws ein holl waith, ac rwy'n gwerthfawrogi'r ffaith bod hyn wedi'i hyrwyddo fel argymhelliad yn yr adroddiad hwn. Rwyf am orffen, Ddirprwy Lywydd, drwy gyfeirio hefyd at yr argymhelliad sy'n canolbwyntio ar yr asesiad o ddichonoldeb cyfleusterau crèche yn y Senedd. Ni allwn alw ein hunain yn Senedd fodern a chynhwysol oni bai ein bod yn bwrw ymlaen â'r galwadau niferus arnom i ddarparu crèche yn Senedd Cymru. Dylai Aelodau etholedig, staff, ymwelwyr a thystion i bwyllgorau gael mynediad at wasanaethau gofal plant sy'n galluogi pawb i gymryd rhan yn gyfartal. Felly, rwy'n credu ei bod yn dda ein bod wedi cael galwad gref heddiw, neges gref o'r ddadl hon i gefnogi crèche yn Senedd Cymru. Crèche Senedd Cymru yw'r hyn a geisiwn. Felly, yn olaf, mae'r adroddiad hwn yn cynnig gweledigaeth o Senedd sy'n hyrwyddo cyfle cyfartal, Senedd sy'n dangos i bobl Cymru y gall pobl gael uchelgais i ddod yma heb ofni siarad dros y cymunedau y maent yn ceisio eu gwasanaethu, ac mae'r ddadl hon wedi rhoi cefnogaeth gref i adroddiad y bwrdd adolygu ar Senedd sy'n gynhwysol ac yn ystyriol o deuluoedd.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758997 390 En 2026-03-11T18:05:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=16503&l=cy 260311-14 14. Dadl ar Adroddiad y Bwrdd Adolygiad o Senedd sy'n Gynhwysol ac yn Ystyriol o Deuluoedd C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 759018 391 Cy 2026-03-11T18:07:35 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=16658&l=cy 260311-14 14. Dadl ar Adroddiad y Bwrdd Adolygiad o Senedd sy'n Gynhwysol ac yn Ystyriol o Deuluoedd C 2 2 Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Officer Officer, Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Galwaf ar y Llywydd.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 759021 392 Cy 2026-03-11T18:07:38 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=16661&l=cy 260311-14 14. Dadl ar Adroddiad y Bwrdd Adolygiad o Senedd sy'n Gynhwysol ac yn Ystyriol o Deuluoedd C 1 1 Y Llywydd / The Llywydd Llywydd, Y Llywydd / The Diolch, Dirprwy Lywydd. Dwi'n falch i gael y cyfle i gyfrannu i'r ddadl yma heddiw. Dwi'n gwneud hynny fel Cadeirydd y Pwyllgor Busnes a chadeirydd y Comisiwn. Mae'r ddau gorff heb gwrdd yn ffurfiol i edrych ar yr argymhellion sy'n berthnasol i'r ddau gorff yna ers cyhoeddi'r adroddiad yr wythnos diwethaf, felly ymateb ydw i drwy roi rhywfaint o ddiweddariadau i'r Senedd ar nifer o'r materion sydd wedi cael eu hargymell yn yr adroddiad ac sydd wedi codi yn y ddadl heddiw. Ond, gaf i gychwyn drwy fod yn ddiolchgar iawn i'r bwrdd o Aelodau a'r academyddion sydd wedi cyfrannu at y gwaith yma ac i bawb arall sydd wedi cyfrannu at y gwaith swmpus yma o'n blaenau ni heddiw? Gaf i gyfeirio, felly, at rai o'r argymhellion? Ar argymhelliad 14 yn gyntaf, hwn yw'r argymhelliad sy'n diogelu cyfranogiad rhithwir. Does neb ar-lein, yn digwydd bod, ar y foment dwi'n trafod hyn, ond mae'r argymhelliad hynny yn gofyn i ni gadarnhau ei fod yn gyfystyr â phresenoldeb personol—ein bod ni'n trin pawb sy'n cyfrannu o bell yn gyfartal gyda'r rhai sydd yma yn y Siambr. Wrth gwrs, mae canllawiau'r Llywydd, sydd wedi cael eu cyhoeddi o dan Reol Sefydlog 6.17, yn nodi bod gan bob Aelod hawl i gymryd rhan mewn trafodion y Cyfarfod Llawn a byddant yn cael eu trin yn deg ym mhob agwedd. Ac mae'r canllawiau ar gyfer pwyllgorau hefyd yn nodi'r disgwyliad mai hybrid yw'r ffurf arferol ar gyfer cyfarfodydd. Rydyn ni wedi arloesi fel Senedd yn ein hymrwymiad ni i weithio'n hybrid, i ganiatáu i bobl deimlo'n gyfartal yn eu cyfraniad nhw, pa un a ydyn nhw yma yn y Senedd neu'n cyfrannu o bell, a dwi'n gobeithio'n fawr y bydd yr hyn rydyn ni wedi ei osod ar waith yn para ac yn gwneud hynny yng nghyd-destun canllawiau'r Llywydd, a hynny o dan Reolau Sefydlog.  Mae argymhelliad 25 yn gwneud argymhelliad ynghylch y posibilrwydd y bydd pwyllgor yn y dyfodol yn edrych ar rannu swyddi. Mae’r Pwyllgor Busnes, wrth gwrs, wedi cychwyn ar y gwaith yma wrth edrych ar rannu swyddi ar gyfer Cadeiryddion pwyllgorau, ac yn ddiweddar, wrth gwrs, bythefnos yn ôl, fe gafodd y gwaith hwn ei ymgorffori yn ein Rheolau Sefydlog ni drwy bleidlais yn y Siambr yma. Ac os bydd hyn yn cael ei ddefnyddio yn y Senedd—Cadeiryddion y pwyllgorau yn rhannu swyddi—yna bydd hyn yn darparu tystiolaeth bwysig, heb amheuaeth, ar gyfer unrhyw waith pellach a wneir o rannu swyddi i’r dyfodol.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758976 393 Cy 2026-03-11T18:10:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=16803&l=cy 260311-14 14. Dadl ar Adroddiad y Bwrdd Adolygiad o Senedd sy'n Gynhwysol ac yn Ystyriol o Deuluoedd C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758979 394 Cy 2026-03-11T18:10:41 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=16844&l=cy 260311-14 14. Dadl ar Adroddiad y Bwrdd Adolygiad o Senedd sy'n Gynhwysol ac yn Ystyriol o Deuluoedd C 1 1 Y Llywydd / The Llywydd Llywydd, Y Llywydd / The Mae rhai o’r argymhellion yn ymwneud â’r Comisiwn, neu wasanaethau a ddarperir gan y Comisiwn. Mae argymhelliad 11 yn cyfeirio at raglen o hyfforddiant y dylai’r Comisiwn barhau i’w darparu ynghlwm â chod ymddygiad, busnes y Senedd a gwytnwch. Mae argymhelliad 37 yn ymwneud â hyfforddiant rheolaidd ar gydraddoldeb. Rwy’n falch bod nifer o’r sesiynau hyfforddi wedi eu datblygu a’u cynnig i Aelodau, ac i aelodau staff, yn y meysydd uchod yn ystod y Senedd hon. Mae’r Comisiwn wedi cytuno ar fframwaith ar gyfer darparu hyfforddiant i gefnogi Aelodau yn eu gwaith yn y seithfed Senedd. Serch hyn, nid oes gan y Comisiwn y grym i wneud hyfforddiant yn orfodol, ac felly mae’n hanfodol bod Aelodau yn addysgu eu hunain yn y meysydd hyn ac yn cydnabod yr angen iddyn nhw a’u staff gael eu hyfforddi'n briodol. Mae rôl bwysig, byddwn i'n dweud, gan bleidiau gwleidyddol yn y cyd-destun yma hefyd, yn gosod disgwyliadau uchel ar eu haelodau. Rwy’n gobeithio y bydd darpariaeth newydd yr hwb yn cefnogi Aelodau’r dyfodol drwy gynnig man cychwyn ar gyfer derbyn gwybodaeth a chefnogaeth, nid yn unig yn y meysydd penodol y cyfeirir atynt yn yr adroddiad yma, ond ar agweddau eraill o wasanaethau’r Comisiwn hefyd. Mewn perthynas â'r ddarpariaeth gofal plant—argymhelliad 22, ac mae nifer wedi cyfrannu at y pwnc yma y prynhawn yma—mae'r Comisiwn wedi cynnal astudiaeth ddichonoldeb yn ddiweddar i ddarparu cyfleusterau crèche. Amcan y Comisiwn oedd sefydlu y sylfaen dystiolaeth gychwynnol i ddeall anghenion gofal plant Aelodau, darpar Aelodau ac aelodau staff, ac archwilio opsiynau ymarferol a chymesur ar gyfer diwallu'r anghenion yma. Fe ganfyddodd yr astudiaeth fod gofal plant yn parhau i fod yn rhwystr i gymryd rhan mewn bywyd seneddol, ond hefyd roedd yr adroddiad yn dweud yn ddigon clir nad crèche ar y safle yma oedd y modd mwyaf ymarferol o ddarparu gofal plant i Aelodau ac i aelodau staff.  Nawr, mae hwnna'n wahanol iawn i'r hyn rŷn ni wedi'i glywed fel dymuniad nifer o Aelodau o gwmpas y Siambr yma y prynhawn yma.  Fodd bynnag, wrth i'r Comisiwn ystyried yr adroddiad yma yn ein cyfarfod ni ar 3 Tachwedd, fe benderfynodd y Comisiwn beidio â chymryd gair yr adroddiad yna fel y gair terfynol ac i fwrw ymlaen â'r camau nesaf arfaethedig ar gyfer y gwaith i archwilio opsiynau ar gyfer darparu crèche ar y safle. Bydd e'n fater i'r Senedd nesaf nawr i edrych ar hyn, a dwi'n deall y rhwystredigaeth sydd gan nifer ohonoch chi ynglŷn â'r ffaith nad yw hyn yn rhywbeth sy'n cael ei ddarparu ar hyn o bryd. Ond, i fod yn gwbl onest, yr adborth roeddem ni'n ei gael, o drafod gydag Aelodau ac aelodau staff, oedd taw nid cymorth ar y safle oedd y ffordd fwyaf ymarferol i'w helpu nhw gyda'u gofal plant ac anghenion gofal plant. Ond, o ran y neges sydd yn y Siambr yma y prynhawn yma ynglŷn â'r neges y mae crèche yn gallu'i roi, a'r cyfle hefyd i sichrau bod ymwelwyr â'r safle yma yn cael cynnig gofal crèche, dwi'n gobeithio bod hwnna'n mynd i adlewyrchu fel pwynt pwysig i'w ystyried gan y Comisiwn nesaf.  Yn olaf, pwynt pwysig y mae nifer o bobl wedi'i gyfrannu y prynhawn yma—ac fe roedd cwestiwn amserol wedi cael ei dderbyn ynghynt y prynhawn yma—yw'r camdrin, ac ar-lein yn enwedig, y mae nifer o Aelodau o'r Senedd yma yn ei wynebu yn eu byd gwleidyddol nhw. Mae'r gwaith y mae'r cawcws menywod wedi'i wneud i annog y Comisiwn i sefydlu'r prosiect peilot ar fonitro'r cyfryngau cymdeithasol yn bwysig iawn ac yn gam cychwynnol yn ein gwaith rhagweithiol ni i edrych ar y risg sydd yna ar gyfer Aelodau o'r Senedd yma nawr ac i'r dyfodol. Dwi'n gobeithio'n fawr y bydd y Senedd nesaf yn parhau â'r gwaith yna ac yn ei ymgorffori e fel rhan bob dydd o'r gwaith rŷn ni'n ei wneud i warchod y gwleidyddion sy'n cael eu hethol i'r lle yma. Gaf i ddiolch yn olaf nawr i Joyce Watson am yr arweiniad mae hi wedi'i rhoi i'r gwaith penodol yma? Mae hi hefyd yn arwain fel Comisiynydd ar gydraddoldeb yn y Comisiwn ac yn y Senedd yma. Mae'r adroddiad ei hun hefyd yn gwneud yr argymhelliad bod angen i Gomisiynydd gario'r cyfrifoldeb yna yn Seneddau'r dyfodol, yng Nghomisiynau'r dyfodol. Allai neb fod wedi gwneud y gwaith yn well na Joyce Watson dros y blynyddoedd diwethaf yma, a dwi'n diolch iddi am yr arweiniad a'r dygnwch mae hi wedi'i ddangos yn cario'r cyfrifoldeb yna ac yn gwneud y gwaith ar gyfer yr adroddiad yma hefyd. Rwyf i bellach nawr, fel cadeirydd y Comisiwn, Cadeirydd y Pwyllgor Busnes, yn trosglwyddo'r cyfrifoldeb am ymateb i'r argymhellion perthnasol yma i'r Pwyllgor Busnes nesaf ac i'r Comisiwn nesaf, ond gyda'r disgwyliad wrthyf i ac wrthych chi, gyda'ch cyfraniadau grymus chi fan hyn heddiw—

