Y Cyfarfod Llawn - Y Bumed Senedd

Plenary - Fifth Senedd

15/02/2017

Cyfarfu’r Cynulliad am 13:30 gyda’r Llywydd (Elin Jones) yn y Gadair.

The Assembly met at 13:30 with the Llywydd (Elin Jones) in the Chair.

Galw’r Cynulliad Cenedlaethol i drefn.

I call the National Assembly to order.

1. 1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a Llywodraeth Leol
1. 1. Questions to the Cabinet Secretary for Finance and Local Government

Mae [R] yn dynodi bod yr Aelod wedi datgan buddiant. Mae [W] yn dynodi bod y cwestiwn wedi’i gyflwyno yn Gymraeg.

[R] signifies the Member has declared an interest. [W] signifies that the question was tabled in Welsh.

Yr eitem gyntaf ar ein hagenda ni y prynhawn yma yw’r cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a Llywodraeth Leol. A’r cwestiwn cyntaf, Neil McEvoy.

The first item on our agenda this afternoon is questions to the Cabinet Secretary for Finance and Local Government. And the first question, Neil McEvoy.

Canfyddiadau’r Gyllideb Werdd

The Green Budget Findings

1. Pa asesiad y mae Ysgrifennydd y Cabinet wedi’i wneud o’r canfyddiadau yng Nghyllideb Werdd flynyddol ddiweddar y Sefydliad Astudiaethau Cyllid? OAQ(5)0090(FLG)

1. What assessment has the Cabinet Secretary made of the findings in the Institute for Fiscal Studies’ recent annual Green Budget? OAQ(5)0090(FLG)

Member
Mark Drakeford AM 13:30:00
The Cabinet Secretary for Finance and Local Government

Llywydd, the IFS green budget shows that the UK Government’s self-imposed austerity policy is not working, and that people in Wales face the immediate prospect of tax rises and spending cuts, with a longer term prospect of these failed policies extending into the next decade.

Lywydd, mae cyllideb werdd y Sefydliad Astudiaethau Cyllid yn dangos nad yw’r polisi caledi y mae Llywodraeth y DU wedi’i osod iddi’i hun yn gweithio, a bod pobl yng Nghymru yn wynebu’r posibilrwydd uniongyrchol o godiadau treth a thoriadau yn y gwariant, gyda rhagolygon mwy hirdymor y bydd y polisïau aflwyddiannus hyn yn ymestyn i mewn i’r degawd nesaf.

Thanks, Cabinet Secretary. You are right, the green budget talks about tax rises or cuts that we face, and a very difficult future in Wales. But one thing we could do to help would be to stop money leaving Wales. I’ll give an example. In Cardiff West, the Earl of Plymouth is about to make roughly £1.4 billion from land sales that will destroy the countryside there. So, the question is: why don’t you legislate, so that Cardiff council, and other councils like it, can quickly reclassify land as agricultural land? The Welsh Government could then buy it—in this instance, for roughly £7 million. And, in this case, you could stop £1 billion leaving Wales, whilst securing the asset.

Diolch, Ysgrifennydd y Cabinet. Rydych yn gywir, mae’r gyllideb werdd yn sôn am godiadau treth neu doriadau a wynebwn, a dyfodol anodd iawn yng Nghymru. Ond un peth y gallem ei wneud i helpu fyddai atal arian rhag gadael Cymru. Fe roddaf enghraifft. Yng Ngorllewin Caerdydd, mae Iarll Plymouth ar fin gwneud tua £1.4 biliwn yn fras o werthiant tir a fydd yn dinistrio cefn gwlad yno. Felly, y cwestiwn yw: pam na wnewch chi ddeddfu, fel bod cyngor Caerdydd, a chynghorau eraill tebyg iddo, yn gallu ailddosbarthu tir yn gyflym fel tir amaethyddol? Yna, gallai Llywodraeth Cymru ei brynu—yn yr achos hwn, am oddeutu £7 miliwn. Ac yn yr achos hwn, gallech atal £1 biliwn rhag gadael Cymru, gan ddiogelu’r ased ar yr un pryd.

Llywydd, there is nothing in the Institute for Fiscal Studies’ green budget that provides advice on that matter.

Lywydd, nid oes dim yng nghyllideb werdd y Sefydliad Astudiaethau Cyllid sy’n darparu cyngor ar y mater hwnnw.

The IFS green budget report shows the wide variation of incapacity benefit claimant rates across the UK, with south Wales consistently conceding 8 per cent, along with other places like the north-east of England, and Merseyside, and the west of Scotland, whereas in much of the south of England, the claimant rate is below 4 per cent. So, does he agree that any changes of policies in this area that the Chancellor were to make would have a disproportionate effect on south Wales in particular and would need significant extra resources to deliver?

Mae adroddiad cyllideb werdd y Sefydliad Astudiaethau Cyllid yn dangos yr amrywiaeth eang yng nghanran y rhai sy’n hawlio budd-dal analluogrwydd ar draws y DU, gyda de Cymru yn cyrraedd 8 y cant yn gyson, ochr yn ochr â lleoedd eraill megis gogledd-ddwyrain Lloegr, a Glannau Merswy, a gorllewin yr Alban, tra bo’r ganran sy’n hawlio yn is na 4 y cant mewn rhannau mawr o dde Lloegr. Felly, a yw’n cytuno y byddai unrhyw newidiadau y gallai’r Canghellor eu gwneud i bolisïau yn y maes hwn yn effeithio’n anghymesur ar dde Cymru’n benodol, ac y byddai angen adnoddau ychwanegol sylweddol i’w cyflawni?

Well, Llywydd, Julie Morgan is absolutely right to point to the disproportionate impact on Wales of the UK Government’s welfare reform policies. And, as a Government, and, indeed, across many parts of this Assembly, we have consistently called on the UK Government to change its course in that regard. It’s sometimes said in a shorthand way, Llywydd, isn’t it—that Wales is older, sicker, and poorer than other parts of the United Kingdom? And all those three dimensions have a direct impact on those people who would wish to be able to claim benefits to help them with sickness and incapacity problems that are well beyond their own control.

Wel, Lywydd, mae Julie Morgan yn llygad ei lle i dynnu sylw at effaith anghymesur polisïau diwygio lles Llywodraeth y DU ar Gymru. Ac fel Llywodraeth, ac yn wir, ar draws llawer o rannau o’r Cynulliad hwn, rydym wedi galw’n gyson ar Lywodraeth y DU i newid y llwybr y mae’n ei ddilyn yn hynny o beth. Weithiau, dywedir mewn llaw-fer, Lywydd, oni wneir—fod Cymru’n hŷn, yn fwy sâl, ac yn dlotach na rhannau eraill o’r Deyrnas Unedig? Ac mae pob un o’r tair elfen honno yn effeithio’n uniongyrchol ar y bobl a fyddai’n dymuno gallu hawlio budd-daliadau i’w helpu gyda phroblemau salwch ac analluogrwydd sydd ymhell y tu hwnt i’w rheolaeth hwy.

Thank you, Presiding Officer. I’m grateful you’ve called me. It seems that the principal questioner has left the Chamber.

Diolch i chi, Lywydd. Rwy’n ddiolchgar eich bod wedi galw arnaf. Mae’n ymddangos bod y prif holwr wedi gadael y Siambr.

I would ask the finance Secretary about the report that came out yesterday, in relation to the fiscal framework that has been brought forward by yourself, and the UK Government, that potentially has the ability to deliver an extra £600 million to the Welsh Government over the coming years. Do you recognise that figure, and the benefit that the fiscal framework will bring to the Welsh Government, in meeting some of the objectives that are contained within the IFS’s green budget? Because that is a significant figure that, ultimately, could meet some of those goals.

Carwn ofyn i’r Ysgrifennydd cyllid am yr adroddiad a ddaeth allan ddoe, mewn perthynas â’r fframwaith cyllidol a gyflwynwyd gennych chi, a Llywodraeth y DU, sydd â’r potensial i allu darparu £600 miliwn yn ychwanegol i Lywodraeth Cymru dros y blynyddoedd i ddod. A ydych yn cydnabod y ffigur hwnnw, a’r manteision y bydd y fframwaith cyllidol yn eu dwyn i Lywodraeth Cymru, o ran bodloni rhai o’r amcanion sydd wedi’u cynnwys yn yng nghyllideb werdd y Sefydliad Astudiaethau Cyllid? Oherwydd mae hwnnw’n ffigur sylweddol a allai gyrraedd rhai o’r nodau hynny yn y pen draw.

I agree with Andrew R.T. Davies that you’ve got to take the fiscal framework alongside the IFS green budget, because the one does have some potential to mitigate the other. The £600 million figure in the report produced by the IFS and the Wales Governance Centre is within the range of £500 million to £1 billion that we set out in our estimate of what the fiscal framework would bring to Wales. It’s there, Llywydd, to be balanced against some of the risks that we are taking on as part of the fiscal framework. Nevertheless, our estimate is close to that of yesterday’s report, but shows that, even when those risks are taken into account, the fiscal framework will bring additional revenue to Wales, and we will want to put it to work to mitigate some of the cuts that the green budget demonstrates are coming our way.

Rwy’n cytuno gydag Andrew R.T. Davies fod rhaid i chi gymryd y fframwaith cyllidol ochr yn ochr â chyllideb werdd y Sefydliad Astudiaethau Cyllid, gan fod peth potensial gan un i liniaru’r llall. Mae’r ffigur o £600 miliwn yn yr adroddiad a gynhyrchwyd gan y Sefydliad Astudiaethau Cyllid a Chanolfan Llywodraethiant Cymru o fewn yr ystod o £500 miliwn i £1 biliwn a nodwyd gennym yn ein hamcangyfrif o’r hyn y byddai’r fframwaith cyllidol yn ei ddwyn i Gymru. Mae yno, Lywydd, i’w gloriannu yn erbyn rhai o’r risgiau yr ydym yn eu cymryd fel rhan o’r fframwaith cyllidol. Serch hynny, mae ein hamcangyfrif yn agos at un yr adroddiad ddoe, ond yn dangos, hyd yn oed wrth ystyried y risgiau hynny, y bydd y fframwaith cyllidol yn dod â refeniw ychwanegol i Gymru, a byddwn am ei roi ar waith i liniaru rhai o’r toriadau y mae’r gyllideb werdd yn dangos eu bod ar y ffordd yma.

Cabinet Secretary, I’m sure you’d agree with me that austerity never works. From President Hoover in the United States to Greece today, all austerity has done is make matters worse. We know that when the Institute for Fiscal Studies published its green budget, its director said that the next few years would be defined by the spending cuts announced by George Osborne. What effects will these proposed spending cuts have on the people of Wales?

Ysgrifennydd y Cabinet, rwy’n siŵr y byddech yn cytuno nad yw caledi byth yn gweithio. O Arlywydd Hoover yn yr Unol Daleithiau i Wlad Groeg heddiw, y cyfan y mae caledi wedi’i wneud yw gwneud pethau’n waeth. Pan gyhoeddodd y Sefydliad Astudiaethau Cyllid ei gyllideb werdd, gwyddom fod ei gyfarwyddwr wedi dweud y byddai’r ychydig flynyddoedd nesaf yn cael eu diffinio gan y toriadau mewn gwariant a gyhoeddwyd gan George Osborne. Pa effaith y bydd y toriadau arfaethedig hyn yn y gwariant yn ei chael ar bobl Cymru?

Let me begin by agreeing with what Mike Hedges said. The policy of austerity is a self-defeating policy. It makes things worse rather than better, and that’s demonstrated from the practical impact that we see elsewhere. On the direct impacts of the spending cuts set out in the IFS’s green budget, what we know is coming the way of Wales is a reduction in our revenue of 8 per cent between the years 2009 and 2019, and a cut of 21 per cent in our capital budget between 2009 and 2019, and this is without the cuts of £3.5 billion that the UK Government continues to say it will impose in budgets in 2019-20. I met the Chief Secretary to the Treasury yesterday, with finance Ministers from Scotland and Northern Ireland. Together, we pressed on the chief secretary the need for the UK Government to abandon its plans for those very damaging cuts and the impacts that they would have on devolved administrations right across the United Kingdom.

Gadewch i mi ddechrau drwy gytuno â’r hyn a ddywedodd Mike Hedges. Mae polisi caledi yn bolisi hunandrechol. Mae’n gwneud pethau’n waeth yn hytrach nag yn well, ac mae modd dangos hynny o’r effaith a welwn ar waith yn ymarferol mewn mannau eraill. Ar effeithiau uniongyrchol y toriadau yn y gwariant a nodir yng nghyllideb werdd y Sefydliad Astudiaethau Cyllid, yr hyn y gwyddom ei fod yn dod i Gymru yw gostyngiad yn ein refeniw o 8 y cant rhwng y flwyddyn 2009 a 2019, a thoriad o 21 y cant yn ein cyllideb gyfalaf rhwng 2009 a 2019, ac nid yw hyn yn cynnwys y toriadau o £3.5 biliwn y mae Llywodraeth y DU yn parhau i ddweud y bydd yn eu gwneud i gyllidebau yn 2019-20. Cyfarfûm â Phrif Ysgrifennydd y Trysorlys ddoe, gyda Gweinidogion cyllid o’r Alban a Gogledd Iwerddon. Gyda’n gilydd, fe wnaethom bwysleisio wrth y prif ysgrifennydd yr angen i Lywodraeth y DU roi’r gorau i’w chynlluniau ar gyfer y toriadau niweidiol hyn a’r effeithiau y buasent yn eu cael ar y gweinyddiaethau datganoledig ar draws y Deyrnas Unedig. 

Bargen Ddinesig Dinas-ranbarth Caerdydd

The Cardiff Capital Region City Deal

2. A wnaiff Ysgrifennydd y Cabinet ddatganiad am sut y bydd Bargen Ddinesig Dinas-ranbarth Caerdydd o fudd i’r Cymoedd i’r gogledd? OAQ(5)0097(FLG)

2. Will the Cabinet Secretary make a statement on how the Cardiff Capital Region City Deal will benefit the northern Valleys? OAQ(5)0097(FLG)

With governance arrangements agreed, now the Cardiff capital region city deal must move to identify, prioritise and agree projects, interactions and interventions that benefit the region as a whole, including the northern Valleys. I want to congratulate all 10 local authorities on ratification of the deal in a timely and effective fashion.

Gyda threfniadau llywodraethu wedi’u cytuno, yn awr mae’n rhaid i fargen ddinesig prifddnas-ranbarth Caerdydd symud ymlaen i nodi, blaenoriaethu a chytuno ar brosiectau, rhyngweithiadau ac ymyriadau sydd o fudd i’r rhanbarth cyfan, gan gynnwys y Cymoedd gogleddol. Hoffwn longyfarch pob un o’r 10 o awdurdodau lleol am gadarnhau’r fargen mewn modd amserol ac effeithiol.

And, Llywydd, I should declare an interest as a member of Caerphilly County Borough Council. A few weeks ago, I voted in favour of Caerphilly County Borough Council accepting the city deal.

A dylwn ddatgan buddiant, Lywydd, fel aelod o Gyngor Bwrdeistref Sirol Caerffili. Ychydig wythnosau yn ôl, pleidleisiais o blaid gweld Cyngor Bwrdeistref Sirol Caerffili yn derbyn y fargen ddinesig.

Aelod o'r Senedd / Member of the Senedd 13:37:00

Well done.

Da iawn.