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758922 395 Cy 2026-03-11T18:15:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=17103&l=cy 260311-14 14. Dadl ar Adroddiad y Bwrdd Adolygiad o Senedd sy'n Gynhwysol ac yn Ystyriol o Deuluoedd C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758923 396 En 2026-03-11T18:16:43 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=17206&l=cy 260311-14 14. Dadl ar Adroddiad y Bwrdd Adolygiad o Senedd sy'n Gynhwysol ac yn Ystyriol o Deuluoedd C 2 2 Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Officer Officer, Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Lywydd, rwyf wedi bod yn hael.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758924 397 Cy 2026-03-11T18:16:45 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=17208&l=cy 260311-14 14. Dadl ar Adroddiad y Bwrdd Adolygiad o Senedd sy'n Gynhwysol ac yn Ystyriol o Deuluoedd C 1 1 Y Llywydd / The Llywydd Llywydd, Y Llywydd / The —y bydd y ddau gorff yna yn darparu ac yn cyhoeddi ymateb ffurfiol i argymhellion yr adroddiad yma, fel nad yw'r gwaith yn cael ei adael ar silff ac yn casglu llwch. Diolch.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758925 398 Cy 2026-03-11T18:16:56 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=17219&l=cy 260311-14 14. Dadl ar Adroddiad y Bwrdd Adolygiad o Senedd sy'n Gynhwysol ac yn Ystyriol o Deuluoedd C 2 2 Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Officer Officer, Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Joyce Watson i ymateb i'r ddadl.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758926 399 En 2026-03-11T18:17:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=17223&l=cy 260311-14 14. Dadl ar Adroddiad y Bwrdd Adolygiad o Senedd sy'n Gynhwysol ac yn Ystyriol o Deuluoedd C 182 182 Joyce Watson AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=182 Watson, Joyce Diolch. Mae wedi bod yn ddadl wych, a chydag ymrwymiad enfawr o bob ochr, ac mae honno'n ffordd wych o ddod â'r gwaith hwn i ben. Ond mae'n rhaid inni symud o uchelgais nawr i arfer da sefydliadol, ac mae gwahaniaeth clir rhwng y ddau beth hynny. Rhaid inni symud hefyd o'r ddibyniaeth ar arferion gwaith sy'n barhaus, yn ddibynnol ar ychydig o unigolion allweddol sy'n gwthio hynny'n dragwyddol, felly mae'n rhaid inni gael arferion gwaith sy'n cael eu siapio gan ddiwylliant y lle hwn. Ni yw diwylliant y lle hwn, a mater i ni yw hyn, felly rhaid inni gael strwythur ffurfiol. Mae gennym bedair wythnos ar ôl yma, ac mae pobl wedi gweithio'n galed iawn ar gadw'r pethau hyn yn fyw, os hoffech, ond rydym yn colli llawer o brofiad. Rydym yn colli pobl gyda phenderfyniad. Rwy'n gwybod, ac rwy'n gobeithio fy mod yn iawn yn yr hyn rwy'n ei feddwl, y bydd y seithfed Senedd yn gweld Aelodau profiadol yn dod yn ôl, y bydd yn gweld pobl benderfynol gyda'r weledigaeth honno'n dod yn ôl, a byddant yn deall pwysigrwydd y gwaith hwn yn y dyfodol. Byddwn yn dibynnu ar y bobl hynny i wneud yn siŵr fod bwrdd gweithredu'n bodoli yn y dyfodol, ond heb os, rhaid inni fynd i'r afael â rhai o'r materion allweddol. Diolch i'r bobl a gymerodd ran yn y ddadl hon heddiw—Peter Fox, Siân Gwenllian, Jane Dodds, Jenny Rathbone, Luke Fletcher, Julie Morgan, Sioned ac Adam Price—am eu holl gyfraniadau heddiw. Yr hyn sy'n nodedig ac yn galonogol yw nad menywod oedd pawb, oherwydd nid ymwneud â hynny y mae hyn. Mae'n ymwneud â theuluoedd a sut y mae'n effeithio ar deuluoedd. Un o'r pethau allweddol yw'r oriau gwaith. Cawn gyfle y tro nesaf i'w gwneud yn fwy rhagweladwy, ac mae'n rhaid inni eu gwneud yn fwy rhagweladwy, oherwydd mae rhieni'n difaru pan na allant weld eu plant. Ni all hynny fod yn ddigon da, ac nid yw'n mynd i annog pobl i ddod yma. Gallaf weld y cloc—mae wedi troi'n goch. Felly, nid wyf yn mynd i wthio fy lwc ymhellach, ond rwy'n diolch i chi i gyd. Mae'n allweddol, a byddwn, Adam, byddwn yn cyfarfod ddydd Llun, a gallwn weld a allwn roi rhywbeth yn ei le—ac rwy'n siŵr fod y ddau ohonom yn eithaf penderfynol o wneud hynny—i adlewyrchu'r safbwyntiau yma heddiw. Nid ein safbwyntiau ni ydynt, ac nid lle sefydliad yw rhwystro ewyllys y bobl sy'n eistedd yma. Felly, fe wnawn ychydig o ddadflocio ddydd Llun, rwy'n credu, mewn perthynas â'r crèche. Ond diolch, bawb, a diolch i chi am eich amynedd.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758955 400 En 2026-03-11T18:20:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=17403&l=cy 260311-14 14. Dadl ar Adroddiad y Bwrdd Adolygiad o Senedd sy'n Gynhwysol ac yn Ystyriol o Deuluoedd C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758962 401 Cy 2026-03-11T18:21:03 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=17466&l=cy 260311-14 14. Dadl ar Adroddiad y Bwrdd Adolygiad o Senedd sy'n Gynhwysol ac yn Ystyriol o Deuluoedd C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758959 402 Cy 2026-03-11T18:20:50 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=17453&l=cy 260311-14 14. Dadl ar Adroddiad y Bwrdd Adolygiad o Senedd sy'n Gynhwysol ac yn Ystyriol o Deuluoedd C 2 2 Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Officer Officer, Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Y cwestiwn yw: a ddylid nodi'r adroddiad? A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? Nac oes. Felly, derbynnir y cynnig yn unol â Rheol Sefydlog 12.36.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758960 403 Cy 260311-14 14. Dadl ar Adroddiad y Bwrdd Adolygiad o Senedd sy'n Gynhwysol ac yn Ystyriol o Deuluoedd I Derbyniwyd y cynnig yn unol â Rheol Sefydlog 12.36.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758963 404 Cy 260311-15 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Polisi Economaidd I Detholwyd y gwelliannau canlynol: gwelliant 1 yn enw Jane Hutt, gwelliant 2 yn enw Heledd Fychan, a gwelliant 3 yn enwau Laura Anne Jones a James Evans. Os derbynnir gwelliant 1, caiff gwelliannau 2 a 3 eu dad-ddethol. Os derbynnir gwelliant 2, caiff gwelliant 3 ei ddad-dethol.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758964 405 Cy 2026-03-11T18:21:03 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=17466&l=cy 260311-15 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Polisi Economaidd C 2 2 Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Officer Officer, Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Eitem 15 heddiw yw dadl y Ceidwadwyr Cymreig ar bolisi economaidd. Galwaf ar Samuel Kurtz i wneud y cynnig.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758965 406 Cy 260311-15 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Polisi Economaidd I Cynnig NDM9202 Paul Davies Cynnig bod y Senedd: 1. Yn nodi Datganiad Gwanwyn Llywodraeth y DU ar 3 Mawrth 2026 a'r rhagolygon economaidd diweddaraf. 2. Yn gresynu, o dan lywodraethau Llafur yn San Steffan a Chaerdydd: a) bod rhagolygon twf economaidd wedi'u hisraddio; b) bod disgwyl i ddiweithdra godi a bod Cymru'n parhau i fod â'r gyfradd gyflogaeth isaf yn y DU; c) bod nifer y bobl yng Nghymru ar gredyd cynhwysol ar ei lefel uchaf erioed; d) mai'r lefel anweithgarwch economaidd yng Nghymru yw'r uchaf ym Mhrydain Fawr; ac e) mai pecynnau cyflog yng Nghymru yw'r isaf yn y Deyrnas Unedig. 3. Yn credu, ar ôl bron i dri degawd o lywodraeth dan arweiniad Llafur yng Nghymru, bod economi Cymru yn tanberfformio a bod angen dull cryf sy'n ffafrio twf ar bobl sy'n gweithio a busnesau. 4. Yn galw ar Lywodraeth Cymru i gael Cymru i weithio drwy wneud y canlynol: a) gwneud toriad o 1 geiniog yn y bunt i gyfradd sylfaenol treth incwm Cymru; b) diddymu ardrethi busnes ar gyfer cwmnïau bach, tafarndai a swyddfeydd post; c) dileu'r dreth dwristiaeth arfaethedig; d) diddymu treth trafodiadau tir wrth brynu prif breswylfa; ac e) ei gwneud yn ofynnol i awdurdodau lleol gynnal refferendwm cyn cyflwyno cynnydd o fwy na 5 y cant i'r dreth gyngor.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758966 407 Cy 260311-15 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Polisi Economaidd I Cynigiwyd y cynnig.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758968 408 En 2026-03-11T18:21:12 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=17475&l=cy 260311-15 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Polisi Economaidd C 8642 8642 Samuel Kurtz AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8642 Kurtz, Samuel Diolch, Ddirprwy Lywydd. Rwy'n falch o'r cyfle i agor y ddadl hon gan y Ceidwadwyr Cymreig ar economi Cymru. Ond rydym yn cyfarfod heddiw ar adeg o ansicrwydd byd-eang sylweddol. Mae gweithredu milwrol yn Iran, cau Culfor Hormuz, a'r cynnydd sydyn o ganlyniad i brisiau olew byd-eang yn creu tonnau o sioc drwy farchnadoedd rhyngwladol. Mae costau ynni'n codi, cadwyni cyflenwi'n tynhau, ac mae teuluoedd a busnesau ledled y byd unwaith eto'n wynebu pwysau economaidd. Mae digwyddiadau fel hyn yn tanlinellu pwynt syml ond hanfodol: mae angen economïau gwydn ar genhedloedd a rhanbarthau, economïau sy'n gallu gwrthsefyll siociau byd-eang. Yn anffodus, gwydnwch yw'r hyn sydd ar goll o economi Cymru. A'r gwir anghyfforddus i'r Llywodraeth Lafur yma yn y Senedd, wedi'i chynnal dro ar ôl tro gan eu galluogwyr, Plaid Cymru, ac sydd bellach yn cael ei chefnogi gan Lywodraeth Lafur aflwyddiannus yn San Steffan, yw na ddechreuodd y gwendid gyda digwyddiadau yn y dwyrain canol; roedd y problemau yno eisoes. Ar ôl 27 mlynedd o Lywodraeth Lafur yng Nghymru, mae hanfodion ein heconomi yn parhau i beri pryder mawr. Nid ydym yn ymddiheuro fel Ceidwadwyr am y cynnig eang sydd o'n blaenau heddiw, oherwydd mae'n nodi realiti economi Cymru. Gadewch inni edrych ar hanes yr hyn a elwir yn bartneriaeth mewn grym. Rhagolygon twf economaidd wedi'u hisraddio. Diweithdra ar gynnydd. Yng Nghymru, y gyfradd gyflogaeth isaf yn unrhyw le yn y Deyrnas Unedig, a'r lefel uchaf o anweithgarwch economaidd ym Mhrydain, gyda bron un o bob pedwar oedolyn heb fod yn rhan o'r gweithlu. Y nifer uchaf erioed o bobl yn hawlio credyd cynhwysol, ac eto, yma yng Nghymru, mae pecynnau cyflog yn parhau i fod yr isaf yn unrhyw le yn y DU. Mae diweithdra ymhlith ieuenctid ymhell uwchlaw'r cyfartaledd Ewropeaidd, cymaint felly fel bod y Canghellor wedi cyfaddef hyd yn oed heddiw fod yna ddadl ddilys na ddylai fod wedi codi cyfraniadau yswiriant gwladol yn ei chyllideb gyntaf. Ond dro ar ôl tro, yn wyneb yr hanes hwn, greddf y Llywodraeth Lafur hon yw peidio â derbyn cyfrifoldeb, ac edrych yn rhywle arall am rywun arall i'w feio. Maent yn beio San Steffan. Maent yn beio digwyddiadau byd-eang. Maent yn pwyntio'u bys sosialaidd i feio unrhyw un a phawb heblaw nhw eu hunain—y Llywodraeth a fu'n rhedeg Cymru dros y 27 mlynedd diwethaf. Oherwydd mae pob Aelod o'r Llywodraeth yn gwybod nad oes modd amddiffyn eu hanes o gyflawniad. Nid yw eu gwelliant i'r ddadl heddiw yn herio'r ffeithiau a nodwyd gennym; mae'n eu dileu ac yn gosod eu canmoliaeth i'r Prif Weinidog mwyaf amhoblogaidd mewn hanes yn eu lle. Prif Weinidog, dylem gofio, a ddywedodd wrth ei Gabinet, ym mis Rhagfyr, fod ymgysylltu â Llywodraethau datganoledig, 'bron yn anochel yn creu heriau gwleidyddol neu golli cyfleoedd'. Gyda ffrindiau fel hyn, pwy sydd angen gelynion? Pe bai hynny wedi'i ddweud gan Brif Weinidog Ceidwadol, byddai datganiadau brys wedi'u gwneud ar lawr y Senedd. Byddai cynhadledd i'r wasg wedi'i chynnal ym Mharc Cathays. Byddai Aelodau Llafur wedi cwyno ei fod yn sarhad ar ddatganoli. Ond pan fo Prif Weinidog Llafur yn ei ddweud, ni chlywn ddim byd ond tawelwch. Rhagrith gan Lywodraeth heb syniadau, heb egni, a chyn bo hir, heb bŵer. Mae pobl Cymru'n haeddu gwell. Maent yn haeddu Llywodraeth sydd o blaid twf, un sy'n deall busnes ac sy'n barod i greu'r amodau ar gyfer buddsoddiad, creu swyddi, a llwyddiant economaidd. Yn hytrach, yr hyn y mae busnesau yng Nghymru yn ei weld yn rhy aml yw Llywodraeth sy'n fwy cyfforddus yn rheoleiddio menter yn hytrach na'i chefnogi. Dyna pam y mae ein maniffesto ar gyfer yr etholiad sydd i ddod yn nodi cynllun clir o blaid twf i Gymru. Byddwn yn torri ceiniog oddi ar gyfradd sylfaenol y dreth incwm. Byddwn yn dileu ardrethi busnes ar gyfer busnesau bach, tafarndai a swyddfeydd post. Byddwn yn gwrthdroi'r dreth dwristiaeth niweidiol. Bydd y mesurau hynny'n rhoi arian yn ôl ym mhocedi pobl ac yn caniatáu i fusnesau ailfuddsoddi, ehangu a chreu swyddi. Byddwn yn diddymu'r dreth stamp ar brif breswylfeydd, fel nad yw pobl yng Nghymru'n cael eu cosbi am brynu cartref. A byddwn yn cyflwyno refferenda ar godiadau treth gyngor dros 5 y cant, gan sicrhau bod awdurdodau lleol yn briodol atebol i'r bobl sy'n eu hethol ac sy'n talu'r biliau. I fy etholwyr yng ngorllewin Cymru, ar ôl y gwasanaeth iechyd, yr economi yw'r prif fater y mae pobl yn ei godi gyda mi amlaf. Mae ymgysylltiad diweddar â busnesau ar draws sir Benfro a gorllewin Cymru wedi gwneud un peth yn hollol glir: mae llawer o gwmnïau'n cael trafferth o dan bwysau cyfunol codiadau treth a chostau gweithredu cynyddol. Rwyf wedi siarad ag entrepreneuriaid sy'n teimlo eu bod wedi'u gwasgu yn hytrach na'u cefnogi. Mae busnesau'n lleihau cynlluniau i gyflogi, buddsoddi ac ehangu. Mae rhai hyd yn oed yn cwestiynu a allant gadw'r drysau ar agor a'r goleuadau ynghyn. Dywedodd gweithredwr twristiaeth wrthyf fod archebion yn cael eu canslo wrth i gyllidebau cartref dynhau. Mae perchennog caffi'n ystyried lleihau eu horiau agor am fod costau ynni a staffio wedi cynyddu. Dywedodd cwmni gweithgynhyrchu wrthyf fod ei gystadleurwydd yn cael ei danseilio gan ardrethi uchel a beichiau rheoleiddio cynyddol. Nid pethau haniaethol yw'r rhain. Maent yn fusnesau go iawn, yn cyflogi pobl go iawn, yn talu trethi go iawn, ac maent yn dweud yn glir ac yn uchel, 'Digon yw digon.' Rwyf wedi codi yn y Siambr hefyd y pryder cynyddol am newidiadau i brisiadau ardrethi busnes. Denodd y cyfarfod bord gron diweddar a gynhaliwyd gan Paul Davies a minnau fwy na 150 o gyfranogwyr, pob un yn awyddus i rannu eu pryderon a gofyn am gefnogaeth. Yn fy nghyfnod fel Aelod o'r Senedd, nid wyf erioed wedi gweld pryder mor eang am y dyfodol economaidd am fod busnesau yng Nghymru eisoes yn cael eu gwasgu gwthio at ymyl y dibyn. Mae hynny cyn inni ddeall canlyniadau economaidd y digwyddiadau yn y dwyrain canol. Ni all economi Cymru fforddio mwy o'r un peth. Heddiw, rydym wedi cyflwyno cynigion ymarferol i gefnogi busnesau, annog buddsoddiad ac ysgogi twf economaidd. Gadewch imi ddweud hyn yn glir: nid ydym yn malio pwy sy'n mabwysiadu'r syniadau yn nyddiau olaf y Llywodraeth hon. Os ydynt yn dymuno eu mabwysiadu, byddem yn croesawu hynny. Oherwydd nid pwy sy'n cael y clod sy'n bwysig; yr hyn sy'n bwysig yw bod y twf economaidd y mae cymaint o'i angen ar Gymru yn cael ei gyflawni. Felly, rwy'n annog Aelodau ar draws y Siambr i gefnogi ein cynnig heddiw ac i anfon neges glir: mae'n bryd cael Cymru i weithio eto.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758990 409 En 2026-03-11T18:25:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=17703&l=cy 260311-15 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Polisi Economaidd C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 759006 410 Cy 2026-03-11T18:27:42 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=17865&l=cy 260311-15 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Polisi Economaidd C 2 2 Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Officer Officer, Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Rwyf wedi dethol y gwelliannau i'r cynnig. Os derbynnir gwelliant 1, caiff gwelliannau 2 a 3 eu dad-ddethol. Os derbynnir gwelliant 2, caiff gwelliant 3 ei ddad-ddethol. Galwaf ar Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a'r Gymraeg i gynnig yn ffurfiol welliant 1, yn enw Jane Hutt.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 759010 411 Cy 260311-15 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Polisi Economaidd I Gwelliant 1—Jane Hutt Dileu popeth ar ôl pwynt 1 a rhoi yn ei le: Yn croesawu’r £555 miliwn yn ychwanegol mewn cyllid cyfalaf ac adnoddau ar gyfer Cymru dros y tair blynedd nesaf yn natganiad y gwanwyn Llywodraeth y DU.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 759011 412 Cy 260311-15 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Polisi Economaidd I Cynigiwyd gwelliant 1.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 759008 413 Cy 2026-03-11T18:28:01 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=17884&l=cy 260311-15 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Polisi Economaidd C 253 253 Mark Drakeford AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=253 Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg Drakeford, Mark Symud, Llywydd.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 759013 414 Cy 2026-03-11T18:28:03 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=17886&l=cy 260311-15 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Polisi Economaidd C 2 2 Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Officer Officer, Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Galwaf ar Luke Fletcher i gynnig gwelliant 2, yn enw Heledd Fychan.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 759016 415 Cy 260311-15 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Polisi Economaidd I Gwelliant 2—Heledd Fychan Dileu popeth ar ôl pwynt 1 a rhoi yn ei le: Yn gresynu at y canlynol o dan Lywodraeth Geidwadol flaenorol y DU: a) bod treth fel cyfran o CMC wedi cyrraedd ei lefel uchaf ers yr Ail Ryfel Byd; b) bod safonau byw wedi gostwng yn ystod Senedd 2019-2024, y dirywiad cyntaf o'r fath ar gofnod; c) bod cyllideb fach Liz Truss, gyda chefnogaeth y grŵp Ceidwadol yn y Senedd, wedi chwalu economi'r DU ac anfon taliadau morgais i berchnogion tai drwy'r to; d) bod Brexit wedi achosi ergyd economaidd i Gymru sydd hyd yma yn fwy na £4 biliwn, ac mae'n parhau i osod biwrocratiaeth beichus ar fusnesau Cymru; ac e) na wnaeth addewidion i drydaneiddio'r rheilffordd rhwng Caerdydd ac Abertawe ac ailwampio rheilffordd Gogledd Cymru erioed gael eu gwireddu. Yn gresynu at y canlynol o dan y llywodraethau Llafur presennol yn San Steffan a Chymru: a) bydd cyllideb Cymru yn profi ei thwf isaf mewn gwariant o ddydd i ddydd y tu allan i'r blynyddoedd llymder presennol, a chyllideb gyfalaf sy'n crebachu; b) bod fformiwla Barnett wedi cael ei llywio ar draul Cymru wrth gyfrifo ad-daliadau'r Trysorlys ar gyfer cyfraniadau yswiriant gwladol cyflogwyr yn y sector cyhoeddus craidd, gan greu twll du yng nghyllid cyhoeddus Cymru y bu'n rhaid ei ysgwyddo gan awdurdodau lleol; ac c) bod Cymru ymhlith yr isaf o'r 12 cenedl a rhanbarth y DU ar ystod o fetrigau perfformiad economaidd, gan gynnwys cynhyrchiant, cyflogaeth ac incwm sylfaenol y pen. Yn credu: a) bod pobl Cymru wedi cael eu gadael mewn gwaeth sefyllfa yn sgil agendâu polisi llywodraethau olynol yn San Steffan; b) bod Reform yn bygwth gwaethygu'r niwed hwn drwy gynlluniau gwariant sydd heb eu costio a thoriadau dwfn i wasanaethau cyhoeddus; ac c) mai dim ond Plaid Cymru sy'n cynnig arweinyddiaeth newydd i ryddhau potensial economaidd Cymru. Yn galw ar Lywodraeth Cymru i: a) sefydlu asiantaeth ddatblygu genedlaethol ar gyfer yr 21ain ganrif i ryddhau potensial economi Cymru; b) gweithredu rhaglen gofal plant Plaid Cymru i arbed mwy na £30,000 i deuluoedd mewn costau fesul plentyn; c) diwygio ardrethi busnes i gefnogi busnesau bach a chanolig domestig yn well; a d) gweithio gyda Phartneriaeth Pensiwn Cymru i sicrhau bod cyfran uwch o gyfoeth asedau pensiwn Cymru yn cael ei chadw a'i hail-fuddsoddi yn ein cymunedau.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 759017 416 Cy 260311-15 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Polisi Economaidd I Cynigiwyd gwelliant 2.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 759019 417 En 2026-03-11T18:28:09 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=17892&l=cy 260311-15 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Polisi Economaidd C 8634 8634 Luke Fletcher AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8634 Fletcher, Luke Diolch, Ddirprwy Lywydd. Rwy'n cynnig y gwelliant yn enw Heledd Fychan. Rwy'n croesawu'r ddadl ar flaenoriaethau economaidd, wrth edrych tuag at y Senedd nesaf. Agorodd Sam Kurtz gyda'r angen am economi wydn; rwy'n cytuno'n llwyr. Soniodd hefyd am y pwysau sy'n wynebu busnesau oherwydd costau cynyddol; unwaith eto, rwy'n cytuno'n llwyr. Rwy'n credu mai lle cawn rywfaint o densiwn, fodd bynnag, yw wrth edrych ar y cynnig Ceidwadol, mae'n ymwneud yn llwyr â thorri trethi. Nawr, nid yw hynny ynddo'i hun yn mynd i fod yn ddigon i ddelio â'r diffyg twf economaidd a welwn yng Nghymru. I ddechrau, os mai treth uchel yw'r broblem, esboniwch Japan, esboniwch yr Almaen. Mae gan yr Almaen lefelau tebyg o drethi i'r hyn a geir yn y DU, mae gan Japan lefelau uwch o drethi na'r hyn a geir yn y DU, ond rydych chi'n siarad am y drydedd a'r bedwaredd economi fwyaf yn y byd. Y materion go iawn y mae angen inni roi sylw iddynt, o ran polisïau economaidd, yw'r materion strwythurol hynny a welwn yn ein heconomi. Fe soniaf am ardrethi busnes. Mae nifer o fusnesau sy'n talu ardrethi busnes, yn enwedig busnesau llai, eisoes yn cael llawer iawn o ryddhad. Nawr, fel mewn sgyrsiau a gefais gyda Sam Kurtz o'r blaen, ac eraill, os oes gennych system lle mae'n rhaid ichi ddarparu rhyddhad ar gyfer y system honno, mae rhywbeth sylfaenol o'i le ar y system honno. Felly, nid yw cael gwared arni'n gyfan gwbl yn mynd i weithio a bod yn hollol onest. Yr hyn y mae angen inni ei gael yw golwg hirdymor ar sut yr awn ati i ddiwygio'r system ardrethi busnes a chael system sy'n gweithio i ni, o ran dod â'r incwm sydd ei angen arnom i dalu am wasanaethau cyhoeddus, ond nad yw'n rhwystr i'r busnesau hynny. Mae honno'n sgwrs y bydd angen iddi gael ei chael yn y Senedd nesaf, ac rwy'n credu bod angen gweithio'n gydweithredol, nid yn unig gyda'r sector a'r busnesau a fydd yn talu'r ardrethi busnes hynny yn y pen draw, ond hefyd ar draws y pleidiau yn y lle hwn. Oherwydd ni allwn fod mewn sefyllfa, yn enwedig gan ein bod ni'n newid i dymhorau pedair blynedd, lle rydym yn newid bob pedair blynedd a lle daw plaid arall a dweud, 'Rydym yn mynd i newid y system yn gyfan gwbl eto.' Yr hyn sydd ei angen ar fusnesau mewn gwirionedd yw sefydlogrwydd strwythurol system ardrethi busnes sy'n gweithio, sy'n golygu bod angen i bob un ohonom yma gael y sgyrsiau difrifol hynny a dod i gonsensws ynghylch beth fydd y system honno ar gyfer y tymor hir, nid dim ond ar gyfer un tymor Senedd. Rwy'n credu bod angen sgwrs ddifrifol am ardrethi busnes. Gan ganolbwyntio ar y materion strwythurol, rydym wedi siarad o fewn Plaid Cymru—fe welwch hynny yn ein cynnig—am yr angen am asiantaeth ddatblygu: y syniad o ddod â'r dirwedd cymorth busnes i mewn, ei rhesymoli, a chael y trosolwg strategol sydd wedi bod ar goll o gymorth busnes a pholisi datblygu economaidd yng Nghymru byth ers diddymu Awdurdod Datblygu Cymru. Mae yna nifer o wahanol fodelau y gallem edrych arnynt i gyflawni hynny, ond rwy'n credu mai'r prif beth yma yw sicrhau bod gennym gyfeiriad i fynd iddo gyda'r economi, sut rydym am dyfu busnesau yng Nghymru o fod yn fusnesau bach i fod yn fusnesau canolig—fe wyddom fod problem 'canol coll' yma yng Nghymru—a'u datblygu'n fusnesau mwy. Beth yw'r metrigau a ddefnyddiwn i fesur llwyddiant Awdurdod Datblygu Cymru o'r fath? Mae hynny'n agored i sgwrs. A yw'n fesur cynhyrchiant? A yw'n fesur o nifer y busnesau proffidiol sy'n gweithredu yng Nghymru neu sydd â'u pencadlys yng Nghymru? Ar hynny, unwaith eto, mae angen cynnal sgwrs, ond mae angen rhywbeth ar waith nad yw ar waith ar hyn o bryd. Unwaith eto, mae'n fater strwythurol, ond bydd yn caniatáu inni gael gweledigaeth strategol ynglŷn â sut y cefnogwn ein busnesau a thyfu'r busnesau hynny. Wrth siarad am Awdurdod Datblygu Cymru fel concierge posib ar gyfer busnes yn y tymor byr, bydd gallu wedyn i gael rhywbeth sy'n gallu cerdded busnesau drwy'r system fel y mae, boed hynny ar gyfer cymorth busnes, neu ar gyfer mynd drwy'r system gynllunio, yn hwb enfawr i'r gymuned fusnes yma yng Nghymru, a thrwy hynny i economi Cymru.  Ac yn olaf, yn ein cynnig fe welwch gyfeiriad hefyd at yr angen i ddefnyddio partneriaethau pensiwn Cymreig yn fwy effeithiol. Nid ydym yn gwneud hynny i'r graddau y dylem ar hyn o bryd, yn enwedig pan fyddwch chi'n cymharu â gwledydd eraill o faint tebyg i Gymru. Mae gwerth biliynau o bunnoedd o fuddsoddiad nad yw'n digwydd, unwaith eto am nad oes unrhyw beth strwythurol yn ei le inni gael y sgyrsiau hynny ac inni fynd ati'n rhagweithiol i ddenu'r buddsoddiad hwnnw i mewn i Gymru. Fel y dywedais, rwy'n croesawu'r cyfle i drafod polisi economaidd yn y Senedd heno. Nid torri trethi fydd yr ateb i gael economi Cymru ar ei thraed. Mae angen mynd i'r afael â materion strwythurol. Roeddwn i'n gobeithio y byddem yn gweld rhywbeth ar hynny gan y Ceidwadwyr, ond ni wnaethom. Y cyfan a welsom yw toriadau treth ac ailbobi hen bolisïau. Ond buaswn yn croesawu cyfraniadau pellach oddi ar feinciau'r Ceidwadwyr, y meinciau Llafur, meinciau Reform hefyd, ynghylch y materion strwythurol y mae angen inni fynd i'r afael â nhw yma, oherwydd unwaith eto, bydd dyfodol economi Cymru yn bwysig yn y Senedd nesaf. Mae angen inni fod o ddifrif ynglŷn â hyn. Mae angen inni gael y sgwrs ddifrifol honno, yn hytrach na cheisio sgorio pwyntiau gwleidyddol rhad.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758927 418 En 2026-03-11T18:30:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=18003&l=cy 260311-15 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Polisi Economaidd C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758929 419 Cy 2026-03-11T18:33:05 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=18188&l=cy 260311-15 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Polisi Economaidd C 2 2 Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Officer Officer, Y Dirprwy Lywydd / The Deputy Presiding Galwaf ar James Evans i gynnig gwelliant 3, a gyflwynwyd yn enw Laura Anne Jones.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758930 420 Cy 260311-15 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Polisi Economaidd I Gwelliant 3—Laura Anne Jones, James Evans Dileu popeth ar ôl pwynt 2 a rhoi yn ei le: Yn credu, bod economi Cymru, ar ôl bron i dri degawd o Lywodraethau Llafur Cymru, gyda chefnogaeth Plaid Cymru, yn tanberfformio a bod angen dull cryf o gefnogi twf ar fusnesau a phobl sy'n gweithio. Yn galw ar Lywodraeth Cymru i fynd i'r afael â chostau byw, rhoi hwb i economi Cymru, a rhoi pobl Cymru yn gyntaf trwy: a) cyflwyno cynllun credadwy i leihau treth incwm un geiniog ar draws pob band; b) dileu'r dreth dwristiaeth; c) cyflwyno clo ar drethi er mwyn atal trethi neu ardollau newydd rhag cael eu creu gan Lywodraeth Cymru; d) dileu sero net i roi terfyn ar gymorthdaliadau gwastraffus, a'i gwneud yn haws adeiladu seilwaith; e) ei gwneud yn ofynnol i gynghorau gynnal refferenda ar gyfer codiadau'r dreth gyngor uwchlaw 4.99 y cant; f) adfer y terfyn cyflymder diofyn o 30mya; g) cyflawni ffordd liniaru'r M4; h) cynnal adolygiad trylwyr o'r holl reoliadau i asesu a ydynt yn angenrheidiol, yn gymesur ac yn addas i'r diben; i) gweithredu lluosydd cyfraddau busnes is yn barhaol ar gyfer tafarndai, gwestai a lleoliadau lletygarwch; a j) blaenoriaethu caffael gyda chwmnïau lleol.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758931 421 Cy 260311-15 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Polisi Economaidd I Cynigiwyd gwelliant 3.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758932 422 En 2026-03-11T18:33:15 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=18198&l=cy 260311-15 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Polisi Economaidd C 8585 8585 James Evans AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8585 Evans, James Diolch, Ddirprwy Lywydd. Rwy'n cynnig y gwelliant a gyflwynwyd yn enw Laura Anne Jones ac a gyd-gyflwynwyd gennyf i.  Ar ôl bron i dri degawd o Lywodraethau Llafur Cymru wedi'u cynnal gan Blaid Cymru, mae economi Cymru ar ei gliniau, ac mae pobl sy'n gweithio sy'n gosod eu clociau larwm ledled ein gwlad yn talu'r pris. Cymru sydd â'r cyflogau isaf ym Mhrydain, mae anweithgarwch economaidd yn parhau i fod yn uwch nag unman arall ym Mhrydain, ac mae gormod o bobl dalentog yn gadael Cymru ar ras. Am ormod o amser, mae economi Cymru wedi cael ei dal yn ôl gan ddiwylliant o fiwrocratiaeth, trethi uchel, a rheoleiddio gwrth-fusnes sy'n cosbi'r union bobl sy'n creu swyddi a thwf ledled ein gwlad. Mae hyn yn cynnwys polisïau fel terfyn cyflymder 20 mya diofyn trychinebus Llafur a Phlaid Cymru, a fydd, yn ôl cyfrifiadau Llywodraeth Cymru ei hun, yn costio hyd at £9 biliwn i economi Cymru—£9 biliwn na allwch ei ailfuddsoddi yn ôl yn ein gwasanaeth iechyd a'n gwasanaethau cyhoeddus ledled Cymru. Pan fydd Reform mewn grym ym mis Mai, rwy'n falch o ddweud y byddwn yn diddymu'r polisi difeddwl hwn fel y gall arian sy'n mynd i mewn i'n heconomi fynd yn ôl i mewn i'n gwasanaethau cyhoeddus. Bydd Reform hefyd yn blaenoriaethu sgiliau a hyfforddiant. Byddwn yn ffafrio dysgu galwedigaethol a phrentisiaethau fel y gall pobl ifanc adeiladu eu dyfodol yma yng Nghymru, gan ddarparu swyddi da sy'n ddiogel ar gyfer y dyfodol ar draws ein cymuned—ein plymwyr, ein seiri coed, a'n bricwyr, y bobl sydd eu hangen arnom i adeiladu cartrefi ac adeiladu ein heconomi. Reform yw'r unig blaid a fydd yn adeiladu ffordd liniaru'r M4, wrth i Lafur a Phlaid Cymru barhau i wthio eu hagenda wrth-fodurwyr ar bobl Cymru. Ac er mai'r Ceidwadwyr sydd wedi cyflwyno'r ddadl hon, mae eu hygrededd nhw'n cael ei danseilio gan y ffaith eu bod newydd ryddhau maniffesto heb ei gostio o gwbl. Mae gwelliant Plaid Cymru heddiw—

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758970 423 En 2026-03-11T18:35:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=18303&l=cy 260311-15 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Polisi Economaidd C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758973 424 En 2026-03-11T18:35:22 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=18325&l=cy 260311-15 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Polisi Economaidd C 212 212 Janet Finch-Saunders AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=212 Finch-Saunders, Janet James, a wnewch chi dderbyn ymyriad?

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758974 425 En 2026-03-11T18:35:23 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=18326&l=cy 260311-15 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Polisi Economaidd C 8585 8585 James Evans AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8585 Evans, James Fe wnaf dderbyn ymyriad, Janet.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758975 426 En 2026-03-11T18:35:26 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=18329&l=cy 260311-15 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Polisi Economaidd C 212 212 Janet Finch-Saunders AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=212 Finch-Saunders, Janet Mewn difrif, rwy'n eich adnabod chi ers amser hir, ac mae hynny'n fy syfrdanu. Rydych chi'n ei wybod, rwy'n ei wybod, rydym ni'n ei wybod—eich bod chi mewn gwirionedd wedi copïo a gludo'r maniffesto hwnnw. Felly, peidiwch â lladd ar faniffesto y gwnaethoch chi gyfrannu ato yn y lle cyntaf.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758978 427 En 2026-03-11T18:35:44 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=18347&l=cy 260311-15 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Polisi Economaidd C 8585 8585 James Evans AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8585 Evans, James Nid wyf yn credu y gellid bod wedi ei gopïo a'i ludo, oherwydd cafodd ei gadw ar yriant caled Darren Millar ei hun tan yr eiliad y cafodd ei ryddhau. Nid wyf yn credu y byddai unrhyw un ohonoch chi wedi'i weld mewn gwirionedd. Mae gwelliant Plaid Cymru heddiw hyd yn oed yn ceisio beio Reform am yr heriau economaidd sy'n wynebu Cymru. Mae hynny'n dipyn o beth, o ystyried nad ydym yn Llywodraeth eto hyd yn oed. Mae'n rhyfeddol clywed Plaid Cymru'n ymosod ar bolisïau economaidd Reform a hwythau wedi treulio blynyddoedd yn cynnal yr union Lywodraeth Lafur sy'n gyfrifol am y methiant economaidd llwyr y mae'n rhaid i bawb ohonom dalu'r pris amdano. Yr hyn na fydd Plaid Cymru yn ei gyfaddef i bobl yw y bydd annibyniaeth—rhywbeth nad ydynt yn hoff o siarad amdano ar hyn o bryd, ond dyna'u hunig nod—yn gwneud ein sefyllfa economaidd yn llawer gwaeth. Bydd annibyniaeth Cymru yn costio miloedd o bunnoedd i deuluoedd gweithgar Cymru bob blwyddyn. Ni allai arweinydd Plaid Cymru gael y costau ar gyfer ei bolisi gofal plant blaenllaw hyd yn oed, oherwydd rydym i gyd yn gwybod sut y bydd y polisi hwnnw'n cael ei ariannu: bydd yn cael ei ariannu gan godiadau treth ar bobl weithgar ledled y wlad—dwyn oddi wrth un i dalu'r llall. Yr hyn sydd ei angen ar Gymru yw cynllun economaidd difrifol, a dyna pam mai Reform bellach yw'r blaid y gellir credu ynddi ar yr economi ledled y wlad.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758982 428 En 2026-03-11T18:37:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=18423&l=cy 260311-15 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Polisi Economaidd C 426 426 Heledd Fychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd A wnewch chi dderbyn ymyriad?

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758983 429 En 2026-03-11T18:37:01 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=18424&l=cy 260311-15 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Polisi Economaidd C 8585 8585 James Evans AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8585 Evans, James Mae angen Llywodraeth sy'n credu mewn menter, sy'n gwobrwyo gwaith caled, ac sy'n darparu'r amgylchedd economaidd cywir i dyfu ein heconomi, yn hytrach na'u rheoleiddio hyd at syrffed. Ie, Heledd.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758984 430 En 2026-03-11T18:37:12 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=18435&l=cy 260311-15 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Polisi Economaidd C 426 426 Heledd Fychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Fe sonioch chi faint y byddai annibyniaeth yn ei gostio i deuluoedd, ond mewn gwirionedd mae Brexit wedi costio tua £3,000 i deuluoedd Cymru. Hefyd, onid oeddech chi'n rhan o'r broblem? Onid ydych chi'n cytuno bod llawer o'r problemau sy'n wynebu economi Cymru wedi'u creu gan eich cyn-gydbleidwyr Ceidwadol? Pwy wnaeth dorri Prydain?

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758985 431 En 2026-03-11T18:37:30 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=18453&l=cy 260311-15 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Polisi Economaidd C 8585 8585 James Evans AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8585 Evans, James Mae ddrwg gennyf ddweud, Heledd, fod mwyafrif y cyhoedd yng Nghymru wedi pleidleisio dros Brexit, ac mae pob arolwg barn wedi dangos nad yw'r cyhoedd eisiau annibyniaeth. Byddai'n costio biliynau o bunnoedd i'n heconomi, a byddech chi'n gadael i deuluoedd sy'n gweithio yng Nghymru fod yn dlotach er mwyn gwthio agenda ideolegol. Beth fydd Reform yn ei wneud? Byddwn yn torri trethi, byddwn yn gofyn i gynghorau gynnal refferenda cyn codi treth gyngor, a byddwn yn mynd i'r afael o'r diwedd â'r cwangos chwyddedig ar draws ein gwlad y mae'r wladwriaeth wedi caniatáu iddynt ffynnu o dan y Llywodraeth hon. Bydd Reform yn adolygu ein cyrff cyhoeddus, yn dileu dyblygu, yn sicrhau bod y Llywodraeth yn atebol ac yn canolbwyntio ar gyflawni'r canlyniadau y mae pobl Cymru eu heisiau. Byddwn yn llacio'r pwysau ar ardrethi busnes, byddwn yn gwneud yn siŵr fod arian trethdalwyr Cymru yn ôl ym mhocedi gweithwyr Cymru a busnesau Cymru. Y gwir amdani yw bod gan Gymru botensial economaidd enfawr, ond ni fydd y potensial hwnnw byth yn cael ei ddatgloi gan Lafur a'u ffrindiau ym Mhlaid Cymru. Rydych chi wedi cael eich cyfle. Mae pobl Cymru wedi blino ar esgusodion. Maent eisiau newid go iawn ledled Cymru, a'r unig ffordd y cânt hynny yw drwy bleidleisio dros Reform. Diolch, Ddirprwy Lywydd.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758986 432 En 2026-03-11T18:38:51 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=18534&l=cy 260311-15 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Polisi Economaidd C 212 212 Janet Finch-Saunders AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=212 Finch-Saunders, Janet Rwy'n falch iawn o allu cyfrannu at ein dadl heddiw, yn enwedig yng ngoleuni digwyddiadau diweddar, digwyddiadau trist iawn, yn y dwyrain canol, sydd wedi rhoi ffocws i'r economi ac effaith y rhyfel sydd eisoes i'w theimlo wrth y pympiau tanwydd, ac ar silffoedd ein siopau eisoes rwy'n credu. Mae pobl yn chwilio am sicrwydd na fydd y costau byw sydd eisoes yn enbyd yn gwaethygu. Ar ôl i'r Canghellor roi datganiad y gwanwyn a oedd mor ddigalon yr wythnos diwethaf, nid yw'r sicrwydd hwnnw i'w gael ar y naill ben na'r llall i'r M4. Rwy'n siarad nawr â Llywodraeth Cymru, Ysgrifennydd y Cabinet, ond nid oes gormod o Aelodau eich Cabinet yma. Mae eich polisi hirsefydlog niweidiol ar beidio ag adeiladu ffyrdd newydd wedi amddifadu Cymru o'i photensial economaidd, gyda busnesau'n troi cefn ar Gymru. Ynghyd â'r niwed y mae eich polisi 20 mya wedi'i achosi i bobl fel gyrwyr tacsi, gweithwyr gofal, cwmnïau bysiau, hyfforddwyr gyrru ac yn bennaf, i'n cymudwyr yn gyffredinol, rydych chi wedi creu'r storm berffaith i atal unrhyw fusnes newydd rhag buddsoddi yng Nghymru. Rydym yn gwybod bod pobl agored i niwed bob amser yn dioddef yn anghymesur pan nad yw ein heconomi'n perfformio, ac mae system addysg wedi'i thanariannu'n effeithio'n negyddol ar ein plant. Gwyddom fod plant yn gadael yr ysgol, ysgolion cynradd yn enwedig, heb sgiliau rhifedd na llythrennedd. Nid yw hynny'n mynd i arwain at swyddi a chyflogau da i bobl. Rwy'n gwybod am un ysgol yn ne Cymru sydd ar gau heddiw ac yfory oherwydd gweithredu diwydiannol dros ddiswyddiadau gorfodol. Gyda thri diwrnod arall o streiciau wedi'u cynllunio yr wythnos nesaf, mae disgyblion yn Abergele hefyd wedi'u heffeithio gan y streiciau athrawon hyn. Mae ein plant, y mae COVID eisoes wedi tarfu'n ddrwg ar eu haddysg, bellach yn talu'r pris am gamreoli economaidd o dan y Llywodraeth Lafur hon. Mae'n siŵr y byddwch chi'n ailadrodd yr un hen ddadleuon treuliedig am 14 mlynedd o gyni Torïaidd, ond pan ddaeth Llafur i rym y llynedd, roeddem yn un o'r gwledydd sy'n tyfu gyflymaf yn y G7 o ran ein heconomi. Mae'r arfer o feio eraill yn gyson wedi dod mor rhagweladwy nes ei fod yn ddiflas. Mae pobl Cymru wedi cael digon ar eich methiant i ddangos atebolrwydd. Maent yn gweld drwy Lafur Cymru a'r ffaith eich bod wedi cael eich cynnal dros y 27 mlynedd diwethaf gan Blaid Cymru. Mae Llafur Cymru bellach yn pwyntio'r bys at bawb, hyd yn oed at Blaid Cymru, y buoch chi mewn partneriaeth â nhw ym mhob tymor a gawsom. Rydych chi wedi cael 27 mlynedd i gyflawni addewidion. Nid wyf i hyd yn oed erioed wedi gweld Llafur mor amhoblogaidd ag y maent heddiw ar garreg y drws. Nid oes gennych unrhyw beth i'w ddangos sy'n dda am eich degawdau mewn grym—dim dychymyg, dim arloesedd, ac yn sicr dim dewrder i weithredu'r camau beiddgar sydd eu hangen i helpu Cymru i ffynnu. Rydych chi wedi niweidio ein diwydiant twristiaeth. Rydych chi wedi niweidio busnes. Mae'r system drafnidiaeth yn gywilyddus. Bellach, gennym ni y mae'r lefelau uchaf o anweithgarwch economaidd yn y DU. Rydych chi wedi methu—. Roeddwn i'n mynd i ddweud ar eich pen eich hun, ond nid ydych wedi gwneud hynny, oherwydd rydych chi wedi dal dwylo Plaid Cymru wrth ichi fethu. Rydych chi wedi methu creu amodau ar gyfer economi sefydlog yng Nghymru, ac rydym wedi blino ar bryder economaidd. Mae'n bryd i'r ideoleg sosialaidd gael ei rhoi o'r neilltu, i chi ddod yn rhywbeth sy'n perthyn i'r gorffennol, ac i ni, y Ceidwadwyr Cymreig—. Rwy'n falch o bob aelod o'n grŵp Ceidwadol Cymreig. Byddwn yn torri ceiniog yn y bunt oddi ar gyfradd sylfaenol y dreth incwm yng Nghymru, ac mae hynny'n werth £450 i bob unigolyn. Byddwn yn dileu ardrethi busnes i gwmnïau bach, tafarndai, a swyddfeydd post—i bob menter fach sydd eisiau goroesi mewn gwirionedd. Maent eisiau tyfu, maent eisiau cyflogi staff, mae'r staff hynny'n talu treth, ac fe gawn fwy o arian ar gyfer gwasanaethau cyhoeddus. Mae'n syml. Mae mor syml â hynny. Byddwn yn dileu'r dreth dwristiaeth erchyll arfaethedig a byddwn yn diddymu'r dreth trafodiadau tir ar brif breswylfeydd.  Rydym eisiau i bobl brynu cartrefi. Rydym eisiau i bobl dyfu yn y cartrefi hynny, ac efallai y byddant eisiau symud. Pam y dylem atal yr uchelgais a'r dyhead hwnnw? Byddwn yn torri miliynau o bunnoedd o wastraff yn y lle hwn drwy leihau maint gwasanaeth sifil Cymru a gwrthdroi ehangu'r Senedd. Arian sy'n gwneud i'r byd droi, ond yn anffodus, mae eich camreolaeth chi ar yr economi wedi dod â Chymru i stop. Dim ond y Ceidwadwyr Cymreig fydd yn cael Cymru i weithio. Dim ond y Ceidwadwyr Cymreig fydd yn trwsio Cymru a'r holl broblemau sydd wedi tyfu o dan 27 mlynedd o Lywodraeth Lafur Cymru a Phlaid Cymru. Diolch yn fawr.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 759067 433 Cy 260311-15 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Polisi Economaidd I Daeth y Llywydd i’r Gadair.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758969 434 En 2026-03-11T18:40:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=18603&l=cy 260311-15 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Polisi Economaidd C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758980 435 En 2026-03-11T18:44:25 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=18868&l=cy 260311-15 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Polisi Economaidd C 426 426 Heledd Fychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Mae'r Ceidwadwyr yn sôn am drwsio Cymru, ac mae Reform yn sôn am drwsio Prydain. Pam na wnewch chi gymryd cyfrifoldeb am y rôl rydych chi wedi'i chwarae yn torri'r ddwy? Oherwydd roedd yna adeg pan oedd y Blaid Geidwadol yn ymfalchïo mewn darbodusrwydd cyllidol. Ond mae'r dyddiau hynny wedi hen fynd. Lle roedd gan eich plaid obsesiwn ar un adeg â chydbwyso'r llyfrau, cyfyngu ar wariant cyhoeddus, a chynnal egwyddorion Burkeaidd masnach rydd a llywodraethu cyfrifol, rydym bellach yn wynebu plaid sy'n gamblo'n ddifrifol gyda chyllid gwledydd y Deyrnas Unedig, plaid sy'n blaenoriaethu prosiectau porthi balchder ideolegol uwchlaw anghenion ein heconomi, ac sy'n ymddangos fel pe bai'n ymfalchïo yn ei thueddiad newydd i gyflawni hunan-niwed economaidd.  Mae eu hanes diweddar yn siarad drosto'i hun. Dros y blynyddoedd diwethaf, rydym wedi gweld y weithred fwyaf erioed o hunan-niwed economaidd gan genedl ddatblygedig, Brexit, polisi sydd wedi costio bron i £3,000 i bob aelwyd yng Nghymru ar gyfartaledd hyd yma, ac sy'n parhau i orfodi biwrocratiaeth feichus ar fusnesau ledled Cymru. Mae angen inni fod yn onest am y niwed y mae Brexit wedi'i achosi i'n heconomi a'r niwed y mae'n parhau i'w achosi. [Torri ar draws.] Rydym wedi byw trwy—