Thank you. Last week, I chaired a cross-party group on small and medium-sized enterprises, and the guest speaker was Professor Karel Williams from the University of Manchester. He raised the concept of the city region and made particular reference to Greater Manchester, and he said that while it works as a concept in many ways, Wales would do well to learn from some of the problems that they’ve encountered there. Chief among these was the fact that the economy of Manchester city centre is a lot stronger and more prosperous than the outlying satellite towns. I believe in the city deal, but I also believe we need to make sure it benefits the communities of the northern Valleys, and, for me, they are the towns and villages that aren’t signposted on the M4 or the A465. These areas have not benefited from public or private investment on the same scale seen on the M4 corridor and Heads of the Valleys, and, therefore, how will the Cardiff capital region deal ensure, going forward, that they do?

Diolch. Yr wythnos diwethaf, bûm yn cadeirio grŵp trawsbleidiol ar fentrau bach a chanolig eu maint, a’r siaradwr gwadd oedd yr Athro Karel Williams o Brifysgol Manceinion. Crybwyllodd y cysyniad o ddinas-ranbarth a chyfeiriodd yn benodol at Fanceinion Fwyaf, a dywedodd, er ei fod yn gweithio fel cysyniad mewn sawl ffordd, y buasai’n werth i Gymru ddysgu o rai o’r problemau y maent wedi’u cael yno. Yn bennaf ymhlith y rhain oedd y ffaith fod economi canol dinas Manceinion yn llawer cryfach ac yn fwy llewyrchus na’r trefi lloeren pellaf. Rwy’n credu yn y fargen ddinesig, ond rwyf hefyd yn credu bod angen i ni wneud yn siŵr ei bod o fudd i gymunedau’r Cymoedd gogleddol, ac i mi, mae hynny’n golygu y trefi a’r pentrefi nad ydynt yn ymddangos ar arwyddbyst ar yr M4 neu’r A465. Nid yw’r ardaloedd hyn wedi elwa o fuddsoddiad cyhoeddus neu breifat ar yr un raddfa ag a welir ar goridor yr M4 a Blaenau’r Cymoedd, ac felly, sut y bydd bargen ddinesig priddinas-ranbarth Caerdydd yn sicrhau eu bod yn gwneud hynny yn y dyfodol?

I thank Hefin David for the question. I agree with him completely that there is a great deal to learn from work that goes on elsewhere. I was pleased myself to accept an invitation from Professor Karel Williams to give a lecture at the Manchester Business School recently, sharing the experience from Wales to match the experience that they are able to offer us. One of the ways in which I believe the Cardiff capital city deal will meet the question that the Member poses is that, along with our White Paper on local government reform, we propose to create a new statutory duty on such regional bodies to focus on best outcomes for the whole of the region. And that will mean taking a view of responsibilities that are not simply aligned with the particular part of that geography that any individual comes from, but to be focused on what matters for the region as a whole. I will certainly cover the parts of the Cardiff capital city deal that he has highlighted in his question, as he did in the short debate that Nick Ramsay brought to the floor of the Assembly on 1 February, when Hefin David focused on the Caerphilly business park and models there that can be used across the region as a whole.

Diolch i Hefin David am y cwestiwn. Rwy’n cytuno ag ef yn llwyr fod yna lawer iawn i’w ddysgu o’r gwaith sy’n digwydd mewn mannau eraill. Roeddwn yn falch fy hun o dderbyn gwahoddiad gan yr Athro Karel Williams i roi darlith yn Ysgol Fusnes Manceinion yn ddiweddar, i rannu profiad o Gymru i gyd-fynd â’r profiad y gallant hwy ei gynnig i ni. Un o’r ffyrdd y credaf y bydd bargen ddinesig prifddinas-ranbarth Caerdydd yn ateb y cwestiwn y mae’r Aelod yn ei ofyn yw ein bod, ynghyd â’n Papur Gwyn ar ddiwygio llywodraeth leol, yn cynnig creu dyletswydd statudol newydd ar gyrff rhanbarthol o’r fath i ganolbwyntio ar ganlyniadau gorau ar gyfer y rhanbarth cyfan. A bydd hynny’n golygu edrych ar gyfrifoldebau sy’n canolbwyntio ar beth sy’n bwysig i’r rhanbarth cyfan yn hytrach na’u bod ond yn dilyn y rhan benodol o’r ddaearyddiaeth honno y daw unrhyw unigolyn ohoni. Byddaf yn sicr yn cynnwys y rhannau o fargen ddinesig prifddinas-ranbarth Caerdydd y tynnodd sylw atynt yn ei gwestiwn, fel y gwnaeth yn y ddadl fer a gyflwynodd Nick Ramsay ar lawr y Cynulliad ar 1 Chwefror, pan ganolbwyntiodd Hefin David ar barc busnes Caerffili a modelau yno y gellir eu defnyddio ar draws y rhanbarth cyfan.

I thank the Member for Caerphilly for raising this important question. I was interested in the response of the Cabinet Secretary where he talked about the statutory duty. To what extent will that statutory duty impose provisions for equitable redistribution of wealth across the Cardiff capital region? Will there, for example, be an expectation of the capital region to create designated growth poles across the capital region so that in-built in that economic plan is a necessity to invest in the peripheral areas of the capital region, so that we can turn the Heads of the Valleys area, for example, into an arc of prosperity rather than a corridor of underinvestment?

Diolch i’r Aelod dros Gaerffili am ofyn y cwestiwn pwysig hwn. Roedd gennyf ddiddordeb yn ymateb Ysgrifennydd y Cabinet pan siaradodd am y ddyletswydd statudol. I ba raddau y bydd y ddyletswydd statudol honno’n gosod darpariaethau ar gyfer ailddosbarthu cyfoeth yn deg ar draws prifddinas-ranbarth Caerdydd? Er enghraifft, a fydd disgwyliad y bydd y brifddinas-ranbarth yn creu clystyrau twf dynodedig ar draws y brifddinas-ranbarth fel bod yr angen i fuddsoddi yn ardaloedd ymylol y brifddinas-ranbarth wedi’i ymgorffori yn y cynllun economaidd hwnnw, er mwyn i ni allu troi ardal Blaenau’r Cymoedd, er enghraifft, yn fwa o ffyniant yn hytrach na choridor o danfuddsoddi?

Those are very interesting points that the Member raises and they were reflected to an extent in the Greg Clark report on growth and competitiveness across the Cardiff capital region. In the end, Llywydd, it will be for the cabinet, which will now be formed as a result of a vote that’s been held in the 10 local authorities, to make decisions that benefit the region as a whole. They will bring forward projects for which there will now be a proper process to interrogate and agree those projects. The point I made in relation to the question from Hefin David was that we will bring forward proposals through the White Paper to legislate so that it is clear to people who are around that table that they must focus on the needs of the whole of the region when they are making those decisions, albeit that each one of them will represent one of the 10 component parts of that city region board.

Mae’r Aelod yn nodi pwyntiau diddorol iawn a chawsant eu hadlewyrchu i raddau yn adroddiad Greg Clark ar dwf a chystadleurwydd ar draws prifddinas-ranbarth Caerdydd. Yn y diwedd, Lywydd, mater i’r cabinet, a fydd yn cael ei ffurfio yn awr o ganlyniad i’r bleidlais a gynhaliwyd yn y 10 awdurdod lleol, fydd gwneud penderfyniadau sydd o fudd i’r rhanbarth cyfan. Byddant yn cyflwyno prosiectau y bydd gennym broses briodol ar eu cyfer bellach i gwestiynu a chytuno ar y prosiectau hynny. Y pwynt a wneuthum mewn perthynas â chwestiwn Hefin David oedd y byddwn yn cyflwyno cynigion drwy’r Papur Gwyn ar gyfer deddfu fel ei bod yn glir i’r bobl o gwmpas y bwrdd fod yn rhaid iddynt ganolbwyntio ar anghenion yr holl ranbarth pan fyddant yn gwneud y penderfyniadau hynny, er y bydd pob un ohonynt yn cynrychioli un o 10 o gydrannau bwrdd y ddinas-ranbarth.

One of the opportunities identified by the Cardiff capital region is that it will enable people, particularly in disadvantaged areas, like the northern Valleys, to take advantage of existing education and training programmes and opportunities. What discussion has the Cabinet Secretary had with ministerial colleagues and local authorities in the Cardiff capital region about assisting young people with the travel costs associated with accessing education and training now that the Welsh Government has cancelled its bus discount scheme for young people?

Un o’r cyfleoedd a nodwyd gan brifddinas-ranbarth Caerdydd yw y bydd yn galluogi pobl, yn enwedig mewn ardaloedd difreintiedig, fel y Cymoedd gogleddol, i fanteisio ar raglenni a chyfleoedd addysg a hyfforddiant presennol. Pa drafodaethau y mae Ysgrifennydd y Cabinet wedi’u cael gyda chyd-Weinidogion ac awdurdodau lleol ym mhrifddinas-ranbarth Caerdydd ynglŷn â chynorthwyo pobl ifanc gyda’r costau teithio sy’n gysylltiedig â chyrraedd addysg a hyfforddiant gan fod Llywodraeth Cymru bellach wedi canslo ei chynllun tocynnau bws rhatach i bobl ifanc?

I discuss with Cabinet colleagues a whole range of such matters, both in my capacity as local government Secretary, but also in my capacity as finance Minister for the Welsh Government, and the Member can be assured that those matters are regularly kept under review.

Byddaf yn trafod ystod gyfan o faterion o’r fath gyda chyd-Aelodau o’r Cabinet yn rhinwedd fy swydd fel Ysgrifennydd llywodraeth leol, a hefyd yn rhinwedd fy swydd fel Gweinidog cyllid dros Lywodraeth Cymru, a gallaf sicrhau’r Aelod fod y materion hynny’n cael eu hadolygu’n rheolaidd.

Cwestiynau Heb Rybudd gan Lefarwyr y Pleidiau

Questions Without Notice from Party Spokespeople

Cwestiynau nawr gan lefarwyr y pleidiau. Llefarydd y Ceidwadwyr Cymreig, Janet Finch-Saunders.

Questions now from party spokespeople. The Welsh Conservatives’ spokesperson, Janet Finch-Saunders.

Diolch, Lywydd. Cabinet Secretary, your White Paper on local government reform deviates considerably from the proposals outlined in the previous draft Bill by having 24 such proposal either omitted, and 13 amended. Some of these would have allowed reporting mechanisms that would enable the electorate to be far better informed, and also far more able to hold their elected members to account. Now, we very much support the proposals for council leaders to hold an annual public meeting and for elected councillors to produce an annual report, and yet you now consider these to be too rigid. The Local Government (Wales) Measure 2011, put in place by your Government, supported this guidance for such democratic accountability. Why are you now rejecting it?

Diolch, Lywydd. Ysgrifennydd y Cabinet, mae eich Papur Gwyn ar ddiwygio llywodraeth leol yn gwyro’n sylweddol oddi wrth y cynigion a amlinellwyd yn y Bil drafft blaenorol drwy fod 24 cynnig o’r fath naill ai wedi’u hepgor, a 13 wedi’u diwygio. Byddai rhai o’r rhain wedi caniatáu mecanweithiau adrodd a fuasai’n galluogi etholwyr i fod yn llawer mwy gwybodus, ac yn llawer mwy abl hefyd i ddwyn eu haelodau etholedig i gyfrif. Nawr, rydym yn cefnogi’n fawr y cynigion i arweinwyr cynghorau gynnal cyfarfod cyhoeddus blynyddol ac i gynghorwyr etholedig gynhyrchu adroddiad blynyddol, ac eto rydych yn awr yn ystyried bod y rhain yn rhy anhyblyg. Roedd Mesur Llywodraeth Leol (Cymru) 2011, a roddwyd ar waith gan eich Llywodraeth, yn cefnogi’r canllawiau hyn ar gyfer sicrhau atebolrwydd democrataidd o’r fath. Pam rydych yn ei wrthod yn awr?

Well, Llywydd, the approach we have taken in the White Paper is to be clear on the objectives that we seek, and the objectives are ones that I share with what the Member said in introducing her question—that local politicians should be answerable and in a continuous relationship with their local populations. The draft Bill published in the last Assembly proposed a particular set of ways in which individuals would be able to demonstrate that, and what we have done is to move away from that in the White Paper to say that there are different ways in different places that you might be able to demonstrate that you are doing what we all agree you need to do. You have to be able to demonstrate it. But if you imagine that you are a good ward councillor and you are putting out three or four newsletters every year around your ward, what is the point of saying to you that, on top of that, you must publish an annual report? Because you are in contact with your population three or four times a year as it is. So, you have to demonstrate it. There is more than one way you can demonstrate it, and we think that giving that local flexibility will, in the end, provide more effective ways of securing that relationship than thinking always that we can set those things here in Cardiff.

Wel, Lywydd, ein hymagwedd yn y Papur Gwyn yw bod yn glir ar yr amcanion a geisiwn, ac mae’r amcanion yn rhai rwy’n eu rhannu â’r hyn a ddywedodd yr Aelod wrth gyflwyno ei chwestiwn—y dylai gwleidyddion lleol fod yn atebol ac mewn perthynas barhaus â’u poblogaethau lleol. Roedd y BIl drafft a gyhoeddwyd yn y Cynulliad diwethaf yn cynnig set benodol o ffyrdd y gallai unigolion ddangos hynny, a’r hyn a wnaethom yw symud oddi wrth hynny yn y Papur Gwyn i ddweud bod gwahanol ffyrdd mewn gwahanol leoedd y gallech ddangos eich bod yn gwneud yr hyn y mae pawb ohonom yn gytûn fod angen i chi ei wneud. Mae’n rhaid i chi allu dangos hynny. Ond os ydych yn dychmygu eich bod yn gynghorydd ward da a’ch bod yn dosbarthu tri neu bedwar cylchlythyr bob blwyddyn o amgylch eich ward, beth yw pwynt dweud wrthych fod yn rhaid i chi gyhoeddi adroddiad blynyddol ar ben hynny? Oherwydd rydych mewn cysylltiad â’ch poblogaeth dair neu bedair gwaith y flwyddyn fel y mae. Felly, mae’n rhaid i chi ddangos hynny. Mae mwy nag un ffordd o ddangos hyn, a chredwn y bydd rhoi hyblygrwydd lleol o’r fath, yn y pen draw, yn darparu ffyrdd mwy effeithiol o ddiogelu’r berthynas honno na meddwl bob amser y gallwn bennu’r pethau hynny yma yng Nghaerdydd.

Thank you, Cabinet Secretary. The White Paper also proposes to build upon existing regional arrangements where they are in place. However, Estyn has criticised some educational consortia over governance and performance. For example, in June 2016, they criticised the north Wales education consortium for poor working standards, that the rate of improvement in many pupil outcomes had been the slowest out of four regions and that the consortium has been slow to ensure that the governance arrangements align with the Welsh Government’s national model for regional working. If you’ve got a model now with such heavy criticism and not seen to be working effectively, why would you wish to replicate this?

Diolch i chi, Ysgrifennydd y Cabinet. Mae’r Papur Gwyn hefyd yn cynnig adeiladu ar drefniadau rhanbarthol presennol lle y maent ar waith. Fodd bynnag, mae Estyn wedi beirniadu rhai consortia addysgol ynglŷn â’u trefniadau llywodraethu a’u perfformiad. Er enghraifft, ym mis Mehefin 2016, beirniadwyd consortiwm addysg gogledd Cymru ganddynt am safonau gwaith gwael, am mai’r gyfradd wella mewn llawer o ddeilliannau disgyblion oedd yr arafaf o bedwar rhanbarth, ac am fod y consortiwm wedi bod yn araf i sicrhau bod y trefniadau llywodraethu yn cyd-fynd â model cenedlaethol Llywodraeth Cymru ar gyfer gweithio rhanbarthol. Os oes gennych fodel yn awr gyda beirniadaeth mor hallt ac nad yw i’w weld yn gweithio’n effeithiol, pam y buasech eisiau ailadrodd hynny?