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758994 436 En 2026-03-11T18:45:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=18903&l=cy 260311-15 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Polisi Economaidd C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 759022 437 Cy 2026-03-11T00:00:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=-48597&l=cy 260311-15 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Polisi Economaidd C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 759023 438 En 2026-03-11T18:47:36 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=19059&l=cy 260311-15 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Polisi Economaidd C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 759003 439 En 2026-03-11T18:45:42 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=18945&l=cy 260311-15 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Polisi Economaidd C 8734 8734 Sam Rowlands AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8734 Rowlands, Sam Diolch am dderbyn yr ymyriad. Rydych chi'n siarad am gyfrifoldeb cyllidol. A allech chi esbonio beth sy'n gyfrifol yn ariannol am brif amcan Plaid Cymru, sef Cymru annibynnol oddi ar y Deyrnas Unedig, yr aseswyd y byddai'n costio £20 biliwn i'n heconomi yng Nghymru? Beth sy'n gyfrifol yn ariannol am hynny?

15794 6 2026-03-11T13:30:01 759005 440 En 2026-03-11T18:46:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=18963&l=cy 260311-15 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Polisi Economaidd C 426 426 Heledd Fychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Rydych chi'n dyfynnu gwahanol ffigurau ym mhob cyfweliad neu ymyriad, felly os yw rhywun yn mynd i fod yn gyfrifol yn ariannol—. Hefyd, bu comisiynau annibynnol sydd wedi dangos nad yw parhau fel rydym ni'n hyfyw. Rhaid inni wneud rhywbeth, ond nid ydych chi'n fodlon gwneud unrhyw beth. Rwy'n nodi nad aethoch chi i'r afael â'r pwynt ynglŷn â chost Brexit. Felly, rwy'n gwerthfawrogi eich bod yn cydnabod bod Brexit wedi costio i aelwydydd Cymru. Diolch. Rydym wedi byw drwy gyllideb fach Truss-Kwarteng, a gefnogwyd yn frwdfrydig gan Aelodau Ceidwadol yma, ac a chwalodd economi'r DU a chodi ad-daliadau morgais i'r entrychion i filoedd o deuluoedd. Mae hynny'n wir. Mae olion eu bysedd ym mhobman ar draws yr aflonyddwch ariannol, y diffyg twf a'r cwymp mwyaf estynedig mewn safonau byw ers oes Napoleon. Eich gwaddol yw banciau bwyd. A ydych chi'n falch ohono?

15794 6 2026-03-11T13:30:01 759007 441 En 2026-03-11T18:47:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=19023&l=cy 260311-15 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Polisi Economaidd C 212 212 Janet Finch-Saunders AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=212 Finch-Saunders, Janet Maent yn rhedeg yn dda iawn, y banciau bwyd yn—

15794 6 2026-03-11T13:30:01 759009 442 En 2026-03-11T18:47:02 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=19025&l=cy 260311-15 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Polisi Economaidd C 426 426 Heledd Fychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Mawredd. Mae Janet Finch-Saunders wedi dweud eu bod yn rhedeg yn dda iawn. Rydych chi'n falch fod banciau bwyd wedi gorfod bodoli oherwydd y ffordd y gwnaethoch chi drin yr economi.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 759012 443 En 2026-03-11T18:47:09 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=19032&l=cy 260311-15 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Polisi Economaidd C 212 212 Janet Finch-Saunders AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=212 Finch-Saunders, Janet Cawsant eu cyflwyno gan Lywodraeth Lafur.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 759014 444 En 2026-03-11T18:47:11 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=19034&l=cy 260311-15 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Polisi Economaidd C 426 426 Heledd Fychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Ond yn lle—

15794 6 2026-03-11T13:30:01 759015 445 En 2026-03-11T18:47:13 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=19036&l=cy 260311-15 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Polisi Economaidd C 1 1 Y Llywydd / The Llywydd Llywydd, Y Llywydd / The Nid wyf yn gwybod pam y mae eich meicroffon ar agor, Janet Finch-Saunders. [Torri ar draws.] Ni wnaethoch chi ei agor, na. Ni ddylai eich meicroffon fod ar agor oni bai eich bod chi'n gwneud ymyriad, ac nid wyf yn credu eich bod chi'n gwneud ymyriad.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 759020 446 En 2026-03-11T18:47:25 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=19048&l=cy 260311-15 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Polisi Economaidd C 426 426 Heledd Fychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Rwy'n drist fod y Ceidwadwyr wedi dewis ategu yn hytrach na dangos gostyngeiddrwydd, myfyrdod neu hyd yn oed edifeirwch ar fater banciau bwyd. [Torri ar draws.] Na, nid wyf am dderbyn ymyriad arall, diolch, hoffwn wneud rhywfaint o gynnydd. Mae'r cynnig o'n blaenau heddiw yn darllen fel awdl foliant i ormodedd gwaethaf Trussonomeg. Gwelwn addewid i dorri cyfradd sylfaenol y dreth incwm ar gost o £311 miliwn, addewid i ddiddymu'r dreth trafodiadau tir ar gyfer prif breswylfeydd ar gost o £204 miliwn, addewid i dorri ardrethi busnes ar gost o £309 miliwn. Yn ychwanegol at hyn fe geir ymrwymiadau pellach, megis adfywio ffordd liniaru'r M4. Hoffwn gael eglurder ar faint y credant y byddai hynny'n ei gostio, oherwydd byddai'n sylweddol uwch nawr na'r amcangyfrif o £1.9 biliwn a roddwyd yn 2019. Mae yna ymrwymiadau eraill sylweddol yno hefyd. Gyda'i gilydd, mae'r rhain yn doriadau treth heb eu costio ac addewidion gwariant sy'n cyrraedd y biliynau. Ar wahân i fradychu pobl Wcráin a chwarae'n uniongyrchol i ddwylo Putin drwy gael gwared ar y rhaglen cenedl noddfa, sydd ond yn 0.01 y cant o gyllideb Cymru, a thrwy wrthdroi diwygio'r Senedd a gwanhau ein democratiaeth, nid ydynt wedi cynnig unrhyw esboniad sut y byddid yn ariannu dim o hyn mewn unrhyw ffordd gredadwy. Peidiwch â chamgymryd, ein gwasanaethau cyhoeddus ac yn y pen draw, trethdalwyr Cymru sy'n sefyll yn llinell danio uniongyrchol yr anghyfrifoldeb cyllidol hwn. Nawr, mewn un ystyr, nid yw'r hyn y mae'r Ceidwadwyr yn ei ddweud yn bwysig. Maent yn gwybod bod y gêm ar ben. Cafodd eu maniffesto, a lansiwyd yr wythnos diwethaf, ei gyflwyno mewn awyrgylch o dawelwch a oedd bron yn embaras. [Torri ar draws.] Na, hoffwn wneud rhywfaint o gynnydd. Ychydig iawn o amser sydd gennyf ar ôl, ac rwy'n siŵr fod gennych araith yn barod i fynd. Ond nid yw chwalfa'r Blaid Geidwadol yn golygu bod y bygythiad wedi diflannu. Mae wedi symud i lety newydd yn Reform. Er gwaethaf eu hesgus eu bod yn rym gwrthryfelgar, nid yw Reform yn ddim mwy na chyfrwng dan enw arall i'r un ffigyrau Torïaidd aflwyddiannus sydd eisoes wedi achosi niwed enfawr i'r wlad hon ac sy'n torri eu boliau i ailadrodd y profiad. Mae'r tebygrwydd rhwng maniffesto'r Ceidwadwyr a Reform, a gyhoeddwyd o fewn dyddiau i'w gilydd, yn drawiadol, a bron air am air ar adegau. Felly, Torïaid a Reform, Reform a'r Torïaid—ni allwch ddweud y gwahaniaeth rhyngddynt. Nid yw'n gyd-ddigwyddiad fod yr unig gynrychiolwyr Reform yma yn y Siambr wedi'u hethol fel Torïaid. Diolch byth, mae gan bobl Cymru ddewis arall credadwy, cyfrifol—dewis arall nad yw'n ceisio tanseilio ein gwasanaethau cyhoeddus ac sy'n canolbwyntio ar ailfuddsoddi cyfoeth yn ein cymunedau yn hytrach na thawelu biliwnyddion sy'n eu hariannu, dewis arall sy'n ymrwymedig i ddatgloi potensial economaidd llawn ein gwlad. Tra bo'r ddeuawd Dorïaidd/Reform yn ymroi i ffantasïau heb eu hariannu, rydym ni wedi treulio blynyddoedd yn datblygu cynllun credadwy, arbenigol, gwybodus ar gyfer economi Cymru, ac yn wahanol iddynt hwy, rydym ni'n gyfan gwbl o ddifrif ynghylch ein stiwardiaeth ar y pwrs cyhoeddus. Dyma beth yw bod o ddifrif. Dyma beth yw bod yn gyfrifol. Am y rheswm hwnnw, rwy'n annog yr Aelodau i gefnogi ein gwelliant.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758943 447 En 2026-03-11T18:50:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=19203&l=cy 260311-15 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Polisi Economaidd C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758946 448 En 2026-03-11T18:50:37 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=19240&l=cy 260311-15 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Polisi Economaidd C 8571 8571 Gareth Davies AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8571 Davies, Gareth Un peth sydd gan Lafur Cymru a Llywodraeth y DU yn gyffredin yw nad oes gan yr un ohonynt strategaeth ar gyfer twf, gyda Siambrau Masnach Prydain yn adolygu eu rhagolwg twf eleni i lawr i 1 y cant o'r rhagolwg blaenorol o 1.2 y cant. Ac yng Nghymru, ar ôl 27 mlynedd mewn grym, ar ôl bron i dri degawd lle mae pob lifer economaidd mawr sydd ar gael i'r Senedd hon wedi bod yn nwylo Llafur, mae'r gwelliant gan Lywodraeth Cymru yn gofyn inni beidio ag archwilio'u cyflawniad, dim ond dathlu setliad cyllido gan San Steffan. Felly, mewn geiriau eraill: 'Peidiwch ag edrych ar y canlyniadau, rhowch gymeradwyaeth i'r siec a roddwyd i ni.'   Ond fel llawer o bobl, y canlyniadau sy'n bwysig i mi, nid bwriadau da'n unig. Ond nid yw'r canlyniadau'n dda. Mae economi Cymru'n llusgo ar ôl gweddill y Deyrnas Unedig ac yn gwneud yn waeth ar bron bob metrig. Mae cyflogaeth yng Nghymru yn is nag yn unman arall yn y DU, ar ychydig dros 71 y cant. Mae ein hanweithgarwch economaidd yn uwch nag unman arall ym Mhrydain. Mae ein cyflogau'n is nag unman arall yn y Deyrnas Unedig, ac mae'r DU gyfan yn ei chael hi'n anodd o dan Lywodraeth Lafur y DU, gyda threthi uwch yn mynd i dalu am gynnydd i fudd-daliadau, ac mae nifer y bobl ar gredyd cynhwysol bellach wedi cyrraedd y lefel uchaf erioed, ar dros 431,000 o bobl. Gennym ni y mae'r biliau ynni uchaf yn y byd, yn deillio'n llwyr o ddewisiadau polisi bwriadol, ac nid oes sail i'r honiad mynych gan Ed Miliband a Llywodraeth Cymru fod ynni gwyrdd yn rhatach mewn gwirionedd. Penboethni sero net pur yw hynny, dan arweiniad dyn yn Whitehall sydd ag obsesiwn â bod yn Nye Bevan i ynni gwyrdd, ac mae pobl sy'n gweithio yn gorfod talu'r pris am hynny. Galwodd un o'r economegwyr uchaf eu parch ym Mhrydain, Dieter Helm, yr honiad fod ynni adnewyddadwy naw gwaith yn rhatach yn nonsens—'baloney' yn ei eiriau ef—a nododd fod gwledydd fel y DU a'r Almaen, sydd wedi mynd ar drywydd ynni adnewyddadwy yn ymosodol, bellach â rhai o'r prisiau ynni diwydiannol a domestig drutaf yn y byd datblygedig, sy'n gwrth-ddweud addewidion ynghylch ynni rhad a glân. Mae'r prisiau uchel hyn, dadleua, yn niweidio diwydiant y DU, gan arwain at gau a thramori mewn sectorau ynni-ddwys, fel cynhyrchu dur ym Mhort Talbot, a chwalodd dan oruchwyliaeth Llywodraeth Cymru o ganlyniad i bolisi amgylcheddol, er iddynt wadu cyfrifoldeb.  Ac ar ôl 27 mlynedd, os oedd y dull presennol yn mynd i weithio, byddai wedi gweithio erbyn hyn. Yn hytrach, rydym yn gweld athroniaeth llywodraeth sy'n tybio bod ffyniant yn deillio o ailddosbarthu yn hytrach na chreu, ac o reoleiddio yn hytrach na menter. Os ydym am i Gymru ffynnu, rhaid i ni, unwaith eto, wneud y wlad hon y lle hawsaf i Brydain wneud busnes, i fuddsoddi a chreu swyddi. Mae'n dangos diffyg difrifoldeb ar ran Llafur a Phlaid Cymru eu bod yn beio ein trafferthion economaidd ar Liz Truss a Brexit. Nid y cynnydd dros dro yng nghostau benthyca'r Llywodraeth a chyfraddau morgais yn ôl yn 2022 sy'n gyfrifol am 27 mlynedd o fethiant economaidd yng Nghymru. Yn hytrach, mae gan y Ceidwadwyr Cymreig syniad clir am yr hyn y byddwn ni'n ei wneud. Byddwn yn torri ceiniog yn y bunt oddi ar gyfradd sylfaenol y dreth incwm Gymreig, gan adael i bobl sy'n gweithio gadw mwy o'r hyn y maent yn ei ennill. Byddem yn cael gwared ar ardrethi busnes i fusnesau bach, yr union sefydliadau sy'n cynnal ein stryd fawr. Byddem yn diddymu'r dreth trafodiadau tir ar gartrefi cyntaf fel y gall teuluoedd ifanc gamu ar yr ysgol dai o'r diwedd, a byddem yn dileu treth dwristiaeth wenwynig Llafur a Phlaid Cymru, sy'n anfon negeseuon cwbl anghywir i ymwelwyr a busnesau fel ei gilydd. Pan fyddwch chi'n ymddiried mewn pobl gyda'u harian eu hunain, maent yn tueddu i'w wario, ei fuddsoddi a'i dyfu yn llawer mwy cynhyrchiol nag y gallai Llywodraethau ei wneud, ac am 27 mlynedd, roedd Llywodraeth Cymru yn meddwl ei bod yn gwybod sut i wario arian pobl yn well na nhw eu hunain. Ar un adeg roedd gan Gymru sefydliad o'r radd flaenaf yn ymroddedig i ddenu buddsoddiad a hyrwyddo menter, sef Awdurdod Datblygu Cymru. Byddem yn ailsefydlu fersiwn fodern ohono i ddod â swyddi—[Torri ar draws.] Nid polisi Plaid Cymru mohono, mae wedi bod yn bolisi'r Ceidwadwyr Cymreig ers blynyddoedd lawer, ac roedd yn ein maniffesto yn 2021 hefyd. Felly, dyna un arall y mae plaid arall wedi'i gopïo a'i ludo'n ddiweddar, ac wedi ceisio'i ail-greu fel eu cynnyrch eu hunain. [Torri ar draws.] Fe ildiaf.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758952 449 En 2026-03-11T18:55:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=19503&l=cy 260311-15 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Polisi Economaidd C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758953 450 En 2026-03-11T18:55:03 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=19506&l=cy 260311-15 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Polisi Economaidd C 8585 8585 James Evans AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8585 Evans, James Diolch am hynny. Mae gennyf ddiddordeb yn rhai o'ch costau, oherwydd mae eich cynilion yn eich maniffesto yn £37 miliwn. Mae cyfanswm eich ymrwymiadau gwariant yn £27 biliwn y flwyddyn. Felly, mae hynny'n golygu eich bod chi'n buddsoddi £73 am bob £1 a gynilwyd gennych. Felly, hoffwn wybod sut y bwriadwch wneud iawn am y diffyg.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758954 451 En 2026-03-11T18:55:25 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=19528&l=cy 260311-15 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Polisi Economaidd C 8571 8571 Gareth Davies AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8571 Davies, Gareth Rwy'n eich cymeradwyo ar y rhifyddeg gyflym honno, James, ond fel y soniodd Janet Finch-Saunders eisoes, rydych chi wedi copïo a gludo'r rhan fwyaf o faniffesto'r Ceidwadwyr Cymreig. Felly, os mai dyna yw eich cred chi mewn gwirionedd, James, rhaid bod gennych eich amheuon eich hun am faniffesto Reform yn hynny o beth, felly nid yw'n esgusodi Reform UK. Byddem yn ailsefydlu fersiwn fodern ohono i ddod â swyddi, arloesedd a chyfleoedd yn ôl i bob rhan o Gymru. Mae'r Prif Weinidog wedi dweud yn falch nad yw'r Gweinidog cyllid erioed wedi malio am yr economi, ond gallwn ddweud yn falch ein bod ni'n malio, ac na allwn gael gwasanaethau cyhoeddus ffyniannus heb economi ffyniannus. Byddem yn cefnogi cyfleoedd niwclear yn Wylfa a Thrawsfynydd, yn hytrach na rhoi ein holl wyau yn y fasged ynni adnewyddadwy ddrud ac annibynadwy. Ac yn hollbwysig, byddem yn buddsoddi mewn pobl, gan ddarparu 125,000 o brentisiaethau, yn ehangu gradd-brentisiaethau, ac yn sicrhau bod addysg dechnegol o'r diwedd yn cael yr un parch â llwybrau academaidd. Mae Plaid Cymru yn cynnig mwy o fogailsyllu cyfansoddiadol a strategaethau a chynlluniau diystyr, oll yn seiliedig ar y syniad canolog y dylai Cymru ymwahanu'n economaidd oddi wrth ei marchnad fwyaf. Byddai annibyniaeth yn chwythu twll o fwy na £21 biliwn yng nghyllid cyhoeddus Cymru. Nid strategaeth economaidd yw honno ond gweithred o hunan-ddifrod economaidd. Ac nid yw Reform ond wedi copïo a gludo ein polisïau, fel y nodwyd, ond nid oes ganddynt dîm profiadol i'w cyflawni. Yr hyn sydd ei angen ar Gymru yw Llywodraeth sy'n cefnogi gweithwyr, yn hytrach na'u caethiwo mewn dibyniaeth, Llywodraeth sy'n ymddiried mewn busnesau, yn hytrach na'u llesteirio â threthi a rheoliadau. [Torri ar draws.] Dyna'r weledigaeth y mae'r Ceidwadwyr Cymreig yn ei chynnig, nid dirywiad wedi'i reoli, nid adolygiadau, strategaethau a chynlluniau gweithredu diddiwedd heb unrhyw ganlyniadau—

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758956 452 En 2026-03-11T18:57:16 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=19639&l=cy 260311-15 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Polisi Economaidd C 1 1 Y Llywydd / The Llywydd Llywydd, Y Llywydd / The Rwyf wedi bod yn hael iawn, ac fe wnaf ganiatáu i chi barhau, ond bydd angen i chi ddod â hyn i ben.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758957 453 En 2026-03-11T18:57:23 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=19646&l=cy 260311-15 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Polisi Economaidd C 8571 8571 Gareth Davies AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8571 Davies, Gareth Rwy'n dod i ben. Rydym yn cynnig Cymru hyderus, sy'n edrych tuag allan, sydd o blaid menter, ac sy'n barod i gystadlu, tyfu a llwyddo.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758958 454 En 2026-03-11T18:57:34 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=19657&l=cy 260311-15 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Polisi Economaidd C 153 153 John Griffiths AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=153 Griffiths, John Fel eraill, rwy'n croesawu'r ddadl hon heddiw, oherwydd pwysigrwydd yr economi. Rydym i gyd yn gwybod bod yr economi'n hollol hanfodol i gymaint o agweddau ar fywyd: y cyfleoedd y mae ein pobl yn eu cael, eu safonau byw, effaith economi gref ar wasanaethau cyhoeddus—ar bob agwedd ar fywyd. Felly, mae'r ddadl hon heddiw'n bwysig iawn, ac rwy'n siŵr y cawn lawer mwy o ddadleuon pwysig yn y Senedd nesaf ar ein heconomi. Lywydd, fe wyddom oni wyddom nad ydym lle byddem yn dymuno bod o ran yr economi yng Nghymru, ac fel gyda rhannau eraill o'r DU a rhannau eraill o'r byd, nid ydym wedi ailddyfeisio'r economi eto yn y ffordd sydd angen inni ei wneud, yn dilyn dirywiad ein diwydiannau trwm traddodiadol. Mae'n waith ar y gweill i raddau helaeth. Lywydd, os ydym am wneud y cynnydd sydd angen inni ei wneud, buaswn yn dweud y bydd angen partneriaeth gref ar bob lefel o lywodraeth yn y DU, ymhlith pethau eraill. Yn amlwg, rhaid i Lywodraeth Cymru wneud yr hyn a all, mae'n amlwg fod gan Lywodraeth y DU rôl fawr ar draws y DU, ac mae llywodraeth leol yn bartner allweddol hefyd. O ran Llywodraeth Cymru, rwy'n credu ein bod wedi gwneud pethau pwysig a buddiol iawn yn cyflawni ein cyfrifoldebau ein hunain. Rwy'n credu ein bod wedi gwneud llawer ar sgiliau drwy Twf Swyddi Cymru, drwy ein rhaglen brentisiaethau, gan annog ein pobl ifanc i aros mewn addysg a hyfforddiant drwy ein hymrwymiad i'r lwfans cynhaliaeth addysg, er enghraifft; cefnogi clystyrau pwysig ledled Cymru, gan gynnwys yng Nghasnewydd, o amgylch y diwydiant lled-ddargludyddion, seiberddiogelwch a chefnogi dur gwyrdd, er enghraifft; ac ar gysylltedd, cysylltu ein cymunedau drwy'r gwaith ar fetro de Cymru, er enghraifft, sy'n bwysig iawn yn fy marn i, oherwydd mae'n caniatáu i bawb sy'n byw yn yr ardal honno deithio'n llawer haws i unrhyw ran o'r ardal a manteisio ar gyfleoedd gwaith yn ogystal ag addysg a hyfforddiant. Ac mae'n caniatáu i gyflogwyr leoli eu hunain mewn unrhyw ran o'r ardal honno, gan wybod bod ganddynt weithlu at eu defnydd o bob rhan o'r rhanbarth ehangach. Dim ond rhai enghreifftiau o bethau pwysig y mae Llywodraeth Cymru wedi'u gwneud wrth gyflawni ei chyfrifoldebau. Ond o ran Llywodraeth y DU, rhaid iddi fod yn bartneriaeth gref gyda Llywodraeth y DU, Lywydd, a dyna pam rwy'n awyddus iawn i weld adroddiad Gordon Brown yn cael ei weithredu, adroddiad y credaf ei fod yn cynnig glasbrint ar gyfer cyfrifoldeb Llywodraeth y DU i fynd i'r afael â'r anghydraddoldebau economaidd rhanbarthol sydd gennym yn y DU, sy'n niweidiol iawn i'r economi ledled y DU, ond yn arbennig o niweidiol i lefydd fel Cymru, gogledd Lloegr a'r Alban. Mae Gordon Brown ac eraill wedi gosod glasbrint ar gyfer y cynnydd pwysig y gellid ei wneud ac y dylid ei wneud i fynd i'r afael â'r anghydraddoldebau rhanbarthol hynny: ailddosbarthu swyddi sector cyhoeddus, gan adeiladu ar y cynnydd sydd eisoes wedi'i wneud. Ac yng Nghasnewydd, rydym wedi bod yn elwa'n fawr o'r cynnydd a wnaed eisoes, ond mae llawer mwy y gellid ei wneud. Ac mae hynny'n rhan bwysig ac yn rhywbeth ymarferol iawn y gellid ei wneud i leddfu'r pwysau ar Lundain a de-ddwyrain Lloegr ac ailddosbarthu'r swyddi hynny ar draws y DU. Cefnogi ein seilwaith: mae angen llawer iawn mwy o fuddsoddiad arnom mewn rheilffyrdd, a fyddai'n ein galluogi i wneud llawer mwy o gynnydd i adeiladu ar yr hyn a wnaethom eisoes, ac rwyf wedi disgrifio peth o hynny'n barod, a chefnogi ein cynlluniau ynni adnewyddadwy yma yng Nghymru fel y gallwn wneud cynnydd yn gyflymach ac yn fwy effeithiol, a hefyd, Lywydd, wrth inni edrych ar adroddiad Gordon Brown, sy'n cefnogi'r cryfderau sydd gennym yng Nghymru ac mewn mannau eraill, yng ngogledd Lloegr a'r Alban, er enghraifft gyda'r clystyrau y buom yn eithaf effeithiol yn eu hadeiladu. Soniais amdanynt yn gynharach ar gyfer Casnewydd: y diwydiant lled-ddargludyddion, seiberddiogelwch, dur gwyrdd, ac yn dod i'r amlwg hefyd yng Nghasnewydd, deallusrwydd artiffisial a chanolfannau data. Mae cymaint mwy y gallem ei wneud, Lywydd, pe bai gennym y cryfder y gall Llywodraeth y DU ei gynnig o ran yr adnoddau a'r capasiti sydd ganddi. Felly, Lywydd, os ydym am wneud y cynnydd sydd angen inni ei wneud, a deall popeth y mae'r economi'n effeithio arno ar draws ein huchelgeisiau a'n cyfrifoldebau yn y Senedd, mae gwir angen inni weld y bartneriaeth honno'n cyflawni i ni, Llywodraeth Cymru, Llywodraeth y DU a llywodraeth leol yn uno, ac rwy'n credu bod glasbrint Gordon Brown yn cynnig ffyrdd pwysig ymlaen i ni y gallem ac y dylem eu gwireddu.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 759040 455 En 2026-03-11T19:00:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=19803&l=cy 260311-15 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Polisi Economaidd C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 759056 456 En 2026-03-11T19:03:08 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=19991&l=cy 260311-15 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Polisi Economaidd C 157 157 Mark Isherwood AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=157 Isherwood, Mark Wel, mae'r ddadl hon yn ein gorfodi i wynebu gwirionedd anghyfforddus ond anochel: mae hygrededd economaidd yn bwysig. Mae'n bwysig i deuluoedd Cymru sy'n wynebu costau cynyddol, i fusnesau Cymreig sy'n cael trafferth goroesi ac i gymunedau ledled Cymru sy'n aros am adfywio go iawn. Gadewch inni ddechrau gyda chyni, gair sy'n aml yn cael ei droi'n arf gan y meinciau gyferbyn ond anaml y caiff ei ddeall. Yn ystod blynyddoedd Blair-Brown, llywodraethodd Llafur drwy gyfnod o dwf byd-eang parhaus, blynyddoedd pan fyddai Llywodraeth gyfrifol wedi cryfhau cyllid cyhoeddus. Yn anffodus, gwastraffwyd y cyfle. Roedd Llafur yn gwario fel pe bai twf yn barhaol, gan ymgorffori benthyca yn y system ymhell cyn i'r dirwasgiad ddechrau, gan gyfyngu ar gapasiti benthyca pan oedd ei angen. Er bod y Gronfa Ariannol Ryngwladol wedi rhybuddio Gordon Brown y dylai roi'r gorau i gynyddu gwariant fel cyfran o gynnyrch domestig gros yn gyflymach na chyfradd dwf yr economi yn 2004, pan agorwyd y banciau bwyd cyntaf, roedd gwariant y Llywodraeth bron â dyblu. Felly, roedd y DU yn arbennig o agored pan darodd yr argyfwng ariannol byd-eang yn 2008. Erbyn 2010, y DU oedd â'r diffyg mwyaf fel cyfran o gynnyrch domestig gros yn y G20, ac un o'r lefelau uchaf o ddiffyg mewn cyfnod o heddwch mewn hanes modern, gan fenthyca £1 am bob £4 a wariai Llywodraeth y DU—gwastraff cyllidol dan gochl gwariant darbodus. Dyna oedd y realiti a etifeddwyd gan Lywodraeth y DU dan arweiniad y Ceidwadwyr. Nid ideoleg oedd cyni, ond rhifyddeg. Pe baem wedi gwrando ar y rhai a honnai fel arall, ni fyddai hyder mewn cyllid cyhoeddus wedi'i adfer, byddai costau benthyca wedi cynyddu a byddai gwasanaethau cyhoeddus hanfodol wedi wynebu toriadau llawer llymach—canlyniadau a orfodwyd nid gan Senedd y DU, gyda llaw, ond gan y rhai a ariannodd y rhaff achub ariannol. Y ddisgyblaeth ariannol hon a ailadeiladodd ein hygrededd, lleihau pwysau chwyddiant, cefnogi twf cyflogaeth sefydlog, a sefydlogi'r llong yn y pen draw. Ac roedd yr hygrededd hwnnw'n hanfodol. Pan darodd y pandemig, gweithredodd Llywodraeth Geidwadol y DU gyda phenderfyniad, gan ddiogelu miliynau o swyddi drwy ffyrlo, cefnogi busnesau drwy fenthyciadau brys—a chyllido Llywodraeth Cymru i wneud hynny ar sail ddatganoledig—ac atal creithiau economaidd ar raddfa nas gwelwyd ers cenedlaethau. Nid oedd yr ymyriadau hynny ond yn bosib oherwydd bod marchnadoedd wedi ymddiried yn ein gallu i fod yn gyfrifol yn ariannol. Cyferbynnwch hynny â lle rydym arni heddiw o dan Lywodraethau Llafur yn San Steffan a Bae Caerdydd. Maent yn ceisio dargyfeirio'r bai ar Liz Truss a'i chyfnod dros dro yn y swydd, gan osgoi realiti'r bunt, cost benthyca. Ac adlamodd marchnadoedd yn eu holau cyn gynted ag y gwnaeth Rishi Sunak a Jeremy Hunt adfer sefydlogrwydd. Edrychwch ar yr ystadegau economaidd: fe welwch fy mod i'n iawn. O dan y Llywodraeth Lafur hon yn y DU, mae costau benthyca wedi codi i'r entrychion, gyda chynnyrch gilt 10 mlynedd y DU yn gyson uwch na'r lefelau a welwyd yn ystod mini-gyllideb Liz Truss. Ni cheir unman lle mae canlyniadau pryder am gyfeiriad cyllidol presennol a rhagolygon twf hirdymor yn fwy amlwg nag yng Nghymru. Fel y clywsom, ar ôl bron i dri degawd o Lywodraeth Cymru dan arweiniad Llafur wedi'i chynnal gan Blaid Cymru, gan Gymru y mae'r cyfraddau tlodi uchaf a'r cyfraddau cyflogaeth isaf yn y DU, gyda'r cyflogau isaf a'r lefelau uchaf o anweithgarwch economaidd ym Mhrydain. Mae gormod o oedolion oedran gweithio yn dal i fod heb gyflogaeth ac yn hawlio budd-daliadau'r wladwriaeth, a gormod o'n pobl ifanc nad ydynt yn gweld fawr o ffordd os o gwbl i mewn i gyflogaeth sefydlog. Dyna i chi gyfiawnder cymdeithasol. Nid ffigurau haniaethol yw'r rhain. Maent yn cynrychioli cyfleoedd a gollwyd, pwysau cynyddol ar wasanaethau cyhoeddus, cymunedau sy'n ei chael hi'n anodd a busnesau bach heb obaith. Mae cyfraniadau yswiriant gwladol cynyddol, cyflogau uwch ac ardrethi busnes llesteiriol yn gorfodi busnesau lleol i roi'r gorau i recriwtio, i oedi buddsoddiad a chanslo cynlluniau twf. Yr wythnos diwethaf, cynhaliais lansiad maniffesto garddwriaeth amgylcheddol Cymru Cymdeithas y Fasnach Arddwriaethol yn y Senedd, sector sy'n cynnwys busnesau teuluol i raddau helaeth. Er eu bod yn cyfrannu £38 biliwn at gynnyrch domestig gros y DU, ac yn cefnogi bron i dri chwarter miliwn o swyddi, gyda llawer ohonynt yng nghefn gwlad ac ardaloedd lled-wledig Cymru, maent bellach yn wynebu storm berffaith o gostau cyflogaeth, prisiau ynni a beichiau rheoleiddio cynyddol sy'n atal buddsoddiad a recriwtio. Yn hytrach na darparu arbedion effeithlonrwydd, mae hyn yn cynhyrchu costau uwch, gwasanaethau sy'n gwanhau ac anghydraddoldeb cymdeithasol sy'n dyfnhau. Ond gadewch imi fod yn glir: nid prinder potensial sydd gan Gymru. Mae'n brin o strategaeth o blaid twf. Mae'r sector garddwriaeth yn dangos sut y gallai ein dyfodol economaidd edrych gydag ardrethi busnes tecach, rheoleiddio symlach, gwell mynediad at fuddsoddiad a llwybrau sgiliau cryfach. Gyda bron i 70 y cant o bobl yng Nghymru yn ymweld â chanolfannau garddio, mannau gwyrdd a thirweddau, nid diwydiannau ymylol yw'r rhain, ond peiriannau llesiant, gwydnwch a chynhyrchiant economaidd. Mae cefnogi garddwriaeth yn golygu cefnogi busnesau bach, adfywio cymunedau gwledig a chreu cyfleoedd gwirioneddol i'r rhai sy'n chwilio am waith. Dyna'r dewis sy'n ein hwynebu: economi dan bwysau trethi uchel, anweithgarwch cynyddol a llai o hyder, neu un wedi'i hadeiladu ar gyfrifoldeb cyllidol, cyllideb gytbwys, cyfle a thwf. Dyma ein hachos fel Ceidwadwyr Cymreig—hygrededd economaidd, twf cynaliadwy, cymunedau wedi'u hadfywio ac economi sefydlog i Gymru.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 759064 457 En 2026-03-11T19:05:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=20103&l=cy 260311-15 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Polisi Economaidd C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 759090 458 Cy 2026-03-11T19:08:58 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=20341&l=cy 260311-15 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Polisi Economaidd C 1 1 Y Llywydd / The Llywydd Llywydd, Y Llywydd / The Yr Ysgrifennydd Cabinet, nawr, dros gyllid, sy'n cyfrannu. Mark Drakeford.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 759092 459 En 2026-03-11T19:09:03 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=20346&l=cy 260311-15 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Polisi Economaidd C 253 253 Mark Drakeford AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=253 Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a’r Gymraeg Drakeford, Mark Well, diolch yn fawr, Lywydd. Rwyf wedi gwrando'n ofalus, wrth gwrs, ar y cyfraniadau ar y cynnig sydd o'n blaenau heddiw. Efallai y byddai darllenydd diniwed wedi credu bod y ddadl yn ymwneud â datganiad y gwanwyn, oherwydd dyna beth y mae'n ei ddweud ar y dechrau. Wrth gwrs, nid oedd yn ymwneud â hynny o gwbl. Yn hytrach, cawsom ddarlun arall o och a gwae, darlun unochrog a phesimistaidd o Gymru, lle roedd cwynion am ddiffyg arian ar feinciau'r Ceidwadwyr yr un mor groch â'u brwdfrydedd dros ei wario: £175 miliwn wedi'i wario ar dreth trafodiadau tir, £300 miliwn wedi'i wario ar ardrethi busnes, £311 miliwn wedi'i wario ar dorri treth incwm—£800 miliwn wedi mynd mewn ffracsiwn o eiliad—ac eto rhestr hir o'r holl bethau lle roedd angen mwy o arian.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758928 460 En 2026-03-11T19:10:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=20403&l=cy 260311-15 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Polisi Economaidd C 253 253 Mark Drakeford AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=253 Drakeford, Mark Roeddwn eisiau diolch i John Griffiths am ei gyfraniad. Mae'r cywair sobr yn cyd-fynd â chywair datganiad y gwanwyn ei hun. Er ei fod yn darparu £555 miliwn o gyllid ychwanegol i Gymru dros y tair blynedd nesaf, gwnaeth y Canghellor yr hyn y dywedodd y byddai'n ei wneud: cyflwynodd ddatganiad y gwanwyn heb unrhyw ymrwymiadau gwariant newydd na mesurau cyllidol newydd; diweddarodd ragolygon y tu hwnt i gyllideb yr hydref, a gyflwynwyd lai na 100 diwrnod ynghynt. Dangosodd y rhagolygon hynny hefyd newidiadau cymedrol yn unig: diweithdra'n codi dros dro, ond yna'n disgyn yn ôl dan 5 y cant, twf yn dal i fod yn is na'r duedd a welodd economi'r DU rhwng 1945 a 2008, ond yn sefydlog dros y cylch, chwyddiant yn gostwng, cynhyrchiant yn codi, ac fel y gwyddom, yn tyfu'n gyflymach yng Nghymru nag mewn mannau eraill. Dangosodd datganiad y gwanwyn, fel y cytunodd llawer o sylwebwyr, fod cyllid cyhoeddus dan reolaeth, cyfraddau llog yn gostwng a masnach yn adfer o siociau tariff Arlywydd mympwyol yr Unol Daleithiau. Ond nawr mae hynny i gyd wedi newid. Roeddwn i'n meddwl y byddai cyfraniad Sam Kurtz yn un difrifol pan ddechreuodd drwy siarad am y sefyllfa ryngwladol, ond cyflwyniad bach wrth fynd heibio i arfer llawer rhy aml y Torïaid o ailadrodd eu cwynion oedd hynny. Yn wir, mae'n ymddangos i mi mai'r hyn a fyddai'n sicr o daro unrhyw un a fyddai'n gwrando ar y ddadl hon y tu allan i'r Senedd fyddai ei datgysylltiad oddi wrth y realiti newydd sy'n cael ei greu mor ddiofal ac mor greulon ledled y byd. Mae'r digwyddiadau yn y dwyrain canol yn drychineb dyngarol yn gyntaf oll—trychineb i'r gwledydd sy'n gysylltiedig ac sydd wedi cael eu tynnu i mewn iddo. Ond mae hefyd yn drychineb economaidd i'r byd i gyd, a byddai unrhyw ddadl ddifrifol am y rhagolygon i economi Cymru wedi canolbwyntio yn hytrach ar yr heriau y gwyddom y byddant yno i unrhyw Lywodraeth newydd yn y Senedd. Bydd pris olew, beth bynnag am amrywiadau o ddydd i ddydd, yn barhaol uwch na phan baratowyd datganiad y gwanwyn. Ac mae hynny'n bwysig i ni yma yng Nghymru; mae'n bwysig i bobl Cymru. Mae 7 y cant o'r holl gartrefi yng Nghymru, fel y dywedodd y Prif Weinidog ddoe, yn cael eu gwresogi'n uniongyrchol gan olew. Bydd pob un ohonom—pob dinesydd Cymreig a phob busnes yng Nghymru—yn teimlo'r effaith wrth i brisiau olew cynyddol fwydo drwodd i chwyddiant cyffredinol. A nwy naturiol hylifedig wedyn: mae Cymru'n agored iawn i LNG a'r effeithiau arno a grëwyd gan y rhyfel yn y dwyrain canol oherwydd rôl strwythurol Cymru yng nghanol system fewnforio LNG y DU. Mae dwy o dair terfynell fewnforio LNG y DU yma yng Nghymru, a bydd y sioc nwy naturiol hylifedig fyd-eang yn cael ei hamlygu yma yn gyntaf yng Nghymru. Mae'r DU yn dibynnu ar gargos LNG uniongyrchol a byrdymor yn hytrach na chontractau sefydlog hirdymor. Mae Qatar Energy eisoes wedi rhoi'r gorau i gynhyrchu LNG am fod y tanciau storio'n llawn ac am mai ar longau'n unig, yn wahanol i olew, y gellir cludo LNG. Ni allwch gludo LNG dros y tir. Rydym yn arbennig o agored i hynny yma yn y Deyrnas Unedig ac yma yng Nghymru. A phrisiau gwrtaith wedyn: mae 25 y cant i 35 y cant o wrtaith y byd yn llifo drwy Gulfor Hormuz. Mae ffermwyr yma yng Nghymru yn dibynnu ar y gwrtaith i dyfu'r bwyd yr ydym yn ei fwyta. Ac eto, ym mis Gorffennaf 2023, caniataodd Llywodraeth ddiwethaf y DU i ffatri amonia olaf y DU gau, yn Billingham, Teesside. Mae'n golygu ein bod yn gwbl agored i farchnadoedd byd-eang, ac y bydd cynhyrchiant gwrtaith, sy'n ddibynnol ar amonia wedi'i fewnforio, yn gweld effaith digwyddiadau yn y dwyrain canol yn uniongyrchol yma, ar ffermydd ac mewn cartrefi yng Nghymru. Nawr, Lywydd, mae'r risgiau mewn marchnadoedd ariannol yn haen ar ben hynny—nid masnachu nwyddau, ond marchnadoedd ariannol. Cyn y rhyfel yn y dwyrain canol, roedd y system eisoes dan straen. Pwysau chwyddiant dros gyfnod hir, byfferau hylifedd yn denau, y cywiriad hirddisgwyliedig yn y swigen deallusrwydd artiffisial, llai o gapasiti amsugno sioc nag ar ôl cwymp ariannol 2008. Nawr yn sydyn, mae'r dewisiadau sy'n wynebu banciau canolog yn llawer anos. Un o'r pethau diddorol rwy'n cael eu gwneud fel Gweinidog cyllid, Lywydd, yw cyfarfod yn fisol ag asiantau Banc Lloegr yma yng Nghymru. Pan wneuthum eu cyfarfod ym mis Chwefror, roedd y drafodaeth yn ymwneud â faint o doriadau llog a fyddai yn economi'r DU eleni a pha mor fuan. Nawr beth y mae banciau canolog yn ei wneud? Yn wyneb economi sy'n crebachu, y peth arferol fyddai torri cyfraddau llog er mwyn ysgogi gweithgarwch economaidd. Ond yn wyneb chwyddiant byd-eang cynyddol, byddent yn llai tueddol o wneud hynny oherwydd profiad chwyddwasgiad y 1970au. Ni fydd y rhyfel yn achosi cwymp ariannol, Lywydd, ond fel y clywais rywun yn dweud yn gynharach yr wythnos hon, mae fel gollwng matsien i le tân ariannol a'r lle tân eisoes yn llawn o frigau sych. Dyna'r pethau a fydd yn wynebu Llywodraeth newydd yma yng Nghymru. Dyna'r pethau y bydd yn rhaid i'r Senedd hon a'i holynydd ymdopi â nhw. Ymhell o fod yn gist o drysorau ar gyfer hoff brosiectau, bydd Gweinidog cyllid newydd yn ddiolchgar iawn am y £555 miliwn hwnnw i ddiogelu buddiannau dinasyddion Cymru, busnesau Cymru a gwasanaethau cyhoeddus Cymru yn wyneb y storm sydd ar y ffordd. Ac ymhell o'r dirmyg y mae'r gwrthbleidiau yn ei arllwys ar y Canghellor, efallai y byddwn i gyd yn ddiolchgar iawn yn sgil dyblu'r hyblygrwydd sydd ar gael iddi—fel y nododd yn rhagolygon datganiad y gwanwyn, £24 biliwn y gallai'r Deyrnas Unedig fod yn ddiolchgar iawn ei bod wedi llwyddo i'w neilltuo erbyn 2028-29. Lywydd, ddoe cyfarfûm â swyddogion o Drysorlys Cymru i ddechrau cynllunio ar gyfer sut y gall Llywodraeth Cymru ymateb i effeithiau'r digwyddiadau byd-eang hynny ym mywydau dinasyddion yma yng Nghymru. Ac rwy'n gorffen gyda dwy neges, y credaf y dylai unrhyw un eu casglu o'r digwyddiadau yn y dwyrain canol ar gyfer economi Cymru. Yn gyntaf oll, rydym wedi dysgu—dylem fod wedi ei ddysgu gyda COVID, ond mae'n wers y mae llawer o wneuthurwyr polisi eraill wedi ei methu—y bydd dibyniaeth ar gadwyn gyflenwi fyd-eang bob amser yn eich gadael yn agored i niwed ar adegau o argyfwng, a bod yn rhaid i gyflenwadau o fewn y wlad o nwyddau hanfodol fod yn rhan o wydnwch unrhyw economi fodern. Ac yn ail, ar yr ymdrechion y mae'r Llywodraeth hon wedi'u gwneud, ac a wneir nawr gyda Llywodraeth Lafur y DU hefyd, i sicrhau diogeledd ynni i'n pobl, clywais gydag anghrediniaeth lwyr rai o'r pethau oddi ar y meinciau gyferbyn ynglŷn â throi ein cefnau ar ynni adnewyddadwy fel ffordd o siapio ein dyfodol yma yng Nghymru. Dyna yw'r wers yn yr hyn a welwn, fod yn rhaid inni fod o ddifrif ynglŷn â chreu'r ynni adnewyddadwy hwnnw, y diogeledd ynni ar gyfer y dyfodol. Ar hynny y dylai dadl ddifrifol am ddyfodol yr economi yng Nghymru ganolbwyntio; mae'n drueni na chawsom fwy o hynny yma y prynhawn yma.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758941 461 En 2026-03-11T19:15:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=20703&l=cy 260311-15 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Polisi Economaidd C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758950 462 En 2026-03-11T19:19:23 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=20966&l=cy 260311-15 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Polisi Economaidd C 1 1 Y Llywydd / The Llywydd Llywydd, Y Llywydd / The Sam Rowlands.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758951 463 En 2026-03-11T19:19:26 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=20969&l=cy 260311-15 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Polisi Economaidd C 8734 8734 Sam Rowlands AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8734 Rowlands, Sam Diolch, Lywydd. Rwy'n ddiolchgar i'r holl Aelodau sydd wedi cymryd rhan yn y ddadl hon heno, ac rwy'n ddiolchgar hefyd i Ysgrifennydd y Cabinet yn arbennig am ei ymateb i'r ddadl a glywodd. Mae'n hollol gywir i dynnu sylw at y pwysau byd-eang sy'n ein hwynebu yma a'r effaith y bydd y rhyfel yn Iran yn ei chael. Rwy'n tybio mai rhan fawr o'r ddadl a gawsom heno yw'r hyn sydd o fewn ein rheolaeth ni fel Senedd Cymru, yr hyn y mae gan Lywodraeth Cymru liferi i'w reoli hefyd, a beth yw'r cyd-destun yr ydym ynddo ar hyn o bryd ac a fydd yn effeithio ar ddyfodol ein heconomi. Wrth imi gloi'r ddadl hon, mae'n debyg fod yna gwestiwn syml sy'n bwysicach na'r un i bobl Cymru nawr, sef: ar ôl bron i dri degawd o'r un cyfeiriad gwleidyddol, a yw pobl yn teimlo'n well eu byd? Credaf ein bod wedi clywed yr ateb mewn llawer o'r ystadegau a rannwyd gan yr Aelodau drwy gydol y ddadl, a dyma rai o'r ystadegau a rannodd yr Aelodau: y gyfradd gyflogaeth isaf yn y Deyrnas Unedig ar 71.8 y cant; y lefelau anweithgarwch economaidd uchaf ym Mhrydain; mwy na 431,000 o bobl yn dibynnu ar gredyd cynhwysol i fyw—y ffigur uchaf a gofnodwyd erioed yng Nghymru; mae cyflogau'n parhau i fod yn is nag yn unman arall yn y DU; ac mae nifer swyddi'r gweithlu wedi gostwng dros 40,000 yn y flwyddyn ddiwethaf yn unig. Felly, dyna'r cyd-destun lle mae Ysgrifennydd y Cabinet newydd esbonio'r siociau economaidd posib y bydd yn rhaid i ni ymdopi â nhw. Fel y dywedodd Sam Kurtz a Mark Isherwood, nid ystadegau haniaethol yn unig yw'r rhain, ond teuluoedd dan bwysau, busnesau sy'n ei chael hi'n anodd tyfu a phobl ifanc sy'n cwestiynu ai yma yng Nghymru neu yn rhywle arall y mae eu dyfodol, a dyna pam y mae'r ddadl hon yn bwysig yma heno. Pan welsom y gwelliannau a gyflwynwyd gan y pleidiau ac y siaradodd eu llefarwyr amdanynt heno, roedd yn ddiddorol sut y taflent oleuni ar eu hathroniaeth economaidd. Mae gwelliant Llafur Cymru yn dileu sylwedd y cynnig ac yn rhoi canmoliaeth i ddatganiad y gwanwyn Llywodraeth Lafur y DU a'i setliad cyllid ychwanegol. Ac rwy'n tybio bod hynny'n crynhoi ymagwedd Llafur tuag at yr economi: dim byd am fusnesau, dim byd am swyddi, dim byd am entrepreneuriaid, dim byd am fenter, ond y cyfan am sut y mae mwy o arian ar y ffordd—arian trethdalwyr—a sut y bydd hwnnw'n cael ei wario. Nid yw mwy o arian gan drethdalwyr yn cyfateb i dwf economaidd. Ar ôl 27 mlynedd o Lywodraethau Llafur Cymru, mae Cymru'n dal i fod ar ei hôl hi o gymharu â gweddill y DU yn economaidd oherwydd yr athroniaeth honno. Nid yw'r gwelliant a gynigir gan Lafur heddiw yn cydnabod eu methiannau, nid yw'n cynnig strategaeth gredadwy ar gyfer twf, ac nid yw'n ateb y cwestiwn sylfaenol: pam y mae economi Cymru wedi cael ei gadael ar ôl am gymaint o amser? A'r ateb, wrth gwrs, yn eu geiriau eu hunain, yw nad ydynt yn gwybod beth y maent yn ei wneud ar yr economi. Yna trown at welliannau Plaid Cymru. Roeddwn i'n meddwl bod cyfraniad Luke Fletcher yn bragmataidd iawn. Ond mae'n ymddangos bod eu gwelliant yn baragraff ar ôl paragraff o feio pawb arall: y Llywodraeth Geidwadol flaenorol, Brexit, y Llywodraeth Lafur bresennol, a'r Trysorlys hefyd. Mae bron bawb y gallant feddwl amdanynt yn cael eu beio am y ffordd y mae pethau. Ar ôl degawdau o gefnogi Llafur Cymru drwy gytundebau cydweithio a bargeinion gwleidyddol, ni all Plaid Cymru ymwrthod â'u cyfrifoldeb. Maent wedi bod yn rhan hanfodol o'r system y maent bellach yn ei beirniadu. Ac er bod Plaid Cymru'n sôn am arweinyddiaeth newydd, y gwir amdani yw mai eu rheswm dros fodoli yw i weld Cymru annibynnol. A gadewch inni beidio ag anghofio—a chodwyd hyn yma heno—byddai annibyniaeth yn golygu bod Cymru'n wynebu bwlch cyllidol o £20 biliwn, mwy na £11,000 o dreth ychwanegol i bob person sy'n gweithio yma yng Nghymru. Nid cynllun ar gyfer twf economaidd yw hynny, ond cynllun ar gyfer hunan-ddifrod economaidd.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 759101 464 En 2026-03-11T19:23:25 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=21208&l=cy 260311-15 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Polisi Economaidd C 8571 8571 Gareth Davies AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8571 Davies, Gareth A wnewch chi dderbyn ymyriad, Sam?