Well, I do think the Member is very one-sided and selective in her view of education consortia, because there are very many successful things to their credit that they are able to demonstrate right across Wales. The regional way of working is one that is firmly endorsed in our White Paper. What we are able to do is meet the governance criticism that the Member has raised, because we say in our White Paper that having agreed regional arrangements, and having agreed the functions that will be discharged on the regional level, we will legislate to create a consistent approach to governance right across Wales. I think that will go a very considerable way to meeting some of the anxieties that have been expressed about some aspects of governance in some regional arrangements.

Wel, rwy’n meddwl bod yr Aelod yn unochrog ac yn ddetholus iawn ei barn ar y consortia addysg, oherwydd mae llawer iawn o bethau llwyddiannus yn eu cylch y gallant eu dangos ar draws Cymru. Mae’r ffordd ranbarthol o weithio yn un sy’n cael ei chymeradwyo’n gadarn yn ein Papur Gwyn. Yr hyn y gallwn ei wneud yw ateb y feirniadaeth ynglŷn â llywodraethu a grybwyllodd yr Aelod, gan ein bod yn dweud yn ein Papur Gwyn, ar ôl cytuno ar drefniadau rhanbarthol, ac ar ôl cytuno ar y swyddogaethau a gaiff eu cyflawni ar y lefel ranbarthol, byddwn yn deddfu i greu dull cyson o lywodraethu ar draws Cymru. Rwy’n credu y bydd hynny’n mynd gryn dipyn o’r ffordd tuag at ateb rhai o’r pryderon a fynegwyd ynglŷn â rhai agweddau ar lywodraethu mewn rhai trefniadau rhanbarthol.

Thank you again, Cabinet Secretary. Now, in response to a recent written Assembly question to me, you state that you have asked local authorities to highlight the ways in which they will consult, but the agreed outcome appears to be through their websites to encourage participation by citizens. However, this consultation is certainly going to bypass many of our constituents across Wales, and this has been borne out recently by the Labour Swansea council cabinet member for transformation and performance, when he said,

While more of our council services and information are provided online these days, we understand that not everyone has access to the internet, particularly older people and those on low incomes, who often need our services the most.’

Cabinet Secretary, these are the very people who I believe should be entitled to know that their model of local government is changing and that it is moving more towards a regional basis. How then do you convince this Chamber that this is deemed acceptable in terms of communicating with the people of Wales who have a right to know how their local services are going to be delivered?

Diolch i chi unwaith eto, Ysgrifennydd y Cabinet. Nawr, mewn ymateb i gwestiwn Cynulliad ysgrifenedig ataf yn ddiweddar, rydych yn datgan eich bod wedi gofyn i awdurdodau lleol dynnu sylw at y ffyrdd y byddant yn ymgynghori, ond mae’n ymddangos mai’r canlyniad y cytunwyd arno yw annog cyfranogiad gan ddinasyddion drwy eu gwefannau. Fodd bynnag, mae’r ymgynghoriad hwn yn sicr yn mynd i fethu cyrraedd nifer o’n hetholwyr ledled Cymru, a chadarnhawyd hynny’n ddiweddar gan aelod cabinet cyngor Llafur Abertawe dros drawsnewid a pherfformiad, pan ddywedodd,

Er bod mwy o wasanaethau a gwybodaeth y cyngor yn cael eu darparu ar-lein y dyddiau hyn, rydym yn deall nad oes gan bawb fynediad at y rhyngrwyd, yn enwedig pobl hŷn a rhai ar incwm isel, sef y bobl, yn aml, sydd fwyaf o angen ein gwasanaethau.

Ysgrifennydd y Cabinet, dyma’r union bobl y credaf fod ganddynt hawl i wybod bod eu model llywodraeth leol yn newid a’i fod yn symud yn fwy tuag at sail ranbarthol. Sut rydych chi’n argyhoeddi’r Siambr hon felly y bernir bod hyn yn dderbyniol o ran cyfathrebu â phobl Cymru sydd â hawl i wybod sut y bydd eu gwasanaethau lleol yn cael eu darparu?

Llywydd, I entirely agree with the point that the Member is making, in that we have a shared ambition to make sure that the proposals in the White Paper are drawn to the attention of as many people as possible across Wales and that we make particular efforts to reach those people who otherwise may not find these matters drawn to their attention. I definitely expect local authorities to play their part in that. The Welsh Government will play our part. If I might say to the Member, I think political parties have a responsibility in this as well. We are all in the business of local government and trying to persuade citizens to align themselves with our policy preferences, and I hope that all political parties here, as they prepare for May’s elections, will think that the future of local government and different ways of improving that future is something that we ourselves will want to make sure we draw attention to in our communications with the electorate.

Lywydd, rwy’n cytuno’n llwyr â’r pwynt y mae’r Aelod yn ei wneud, yn yr ystyr fod gennym uchelgais a rennir i wneud yn siŵr fod y cynigion yn y Papur Gwyn yn cael eu dwyn i sylw cymaint o bobl ag sy’n bosibl ar draws Cymru a’n bod yn gwneud ymdrechion penodol i gyrraedd y bobl na fyddent fel arall yn cael gwybod am y materion hyn o bosibl. Rwy’n bendant yn disgwyl i awdurdodau lleol chwarae eu rhan yn hynny. Bydd Llywodraeth Cymru yn chwarae ei rhan. Os caf ddweud wrth yr Aelod, rwy’n meddwl bod gan bleidiau gwleidyddol gyfrifoldeb yn hyn hefyd. Mae llywodraeth leol yn fusnes i bawb ohonom, a cheisio perswadio dinasyddion i gefnogi ein dewisiadau polisi, ac rwy’n gobeithio y bydd pob plaid wleidyddol yma, wrth iddynt baratoi ar gyfer etholiadau mis Mai, yn meddwl bod dyfodol llywodraeth leol a gwahanol ffyrdd o wella’r dyfodol hwnnw yn rhywbeth y byddwn ni ein hunain yn awyddus i sicrhau ein bod yn tynnu sylw ato wrth i ni gyfathrebu gyda’r etholwyr.

Llefarydd UKIP, Gareth Bennett.

UKIP spokesperson, Gareth Bennett.

Diolch, Lywydd. Minister, one of the traditional functions of local councils is in the field of housing. But sometimes excessive regulation can be a block, particularly for smaller house building companies, and some of these regulations relate to great crested newts. Now, the UK Government has brought out a White Paper in which they propose a newt-offsetting scheme. This would allow developers to build on sites containing newt ponds as long as they paid for good newt habitats to be provided elsewhere, so the newts, as a species, should continue to thrive. I wondered if you thought local councils in Wales might be able to better address the housing shortage if such a scheme were introduced here.

Diolch, Lywydd. Weinidog, un o swyddogaethau traddodiadol cynghorau lleol yw’r maes tai. Ond weithiau gall rheoleiddio gormodol fod yn faen tramgwydd, yn enwedig i gwmnïau adeiladu tai llai o faint, ac mae rhai o’r rheoliadau hyn yn ymwneud â madfallod dŵr cribog. Nawr, mae Llywodraeth y DU wedi cyflwyno Papur Gwyn sy’n cynnig cynllun gwrthbwyso ar gyfer madfallod. Byddai hyn yn caniatáu i ddatblygwyr adeiladu ar safleoedd sy’n cynnwys pyllau madfallod cyn belled â’u bod yn talu am ddarparu cynefinoedd da ar gyfer madfallod mewn mannau eraill, fel bod y madfallod, fel rhywogaeth, yn parhau i ffynnu. Roeddwn yn meddwl tybed a oeddech o’r farn y gallai cynghorau lleol yng Nghymru fynd i’r afael â’r prinder tai yn well pe bai cynllun o’r fath yn cael ei gyflwyno yma.

Well, Llywydd, I’m not familiar with the scheme, although I’m sure that my colleague Carl Sargeant, who has responsibility for housing, was aware of it. We have a very ambitious target for affordable housing here in Wales. We’re looking at all sorts of ways in which we are able to accelerate the achievement of that target. The actions that are taken to sustain our wildlife and to threatened species are important as well. I’m sure that my colleague will want to look at the balance that is struck in that White Paper to see if there’s anything we would learn from it in Wales.

Wel, Lywydd, nid wyf yn gyfarwydd â’r cynllun, er fy mod yn siŵr fod fy nghyd-Aelod, Carl Sargeant, sydd â chyfrifoldeb am dai, yn ymwybodol ohono. Mae gennym darged uchelgeisiol iawn ar gyfer tai fforddiadwy yma yng Nghymru. Rydym yn edrych ar bob math o ffyrdd o gyflymu’r broses o gyflawni’r targed hwnnw. Mae’r camau sy’n cael eu cymryd i gynnal ein bywyd gwyllt a’n rhywogaethau dan fygythiad yn bwysig hefyd. Rwy’n siŵr y bydd fy nghyd-Aelod eisiau edrych ar y cydbwysedd a geir yn y Papur Gwyn i weld a oes unrhyw beth y gallem ddysgu ohono yng Nghymru.

Yes, thank you. We do need a balance, but I’m glad that you were mindful of considering it although I appreciate that the responsibility lies automatically with another Minister. But, thank you.

Now, complying with regulations can be a recurring issue for councils. Obviously, we need regulations—sensible regulations, that is—but regulations do add cost. One recurring debate that we will probably be having here over the next couple of years will be which EU regulations we actually want to keep. There have been major issues over household waste collections in recent years. In Cardiff, the relevant cabinet minister, Bob Derbyshire, has frequently cited the needs to comply with EU regulations, but soon we will no longer have to comply with them. Given that, would now be a good time for councils to review their policies on waste collection?

Ie, diolch. Mae angen cael cydbwysedd, ond rwy’n falch eich bod yn ei ystyried er fy mod yn sylweddoli mai cyfrifoldeb Gweinidog arall ydyw yn awtomatig. Ond diolch i chi.

Nawr, gall cydymffurfio â rheoliadau fod yn fater sy’n codi dro ar ôl tro i gynghorau. Yn amlwg, mae angen rheoliadau—rheoliadau synhwyrol, hynny yw—ond mae rheoliadau’n ychwanegu cost. Un ddadl fynych y byddwn yn ei chael yma dros y ddwy flynedd nesaf yn ôl pob tebyg fydd pa reoliadau’r UE y byddwn eisiau eu cadw mewn gwirionedd. Cafwyd problemau mawr gyda chasgliadau gwastraff cartref yn y blynyddoedd diwethaf. Yng Nghaerdydd, mae’r gweinidog cabinet perthnasol, Bob Derbyshire, wedi nodi’r angen i gydymffurfio â rheoliadau’r UE ar sawl achlysur, ond yn fuan ni fydd yn rhaid i ni gydymffurfio â hwy mwyach. O ystyried hynny, a yw’n amserol i gynghorau adolygu eu polisïau casglu gwastraff yn awr?

Well, in general, Llywydd, I agree with the point that, with the UK leaving the European Union, all public authorities who will find themselves in a different position post Brexit need to begin to think about choices that they may have in that context. By and large, regulations are there to serve important political and public purposes. Where, however, there will be different opportunities in the future—in, for example, procurement, as far as the Welsh Government is concerned—it’s a sensible suggestion that local authorities as well should look at the changed circumstances they will find themselves in and begin to think now about how they will wish to make any accommodations.

Wel, yn gyffredinol, Lywydd, rwy’n cytuno â’r pwynt, a chyda’r DU yn gadael yr Undeb Ewropeaidd, mae angen i bob awdurdod cyhoeddus a fydd mewn sefyllfa wahanol ar ôl Brexit ddechrau meddwl am y dewisiadau sydd ganddynt yn y cyd-destun hwnnw. Ar y cyfan, mae’r rheoliadau yno i wasanaethu dibenion gwleidyddol a chyhoeddus pwysig. Fodd bynnag, lle y ceir gwahanol gyfleoedd yn y dyfodol—er enghraifft, ym maes caffael, o ran Llywodraeth Cymru—mae’n awgrym synhwyrol y dylai awdurdodau lleol hefyd edrych ar y newid yn eu hamgylchiadau a dechrau meddwl yn awr ynglŷn â sut y byddant yn dymuno gwneud unrhyw gymwysiadau.

Thank you for that answer, Minister. Now, the last time I asked you questions with your local government brief, I was talking about traffic charges in Cardiff and you said you would write to me, which indeed you did. So, thank you for the information you provided. You stated that, in terms of parking and traffic violation charges that were collected by Cardiff council and other councils—Cardiff was the example I used; of course, it’s applicable throughout Wales—you stated that these fines would be ring-fenced to the particular department involved. So, I wondered how you, as a Government, enforce the ring-fencing of the fines.

Diolch ichi am yr ateb hwnnw, Weinidog. Nawr, y tro diwethaf y gofynnais gwestiynau i chi yn rhan o’ch brîff llywodraeth leol, roeddwn yn sôn am daliadau traffig yng Nghaerdydd ac fe ddywedoch y byddech yn ysgrifennu ataf, ac yn wir, fe wnaethoch hynny. Felly, diolch i chi am y wybodaeth a roesoch. O ran taliadau parcio a throseddau traffig a gâi eu casglu gan gyngor Caerdydd a chynghorau eraill—Caerdydd oedd yr enghraifft a ddefnyddiais; wrth gwrs, mae’n berthnasol drwy Gymru—fe ddywedoch y byddai’r dirwyon hyn yn cael eu clustnodi ar gyfer yr adran benodol dan sylw. Felly, rwy’n meddwl tybed sut rydych chi, fel Llywodraeth, yn sicrhau bod dirwyon yn cael eu clustnodi.

Llywydd, what I recall saying to the Member when he last raised this is that, as well as writing to him with some details, I would add this item to the agenda of matters that I discuss with local authorities when I’m in contact with them. I’ve been able to make a start on doing that. I do plan to use the next few months, while the White Paper is out for consultation, to use the opportunity to talk to local authorities about things other than local government reform. So, I look forward to being able to put on the agenda with local authorities the matter that the Member has raised with me previously, and to do that with a larger number of them over the weeks and months ahead.

Lywydd, yr hyn y cofiaf ei ddweud wrth yr Aelod pan soniodd am hyn ddiwethaf oedd y buaswn, yn ogystal ag ysgrifennu ato gyda manylion, yn ychwanegu’r eitem hon at yr agenda o faterion y byddaf yn eu trafod gydag awdurdodau lleol pan wyf mewn cysylltiad â hwy. Rwyf wedi gallu dechrau gwneud hynny. Rwy’n bwriadu defnyddio’r misoedd nesaf, tra bo’r Papur Gwyn yn destun ymgynghoriad, i ddefnyddio’r cyfle i siarad ag awdurdodau lleol am bethau heblaw diwygio llywodraeth leol. Felly, edrychaf ymlaen at allu rhoi’r mater a grybwyllodd yr Aelod wrthyf yn flaenorol ar yr agenda gydag awdurdodau lleol, a gwneud hynny gyda nifer fwy ohonynt yn ystod yr wythnosau a’r misoedd nesaf.

Llefarydd Plaid Cymru, Sian Gwenllian.

Plaid Cymru spokesperson, Sian Gwenllian.

Diolch, Lywydd. Yr wythnos diwethaf, mewn ymateb i gwestiynau gan Blaid Cymru ar leoliad yr awdurdod refeniw newydd, fe ddywedodd y Prif Weinidog hyn:

rŷm ni yn siarad am swyddi sydd ag arbenigedd sydd ddim ar gael yng Nghymru, fwy neu lai.’

Aeth ymlaen i ddweud:

Mae’r rhan fwyaf o’r bobl yn mynd i ddod o Lundain’.

Eto, pan holwyd cyfarwyddwr cyflawni’r awdurdod yr un cwestiwn yn y Pwyllgor Cyllid y diwrnod wedyn, sef a yw’r arbenigedd perthnasol yn bodoli yma yng Nghymru ac a fydd yr awdurdod yn recriwtio yng Nghymru, fe ddywedodd y cyfarwyddwr fod y sgiliau ar gael yma ac y bydd yr awdurdod yn recriwtio yng Nghymru. Pwy, felly, yn eich barn chi, y dylwn ni wrando arnyn nhw? Y Prif Weinidog ynteu’r arbenigwr sydd wedi’i apwyntio i sefydlu’r corff yma? Os mai barn yr arbenigwr sy’n ddilys, ydy’r Prif Weinidog yn euog o gamarwain y Cynulliad? Yn sicr, mae o’n euog o bardduo a thanbrisio a bychanu Cymru. Unwaith eto, mae Llafur yn dweud bod Cymru yn ‘too poor, too small, too stupid’, i ddyfynnu’r anfarwol Alex Salmond. Mae hynny’n warthus, ac mae angen i’r Prif Weinidog ymddiheuro.

Thank you, Llywydd. Last week, in response to questions from Plaid Cymru on the location of the new Welsh Revenue Authority, the First Minister said this:

we’re talking about jobs requiring specialist skills that aren’t available in Wales, in the main.’

He went on to say:

Most of the people will come from London’.

Again, when the director of delivery for the authority was asked the same question at the Finance Committee the next day, namely whether the relevant expertise exists in Wales and whether the authority will recruit in Wales, the director said that the skills were available here and that the authority will recruit in Wales. Who, in your view, should we listen to, then? The First Minister or the specialist appointed to establish this body? If it’s the view of the specialist that is valid, is the First Minister guilty of misleading the Assembly? Certainly, he is guilty of undermining and denigrating Wales. Once again, Labour is saying that Wales is ‘too poor, too small, too stupid’, to quote the immortal Alex Salmond. That’s disgraceful and the First Minister should apologise.

Well, I reject almost everything that the Member just said, Llywydd. There’s no contradiction between what the two sources that she quoted have said to you. There will be 40 people working in the Welsh Revenue Authority. A number of those will be recruited from Wales. A number of them will undoubtedly be recruited from beyond Wales. We are establishing a tax profession for Wales for the very first time. There will be skills needed for the Welsh Revenue Authority that are scarce and very particular. I met yesterday with the chair and chief executive of Revenue Scotland. I explored with them very specifically what they told me was the constant challenge of being able to recruit and retain scarce staff. They told me that they recruit for Revenue Scotland beyond Scotland, and, indeed, beyond the United Kingdom. They don’t have people simply within Scotland, when they too are establishing a profession for the first time. We will need people from in Wales, but we will undoubtedly need people who currently work outside Wales, and we will be very glad, on this side, to attract people who are willing to make their future part of our future here in Wales.

Wel, rwy’n gwrthod bron bopeth y mae’r Aelod newydd ei ddweud, Lywydd. Nid oes gwrthdaro rhwng yr hyn y mae’r ddwy ffynhonnell a ddyfynnodd wedi’i ddweud wrthych. Bydd 40 o bobl yn gweithio yn Awdurdod Cyllid Cymru. Bydd nifer o’r rheini’n cael eu recriwtio o Gymru. Bydd nifer ohonynt yn ddi-os yn cael eu recriwtio o’r tu hwnt i Gymru. Rydym yn sefydlu proffesiwn treth ar gyfer Cymru am y tro cyntaf erioed. Bydd Awdurdod Cyllid Cymru angen sgiliau sy’n brin ac yn benodol iawn. Cefais gyfarfod ddoe â chadeirydd a phrif weithredwr Revenue Scotland. Archwiliais yn benodol iawn gyda hwy yr hyn yr oeddent yn dweud wrthyf sy’n her gyson o ran gallu recriwtio a chadw staff prin. Roeddent yn dweud wrthyf eu bod yn recriwtio ar gyfer Revenue Scotland o’r tu hwnt i’r Alban, ac yn wir, y tu hwnt i’r Deyrnas Unedig. Nid oes ganddynt bobl o fewn yr Alban yn unig, ac maent hwythau hefyd yn sefydlu proffesiwn am y tro cyntaf. Bydd arnom angen pobl o Gymru, ond yn sicr bydd angen i ni gael pobl sy’n gweithio tu hwnt i Gymru ar hyn o bryd, a byddwn yn falch iawn, ar yr ochr hon, o ddenu pobl sy’n barod i wneud eu dyfodol yn rhan o’n dyfodol ni yma yng Nghymru.

A gaf i jest eich atgoffa chi o beth ddywedodd y Prif Weinidog? Mi ddwedodd o:

Mae’r rhan fwyaf o’r bobl yn mynd i ddod o Lundain’.

Rydw i’n symud ymlaen i’r Papur Gwyn a gafodd ei gyflwyno gennych chi, ychydig o wythnosau yn ôl, ar ddiwygio llywodraeth leol. Mae yna nifer o gwestiynau yn codi, yn bennaf: a fydd y math o drefniadau rhanbarthol sy’n cael eu cynnig yn creu cymhlethdod a dryswch i bobl Cymru? Un o brif broblemau’r sector cyhoeddus yng Nghymru ar hyn o bryd, yn ôl adroddiad y comisiwn Williams, yw ei fod yn rhy gymhleth, ac felly’n rhwystro awdurdodau lleol rhag darparu ac ymgysylltu yn effeithiol. Rydw i’n tynnu sylw’r Cynulliad at y model fframwaith a phatrwm daearyddol a gynigir yn y papur, sef pwynt 2.6.10. Gallai hyn olygu, er y byddai rhai gwasanaethau yn cael eu cyflwyno ar lefel ranbarthol, gallai gwasanaethau eraill gael eu darparu gan bartneriaethau eraill isranbarthol, neu hyd yn oed bartneriaethau isranbarthol a fydd yn croesi’r ffiniau rhanbarthol. Felly, yn gyntaf, a ydych chi’n meddwl bod y model hwn yn symleiddio’r ffordd y bydd awdurdodau lleol yn darparu gwasanaethau, ynteu a fydd yr holl system yn ddryslyd tu hwnt, ac y bydd atebolrwydd yn mynd ar goll?

May I just remind you of what the First Minister said? He said:

Most of the people will come from London’.

I’ll move on to the White Paper published by you a few weeks ago on local government reform. There are a number of questions arising from that, mainly whether the kind of regional arrangements proposed create complexity and confusion for the people of Wales. One of the main problems in the public sector in Wales at the moment, according to the Williams commission report, is that it is too complex and therefore bars local authorities from engaging effectively. I would draw the Assembly’s attention to the framework and geographical model proposed in the paper, which is 2.6.10, which could mean that although some services will be presented at a regional level, other services will be provided by other partnerships at a sub-regional level, or even sub-regional partnerships would cross the regional boundaries. So, first of all, do you believe that this model simplifies the way in which local authorities provide services, or will the whole system be extremely confused and accountability will be lost?

A gaf i ddweud wrth yr Aelod, wrth gwrs, rydw i’n cydnabod y ffaith bod cymhlethdod yn rhywbeth pwysig i feddwl amdano, pan rydym ni’n cynllunio dyfodol awdurdodau lleol? Os oes syniadau yn dod i mewn pan fydd pobl yn ystyried y Papur Gwyn, byddwn ni’n gallu gwneud mwy i symleiddio pethau, a mwy i wneud y system yn fwy atebol i bobl leol yn y dyfodol, ac rydw i’n hollol agored i glywed beth mae pobl yn mynd i ddweud. Mewn egwyddor, nid ydw i’n meddwl bod y pethau yn ein Papur Gwyn ni yn mynd i wneud mwy i greu cymhlethdod nag oedd ym maniffesto Plaid Cymru yn yr etholiad diwethaf, pan oedd Plaid Cymru yn dweud:

We will legislate to create…regional combined authorities’.

The same arguments would have been implicit in that proposal, and I’m keen to find ways of bearing down on them, and trying to solve them, and I’m sure the discussions that will happen during the White Paper will help us to address the issues which she identified, and which I share with her, as important matters to be resolved.

Can I say to the Member, of course, that I do acknowledge the fact that complexity is something that we need to consider when we plan for the future of local authorities? If ideas come forward when people are considering the White Paper about what we can do to simplify things and to make the system more accountable to local people in future, then I am open to hearing what people say. In principle, I don’t think that the things that are noted in our White Paper are going to do more to create more complexity than what was in the Plaid Cymru manifesto in the last election, when Plaid Cymru said:

Byddwn yn deddfu i sefydlu... awdurdodau cyfunol rhanbarthol.

Buasai’r un dadleuon yn ymhlyg yn y cynnig hwnnw, ac rwy’n awyddus i ddod o hyd i ffyrdd o fynd i’r afael â hwy a cheisio eu datrys, ac rwy’n siŵr y bydd y trafodaethau a fydd yn digwydd yn ystod y Papur Gwyn yn ein helpu i roi sylw i’r materion a nododd ac a rannaf gyda hi fel materion pwysig i’w datrys.

Diolch. Mae Plaid Cymru yn dadlau am ranbartholi syml, a dyna ydy’r cynghorau cyfunol. Rydym ni hefyd yn dadlau dros gyflwyno meiri etholedig fel ffordd o sicrhau atebolrwydd. Mae Plaid Cymru yn croesawu cynnwys y Papur Gwyn o ymrwymo i gyflwyno pleidlais gyfrannol fel ffordd o gynnal etholiadau llywodraeth leol. Mi fuasem ni’n gwneud pleidlais gyfrannol drwy STV yn fandadol i bob cyngor, ond mae cynnig y dewis yn gam i’r cyfeiriad cywir.

Mae’r ddadl dros gyflwyno system bleidlais gyfrannol bellach yn ddadl sydd yn derbyn cefnogaeth drawsbleidiol o fewn y Cynulliad, ac yn San Steffan hefyd, efo Aelodau nodedig o’ch plaid chi yn galw am system bleidleisio gyfrannol ar lefel genedlaethol hefyd. Felly, a ydych chi’n cytuno bod cynnig system bleidleisio gyfrannol drwy STV ar gyfer etholiadau cyngor, a’r egwyddor ar gyfer etholiadau cenedlaethol hefyd, yn ffordd ymarferol werthfawr o fywiogi ac adfer democratiaeth, a sicrhau bod pobl yn teimlo bod eu pleidlais yn cyfri, gan ddiogelu cynrychiolaeth deg i bob safbwynt gwleidyddol yng Nghymru?

Thank you. Plaid Cymru is arguing for a simple regionalisation and that’s what the combined authorities are. We’re also making the case for elected mayors as a way of ensuring accountability. Plaid Cymru does welcome the content of the White Paper in terms of committing to introduce proportional voting as a means of conducting local government elections. We would provide this through STV as a mandate for all councils and mandatory for all councils, but providing the option is a step in the right direction.

The argument for introducing a proportional system is an argument that has received cross-party support within the Assembly and in Westminster too, with notable Members of your own party calling for a proportional system at a national level, too. So, do you agree that proposing a proportional system through STV for council elections and the principle in place for national elections too is a practical and valuable way of reviving democracy and ensuring that people do feel that their vote counts, safeguarding fair representation for all political views in Wales?

Llywydd, voting systems are matters that have a variety of views within political parties, as well as between political parties. The proposal in the White Paper is to allow local authorities to make the decision that is right for them in their own context. I’m sure there will be a lively debate here in the Assembly about different views that individuals and parties will have about the best way of securing a voting system nationally in Wales that allows people to feel connected to the work of the National Assembly, and to feel that the way that they cast their vote has an influence on the way that decisions are made here.

Lywydd, mae systemau pleidleisio yn faterion y ceir amrywiaeth o safbwyntiau yn eu cylch o fewn y pleidiau gwleidyddol, yn ogystal â rhwng pleidiau gwleidyddol. Y cynnig yn y Papur Gwyn yw caniatáu i awdurdodau lleol wneud y penderfyniad sy’n iawn iddynt hwy yn eu cyd-destun eu hunain. Rwy’n siŵr y bydd trafodaeth fywiog yma yn y Cynulliad am y gwahanol safbwyntiau a fydd gan unigolion a phleidiau ynglŷn â’r ffordd orau o sicrhau system bleidleisio yn genedlaethol yng Nghymru sy’n galluogi pobl i deimlo cysylltiad â gwaith y Cynulliad Cenedlaethol, ac i deimlo bod y ffordd y maent yn bwrw eu pleidlais yn dylanwadu ar y ffordd y mae penderfyniadau’n cael eu gwneud yma.

Rhyddhad Ardrethi Busnes

Business Rates Relief

3. A wnaiff Ysgrifennydd y Cabinet ddatganiad am ryddhad ardrethi busnes yng Nghymru? OAQ(5)0089(FLG)

3. Will the Cabinet Secretary make a statement on business rates relief in Wales? OAQ(5)0089(FLG)

I thank the Member for the question. The Welsh Government remains committed to supporting businesses in Wales, through our small business rates relief scheme, transitional relief and targeted high-street relief, to help them invest in and deliver long-term economic growth in Wales, while maintaining a sustainable funding stream for vital local services.

Diolch i’r Aelod am y cwestiwn. Mae Llywodraeth Cymru wedi ymrwymo i gefnogi busnesau yng Nghymru drwy ein cynllun rhyddhad ardrethi i fusnesau bach, rhyddhad trosiannol a rhyddhad wedi’i dargedu ar gyfer y stryd fawr, i’w helpu i fuddsoddi a sicrhau twf economaidd hirdymor yng Nghymru, gan gynnal ffrwd ariannu gynaliadwy ar gyfer gwasanaethau lleol hanfodol.

Thank you, Cabinet Secretary. Yesterday, in First Minister’s questions—and I appreciate that you were away at a finance meeting yesterday, Cabinet Secretary, but hopefully your officials have made you aware—the First Minister did indicate that you would be bringing forward a statement at the end of this week, outlining how the additional £10 million that was announced in December was going to be distributed to businesses affected by the revaluation. Could I encourage you maybe to use this opportunity—the third question in finance questions—to inform Plenary of how you propose to do that, rather than wait until the end of the week, when Members will not have an opportunity to raise questions that they might think appropriate, given their constituents’ interest in this particular aspect?

Diolch i chi, Ysgrifennydd y Cabinet. Ddoe, yn y cwestiynau i’r Prif Weinidog—ac rwy’n sylweddoli eich bod i ffwrdd mewn cyfarfod cyllid ddoe, Ysgrifennydd y Cabinet, ond gobeithio eich bod wedi cael gwybod gan eich swyddogion—fe nododd y Prif Weinidog y buasech yn cyflwyno datganiad ddiwedd yr wythnos hon yn amlinellu sut y mae’r £10 miliwn ychwanegol a gyhoeddwyd ym mis Rhagfyr yn mynd i gael ei ddosbarthu i fusnesau sy’n dioddef yn sgil yr ailbrisio. A gaf fi eich annog i ddefnyddio’r cyfle hwn, efallai—y trydydd cwestiwn yn y cwestiynau cyllid—i roi gwybod i’r Cyfarfod Llawn sut y bwriadwch wneud hynny yn hytrach nag aros tan ddiwedd yr wythnos pan na fydd cyfle i’r Aelodau ofyn cwestiynau y maent yn eu hystyried yn briodol o ystyried diddordeb eu hetholwyr yn y mater penodol hwn?

Well, Llywydd, I am doing my very best to make sure that there will be such a statement before we go into recess, and I am happy to confirm what the First Minister said yesterday. We are in the very final stages of putting all those proposals together. We are still waiting for some very last data from the valuation authority to allow us to do that. Of course, I understand that there will be many Members in the Chamber who will have a direct interest in the detail of it. I’m very happy to say that if any Member has a need for further information, or questions that they want to raise, I will do my best to respond to them individually as quickly as possible, once that statement has been made.