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758991 465 En 2026-03-11T19:23:27 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=21210&l=cy 260311-15 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Polisi Economaidd C 8734 8734 Sam Rowlands AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8734 Rowlands, Sam Yn sicr.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758999 466 En 2026-03-11T19:23:28 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=21211&l=cy 260311-15 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Polisi Economaidd C 8571 8571 Gareth Davies AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8571 Davies, Gareth Diolch yn fawr. A ydych chi'n meddwl y byddai'n ergyd ddwbl i bobl yng Nghymru hefyd, oherwydd yr hyn y mae Plaid Cymru ei eisiau yn y pen draw yw annibyniaeth oddi ar y DU, ond byddent yn ein llusgo'n ôl i'r Undeb Ewropeaidd? Felly, byddech chi'n colli £21 biliwn o'r economi, ynghyd â ffi aelodaeth yr UE. Felly, byddai'n ergyd ddwbl yn yr ystyr hwnnw.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 759001 467 En 2026-03-11T19:23:44 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=21227&l=cy 260311-15 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Polisi Economaidd C 8734 8734 Sam Rowlands AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8734 Rowlands, Sam Yn hollol. Ac mae'n rhaid iddynt gofio, a hwythau'n ysu am Gymru annibynnol, y byddai llusgiad cyllidol ar ein heconomi yma yng Nghymru. Ac fe glywsom welliant Reform—fel y clywsom, polisïau hirsefydlog y Ceidwadwyr Cymreig mewn gwirionedd yw llawer o'r cynigion y maent bellach yn eu cyflwyno fel eu cynigion eu hunain, o doriadau treth incwm i ddileu'r dreth dwristiaeth a diwygio ardrethi busnes. Yn amlwg, nid oes ganddynt unrhyw syniadau eu hunain. Yr hyn sydd ei angen ar Gymru yw gweithredu, a dyna a glywsom gan y Ceidwadwyr Cymreig yma heno. Mae'r Ceidwadwyr Cymreig wedi gosod cynllun clir i fynd i'r afael â chostau byw a chael Cymru i weithio eto: torri'r gyfradd sylfaenol o dreth incwm, gan helpu pobl sy'n gweithio i gadw mwy o'r hyn sy'n eiddo iddynt; cael gwared ar ardrethi busnes ar gyfer busnesau llai; a diddymu treth trafodiadau tir ar brif breswylfeydd. Ac rydym yn mynd i gefnogi ein stryd fawr gyda'r cyfnodau di-ardrethi busnes hynny ar gyfer siopau newydd, a gwell mynediad at gontractau caffael i gwmnïau o Gymru hefyd. Rhannodd y Ceidwadwyr Cymreig y byddant yn ailsefydlu Awdurdod Datblygu Cymru, gan ddenu buddsoddiad, a chefnogi swyddi ar draws sectorau fel ynni, awyrofod, gweithgynhyrchu, amaethyddiaeth, a'r diwydiannau creadigol. Byddwn yn buddsoddi yn yr ased pwysicaf sydd gan Gymru wrth gwrs, sef ein pobl. Clywsom fwy na rhestr o syniadau gan y Ceidwadwyr Cymreig, clywsom am raglen ddifrifol ar gyfer adnewyddiad economaidd. Felly, Lywydd, wrth i'r Aelodau baratoi i bleidleisio heno, mae'r dewis o'u blaenau'n glir: mwy o'r un peth gan Lywodraeth Lafur sy'n credu nad oes angen iddi fyfyrio ar ei chyflawniad, ac ar yr ochr arall, gwelliant Plaid Cymru sydd ond yn edrych yn ôl gan wthio dyfodol ymwahanol a fyddai'n gwanhau Cymru'n economaidd, neu welliant Reform, sydd wedi rhedeg allan o syniadau cyn iddynt ddechrau hyd yn oed. Dim ond y Ceidwadwyr Cymreig sy'n cynnig cynllun credadwy, cyfrifol i dyfu economi Cymru, cefnogi busnesau a chodi safonau byw. Mae'n bryd symud y tu hwnt i'r esgusodion, y tu hwnt i daflu bai, a thu hwnt i'r adolygiadau diddiwedd. Mae'n bryd cael Cymru i weithio eto a chefnogi cynnig y Ceidwadwyr Cymreig.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 759060 468 En 2026-03-11T19:25:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=21303&l=cy 260311-15 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Polisi Economaidd C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 759066 469 Cy 2026-03-11T19:25:50 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=21353&l=cy 260311-15 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Polisi Economaidd C 1 1 Y Llywydd / The Llywydd Llywydd, Y Llywydd / The Y cwestiwn yw: a ddylid derbyn y cynnig heb ei ddiwygio? A oes Aelod yn gwrthwynebu? [Gwrthwynebiad.] Oes, mae yna wrthwynebiad, felly fe wnawn ni ohirio'r bleidlais tan y cyfnod pleidleisio.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 759070 470 Cy 260311-15 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Polisi Economaidd I Gohiriwyd y pleidleisio tan y cyfnod pleidleisio.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 759372 471 Cy 2026-03-11T19:26:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=21363&l=cy 260311-15 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Polisi Economaidd C 1 1 Y Llywydd / The Llywydd Llywydd, Y Llywydd / The Oni bai bod tri Aelod yn dymuno i fi ganu'r gloch, byddwn ni'n symud nawr i'r cyfnod pleidleisio.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 759073 472 Cy 2026-03-11T19:26:06 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=21369&l=cy 260311-16 16. Cyfnod Pleidleisio C 1 1 Y Llywydd / The Llywydd Llywydd, Y Llywydd / The Felly, mae'r bleidlais gyntaf heno ar eitem 13, ar Gyfnod 4 y Bil Iaith Arwyddion Prydain (Cymru). Dwi'n galw am bleidlais ar y cynnig, a gyflwynwyd yn enw Mark Isherwood. Agor y bleidlais. Cau'r bleidlais. O blaid 52, neb yn ymatal, neb yn erbyn. Felly, mae Cyfnod 4 Bil Iaith Arwyddion Prydain (Cymru) wedi ei gymeradwyo. [Cymeradwyo.] Llongyfarchiadau i Mark Isherwood am ei arweiniad arbennig ar y ddeddfwriaeth yma. [Cymeradwyo.]

15794 6 2026-03-11T13:30:01 759077 473 Cy 260311-16 16. Cyfnod Pleidleisio V Eitem 13. Dadl: Cyfnod 4 y Bil Iaith Arwyddion Prydain (Cymru) : O blaid: 52, Yn erbyn: 0, Ymatal: 0 Derbyniwyd y cynnig<div class="voteResultLinkContainer"><a href="record.senedd.wales/VoteOutcome/15794/?#V7385">Cliciwch i weld canlyniad y bleidlais</a></div>

15794 6 2026-03-11T13:30:01 759080 474 Cy 2026-03-11T19:27:29 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=21452&l=cy 260311-16 16. Cyfnod Pleidleisio C 1 1 Y Llywydd / The Llywydd Llywydd, Y Llywydd / The Mae'r bleidlais nesaf ar eitem 15, dadl y Ceidwadwyr Cymreig ar bolisi economaidd. Dwi'n galw am bleidlais yn gyntaf ar y cynnig, a gyflwynwyd yn enw Paul Davies. Agor y bleidlais. Cau'r bleidlais. O blaid 11, neb yn ymatal, 41 yn erbyn. Mae'r cynnig wedi ei wrthod.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 759082 475 Cy 260311-16 16. Cyfnod Pleidleisio V Eitem 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig - Polisi Economaidd. Cynnig heb ei ddiwygio: O blaid: 11, Yn erbyn: 41, Ymatal: 0 Gwrthodwyd y cynnig<div class="voteResultLinkContainer"><a href="record.senedd.wales/VoteOutcome/15794/?#V7386">Cliciwch i weld canlyniad y bleidlais</a></div>

15794 6 2026-03-11T13:30:01 759084 476 Cy 2026-03-11T19:28:06 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=21489&l=cy 260311-16 16. Cyfnod Pleidleisio C 1 1 Y Llywydd / The Llywydd Llywydd, Y Llywydd / The Gwelliant 1 fydd nesaf. Os bydd gwelliant 1 yn cael ei gymeradwyo, bydd gwelliannau 2 a 3 yn cael eu dad-ddethol. Gwelliant 1, felly, yn enw Jane Hutt. Agor y bleidlais. Cau'r bleidlais. O blaid 25, neb yn ymatal, 27 yn erbyn. Mae gwelliant 1 wedi ei wrthod.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 759088 477 Cy 260311-16 16. Cyfnod Pleidleisio V Eitem 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig - Polisi Economaidd. Gwelliant 1, a gyflwynwyd yn enw Jane Hutt: O blaid: 25, Yn erbyn: 27, Ymatal: 0 Gwrthodwyd y gwelliant<div class="voteResultLinkContainer"><a href="record.senedd.wales/VoteOutcome/15794/?#V7387">Cliciwch i weld canlyniad y bleidlais</a></div>

15794 6 2026-03-11T13:30:01 759089 478 Cy 2026-03-11T19:28:40 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=21523&l=cy 260311-16 16. Cyfnod Pleidleisio C 1 1 Y Llywydd / The Llywydd Llywydd, Y Llywydd / The Gwelliant 2, felly, sydd nesaf, yn enw Heledd Fychan. Agor y bleidlais. Cau'r bleidlais. O blaid 13, neb yn ymatal, 39 yn erbyn. Mae gwelliant 2 yn cael ei wrthod.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 759091 479 Cy 260311-16 16. Cyfnod Pleidleisio V Eitem 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig - Polisi Economaidd. Gwelliant 2, a gyflwynwyd yn enw Heledd Fychan: O blaid: 13, Yn erbyn: 39, Ymatal: 0 Gwrthodwyd y gwelliant<div class="voteResultLinkContainer"><a href="record.senedd.wales/VoteOutcome/15794/?#V7388">Cliciwch i weld canlyniad y bleidlais</a></div>

15794 6 2026-03-11T13:30:01 759093 480 Cy 2026-03-11T19:29:02 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=21545&l=cy 260311-16 16. Cyfnod Pleidleisio C 1 1 Y Llywydd / The Llywydd Llywydd, Y Llywydd / The Gwelliant 3 sydd nesaf, yn enw Laura Anne Jones. Agor y bleidlais. Cau'r bleidlais. O blaid dau, neb yn ymatal, 50 yn erbyn. Felly, mae'r gwelliant yna wedi'i wrthod.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758933 481 Cy 2026-03-11T19:30:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=21603&l=cy 260311-16 16. Cyfnod Pleidleisio C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758936 482 Cy 260311-16 16. Cyfnod Pleidleisio V Eitem 15. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig - Polisi Economaidd. Gwelliant 3, a gyflwynwyd yn enw Laura Anne Jones: O blaid: 2, Yn erbyn: 50, Ymatal: 0 Gwrthodwyd y gwelliant<div class="voteResultLinkContainer"><a href="record.senedd.wales/VoteOutcome/15794/?#V7389">Cliciwch i weld canlyniad y bleidlais</a></div>