Wel, Lywydd, rwy’n gwneud fy ngorau glas i wneud yn siŵr y ceir datganiad o’r fath cyn y toriad, ac rwy’n falch o gadarnhau yr hyn a ddywedodd y Prif Weinidog ddoe. Rydym yn y camau olaf un o roi’r holl gynigion hyn at ei gilydd. Rydym yn dal i aros am rywfaint o’r data diwethaf un gan yr awdurdod prisio er mwyn caniatáu inni wneud hynny. Wrth gwrs, rwy’n deall y bydd gan lawer o’r Aelodau yn y Siambr ddiddordeb uniongyrchol yn y manylion. Os bydd unrhyw Aelod angen rhagor o wybodaeth, neu os oes ganddynt gwestiynau y maent am eu gofyn, rwy’n hapus iawn i ddweud y gwnaf fy ngorau i ymateb iddynt yn unigol cyn gynted â phosibl, ar ôl i’r datganiad hwnnw gael ei wneud.

Cabinet Secretary, on a day when we await the results of the Tata Steel ballot in relation to the steel industry and the future of that, it’s important that we clarify the position on business rates with steel. It has been often raised in this Chamber about the support the Welsh Government can give. Have you had further discussions with UK Government colleagues or EU officials in relation to what the Welsh Government can do to reduce the business rates? Because that is an important factor to ensure that we have a level playing field across Europe.

Ysgrifennydd y Cabinet, ar ddiwrnod pan ydym yn aros am ganlyniadau pleidlais Tata Steel mewn perthynas â’r diwydiant dur a dyfodol hynny, mae’n bwysig ein bod yn egluro’r sefyllfa o ran ardrethi busnes gyda dur. Soniwyd droeon yn y Siambr hon am y cymorth y gall Llywodraeth Cymru ei roi. A ydych wedi cael trafodaethau pellach gyda chydweithwyr yn Llywodraeth y DU neu swyddogion yr UE mewn perthynas â’r hyn y gall Llywodraeth Cymru ei wneud i leihau’r ardrethi busnes? Oherwydd mae honno’n elfen bwysig er mwyn sicrhau chwarae teg ar draws Ewrop.

Well, I thank David Rees for that. It’s a rare question, Llywydd, that points to a sector where rateable values have significantly reduced as a result of the Valuation Office Agency’s recent revaluation. Here in Wales, the fall in the bills that will be paid by the steel industry will have a material impact on that industry. Unlike in England, we will allow the industry to have the full benefit of those reductions because we don’t finance the help that we give to people whose bills are rising by taking money away from companies whose bills are falling. I know there’s been a lot of commentary in England calling for the steel industry in England to be treated as advantageously as the steel industry in Wales. So, I thank the Member for the question because it draws attention to a particularly important part of the way that we do this business here in Wales.

Wel, diolch i David Rees am hynny. Prin yw’r cwestiynau, Lywydd, sy’n pwyntio at sector lle y mae gwerthoedd ardrethol wedi lleihau’n sylweddol o ganlyniad i ailbrisio Asiantaeth y Swyddfa Brisio yn ddiweddar. Yma yng Nghymru, bydd y gostyngiad yn y biliau a delir gan y diwydiant dur yn effeithio’n sylweddol ar y diwydiant hwnnw. Yn wahanol i Loegr, byddwn yn caniatáu i’r diwydiant gael y budd llawn o’r gostyngiadau hynny am nad ydym yn ariannu’r cymorth a roddwn i bobl y mae eu biliau’n codi drwy fynd ag arian oddi wrth gwmnïau y mae eu biliau’n gostwng. Rwy’n gwybod bod llawer o sylwebaeth wedi bod yn Lloegr yn galw am drin y diwydiant dur yn Lloegr yr un mor fanteisiol â’r diwydiant dur yng Nghymru. Felly, diolch i’r Aelod am y cwestiwn am ei fod yn tynnu sylw at ran arbennig o bwysig o’r ffordd yr ydym yn cyflawni’r pethau hyn yma yng Nghymru.

Minister, traders in Neath market have, for some time, been offered reduced business rates, with some benefiting from paying none at all. However, recently, I spoke with some traders in the market who informed me that Neath Port Talbot County Borough Council have increased their rents to the point where some will be forced to close or move their business elsewhere. Would you agree that offering an economic incentive in terms of reduced business rates, and then undercutting that by increasing rents at the same time, undermines the actual point of the reduced business rates? And could you join with me in potentially writing to Neath Port Talbot council to raise these concerns? It is a very real issue at the moment, where many of the traders are saying that they simply cannot see a future at the market if things do not change.

Weinidog, mae masnachwyr ym marchnad Castell-nedd wedi cael cynnig llai o ardrethi busnes ers peth amser, gyda rhai yn elwa o dalu dim o gwbl. Fodd bynnag, yn ddiweddar, bûm yn siarad gyda rhai masnachwyr yn y farchnad a ddywedodd wrthyf fod Cyngor Bwrdeistref Sirol Castell-nedd Port Talbot wedi codi eu rhenti i’r pwynt lle y bydd rhai yn cael eu gorfodi i gau neu symud eu busnes i fannau eraill. A fuasech yn cytuno bod cynnig cymhelliad economaidd ar ffurf gostyngiad mewn ardrethi busnes, a chodi rhenti wedyn ar yr un pryd, yn tanseilio holl bwynt y gostyngiad yn yr ardrethi busnes? Ac a wnewch chi ymuno â mi o bosibl i ysgrifennu at gyngor Castell-nedd Port Talbot i fynegi’r pryderon hyn? Mae’n fater real iawn ar hyn o bryd, lle y mae llawer o’r masnachwyr yn dweud na allant weld dyfodol yn y farchnad os na fydd pethau’n newid.

I am not aware of the issue, but I am very happy to agree to write to the council to discover more of the actions that they have taken.

Nid wyf yn ymwybodol o’r mater, ond rwy’n hapus iawn i gytuno i ysgrifennu at y cyngor i ddarganfod mwy am y camau y maent wedi’u rhoi ar waith.

Gwariant Cyhoeddus

Public Expenditure

4. Pa wybodaeth sydd gan Lywodraeth Cymru am gyfanswm y gwariant cyhoeddus a gafodd ei wario mewn unrhyw ardal ddaearyddol benodol yng Nghymru? OAQ(5)0100(FLG)

4. What information does the Welsh Government hold on the amount of public expenditure spent in any defined geographic area within Wales? OAQ(5)0100(FLG)

Thank you for the question. The Welsh Government holds, or has access to, a wide range of data covering a variety of geographical footprints across Wales. Allocations to local authorities, local health bodies and police authorities represent nearly three quarters of all the Welsh Government’s revenue expenditure.

Diolch am y cwestiwn. Mae Llywodraeth Cymru yn cadw, neu â mynediad at ystod eang o ddata yn cwmpasu amrywiaeth o olion traed daearyddol ledled Cymru. Aiff bron i dri chwarter yr holl wariant refeniw gan Lywodraeth Cymru ar ddyraniadau i awdurdodau lleol, cyrff iechyd lleol ac awdurdodau’r heddlu.

I thank the Cabinet Secretary for his reply. He highlighted in his earlier responses the damaging effects of Tory austerity policies. There will be increasing pressure on public finances in the years ahead, and the complexity of tackling the challenges will not get any easier. Would he agree that a clear and comprehensive picture of all public spending—local, Welsh and UK-wide Government, covering health, benefits, education and so on—at a local authority level or, dare I say it, a postcode level, would be a valuable objective towards which we should all be striving? And if he does agree, are there any current discussions ongoing, or does he envisage having those discussions in the future?

Diolch i Ysgrifennydd y Cabinet am ei ateb. Tynnodd sylw yn ei ymatebion cynharach at effeithiau niweidiol polisïau caledi Torïaidd. Bydd pwysau cynyddol ar gyllid cyhoeddus yn y blynyddoedd nesaf, ac ni fydd y cymhlethdod o fynd i’r afael â’r heriau’n dod fymryn haws. A fuasai’n cytuno y buasai darlun clir a chynhwysfawr o holl wariant cyhoeddus—lleol, Llywodraeth Cymru a ledled y DU, yn cwmpasu iechyd, budd-daliadau, addysg ac yn y blaen—ar lefel awdurdod lleol neu, os caf ddweud, ar lefel cod post, yn amcan gwerthfawr y dylem i gyd fod yn ymgyrraedd tuag ato? Ac os yw’n cytuno, a oes unrhyw drafodaethau cyfredol ar y gweill, neu a yw’n rhagweld y bydd yn cael y trafodaethau hynny yn y dyfodol?

Well, Llywydd, there are a number of ways in which data are already available at that very local level. The Welsh infrastructure investment plan, for example, records expenditure at postcode level, the Welsh index of multiple deprivation has long operated at lower super-output area level, and analysis of the 2015-16 procurement expenditure in Wales, which is just drawing to a close, will also allow spend to be analysed at that postcode level. So, I share the Member’s interest in the topic for the reasons that he described. I’m sure he will recognise that there are some limitations to how you can use data in that way. There’s a difference between spend and impact, for example. If you build a secondary school, and run a secondary school, it will have a very big impact at a postcode level, but the impact of that spend, of course, is felt far wider than the postcode itself.

I think the Member made an important point in his question, that we have over time moved on from an interest in inputs and outputs, to become much more interested in outcomes—what is the impact of the spend that we are able to provide on the lives of people who we hope will benefit from it? And collecting data is one thing; making sense of them and making use of them is another.

Wel, Lywydd, mae data ar gael mewn nifer o ffyrdd eisoes ar y lefel leol honno. Mae cynllun buddsoddi yn seilwaith Cymru, er enghraifft, yn cofnodi gwariant ar lefel cod post, mae mynegai amddifadedd lluosog Cymru wedi gweithredu ers amser ar lefel ardal gynnyrch ehangach haen is, a bydd dadansoddiad o wariant caffael 2015-16 yng Nghymru, sydd ar fin dod i ben, hefyd yn caniatáu i wariant gael ei ddadansoddi ar lefel cod post o’r fath. Felly, rwy’n rhannu diddordeb yr Aelod yn y pwnc am y rhesymau a ddisgrifiodd. Rwy’n siŵr y bydd yn cydnabod bod yna rai cyfyngiadau ar sut y gallwch ddefnyddio data yn y ffordd honno. Mae yna wahaniaeth rhwng gwariant ac effaith, er enghraifft. Os adeiladwch ysgol uwchradd, a gweithredu ysgol uwchradd, bydd yn effeithio’n fawr iawn ar lefel cod post, ond teimlir effaith y gwariant, wrth gwrs, yn llawer ehangach na’r cod post ei hun.

Rwy’n meddwl bod yr Aelod wedi gwneud pwynt pwysig yn ei gwestiwn, ein bod dros amser wedi symud ymlaen o fod â diddordeb mewn mewnbynnau ac allbynnau, i gael llawer mwy o ddiddordeb mewn canlyniadau—beth yw effaith y gwariant y gallwn ei ddarparu ar fywydau pobl y gobeithiwn y byddant yn elwa ohono? Ac un peth yw casglu data; mae gwneud synnwyr ohono a gwneud defnydd ohono yn fater arall.

Yn nhermau gwariant cyfalaf, Ysgrifennydd Cabinet, mae cynrychiolwyr cynghorau lleol yn Lloegr sy’n ffinio â Chymru wedi crybwyll bod yna ddiffyg cyfathrebu rhwng Llywodraeth Cymru a chyrff cyhoeddus yn Lloegr yn nhermau manylion projectau a gwariant isadeiledd sydd ar y gweill ar hyn o bryd. Felly, yn dilyn hynny, pa gamau a ydych chi’n eu cymryd i sicrhau bod mwy o wybodaeth yn cael ei rhannu ag awdurdodau cyhoeddus dros y ffin i ddelifro projectau isadeiledd sy’n gydgysylltiedig?

In terms of capital spend, Cabinet Secretary, representatives from local authorities in England that have a border with Wales have mentioned that there is a lack of communication between the Welsh Government and public bodies in England in terms of the details of projects and infrastructure spend that is currently in the pipeline. Given that, what steps are you taking to ensure that more information is shared with public authorities over the border in order to deliver infrastructure projects that are interlinked?

Wel, rwy’n cydnabod y pwynt y mae’r Aelod yn ei wneud. Wrth gwrs, mae lot o’r pethau yr ŷm ni’n eu gwneud yng Nghymru ar y ffin yn dibynnu ar bethau sy’n mynd ymlaen dros y ffin hefyd, ac mae’r penderfyniadau yr ŷm ni’n eu gwneud yng Nghymru yn cael effaith yn Lloegr ac mae pethau y maen nhw’n eu gwneud yn Lloegr hefyd, y penderfyniadau y maen nhw’n eu gwneud, yn cael effaith arnom ni, ac ym maes cyfalaf, mae hynny’n bwysig. Rŷm ni yn rhannu gwybodaeth pan fydd pobl yn gofyn inni am y wybodaeth a phan ŷm ni’n cydweithio gyda’r awdurdodau dros y ffin hefyd.

Nid wyf wedi dod ar draws unrhyw le ble rwy’n gallu cofio problemau yn codi, ond os oes mwy o fanylion gyda’r Aelod am ble mae pethau yr ŷm ni’n gallu eu gwneud yn well, rwyf i wrth gwrs yn hollol hapus i ystyried hynny.

Well, I recognise and acknowledge the point that the Member makes. Of course, a lot of the things that we do in Wales on the border are dependent on what happens across the border as well, and the decisions that we make in Wales will have an impact on England and the things that they do in England, and the decisions that they make, can have an effect on us, and with regard to capital, that is very important to remember. We do share information when people ask us for the information, and when we collaborate with authorities over the border as well.

I haven’t come across any examples that I can remember where there have been problems that have arisen, but if the Member has further details about where things can be improved, then I’m very happy to consider that.

Can I welcome the move to a more sophisticated use of data, Cabinet Secretary? I think it’s very important, because it allows us, or gives us the chance, to get the maximum potential out of public spending. For instance, in areas where there is a high level of childcare provided from state sources, I would expect to see a lot of the local population engaged in delivering those childcare services, and if they’re not, it means, obviously, people are coming in from outside that area to deliver that service—a good thing in itself, but we’re not getting the best for the Welsh pound necessarily in the more deprived areas if public spending isn’t being thoroughly recycled in their economy.

A gaf fi groesawu’r symudiad at ddefnydd mwy soffistigedig o ddata, Ysgrifennydd y Cabinet? Rwy’n credu ei fod yn bwysig iawn, gan ei fod yn caniatáu i ni, neu’n rhoi cyfle i ni sicrhau’r potensial mwyaf posibl o wariant cyhoeddus. Er enghraifft, mewn ardaloedd lle y darperir lefel uchel o ofal plant o ffynonellau’r wladwriaeth, buaswn yn disgwyl gweld llawer o’r boblogaeth leol yn ymwneud â darparu’r gwasanaethau gofal plant hynny, ac os nad ydynt, mae’n golygu, yn amlwg, fod pobl yn dod i mewn o’r tu allan i’r ardal honno i ddarparu’r gwasanaeth hwnnw—peth da ynddo’i hun, ond nid ydym yn cael y gorau am y bunt Gymreig o reidrwydd yn yr ardaloedd mwy difreintiedig os nad yw gwariant cyhoeddus yn cael ei ailgylchu’n drylwyr yn eu heconomi.

Well, the Member makes the point, more eloquently than I did, that I was trying to make earlier, that we have to be interested in return on investment, not simply investment. Historically, I think you’d have to say that public authorities have been very good at collecting data and have put much less effort into the analysis of data. So, you get an awful lot of stuff on your table, but nobody to help you to make much sense of it. The point of making sense of it is to make sure that we get the return on the investment that we made, that works for the communities where the money is being spent, and the people who live in them.