15794 6 2026-03-11T13:30:01 759062 483 Cy 2026-03-11T19:30:05 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=21608&l=cy 260311-16 16. Cyfnod Pleidleisio C 1 1 Y Llywydd / The Llywydd Llywydd, Y Llywydd / The Mae pob gwelliant wedi'i wrthod, a'r cynnig wedi'i wrthod; does dim byd wedi'i dderbyn.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758938 484 Cy 2026-03-11T19:30:11 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=21614&l=cy 260311-17 17. Dadl Fer: Darparu gofal iechyd yn deg ar draws pob rhan o Gymru C 1 1 Y Llywydd / The Llywydd Llywydd, Y Llywydd / The Dyna ni, rŷn ni'n symud ymlaen. Yr eitem nesaf fydd y ddadl fer. Mae'r ddadl fer y prynhawn yma gan Russell George.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758940 485 En 2026-03-11T19:30:29 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=21632&l=cy 260311-17 17. Dadl Fer: Darparu gofal iechyd yn deg ar draws pob rhan o Gymru C 1 1 Y Llywydd / The Llywydd Llywydd, Y Llywydd / The Gallwch ddechrau.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758942 486 En 2026-03-11T19:30:31 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=21634&l=cy 260311-17 17. Dadl Fer: Darparu gofal iechyd yn deg ar draws pob rhan o Gymru C 303 303 Russell George AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=303 George, Russell Rwy'n falch o gynrychioli rhan hardd o Gymru. Mae llawer i'w ddathlu am fywyd ym Mhowys. Ond ochr yn ochr â'r pethau cadarnhaol, rydym yn wynebu heriau sylweddol, ac yn eu plith mae mynediad at ofal iechyd. Dyna pam y dewisais y ddadl ar faterion pwysig darparu gofal iechyd teg ym mhob rhan o Gymru. Ac mae'n rhaid i'r egwyddor o degwch fod yn sail i bob penderfyniad gan y Llywodraeth. Ond mae'n arbennig o bwysig mewn perthynas â'r ddarpariaeth gofal iechyd yng Nghymru. Mae pawb, ble bynnag y bônt yn byw, yn haeddu mynediad teg at wasanaethau iechyd. A bydd fy nghyfraniad heddiw yn canolbwyntio ar Bowys, fel y byddwch yn disgwyl, ond rwyf wedi cytuno i roi munud o fy amser heddiw i Peter Fox ac i James Evans. Ac mae'n bwysig egluro nad wyf yn awgrymu mewn unrhyw ffordd fod yr heriau hyn yn ein GIG ond yn bodoli yn y rhannau gwledig o Gymru'n unig. Maent yno ym mhob rhan o Gymru. Mewn gwirionedd, rwy'n credu bod gennym argyfwng iechyd yng Nghymru. Mae hefyd yn bwysig dweud bod Cyngor Sir Powys wedi datgan argyfwng iechyd ym Mhowys yr wythnos diwethaf, gan fynegi pryder mawr ynglŷn â chyflwr annerbyniol y ddarpariaeth gofal iechyd yn y sir. Ac mae fy mewnflwch yn gorlifo'n wythnosol ag etholwyr yn adrodd am eu trafferthion gyda mynediad at gymorth meddygol, cymorth brys yn aml. Ddydd Gwener, roedd angen gofal brys ar breswylydd oedrannus. Er i alwad 999 gael ei gwneud, cawsant eu cludo i'r ysbyty mewn car heddlu yn y diwedd, gan y byddai wedi cymryd dros awr i'r ambiwlans gyrraedd. Ac wrth gwrs, fel y byddai nifer yn sylweddoli, mae'r adran ddamweiniau ac achosion brys agosaf dros y ffin yn Lloegr mewn gwirionedd. Ac nid digwyddiadau ynysig yw'r rhain. Nid wyf yn credu bod Llywodraeth Cymru yn llwyr ddeall yr amgylchiadau unigryw sy'n wynebu bwrdd iechyd Powys, sy'n gweithredu'n bennaf ar sail bwrdd iechyd comisiynu. Nid yw'r fformiwla ariannu a ddefnyddir ar hyn o bryd yn ystyried y sefyllfa hon, ac i ddangos hyn, hoffwn ymhelaethu ar rai o'r pryderon a godais gyda'r Prif Weinidog yr wythnos diwethaf, gan obeithio y gall yr Ysgrifennydd iechyd ddarparu ymateb. Y llynedd, dyrannodd Llywodraeth Cymru £120 miliwn ychwanegol o gyllid i'r saith bwrdd iechyd ledled Cymru i fynd i'r afael yn benodol â'r ôl-groniad amseroedd aros. Derbyniodd bwrdd iechyd Caerdydd a'r Fro £20 miliwn; Aneurin Bevan, £15 miliwn; Cwm Taf, £11 miliwn; Hywel Dda, £9 miliwn; Bae Abertawe, £40 miliwn; Bwrdd iechyd Powys, £115,000. Mae hynny'n llai na 0.1 y cant o gyfanswm y dyraniad. Mae'r Ysgrifennydd iechyd yn cyfiawnhau hyn drwy nodi nad yw bwrdd iechyd Powys yn darparu'r un amrywiaeth o wasanaethau â byrddau iechyd eraill. Ac er bod hyn yn wir, mae'n anwybyddu'r ffaith bod y rhan fwyaf o gleifion Powys yn cael eu triniaeth mewn siroedd eraill, ac mae'n rhaid i fwrdd iechyd Powys ddal i dalu amdano. A phe bai'r £120 miliwn wedi'i ddyrannu ar sail poblogaeth, byddai Powys wedi cael £5 miliwn, sy'n adlewyrchu'r ffaith bod ei phoblogaeth 40 gwaith yn fwy na 0.1 y cant. Mae'r Ysgrifennydd iechyd wedi dadlau'n flaenorol fod cyllid a roddir i fyrddau iechyd eraill o fudd i gleifion Powys, a allai wneud synnwyr ariannol pe na bai bwrdd iechyd Powys yn gorfod talu am y gwasanaethau hynny. Ond mae'n rhaid iddynt dalu am y gwasanaethau a ddarperir gan fyrddau iechyd mewn ardaloedd eraill, ac ni ddyrannwyd unrhyw ran o'r £120 miliwn ar sail comisiynu. Fe'i darparwyd ar sail darparu. Ac mae bron i hanner cleifion Powys yn cael eu gofal a gynlluniwyd yn Lloegr, sy'n golygu bod Powys wedi'i heithrio'n fwriadol gan y polisïau presennol. Rwy'n codi'r pwyntiau hyn yn y gobaith y bydd Llywodraeth nesaf Cymru yn ystyried sut y caiff cyllid ei ddosbarthu ar draws y saith bwrdd iechyd yng Nghymru.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758995 487 En 2026-03-11T19:35:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=21903&l=cy 260311-17 17. Dadl Fer: Darparu gofal iechyd yn deg ar draws pob rhan o Gymru C 303 303 Russell George AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=303 George, Russell A'r mater nesaf i'w ystyried yw a yw Powys yn wynebu argyfwng o ran amseroedd aros. Mae Llywodraeth Cymru yn dweud nad oes unrhyw broblemau o ran amseroedd aros ym Mhowys. Mae Llywodraeth Cymru'n honni nad oes neb yn aros mwy na 12 mis am eu hapwyntiad cleifion allanol cyntaf ym Mhowys, ac nad oes neb o gwbl yn aros mwy na dwy flynedd am driniaeth. Wel, anaml y darperir triniaethau ym Mhowys ei hun wrth gwrs, o ystyried nad oes ganddi ysbyty cyffredinol dosbarth. Felly, rwy'n credu mai safbwynt Llywodraeth Cymru, os wyf i'n iawn, yw nad oes gan Bowys broblem amseroedd aros ac nad oes angen unrhyw gyllid ychwanegol arnynt i fynd i'r afael ag ôl-groniadau amseroedd aros. Ond mae hynny'n groes i'r hyn y mae'r bwrdd iechyd yn ei ddweud. Mae bwrdd iechyd Powys wedi dweud wrth ddarparwyr dros y ffin i arafu'r driniaeth i gleifion Powys yn fwriadol am nad yw'n gallu fforddio talu am y driniaeth honno. Mae'r bwrdd iechyd wedi dweud yn gyhoeddus eu bod wedi gwneud y penderfyniad am fod yn rhaid iddynt fyw o fewn y disgwyliadau ariannol a osodwyd gan Lywodraeth Cymru. Felly, ni all y ddau beth fod yn wir. A oes gan Bowys broblem amseroedd aros ai peidio? Oes. A yw Powys yn cael ei hariannu'n ddigonol? Nac ydy. Hoffwn i Lywodraeth nesaf Cymru a'r Gweinidog iechyd nesaf dderbyn mwy o gyfrifoldeb am benderfyniadau gofal iechyd a wneir yng Nghymru. Fel y bydd llawer o fy nghyd-Aelodau ar draws y Siambr yn gwybod, yn rhy aml pan fydd byrddau iechyd yn ceisio ad-drefnu gwasanaethau, ymateb y Llywodraeth yw mai materion i'r bwrdd iechyd yw'r rhain, nid i Weinidogion. Wel, mae Cymru'n genedl ddigon bach, ac rwy'n credu y gall Gweinidog iechyd Cymru arddel safbwynt cyffredinol, o ystyried yr effaith ar draws Cymru gyfan. Mae'r rheolau presennol yn golygu bod byrddau iechyd yn canolbwyntio'n ormodol ar eu buddiannau lleol yn hytrach nag anghenion ehangach Cymru. Mae pwyllgorau rhanbarthol Ysgrifennydd y Cabinet hyd yn oed, y canwyd eu clodydd yn helaeth, mewn perygl o anwybyddu Powys, gan nad oes ganddi aelodaeth bleidleisio. Gadewch imi ehangu ar hyn i wneud y pwynt. Mae gwasanaethau'n symud ymhellach i ffwrdd oddi wrth gleifion Powys yn barhaol o ganlyniad i newidiadau a wneir gan fyrddau iechyd cyfagos. Felly, mae gennych wasanaethau PET-CT yn mynd i symud o Wrecsam i Lan Clwyd. Mae canolfan ambiwlans awyr y Trallwng yn symud i Ddinbych, heb unrhyw gynlluniau eto ar gyfer y cerbydau ymateb cyflym ychwanegol a addawyd. Mae gwasanaethau strôc yn symud o Fronglais, ar ôl iddynt gael eu hisraddio, gan orfodi teuluoedd i wneud teithiau yn ôl a blaen o bum awr i dde Cymru i ymweld ag anwyliaid. Mae israddio Nevill Hall yn 2020 wedi golygu teithiau hirach i gael gofal brys. Ac mae cau'r gwasanaeth strôc yn Ysbyty'r Tywysog Siarl yn effeithio ar gleifion de Powys. Mae newidiadau sy'n digwydd y tu allan i Bowys yn effeithio ar gleifion Powys, ac am y rheswm hwn carwn annog Llywodraeth nesaf Cymru i gymryd cyfrifoldeb am benderfyniadau sydd â chanlyniadau ar lefel Cymru. Fel arall, beth yw'r pwynt cael Gweinidog iechyd i Gymru? Gyda gwasanaethau y tu allan i Bowys yn symud ymhellach oddi wrthynt, mae cryfhau'r ddarpariaeth iechyd yn y sir ei hun yn fwy hanfodol byth. Mae yna gynlluniau ar gyfer ysbyty a chanolfan iechyd newydd yn y Drenewydd, ac rwy'n llwyr gefnogol i hynny, er y buaswn wedi hoffi i'r cynlluniau hynny fod yn fwy uchelgeisiol. Mae'n bwysig, o ystyried bod yr ysbyty cymunedol presennol yn y Drenewydd wedi'i adeiladu cyn creu'r GIG hyd yn oed, ac y bwriedir i'r cyfleuster newydd wasanaethu gogledd Powys i gyd. Yr hyn rwy'n siomedig yn ei gylch yw'r cynnydd araf, gyda'r datblygiad hwnnw bellach wedi'i gynllunio mewn sawl cam yn hytrach nag un cam, a bod y gwaith adeiladu'n cymryd llawer iawn mwy o amser nag a addawyd yn wreiddiol. Deillia hynny o leihau'r dyraniad cyfalaf gan Lywodraeth Cymru. Mae'n ddigalon gweld cyllid cyfalaf arall yn cael ei addo mewn rhannau eraill o Gymru, tra bo rhaid lleihau prosiectau Powys. Gan nad oes gan Bowys ysbyty cyffredinol dosbarth, mae angen inni gryfhau ein hysbytai cymunedol nid eu hisraddio, fel sydd wedi digwydd yn Llanidloes. Ac wrth gwrs, rwy'n parhau i bryderu'n fawr am yr anawsterau sy'n wynebu deintyddiaeth y GIG yn yr ardal. Fis diwethaf, cyhoeddodd y practis deintyddol olaf yn y Trallwng y byddent yn rhoi'r gorau i gynnig apwyntiadau GIG o fis Ebrill ymlaen. Mae hefyd yn amhosib sicrhau apwyntiad deintyddol GIG yn y Drenewydd. Mae'r sefyllfa'n gorfodi trigolion i deithio am hyd at dair awr i gael gofal deintyddol sylfaenol, sy'n annerbyniol yn yr unfed ganrif ar hugain. Mae cyhoeddiad y Trallwng, wrth gwrs, yn cyd-daro â chyflwyno contract deintyddol newydd Llywodraeth Cymru, a ddaw i rym ym mis Ebrill. Nid yw'r contract newydd yn gweithio os nad yw deintyddion yn ymgymryd â'u contractau GIG neu'n rhoi'r gorau iddynt. Ac nid oherwydd prinder deintyddion GIG—ymhell o fod. Rhaid i'r Llywodraeth gyflwyno polisïau i'w denu i weithio yng nghefn gwlad Cymru, polisïau sy'n cyflwyno camau ymarferol fel defnyddio clinigau deintyddol symudol, darparu cymhellion wedi'u targedu i ddeintyddion sy'n gwasanaethu mewn ardaloedd gwledig, a chymorthdaliadau i wrthbwyso costau ychwanegol practisau gwledig—mae'r rhain i gyd yn bethau sydd eu hangen ar frys. Ac mae dyfodol canolfan feddygol Llanrhaeadr-ym-Mochnant hefyd dan bwysau, dan fygythiad o gau, a fyddai'n effeithio'n ddifrifol ar rannau helaeth o ogledd Powys a phobl sy'n byw yn yr ardaloedd hynny. Rwyf wedi codi pryderon ynglŷn â hyn a'r gefnogaeth i feddygfeydd gwledig yn y Senedd. Heb gymorth ychwanegol, bydd mwy o bractisau gwledig yn cael eu gorfodi i gau, gan adael trigolion yng nghefn gwlad Cymru heb feddyg teulu o fewn pellter rhesymol. Mae asesu gwasanaethau fferylliaeth, eto mewn ardaloedd gwledig, yr un mor bwysig. Ac mae pryderon wedi'u codi ynglŷn â Llanfyllin yr wyf wedi eu dwyn i sylw'r Ysgrifennydd iechyd yn flaenorol. Felly, fy mhle i Lywodraeth nesaf Cymru yw bod yn rhaid i bolisïau adlewyrchu realiti darparu gwasanaethau iechyd yng nghefn gwlad Cymru. Rydym angen buddsoddiad ar frys mewn recriwtio a chadw meddygon, deintyddion a nyrsys yn lleol; buddsoddiad wedi'i dargedu mewn cyfleusterau iechyd, clinigau symudol, a gwasanaethau iechyd digidol—mae'r rhain oll yn hanfodol i ddenu a chadw'r staff ymroddedig sy'n gwasanaethu ein cymunedau. Ni ddylid trin trigolion Powys a phawb sy'n byw yng nghefn gwlad Cymru fel dinasyddion eilradd mewn perthynas â mynediad at ofal iechyd. Mae'n bryd rhoi tegwch wrth wraidd pob penderfyniad gan y Llywodraeth, gan sicrhau bod gan bob ardal yng Nghymru fynediad cyfartal at wasanaethau gofal iechyd.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758992 488 En 2026-03-11T19:40:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=22203&l=cy 260311-17 17. Dadl Fer: Darparu gofal iechyd yn deg ar draws pob rhan o Gymru C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758998 489 En 2026-03-11T19:42:18 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=22341&l=cy 260311-17 17. Dadl Fer: Darparu gofal iechyd yn deg ar draws pob rhan o Gymru C 4787 4787 Peter Fox AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4787 Fox, Peter Rwy'n ddiolchgar i Russell George am gyflwyno'r ddadl hon—mae'n un bwysig iawn—ac am roi munud o'i amser i mi. Fe ganolbwyntiaf ar fater yn ymwneud â'r gweithlu sy'n cael effaith enfawr ledled Cymru. Er bod Cymru'n wynebu prinder difrifol o feddygon teulu yn gyffredinol, ceir tystiolaeth glir fod meddygon teulu sydd newydd gymhwyso yn cael trafferth sicrhau swyddi, nid oherwydd nad oes eu hangen, ond am nad yw'r system yn gallu eu hamsugno. Mae cyfyngiadau cyllido'n golygu nad yw practisau'n gallu fforddio cyflogi meddygon teulu newydd, hyd yn oed lle mae'r angen yn amlwg. Mewn achosion eraill, nid oes gan bractisau ofod ffisegol i ddarparu ar gyfer meddyg ychwanegol. Ac yn gynyddol, caiff meddygfeydd eu gwthio tuag at ehangu grwpiau eraill o staff yn lle hynny, nid am mai dyna sy'n gwasanaethu cleifion orau, ond am fod gwneud hynny'n haws yn ariannol. Mae hyn yn creu paradocs. Mae gennym gleifion nad ydynt yn gallu cael apwyntiadau, a meddygon teulu nad ydynt yn gallu cael swyddi. Mae Cymru'n sownd yn y canol rhwng y ddwy sefyllfa groes i'w gilydd. Mae gofal iechyd teg ym mhob rhan o Gymru yn amhosib tra bo meddygon teulu sydd newydd gymhwyso yn parhau i fod wedi'u tangyflogi, a bod cleifion yn parhau i wynebu rhwystrau i fynediad. Mae'n hen bryd alinio cyllid a pholisi gweithlu fel bod pob cymuned, gwledig neu drefol, yn cael y gofal sylfaenol y mae'n ei haeddu.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 759000 490 En 2026-03-11T19:43:46 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=22429&l=cy 260311-17 17. Dadl Fer: Darparu gofal iechyd yn deg ar draws pob rhan o Gymru C 8585 8585 James Evans AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8585 Evans, James Hoffwn ddiolch i Russell George am gyflwyno'r ddadl bwysig hon i Siambr y Senedd heddiw, a bron ar ddiwedd tymor y Senedd. Oherwydd mae'r pethau a glywaf amlaf gan fy etholwyr, fel chithau, Russ, yn ymwneud â phryderon iechyd. Mae fy etholwyr wedi wynebu llawer iawn o broblemau iechyd y tymor hwn: unedau mân anafiadau wedi'u hisraddio; yr orsaf ambiwlans, ein gorsaf ambiwlans awyr yn y Trallwng yn cael ei symud ymhellach i ffwrdd; ysbytai'n cael eu hisraddio a gwasanaethau'n cael eu symud ymhellach i ffwrdd; oedi yn y gwasanaeth ambiwlans sy'n effeithio'n enfawr ar etholwyr, nid yn fy etholaeth i'n unig, ond ar draws Powys; ac ysbytai cymunedol yn cau ar draws Powys. A hyn i gyd yn ychwanegol at benderfyniad Bwrdd Iechyd Addysgu Powys i ohirio triniaeth gofal a gynlluniwyd i bobl sy'n cael triniaeth yn Lloegr.  Hoffwn wybod gan Ysgrifennydd y Cabinet sut y gall gyfiawnhau hyn, o ystyried bod ei blaid yn Lloegr yn gostwng y targed 52 wythnos yn Lloegr i 18 wythnos erbyn diwedd tymor Senedd y DU, a ninnau'n dal i fod yn gaeth i amseroedd aros o 104 wythnos yma. Ac mae'r bwrdd iechyd yn Lloegr wedi dweud wrthyf fod y gwahaniaeth gweithredol hwn yn mynd i gostio swm enfawr o arian iddynt ei weinyddu, ac efallai y byddant yn anfon cleifion yn ôl i Gymru i aros yn y pen draw am na allant fforddio eu cadw ar eu llyfrau, a chael proses wahanol ar gyfer eu gweinyddu a gohirio triniaeth i bobl, a fyddai'n niweidio ansawdd eu gofal. Felly, gan mai dyma un o'r troeon olaf y daw i'r Siambr cyn ei gwestiynau llafar o bosib, hoffwn wybod gan Ysgrifennydd y Cabinet sut y byddai'n ymateb i bobl Powys sy'n credu eu bod wedi cael eu hesgeuluso ers blynyddoedd lawer gan y Llywodraeth hon yng Nghymru mewn perthynas â gofal iechyd yng nghefn gwlad Cymru.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 759030 491 En 2026-03-11T19:45:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=22503&l=cy 260311-17 17. Dadl Fer: Darparu gofal iechyd yn deg ar draws pob rhan o Gymru C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 759031 492 Cy 2026-03-11T19:45:24 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=22527&l=cy 260311-17 17. Dadl Fer: Darparu gofal iechyd yn deg ar draws pob rhan o Gymru C 1 1 Y Llywydd / The Llywydd Llywydd, Y Llywydd / The Ysgrifennydd y Cabinet dros Iechyd a Gofal Cymdeithasol nawr i gyfrannu. Jeremy Miles.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 759032 493 En 2026-03-11T19:45:29 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=22532&l=cy 260311-17 17. Dadl Fer: Darparu gofal iechyd yn deg ar draws pob rhan o Gymru C 5021 5021 Jeremy Miles AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5021 Ysgrifennydd y Cabinet dros Iechyd a Gofal Cymdeithasol Miles, Jeremy Diolch, Lywydd. Mae'r Llywodraeth hon wedi ymrwymo'n llwyr i ofal iechyd teg i bawb yng Nghymru. Rydym yn gweithio'n galed i sicrhau bod y GIG yn darparu triniaeth amserol o ansawdd uchel i bob unigolyn, ble bynnag y bônt yn byw. Disgwylir i fyrddau iechyd gynllunio a darparu gwasanaethau yn unol â'n disgwyliadau perfformiad o fewn yr adnoddau sydd ar gael iddynt, yn seiliedig ar anghenion unigryw eu poblogaeth leol. Rôl y Llywodraeth a fy rôl i fel Ysgrifennydd iechyd yw gosod polisi cenedlaethol, darparu cyfeiriad strategol a chefnogi gwelliant i gyflawni a chynnal safonau uchel. Os gwneir camgymeriadau, ein gwaith ni yw sicrhau bod y GIG yn dysgu ohonynt, er mwyn gwella diogelwch ac ansawdd gofal. Rydym yn gwneud hynny drwy fuddsoddiad wedi'i dargedu, ymyrraeth uniongyrchol a gwaith Perfformiad a Gwella GIG Cymru. Fis Mehefin diwethaf, cyhoeddais £120 miliwn i dorri'r amseroedd aros hiraf a'r rhestr aros. Mae mwy o apwyntiadau, mwy o glinigau, mwy o brofion, mwy o driniaethau, mwy o lawdriniaethau wedi'u darparu, gan leihau amseroedd aros a gwella mynediad at ofal a gynlluniwyd ledled Cymru, yn cynnwys i bobl sy'n byw ym Mhowys, rwy'n falch o ddweud. Mae'n bwysig fod gan drigolion Powys ddealltwriaeth glir o'r ffeithiau, ac ni fyddant wedi cael hynny o'r cyfraniadau hyd yma. Mae Llywodraeth Cymru wedi darparu buddsoddiad ychwanegol sylweddol i leihau amseroedd aros ledled Cymru, ac mae trigolion Powys wedi elwa'n uniongyrchol o'r cyllid hwn drwy weithgaredd a ddarperir gan fyrddau iechyd eraill a darparwyr GIG yn Lloegr. [Torri ar draws.] Ni wnaf. Fe atebaf y cwestiwn a ofynnodd yr Aelod i mi yn ei gyfraniad yn gynharach. Roedd y penderfyniadau ar y dyraniad o £120 miliwn eleni yn canolbwyntio ar y meysydd lle ceid yr ôl-groniad mwyaf, a her a blaenoriaethau'r cynllun gofal a gynlluniwyd, ac felly fe'i dyrannwyd i ddarparwyr ar y sail honno. Fe wnaeth trigolion Powys elwa o'r dyraniadau ychwanegol hynny i ddarparwyr drwy fod eu preswylwyr yn cael eu trin yn y sefydliadau darparu hynny. Mae lefel y dyraniad yn adlewyrchu rôl unigryw Powys. Nid yw Powys yn ddarparwr ysbyty cyffredinol dosbarth, ac felly nid yw'n cyflawni'r gweithgaredd arbenigol i niferoedd mawr o bobl y neilltuwyd y cyllid cenedlaethol ar ei gyfer. Felly, mae'r cyllid wedi'i gyfeirio at y byrddau iechyd sy'n darparu'r gweithgaredd hwnnw yn benodol ar ran trigolion Powys, ac mae'n amlwg fod y cyllid yn dod gan Lywodraeth Cymru fel nad oes rhaid iddo ddod o Bowys. Mewn gofal sylfaenol a chymunedol hefyd, mae ein diwygiadau'n sicrhau bod mwy o wasanaethau iechyd ar gael yn lleol, yn agosach at gartrefi pobl. Ers mis Ebrill 2023, rydym wedi buddsoddi £5 miliwn ychwanegol i greu mwy na 100 o swyddi proffesiynol perthynol i iechyd newydd ledled Cymru. Ym Mhowys, mae gweithwyr iechyd proffesiynol perthynol i iechyd yn cefnogi gwasanaethau i bobl â chyflyrau niwrolegol, eiddilwch, cyflyrau hirdymor, a'r rhai sydd angen sgrinio diabetig ar gyfer y llygaid a'r traed. Bydd ein contract deintyddol newydd yn dechrau ar 1 Ebrill. Wedi'i lunio gyda'r GIG a'r proffesiwn deintyddol, mae'n rhoi anghenion iechyd pobl ac atal yn gyntaf a bydd yn gwella mynediad at ddeintyddiaeth y GIG. Bydd yn adeiladu ar y gwaith y buom yn ei wneud ers 2022 ar wella mynediad at ofal deintyddol, sy'n cynnwys cyflwyno'r porth mynediad deintyddol yr wyf yn falch o ddweud ei fod wedi'i brofi'n llwyddiannus ym Mhowys, a'r amrywiad i'r contract presennol, sydd wedi darparu cwrs llawn o driniaeth GIG i bron i 588,000 o gleifion. Mae Cymru ar y blaen ym maes gofal clyw ac mewn gofal llygaid. Lansiwyd ein dull o weithredu awdioleg ar gyfer y dyfodol ym mis Rhagfyr ac mae'n adeiladu ar fodelau ymyrraeth gynnar a diagnosis llwyddiannus. Bydd yn arwain at drin mwy o bobl yn eu cymunedau lleol yn hytrach na gorfod mynd i'r ysbyty. Ym maes gofal llygaid, mae amseroedd aros hir am lawdriniaethau wedi gostwng yn sylweddol oherwydd gweithredu cenedlaethol a sefydlu hybiau cataract i drin niferoedd mawr o bobl. Mae Cymru'n parhau i arwain y DU gydag integreiddio gwasanaethau optometreg gymunedol, gan symud gofal yn ddiogel o'r ysbyty i leoliadau cymunedol. Mae'r gwasanaeth anhwylderau cyffredin estynedig, a ddarperir drwy fferyllfeydd, sy'n cynnwys triniaeth ar gyfer heintiau y llwybr wrinol a dolur gwddf, yn dangos sut y gellir darparu gofal yn ddiogel ac yn gyfleus ar y stryd fawr ym mhob rhan o Gymru. Bydd ein rhaglen genedlaethol ar y dull gweithredu cymunedol o'r cychwyn yn dyblu'r ymdrechion hyn i ddatblygu gofal yn y gymuned drwy gryfhau gwasanaethau, blaenoriaethu atal, ymyrraeth gynnar, a gofal sylfaenol a chymunedol cwbl integredig. Mae'r newid yn hanfodol, ac mae Powys, fel y clywsom, sydd â chymuned wledig, cymunedau cryf, a heb ysbyty cyffredinol dosbarth, mewn sefyllfa dda iawn i ddangos y ffordd i ni. Gyda phoblogaeth sy'n heneiddio a galw cynyddol ledled Cymru, mae angen system sydd wedi'i chynllunio o amgylch anghenion pobl, nid strwythurau sefydliadol. Mae'r dull gweithredu cymunedol o'r cychwyn yn cryfhau llywodraethiant, yn symleiddio rhaglenni ac yn buddsoddi mewn galluogrwydd digidol fel y gall ein GIG ddarparu gofal yn gynaliadwy ar gyfer y dyfodol. [Torri ar draws.]

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758981 494 En 2026-03-11T19:50:00 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=22803&l=cy 260311-17 17. Dadl Fer: Darparu gofal iechyd yn deg ar draws pob rhan o Gymru C

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758988 495 En 2026-03-11T19:50:56 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=22859&l=cy 260311-17 17. Dadl Fer: Darparu gofal iechyd yn deg ar draws pob rhan o Gymru C 1 1 Y Llywydd / The Llywydd Llywydd, Y Llywydd / The A ydych chi'n derbyn ymyriad?

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758989 496 En 2026-03-11T19:50:57 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=22860&l=cy 260311-17 17. Dadl Fer: Darparu gofal iechyd yn deg ar draws pob rhan o Gymru C 5021 5021 Jeremy Miles AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5021 Miles, Jeremy Nac ydw. Lywydd, rwy'n troi nawr at fuddsoddiad cyfalaf a sut y mae hyn yn helpu i wireddu'r weledigaeth hon—cwestiwn a ofynnwyd i mi yn rhan gynharach y ddadl. Drwy gronfa gyfalaf integreiddio ac ailgydbwyso, rydym yn darparu canolfannau cymunedol modern, integredig ledled Cymru. Un o'r enghreifftiau mwyaf arwyddocaol, i ateb cwestiynau'r Aelod, yw canolfan gofal iechyd a llesiant integredig gogledd Powys yn y Drenewydd, ac rwy'n falch o glywed y croeso a roddwyd iddi yn y ddadl. Yr wythnos diwethaf, cytunais ar gyllid o ychydig dros £2.8 miliwn i ddatblygu'r achos busnes llawn ar gyfer y ganolfan. Mae'n dilyn y £970,000 a ddyfarnwyd yn flaenorol i ddatblygu'r achos busnes amlinellol. Gallwn ddisgwyl cyflwyniad llawn ar gyfer y gwaith adeiladu yn gynnar y flwyddyn nesaf. Bydd y ganolfan yn dod â gwasanaethau iechyd, gofal a thrydydd sector at ei gilydd, gan gynnig cymorth atal, help cynnar a llesiant i gyd o dan yr un to. Nid dyma'r unig enghraifft o'r ffordd yr ydym yn buddsoddi mewn cyfleusterau gofal iechyd ym Mhowys i sicrhau bod pobl yn cael mynediad at ofal amserol. Mae ailddatblygu practis Iechyd Dyffryn Dyfi gwerth £15 miliwn wedi ei drawsnewid yn ganolfan iechyd a lles integredig, gan ddod â gwasanaethau meddygon teulu, deintyddiaeth gymunedol, podiatreg, iechyd meddwl oedolion, clinigau menywod a phlant, mannau a rennir, a gardd therapi at ei gilydd. Yr wythnos diwethaf, Lywydd, cefais gyfle i ymweld ag Ysbyty Coffa Rhyfel Aberhonddu i weld effaith buddsoddiadau Llywodraeth Cymru mewn offer diagnostig newydd yno. Mae ystafell asesu cyn llawdriniaeth bwrpasol newydd wedi'i hagor hefyd i gefnogi llawdriniaeth ddydd. Rydym wedi buddsoddi £1.7 miliwn i ddarparu offer pelydr-x digidol newydd ar draws ardal Bwrdd Iechyd Addysgu Powys, gan wella cyflymder a chywirdeb pelydr-x, sy'n golygu bod angen dosau is o ymbelydredd ar bobl. Mae'r sganiwr CT pelydr côn cyntaf wedi'i osod yn y Drenewydd, sy'n ei gwneud yn bosib creu delweddau 3D cyflymach a mwy manwl gywir o'r ên a'r wyneb. Mae'r rhaglen system wybodaeth radioleg ddigidol yn cael ei defnyddio ledled Powys ac mae gwasanaeth electronig i wneud cais am brawf yn cael ei gyflwyno i feddygon teulu i wella'r broses atgyfeirio. Po orau yw'r profiad i'r claf, y gorau yw hi o ran y staff, o ran recriwtio, o ran effeithlonrwydd gwasanaeth, o ran gwell canlyniadau—mae hyn oll yn digwydd ym Mhowys. Lywydd, mae gwella tegwch a mynediad yn ganolog i'n dull o weithredu iechyd yng Nghymru. Gyda'i gilydd, mae'r camau hyn yn dangos rhaglen ddiwygio glir ac uchelgeisiol. Nid ymateb i bwysau heddiw yn unig yw'r dull cymunedol o'r cychwyn, ond ymrwymiad hirdymor i GIG teg, cynaliadwy wedi'i wreiddio yn y gymuned i bobl Cymru.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758993 497 Cy 2026-03-11T19:53:56 http://www.senedd.tv/cy/15794?startPos=23039&l=cy 260311-17 17. Dadl Fer: Darparu gofal iechyd yn deg ar draws pob rhan o Gymru C 1 1 Y Llywydd / The Llywydd Llywydd, Y Llywydd / The Diolch i'r Ysgrifennydd Cabinet. Dyna ni, dyna ddiwedd ar ein gwaith ni heddiw.

15794 6 2026-03-11T13:30:01 758996 498 Cy 260311-17 17. Dadl Fer: Darparu gofal iechyd yn deg ar draws pob rhan o Gymru I Daeth y cyfarfod i ben am 19:54.