Wel, mae’r Aelod yn gwneud y pwynt, yn fwy huawdl nag y gwnes i, pwynt y ceisiais ei wneud yn gynharach, fod yn rhaid inni fod â diddordeb mewn elw ar fuddsoddiad, nid buddsoddiad yn unig. Yn hanesyddol, rwy’n meddwl y byddai’n rhaid i chi ddweud bod awdurdodau cyhoeddus wedi bod yn dda iawn am gasglu data a heb ymdrechu agos cymaint i ddadansoddi data. Felly, rydych yn cael llawer iawn o bethau ar eich bwrdd, ond nid oes neb i’ch helpu i wneud llawer o synnwyr ohono. Holl bwynt gwneud synnwyr ohono yw gwneud yn siŵr ein bod yn cael yr elw ar y buddsoddiad a wnaethom, sy’n gweithio ar gyfer y cymunedau lle y caiff yr arian ei wario, a’r bobl sy’n byw ynddynt.

Awdurdod Cyllid Cymru

The Welsh Revenue Authority

5. A wnaiff Ysgrifennydd y Cabinet roi’r wybodaeth ddiweddaraf am gynnydd o ran datblygu Awdurdod Cyllid Cymru? OAQ(5)0099(FLG)

5. Will the Cabinet Secretary provide an update on progress with developing the Welsh Revenue Authority? OAQ(5)0099(FLG)

I thank Nick Ramsay for that. Good progress has been made in establishing the Welsh Revenue Authority. Tomorrow, the Finance Committee will conduct a pre-appointment hearing with the preferred candidate for the post of chair of that authority.

Diolch i Nick Ramsay am hynny. Mae cynnydd da wedi’i wneud ar sefydlu Awdurdod Cyllid Cymru. Yfory, bydd y Pwyllgor Cyllid yn cynnal gwrandawiad cyn penodi gyda’r ymgeisydd a ffafrir ar gyfer swydd cadeirydd yr awdurdod hwnnw.

I think there’s an echo in this Chamber today, Cabinet Secretary, but it’s an important subject, so I will emphasise. Monday, as you said, was another landmark day for Wales’s tax journey: the announcement of Kathryn Bishop as the Welsh Government’s preferred candidate to become the first chair of the WRA. As you know, the Finance Committee will be holding a pre-appointment session hearing tomorrow. When I attended one of the embryonic meetings of the WRA at the Millennium Stadium, I remember you saying, in your official statement, that the nature of the chair’s role would have to finalised before the appointment, i.e. whether it’s a transitional chair or a permanent chair, whether or not it’s a chair with experience of management and setting up bodies like this before or fiscal experience, and whether it’s a chair that’s going to take the lead public role or the chief executive. As we approach this appointment, can you shed a little light on what kind of chair we can expect Kathryn Bishop to be? She is going to be, I assume, in one of the most important roles—we will be discussing this tomorrow, as Simon Thomas said—one of the most important roles in Welsh public life. I think we do need to know the nature of the position that was decided on before the recruitment process started.

Rwy’n credu bod yna adlais yn y Siambr hon heddiw, Ysgrifennydd y Cabinet, ond mae’n bwnc pwysig, felly rwy’n pwysleisio. Roedd dydd Llun, fel y dywedoch, yn ddiwrnod pwysig arall ar daith dreth Cymru: cyhoeddi Kathryn Bishop fel hoff ymgeisydd Llywodraeth Cymru i ddod yn gadeirydd cyntaf Awdurdod Cyllid Cymru. Fel y gwyddoch, bydd y Pwyllgor Cyllid yn cynnal sesiwn wrandawiad cyn penodi yfory. Pan fynychais un o gyfarfodydd embryonig Awdurdod Cyllid Cymru yn Stadiwm y Mileniwm, rwy’n eich cofio’n dweud, yn eich datganiad swyddogol, y buasai’n rhaid i natur swydd y cadeirydd gael ei benderfynu’n derfynol cyn y penodiad, h.y. a yw’n gadeirydd trosiannol neu’n gadeirydd parhaol, a yw’n gadeirydd gyda phrofiad blaenorol o reoli a sefydlu cyrff fel hyn neu brofiad cyllidol, ac ai cadeirydd sy’n mynd i chwarae’r brif rôl gyhoeddus neu’r prif weithredwr. Wrth i ni nesáu at y penodiad hwn, a allwch daflu ychydig o oleuni ar y math o gadeirydd y gallwn ddisgwyl i Kathryn Bishop fod? Rwy’n rhagdybio y bydd yn cyflawni un o’r rolau pwysicaf—byddwn yn trafod hyn yfory, fel y dywedodd Simon Thomas—un o’r rolau pwysicaf ym mywyd cyhoeddus Cymru. Rwy’n meddwl bod angen i ni wybod beth yw natur y swydd y penderfynwyd arni cyn i’r broses recriwtio ddechrau.

Well, I thank Nick Ramsay for that. I’m very anxious not to trespass on the territory of the Finance Committee, who I’m sure will want to explore just these issues with the particular candidate involved. If he’s asking me what I thought I was particularly looking for, then I felt it was really important to put some emphasis on attracting a candidate who would have a real enthusiasm for the work that needs to be done in establishing a new body. I think there are skills that people bring to a body that’s already in a steady state, and where your job is to make sure that it continues to run in an effective manner, and I think there might be slightly different set of experiences and enthusiasms for someone whose job it is to get a very important new Welsh institution up and established. When I was with Revenue Scotland yesterday, Llywydd, I met the chief executive and the chair of the authority, and they said to me, ‘Whatever plan you have at the start of the Welsh Revenue Authority, you have to face the fact that you will be changing that plan regularly during the first year because experience and anticipation will not be the same.’ You need somebody, therefore, who is sufficiently fleet of foot and attuned to that to make a success of the job. I hope that the candidate the Finance Committee will hear from tomorrow will meet that bill, and I look forward to seeing what the Finance Committee has to say as a result of its scrutiny.

Wel, diolch i Nick Ramsay am hynny. Rwy’n awyddus iawn i beidio â thresmasu ar diriogaeth y Pwyllgor Cyllid, a fydd, rwy’n siŵr, eisiau archwilio’r union faterion hyn gyda’r ymgeisydd penodol dan sylw. Os yw’n gofyn i mi beth y credwn fy mod yn chwilio amdano’n benodol, yna roeddwn yn teimlo ei bod yn bwysig iawn rhoi pwyslais ar ddenu ymgeisydd a fyddai â brwdfrydedd gwirioneddol tuag at y gwaith sydd angen ei wneud wrth sefydlu corff newydd. Rwy’n meddwl bod pobl yn dod â sgiliau i gorff sydd eisoes mewn sefyllfa sefydlog, a’u gwaith hwy yw sicrhau ei fod yn parhau i weithredu mewn modd effeithiol, ac rwy’n meddwl y gallai fod set ychydig yn wahanol o brofiadau a diddordebau i rywun sydd â’r gwaith o osod sefydliad Cymreig newydd pwysig ar ei draed ac ar waith. Pan oeddwn gyda Revenue Scotland ddoe, Lywydd, cyfarfûm â phrif weithredwr a chadeirydd yr awdurdod, ac roeddent yn dweud wrthyf, ‘Pa gynllun bynnag sydd gennych ar ddechrau Awdurdod Cyllid Cymru, rhaid i chi wynebu’r ffaith y byddwch yn newid y cynllun hwnnw’n rheolaidd yn ystod y flwyddyn gyntaf am na fydd profiad a disgwyliad yr un fath.’ Mae angen rhywun, felly, sy’n ddigon hyblyg ac mewn cytgord â hynny i wneud y swydd yn llwyddiannus. Rwy’n gobeithio y bydd yr ymgeisydd y bydd y Pwyllgor Cyllid yn clywed ganddynt yfory yn ateb y gofyn hwnnw, ac edrychaf ymlaen at weld beth fydd gan y Pwyllgor Cyllid i’w ddweud o ganlyniad i’w waith craffu.

Cabinet Secretary, are you able to confirm that the running costs for the Welsh Revenue Authority remain within the estimates published last year?

Ysgrifennydd y Cabinet, a allwch gadarnhau bod costau rhedeg Awdurdod Cyllid Cymru yn parhau o fewn yr amcangyfrifon a gyhoeddwyd y llynedd?

Well, Llywydd, I signed a letter earlier today to the Chair of the Finance Committee—one of a number of letters I’ve sent to the Chair today—in which I set out the latest position in relation to costs for the Welsh Revenue Authority. I make a commitment to provide a further update while the Land Transaction Tax and Anti-avoidance of Devolved Taxes (Wales) Bill is in front of the National Assembly, and in that letter I say that we remain confident that the set-up costs for the WRA will remain within the £4.8 million to £6.3 million set out in the regulatory impact assessment, and that we continue to expect the Welsh Revenue Authority to run in steady state somewhere between £2.8 million and £4 million annually.

Wel, Lywydd, llofnodais lythyr yn gynharach heddiw at Gadeirydd y Pwyllgor Cyllid—un o nifer o lythyrau a anfonais at y Cadeirydd heddiw—lle y nodais y sefyllfa ddiweddaraf mewn perthynas â chostau Awdurdod Cyllid Cymru. Rwy’n ymrwymo i ddarparu diweddariad pellach tra bydd y Bil Treth Trafodiadau Tir a Gwrthweithio Osgoi Trethi Datganoledig (Cymru) gerbron y Cynulliad Cenedlaethol, ac yn y llythyr hwnnw rwy’n dweud ein bod yn parhau’n hyderus y bydd costau sefydlu Awdurdod Cyllid Cymru yn parhau o fewn y £4.8 miliwn i £6.3 miliwn a nodwyd yn yr asesiad effaith rheoleiddiol, a’n bod yn parhau i ddisgwyl i Awdurdod Cyllid Cymru weithredu mewn sefyllfa sefydlog rywle rhwng £2.8 miliwn a £4 miliwn y flwyddyn.

Data Mawr

Big Data

6. Pa gynlluniau sydd i ddefnyddio data mawr i newid y ffordd y darperir gwasanaethau cyhoeddus? OAQ(5)0088(FLG)

6. What plans are there to use big data to change the way public services are delivered? OAQ(5)0088(FLG)

Harnessing advances in digital and data offers real opportunities to public services. The Welsh Government is investing in the capacity to make the most of these chances, for example, through investment in the Secure Anonymised Information Linkage databank in Swansea and by working with the Office for National Statistics as they develop their data science campus in Newport.

Mae harneisio datblygiadau yn y byd digidol a data yn cynnig cyfleoedd go iawn i wasanaethau cyhoeddus. Mae Llywodraeth Cymru yn buddsoddi yn y gallu i wneud y mwyaf o’r cyfleoedd hyn, er enghraifft, drwy fuddsoddi yn y gronfa ddata Cyswllt Diogel Gwybodaeth Ddienw yn Abertawe a thrwy weithio gyda’r Swyddfa Ystadegau Gwladol wrth iddynt ddatblygu eu campws gwyddor data yng Nghasnewydd.

Thank you, Minister. Harrow Council have used big data to streamline rubbish collection and grass-cutting services, making £4 million of savings just through calculating the best routes to collect the bins and preventing overlap. Camden Council has reduced repair calls by 14 per cent by using big data to pinpoint where problems arise. When considering how the delivery of public services is redesigned, will you ensure that digital innovation is embedded so that we can be at the forefront of the big data revolution?

Diolch yn fawr, Weinidog. Mae Cyngor Harrow wedi defnyddio data mawr i symleiddio gwasanaethau casglu sbwriel a thorri gwair, gan wneud £4 miliwn o arbedion drwy gyfrifo’r llwybrau gorau i gasglu’r biniau ac atal gorgyffwrdd. Mae Cyngor Camden wedi lleihau galwadau atgyweirio 14 y cant drwy ddefnyddio data mawr i binbwyntio ble y mae problemau’n codi. Wrth ystyried sut y caiff darpariaeth gwasanaethau cyhoeddus ei hailgynllunio, a wnewch chi sicrhau bod arloesi digidol yn gwreiddio fel y gallwn fod ar flaen y gad yn y chwyldro data mawr?

I thank the Member for that. There are things we say on this topic in the White Paper on local government, and I very much share his focus on the way in which big-data analysis can make a difference to the most everyday aspects of what local authorities provide. I was hearing only earlier this week from a big-data analysis company of the way in which, in another part of the world, simply by capturing data from citizens, they had been able to make a radical difference to the way in which roads are cleared at times of snow. It is by getting under the bonnet of data of that sort that councils will be able to face a very difficult future by using their limited resources in that more directly effective way.

Diolch i’r Aelod am hynny. Mae yna bethau yr ydym yn eu dweud ar y pwnc hwn yn y Papur Gwyn ar lywodraeth leol, a rhannaf ei ffocws ar y ffordd y gall dadansoddi data mawr wneud gwahaniaeth i’r agweddau mwyaf bob dydd ar yr hyn y mae awdurdodau lleol yn eu darparu. Yn gynharach yr wythnos hon, clywais gan gwmni dadansoddi data mawr am y ffordd y mae rhywrai mewn rhan arall o’r byd wedi gallu gwneud gwahaniaeth radical i’r ffordd y caiff ffyrdd eu clirio pan fydd hi’n bwrw eira drwy gasglu data gan ddinasyddion. Trwy fynd i wraidd data o’r math hwnnw, gall cynghorau wynebu dyfodol anodd iawn drwy ddefnyddio’u hadnoddau cyfyngedig yn y ffordd fwy uniongyrchol effeithiol honno.

Y Pŵer Cymhwysedd Cyffredinol Arfaethedig

The Proposed General Power of Competence

7. A wnaiff Ysgrifennydd y Cabinet ddatganiad am y pŵer cymhwysedd cyffredinol arfaethedig ar gyfer awdurdodau lleol yng Nghymru? OAQ(5)0086(FLG)

7. Will the Cabinet Secretary make a statement on the proposed general power of competence for local authorities in Wales? OAQ(5)0086(FLG)

Llywydd, there was widespread support for a general power of competence for local authorities in Wales when the previous Government consulted on the draft Local Government (Wales) Bill. It remains a key part of our plans for reform, as set out in the White Paper published on 31 January.

Lywydd, roedd cefnogaeth eang i bŵer cymhwysedd cyffredinol ar gyfer awdurdodau lleol yng Nghymru pan ymgynghorodd y Llywodraeth flaenorol ar y drafft o Fil Llywodraeth Leol (Cymru). Mae’n parhau i fod yn rhan allweddol o’n cynlluniau ar gyfer diwygio, fel y nodwyd yn y Papur Gwyn a gyhoeddwyd ar 31 Ionawr.

Can I thank the Cabinet Secretary for that response? It’s been called for by local authorities for at least 30 years. Can the Cabinet Secretary explain how it will benefit local authorities, and confirm it does away with the need to prove surplus capacity in order to sell goods and services to the private sector?

A gaf fi ddiolch i Ysgrifennydd y Cabinet am yr ymateb hwnnw? Galwyd amdano gan awdurdodau lleol ers o leiaf 30 mlynedd. A all Ysgrifennydd y Cabinet esbonio sut y bydd o fudd i awdurdodau lleol, a chadarnhau ei fod yn cael gwared ar yr angen i brofi capasiti dros ben er mwyn gwerthu nwyddau a gwasanaethau i’r sector preifat?

Well, Llywydd, the general power of competence is a power of the first resort. It allows local authorities to carry out things for the benefit of their local populations without needing to find the specific power that allows them to do that. It is a general power, of course, designed to give local authorities more freedom within the law, not freedom from the law.

Wel, Lywydd, pŵer i’w ddefnyddio fel man cychwyn yw’r pŵer cymhwysedd cyffredinol. Mae’n caniatáu i awdurdodau lleol gyflawni pethau er lles eu poblogaethau lleol heb fod angen dod o hyd i’r pŵer penodol sy’n caniatáu iddynt wneud hynny. Mae’n bŵer cyffredinol, wrth gwrs, a luniwyd i roi mwy o ryddid o fewn y gyfraith i awdurdodau lleol, yn hytrach na rhyddid rhag y gyfraith.

Ac, yn olaf, cwestiwn 8—Caroline Jones.

And, finally, question 8—Caroline Jones.

Cyflog Teg i Staff Llywodraeth Leol

Fair Pay for Local Government Staff

8. A wnaiff Ysgrifennydd y Cabinet roi’r wybodaeth ddiweddaraf am sut y mae Llywodraeth Cymru yn sicrhau cyflog teg i staff llywodraeth leol? OAQ(5)0093(FLG)

8. Will the Cabinet Secretary provide an update on how the Welsh Government ensures fair pay for local government staff? OAQ(5)0093(FLG)

I thank the Member for the question. The Government supports fair pay across the devolved public sector. While pay for local government staff remains a matter for democratically elected local authorities as employers, the Welsh Government supports them in that work through, for example, the workforce partnership council, the independent remuneration panel, and the Public Services Staff Commission.

Diolch i’r Aelod am y cwestiwn. Mae’r Llywodraeth yn cefnogi cyflog teg ar draws y sector cyhoeddus datganoledig. Er bod cyflogau staff llywodraeth leol yn parhau i fod yn fater i awdurdodau lleol a etholwyd yn ddemocrataidd fel cyflogwyr, mae Llywodraeth Cymru yn eu cynorthwyo yn y gwaith hwnnw drwy Gyngor Partneriaeth y Gweithlu, y Panel Annibynnol ar Gydnabyddiaeth Ariannol a Chomisiwn Staff y Gwasanaethau Cyhoeddus, er enghraifft.

Cabinet Secretary, I have been contacted by a number of constituents who have been affected by the pay review being conducted by local authorities. People who have been working in highly skilled roles for decades have suddenly found that their jobs have been reclassified as unskilled, and, as a result, my constituents have had their wages cut, sometimes by as much as 25 per cent. The fear amongst many local government employees is that they are being targeted in an effort to cut costs. Cabinet Secretary, how is it fair when high-ranking local government officers earn more than the Prime Minister, yet lower-paid local government employees are having their pay axed? What plans do you have to ensure that this doesn’t continue, and to rectify the constituents’ complaints that have come to me? Thank you.

Ysgrifennydd y Cabinet, cysylltodd nifer o etholwyr â mi ar ôl cael eu heffeithio gan yr adolygiad cyflogau a gynhelir gan awdurdodau lleol. Mae pobl sydd wedi bod yn gweithio mewn rolau sgil uchel ers degawdau wedi darganfod yn sydyn fod eu swyddi wedi cael eu hailddosbarthu fel rhai heb sgiliau, ac o ganlyniad, mae fy etholwyr wedi gweld toriad yn eu cyflogau, weithiau cymaint â 25 y cant. Yr ofn ymhlith llawer o weithwyr llywodraeth leol yw eu bod yn cael eu targedu mewn ymgais i dorri costau. Ysgrifennydd y Cabinet, sut y mae’n deg pan fydd swyddogion ar lefel uchel mewn llywodraeth leol yn ennill mwy na’r Prif Weinidog, ac eto bod gweithwyr llywodraeth leol ar gyflog is yn gweld toriad yn eu cyflogau? Pa gynlluniau sydd gennych i sicrhau nad yw hyn yn parhau, ac i unioni’r materion y mae etholwyr wedi bod yn cwyno wrthyf yn eu cylch? Diolch.

Well, Llywydd, I would expect any actions by local authorities in reviewing jobs that staff carry out to be carried out in a way that is consistent with the advice provided by this Government and the agreements that those local authorities will have with their trade unions. One of the ways in which we will help to make sure that that happens in future is through the Trade Union (Wales) Bill that we are bringing in front of this National Assembly to make sure that the rights of trade unions are not eroded and that they are able to go on protecting their members in circumstances of the sort that the Member described. I look forward to the support of her party as that Bill makes its way through the National Assembly.

Wel, Lywydd, buaswn yn disgwyl i unrhyw gamau gweithredu gan awdurdodau lleol wrth adolygu swyddi a wneir gan staff gael eu cynnal mewn ffordd sy’n gyson â’r cyngor a ddarperir gan y Llywodraeth hon a’r cytundebau rhwng yr awdurdodau lleol hynny a’u hundebau llafur. Un o’r ffyrdd y byddwn yn helpu i wneud yn siŵr fod hynny’n digwydd yn y dyfodol yw drwy’r Bil Undebau Llafur (Cymru) yr ydym yn ei gyflwyno gerbron y Cynulliad Cenedlaethol hwn i wneud yn siŵr nad yw hawliau undebau llafur yn cael eu herydu a’u bod yn gallu parhau i ddiogelu eu haelodau mewn amgylchiadau tebyg i’r rhai y mae’r Aelod wedi eu disgrifio. Edrychaf ymlaen at gefnogaeth ei phlaid wrth i’r Bil hwnnw wneud ei ffordd drwy’r Cynulliad Cenedlaethol.

Diolch i’r Ysgrifennydd Cabinet.

I thank the Cabinet Secretary.

2. 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol
2. 2. Questions to the Counsel General

Mae [R] yn dynodi bod yr Aelod wedi datgan buddiant. Mae [W] yn dynodi bod y cwestiwn wedi’i gyflwyno yn Gymraeg.

[R] signifies the Member has declared an interest. [W] signifies that the question was tabled in Welsh.

Yr eitem nesaf ar ein hagenda ni yw cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol, a’r cwestiwn cyntaf—Hannah Blythyn.

The next item on our agenda is questions to the Counsel General, and the first question is from Hannah Blythyn.

Achos 24 Amwythig

The Shrewsbury 24 Case

1. Pa drafodaethau y mae’r Cwnsler Cyffredinol wedi’u cael â swyddogion eraill y gyfraith ynghylch achos 24 Amwythig? OAQ(5)0023(CG)

1. What discussions has the Counsel General had with other law officers regarding the case of the Shrewsbury 24? OAQ(5)0023(CG)

The Members will know that this answer is subject to the established law officers’ convention.

Bydd yr Aelodau’n gwybod bod yr ateb hwn yn amodol ar gonfensiwn sefydledig swyddogion y gyfraith.

Thank you, Counsel General. You’ll be familiar—but Members may not be familiar, from the conversations I’ve had this week—with the case of the Shrewsbury 24. The early 1970s saw the first and only national building workers strike, where workers were on strike for 15 days, and at a time when building workers were at the bottom of the pay scale and health and safety was non-existent, with building workers being killed on an all too regular basis.

Following the strike, workers who took part in the flying pickets, including two constituents of mine, Arthur Murray and Terry Renshaw, were arrested and subsequently cleared at Mold Crown Court. They were then rearrested and sent for trial at Shrewsbury Crown Court, where the pickets were convicted on a number of charges and some of whom were sent to prison.

Nearly 40 years later, there’s not been justice and many questions remain, such as: why were they cleared in Mold and then rearrested and trialled in Shrewsbury? Counsel General, whilst I recognise that criminal justice remains non-devolved, can I ask what consideration has been given to how this injustice has impacted on Welsh workers and whether you’ll meet with me to discuss this further?

Diolch, Gwnsler Cyffredinol. Fe fyddwch yn gyfarwydd—ond efallai na fydd yr Aelodau’n gyfarwydd, o’r sgyrsiau a gefais yr wythnos hon—ag achos 24 Amwythig. Yn y 1970au cynnar, cafwyd y streic genedlaethol gyntaf, a’r unig un erioed gan weithwyr adeiladu, pan aeth gweithwyr ar streic am 15 diwrnod, ac ar adeg pan oedd gweithwyr adeiladu ar waelod y raddfa gyflog a phan nad oedd iechyd a diogelwch yn bodoli, gyda gweithwyr adeiladu’n cael eu lladd yn llawer rhy reolaidd.

Yn dilyn y streic, arestiwyd gweithwyr a fu’n bicedwyr gwib, gan gynnwys dau etholwr i mi, Arthur Murray a Terry Renshaw, a’u clirio wedyn yn Llys y Goron yr Wyddgrug. Yna fe’u hailarestiwyd a’u hanfon i wynebu achos yn Llys y Goron Amwythig, lle y cafwyd y picedwyr yn euog ar nifer o gyhuddiadau ac anfonwyd rhai ohonynt i garchar.

Bron i 40 mlynedd yn ddiweddarach, ni chafwyd cyfiawnder ac mae llawer o gwestiynau’n parhau, er enghraifft: pham y cawsant eu clirio yn yr Wyddgrug a’u hailarestio i wynebu achos yn Amwythig? Gwnsler Cyffredinol, er fy mod yn cydnabod bod cyfiawnder troseddol yn parhau i fod heb ei ddatganoli, a gaf fi ofyn pa ystyriaeth a roddwyd i sut y mae’r anghyfiawnder hwn wedi effeithio ar weithwyr Cymru ac a wnewch chi gyfarfod â mi i drafod hyn ymhellach?

Well, I thank you very much for the question. Of course, the campaign in respect of the Shrewsbury pickets is one of a number of miscarriage-of-justice campaigns from the 1970s and 1980s, amongst them Hillsborough and Orgreave. Of course, the common issue that arises in that campaign and others is the issue relating to the integrity of the judicial system and the alleged abuse of power.

Of course, the common feature often in these cases is the actual use of conspiracy laws. That was certainly the case in Orgreave and was certainly the case in respect of the Shrewsbury 24. Members will also recall the issues with regard to the use of conspiracy laws regarding the campaigns against Cymdeithas yr Iaith Gymraeg in the 1970s and, indeed, 1980s relating to the campaign for the S4C channel.

Wel, diolch yn fawr iawn am y cwestiwn. Wrth gwrs, mae’r ymgyrch ar ran picedwyr Amwythig yn un o nifer o ymgyrchoedd camweinyddu cyfiawnder o’r 1970au a’r 1980au, a Hillsborough ac Orgreave yn eu plith. Wrth gwrs, y mater cyffredin sy’n codi yn yr ymgyrch honno ac eraill yw’r un sy’n ymwneud ag uniondeb y system farnwrol a’r honiad o gamddefnyddio pŵer.

Wrth gwrs, y nodwedd gyffredin yn yr achosion hyn yn aml yw’r defnydd o ddeddfau cynllwyn. Roedd hynny’n bendant yn wir yn Orgreave ac roedd yn sicr yn wir mewn perthynas â 24 Amwythig. Bydd yr Aelodau hefyd yn cofio’r problemau gyda’r defnydd o ddeddfau cynllwyn mewn perthynas â’r ymgyrchoedd yn erbyn Cymdeithas yr Iaith Gymraeg yn y 1970au ac yn wir, yn y 1980au gyda’r ymgyrch dros sianel S4C.

Daeth y Dirprwy Lywydd (Ann Jones) i’r Gadair.

The Deputy Presiding Officer (Ann Jones) took the Chair.

I can also tell Members, of course, that I remember very well meeting with one of those who was in prison, Dessie Warren, in the 1970s, in respect of campaigns around those very issues. So, I’m very familiar and very alert to the issues that they actually raise.

Perhaps what I could do is ask the Member if she would perhaps write to me with her request for Welsh Government support and a meeting and I will ensure that such a request is carefully considered by the Welsh Government.

Gallaf ddweud wrth yr Aelodau hefyd, wrth gwrs, fy mod yn cofio cyfarfod ag un o’r rhai a oedd yn y carchar yn glir iawn, sef Dessie Warren, yn y 1970au, mewn perthynas ag ymgyrchoedd yn ymwneud â’r union faterion hynny. Felly, rwy’n gyfarwydd iawn ac yn effro iawn i’r materion hyn mewn gwirionedd.

Efallai mai’r hyn y gallwn ei wneud yw gofyn i’r Aelod a fuasai’n ysgrifennu ataf o bosibl gyda’i chais am gefnogaeth Llywodraeth Cymru a chyfarfod a byddaf yn sicrhau bod cais o’r fath yn cael ei ystyried yn ofalus gan Lywodraeth Cymru.

I was interested by Hannah’s question and I had a look at the case, which I kind of had heard of from years ago. I think it used to be known as the Shrewsbury 2, rather than 24, but I gather it’s the same case. When I tried to put it into a political context, the conclusion I came to was that tougher trade union restrictions on issues like flying pickets weren’t introduced until later. So, as there were no tough regulations on picketing in 1972, it is possible that the Government did use rather arcane laws on conspiracy to prosecute some or perhaps all of the 24. So, there may be a possible injustice. Certainly, the files relating to the case should be put in the public domain.

The only problem I wanted to flag up with you, Counsel General, was one of public funds, because although it is obviously a matter of concern to Hannah Blythyn because it relates to some of her constituents, which I perfectly acknowledge, we do have to recognise that legal fees can escalate in these sort of matters. So, I just hope that if the Welsh Government did get involved we could at some point have some estimate of the likely legal fees incurred to the Welsh taxpayer.

Roedd gennyf ddiddordeb yng nghwestiwn Hannah ac fe edrychais ar yr achos yr oeddwn wedi rhyw lun o glywed amdano flynyddoedd yn ôl. Rwy’n credu ei fod yn arfer cael ei alw’n 2 Amwythig, yn hytrach na 24, ond rwy’n casglu mai’r un achos ydyw. Pan geisiais ei roi mewn cyd-destun gwleidyddol, y casgliad y deuthum iddo oedd na chyflwynwyd cyfyngiadau undebau llafur llymach ar faterion fel picedwyr gwib tan yn ddiweddarach. Felly, gan nad oedd rheoliadau llym ar bicedu yn 1972, mae’n bosibl fod y Llywodraeth wedi defnyddio deddfau cynllwyn braidd yn gyfrin i erlyn rhai neu bob un o’r 24 o bosibl. Felly, efallai fod yma anghyfiawnder posibl. Yn sicr, dylid caniatáu i’r cyhoedd weld y ffeiliau sy’n ymwneud â’r achos.

Yr unig broblem yr oeddwn am fynd ar ei hôl gyda chi, Gwnsler Cyffredinol, oedd un yn ymwneud ag arian cyhoeddus, oherwydd er ei fod yn amlwg yn fater o bryder i Hannah Blythyn am ei fod yn ymwneud â rhai o’i hetholwyr, ac rwy’n deall hynny’n llwyr, mae’n rhaid i ni gydnabod y gall ffioedd cyfreithiol gynyddu yn y mathau hyn o faterion. Felly, os yw Llywodraeth Cymru yn ymwneud â hyn, rwy’n gobeithio y gallem gael amcangyfrif ar ryw bwynt o’r ffioedd cyfreithiol tebygol a fuasai’n codi i drethdalwyr Cymru.

Well, I’ll just say to the Member that the issues of justice and the issues of the disclosure of files are not within the jurisdiction of Welsh Government. It is not a devolved matter. As I understand it, what the Member is raising is the issue of the impact of perceived miscarriages of justice, how they’re perceived within Wales, and the impact that has on the integrity of the judicial system.

Wel, rwyf am ddweud wrth yr Aelod nad yw materion cyfiawnder a materion ynghylch datgelu ffeiliau yn rhan o awdurdodaeth Llywodraeth Cymru. Nid yw’n fater sydd wedi’i ddatganoli. Yn ôl yr hyn a ddeallaf, yr hyn y mae’r Aelod yn sôn amdano yw effaith achosion canfyddedig o gamweinyddu cyfiawnder, sut y cânt eu gweld yng Nghymru, ac effaith hynny ar uniondeb y system farnwrol.

Cyfreithiau’r UE yng Nghymru

EU Laws in Wales

2. Pa drafodaethau y mae’r Cwnsler Cyffredinol wedi’u cael ynghylch cymhwyso cyfreithiau’r UE yng Nghymru ar ôl gadael yr UE? OAQ(5)0025(CG)

2. What discussions has the Counsel General had on the application of EU laws in Wales post Brexit? OAQ(5)0025(CG)

This question engages the law officers’ convention. But I can say that we are at every level working to ensure that powers to deal with EU legislation in devolved areas following withdrawal sit in Wales so that decisions about future policy in those areas are taken by Wales and in Wales’s best interests. This will involve a critical consideration of the UK Government’s great repeal Bill.

Mae’r cwestiwn hwn yn amodol ar gonfensiwn swyddogion y gyfraith. Ond gallaf ddweud ein bod ar bob lefel yn gweithio i sicrhau y bydd pwerau yng Nghymru i ymdrin â deddfwriaeth yr UE mewn meysydd datganoledig yn dilyn ymadael â’r UE fel y bydd penderfyniadau ynghylch polisi yn y dyfodol yn y meysydd hynny’n cael eu gwneud gan Gymru ac er budd gorau Cymru. Bydd hyn yn cynnwys ystyriaeth feirniadol o Fil diddymu mawr Llywodraeth y DU.

Thank you for that. What is the Counsel General’s assessment, then, of the areas of legislative competence that will be most affected and what action is the Welsh Government taking in mitigation, post Brexit?

Diolch i chi am hynny. Beth yw asesiad y Cwnsler Cyffredinol, felly, o’r meysydd cymhwysedd deddfwriaethol yr effeithir arnynt fwyaf a pha gamau lliniaru y mae Llywodraeth Cymru yn eu cymryd yn sgil Brexit?

The Member will understand that there are a lot of unknowns and uncertainties in the UK Government’s whole approach to this area. It’s clear that there are a significant number of areas in which the EU has legislated but which fall within devolved competence. Amongst those will be agriculture, fisheries, food standards, water resources, waste, pollution prevention and control, climate change, nature conservation, including the habitats directive, environmental assessment schemes, including environmental impact assessments, plant health, animal health, higher education, and public health. What I can say is that we are also exploring the possibility of legislating in the Assembly to make provision about how to deal with EU law in devolved areas following withdrawal, if the great repeal Bill proves to be inadequate. What I can say is there are considerable concerns about what the great repeal Bill might actually amount to, what it will actually consist of, and how it will affect Wales. There are serious concerns over the extent of engagement of the UK Government over that particular piece of legislation, so the situation is being monitored very, very closely, but clearly there are significant impacts on Welsh areas of responsibility and they are being given very careful consideration.

Bydd yr Aelod yn deall bod llawer o ffactorau anhysbys ac ansicrwydd yn holl ymagwedd Llywodraeth y DU tuag at y maes hwn. Mae’n amlwg fod yna nifer sylweddol o feysydd lle y mae’r UE wedi deddfu ond sy’n dod o fewn cymhwysedd datganoledig. Ymysg y rhain, bydd amaethyddiaeth, pysgodfeydd, safonau bwyd, adnoddau dŵr, gwastraff, atal a rheoli llygredd, newid yn yr hinsawdd, gwarchodaeth natur, gan gynnwys y gyfarwyddeb cynefinoedd, cynlluniau asesu amgylcheddol, gan gynnwys asesiadau o’r effaith amgylcheddol, iechyd planhigion, iechyd anifeiliaid, addysg uwch, ac iechyd y cyhoedd. Yr hyn y gallaf ei ddweud yw ein bod hefyd yn ymchwilio i’r posibilrwydd o ddeddfu yn y Cynulliad i wneud darpariaeth ar gyfer sut i ymdrin â chyfraith yr UE mewn meysydd datganoledig yn dilyn ymadael â’r UE os gwelir bod y Bil diddymu mawr yn annigonol. Yr hyn y gallaf ei ddweud yw bod yna bryderon sylweddol ynglŷn â beth fydd y Bil diddymu mawr, beth fydd ei gynnwys mewn gwirionedd, a sut y bydd yn effeithio ar Gymru. Mae yna bryderon difrifol ynglŷn â graddau ymgysylltiad Llywodraeth y DU mewn perthynas â’r ddeddfwriaeth benodol honno, felly caiff y sefyllfa ei monitro’n agos iawn, ond yn amlwg, ceir effeithiau arwyddocaol ar feysydd cyfrifoldeb Cymreig ac maent yn cael eu hystyried yn ofalus iawn.

Dinasyddion yr UE

EU Citizens

3. Pa sylwadau y mae’r Cwnsler Cyffredinol wedi’u gwneud i Lywodraeth y DU ynghylch statws cyfreithiol dinasyddion yr UE yng Nghymru? OAQ(5)0024(CG)

3. What representations has the Counsel General made to the UK Government regarding the legal status of EU citizens in Wales? OAQ(5)0024(CG)

The Welsh Government has made its position very clear: we have called for the rights of EU migrants already living in Wales to be guaranteed immediately.

Mae Llywodraeth Cymru wedi gwneud ei safbwynt yn glir iawn: rydym wedi galw am warantu ar unwaith hawliau mudwyr o’r UE sydd eisoes yn byw yng Nghymru.

Can I thank you, Counsel General, for your response? Last week, in this Chamber, I made reference to a specific case of the uncertainty facing a family of German nationals settled in Wales over the lack of clarity from the UK Government over the position of EU nationals living in this country. As we know, it’s not just the personal impact that the uncertainty has on thousands of families across the UK, many of whom are in Wales; we also know the extent to which our public services and private industry rely on skills that EU nationals add to their workforces. So, does the General Counsel—the Counsel General, sorry—agree with me that it is unacceptable for EU nationals and their families to be treated in this way, effectively being used as bargaining chips by Theresa May in her negotiations over Brexit, and that she should live up to her claim that she wants to guarantee their right to stay in the UK as soon as possible and give this guarantee now, given that she has the powers to do so?

Hoffwn ddiolch i chi am eich ymateb, Gwnsler Cyffredinol. Yr wythnos diwethaf, yn y Siambr hon, cyfeiriais at achos penodol yn sôn am yr ansicrwydd sy’n wynebu teulu gwladolion o’r Almaen sydd wedi setlo yng Nghymru ynghylch y diffyg eglurder gan Lywodraeth y DU ynglŷn â sefyllfa dinasyddion o’r UE sy’n byw yn y wlad hon. Fel y gwyddom, mae’n fwy na’r effaith bersonol y mae’r ansicrwydd yn ei gael ar filoedd o deuluoedd ar draws y DU, gyda llawer ohonynt yng Nghymru; gwyddom hefyd i ba raddau y mae ein gwasanaethau cyhoeddus a’n diwydiant preifat yn dibynnu ar sgiliau y mae dinasyddion yr UE yn eu hychwanegu i’w gweithluoedd. Felly, a yw’r Cwnsler Cyffredinol yn cytuno â mi ei bod yn annerbyniol i wladolion yr UE a’u teuluoedd gael eu trin yn y modd hwn, a chael eu defnyddio fel testunau bargeinio i bob pwrpas gan Theresa May yn ei thrafodaethau ar Brexit, ac y dylai wireddu ei honiad ei bod am sicrhau eu hawl i aros yn y DU cyn gynted â phosibl a rhoi’r warant hon yn awr, o gofio bod ganddi’r pwerau i wneud hynny?

Can I say to the Member, I fully understand the points that she makes, which very much reflect the comments that were made in the Welsh Government’s White Paper? For example, I understand there are in the region of 120,000 EU citizens in Wales. There are 1,360 academic staff, and there are many in our NHS and care sector. And I think back as to—and I’m sure we could all do the same—how these impact. My mother passed away a few years ago. If she were alive now, she would be exactly in that position, as a Danish national, and I would be sitting here answering this question with the view as to whether or not my mother would be allowed to remain in this country. There are many, many people who are in that position.

What it calls for, it seems to me, from the UK Government, is courage, integrity, and actual leadership, because it cannot be right to use individuals and families as bargaining chips. And, sometimes, as far as the UK Government is concerned, it seems to me that it is just necessary for them to stand up and to do what is right. So, I fully agree with what the Member has said.

A gaf fi ddweud wrth yr Aelod fy mod yn deall yn iawn y pwyntiau y mae’n eu gwneud, sy’n adlewyrchu’n fawr iawn y sylwadau a wnaed ym Mhapur Gwyn Llywodraeth Cymru? Er enghraifft, rwy’n deall bod oddeutu 120,000 o ddinasyddion yr UE yng Nghymru. Ceir 1,360 o staff academaidd, ac mae llawer yn ein GIG a’r sector gofal. Ac rwy’n meddwl yn ôl—ac rwy’n siŵr y gallai pob un ohonom wneud yr un peth—at effaith y rhain. Bu farw fy mam rai blynyddoedd yn ôl. Pe bai hi’n dal yn fyw, buasai yn yr un sefyllfa’n union, fel gwladolyn Danaidd, a buaswn yn eistedd yma’n ateb y cwestiwn ynglŷn ag a ddylai fy mam gael ei chaniatáu i aros yn y wlad hon ai peidio. Mae yna lawer iawn o bobl yn y sefyllfa honno.

Ymddengys i mi mai’r hyn y mae’n galw amdano gan Lywodraeth y DU yw dewrder, gonestrwydd, ac arweinyddiaeth go iawn, gan na all fod yn iawn i ddefnyddio unigolion a theuluoedd fel testunau bargeinio. Ac weithiau, o ran Llywodraeth y DU, mae’n ymddangos i mi fod angen iddi sefyll a gwneud yr hyn sy’n iawn. Felly, cytunaf yn llwyr â’r hyn y mae’r Aelod wedi’i ddweud.

Rydw i’n cydsynio’n llwyr gyda beth mae’r cwnsler newydd ei ddweud. Mae nifer fawr o bobl sy’n byw yn fy rhanbarth i, ac yn enwedig mewn tref fel Aberystwyth, lle mae prifysgol ac ysbyty, yn ddinasyddion o Ewrop sydd wedi priodi pobl o Gymru yn ogystal, ac maen nhw’n poeni yn enfawr—gallaf ond pwysleisio eu bod yn poeni yn enfawr—am yr ansicrwydd sydd iddyn nhw a hefyd eu plant, achos mae plant gyda nhw yn ein hysgolion ni yng Ngheredigion, yn ogystal. Yn ogystal â gwneud y safbwynt yn glir o ran Llywodraeth Cymru, beth arall fedrwch chi ei wneud ar ran y Llywodraeth i bwyso ar Lywodraeth San Steffan i beidio â defnyddio dinasyddion Ewropeaidd yn y modd yma? Pe baem ni’n dangos ewyllys da ar ddechrau trafod ymadael â’r Undeb Ewropeaidd drwy sicrhau diogelwch i ddinasyddion y gwledydd eraill, byddwn i’n tybio y byddwn ni’n cael gwrandawiad tecach yn y pen draw yn ystod y trafodaethau yna yn ogystal—o gofio, wrth gwrs, bod dinasyddion o’r fath hefyd yn bleidleiswyr i ni fel Aelodau’r Cynulliad.

I agree entirely with what the Counsel General has just said. Many people living in my region, particularly in a town such as Aberystwyth, where there is a university and a hospital, are European citizens who have married people from Wales as well, and they are deeply concerned—and I emphasise that; they are deeply concerned—about the uncertainty for them and for their children, because they do have children in our schools in Ceredigion, too. In addition to making the stance clear on behalf of the Welsh Government, what else can you do on behalf of the Government to urge the Westminster Government not to use European citizens in this way? If we were to show good will at the beginning of the negotiations on Brexit by ensuring security for citizens of other nations, I would think that we would get a fairer hearing, ultimately, during those negotiations, too—bearing in mind, of course, that such citizens are also voters in Assembly elections.

The Member is absolutely right. And, of course, many of those citizens have made the point that they may have lived in Wales, or in the United Kingdom, for 30 or 40 plus years, and that they may have voted in European elections, and yet they were excluded from participating in the referendum, and they do feel an injustice. There have been representations made with regard to the impact and the potential break-up of families that may occur, where one member may have to leave his wife and son.

Now, it is all very well for a Government to say, ‘Oh, don’t worry, it will be all sorted out, as soon as we’ve sorted out our citizens over there’. But that means that we are, effectively, using them as a bargaining chip. To me, I regard that as wholly immoral and totally wrong. And it is a disgrace for the Government at the moment not to have the integrity to stand up for those citizens who have contributed so much to our communities and our society.

Mae’r Aelod yn llygad ei le. Ac wrth gwrs, mae llawer o’r dinasyddion hyn wedi gwneud y pwynt y gallant fod wedi byw yng Nghymru, neu yn y Deyrnas Unedig, ers 30 neu 40 mlynedd a mwy, ac efallai eu bod wedi pleidleisio yn yr etholiadau Ewropeaidd, ac eto cawsant eu heithrio rhag cymryd rhan yn y refferendwm, ac maent yn teimlo anghyfiawnder. Cyflwynwyd sylwadau ynglŷn â’r effaith a’r posibilrwydd y caiff teuluoedd eu chwalu, lle y gallai fod yn rhaid i un aelod adael ei wraig a’i fab.

Nawr, mae’n ddigon hawdd i Lywodraeth ddweud, ‘O, peidiwch â phoeni, caiff y cyfan ei ddatrys, cyn gynted ag y byddwn wedi datrys pethau i’n dinasyddion draw yno’. Ond mae hynny’n golygu ein bod, i bob pwrpas, yn eu defnyddio fel testunau bargeinio. I mi, rwy’n ystyried hynny’n gwbl anfoesol ac yn hollol anghywir. Ac mae’n warthus nad yw’r Llywodraeth yn meddu ar ddigon o uniondeb ar hyn o bryd i sefyll dros y dinasyddion hyn sydd wedi cyfrannu cymaint i’n cymunedau a’n cymdeithas.

Well, isn’t what is immoral and totally wrong the scaremongering campaign, which is still going on eight months after the referendum campaign—the ‘remain’ camp’s project fear? As the Counsel General will know, the United Kingdom is a signatory of the 1969 Vienna Convention on the Law of Treaties, which refers to the acquired rights of citizens of the signatory countries, and which protects them in respect of the rights that they’ve built up before any treaty change takes place. And so, any subsequent treaty that is signed by that country cannot diminish or undermine those rights. This was accepted by the European Economic Community—as it then was—when Greenland left the community, and the commission referred to what were called then vested rights, which would be preserved following Greenland’s leaving what we now call the union. Therefore, any scaremongering on this issue is completely and utterly wrong, and actually it is extraordinary that we are still having this argument so many months after the referendum.

Wel, onid yr hyn sy’n anfoesol ac yn hollol anghywir yw’r ymgyrch godi bwganod, sy’n dal i ddigwydd wyth mis ar ôl ymgyrch y refferendwm—prosiect ofn y gwersyll ‘aros’? Fel y bydd y Cwnsler Cyffredinol yn gwybod, mae’r Deyrnas Unedig yn un o’r rhai a lofnododd Gonfensiwn Fienna ar Gyfraith Cytuniadau 1969, sy’n cyfeirio at hawliau caffaeledig dinasyddion y gwledydd a’i llofnododd, ac sy’n eu diogelu mewn perthynas â’r hawliau y maent wedi’u cronni cyn i unrhyw newid ddigwydd i’r cytuniad. Ac felly, ni all unrhyw gytuniad dilynol a lofnodir gan y wlad honno leihau neu danseilio’r hawliau hynny. Derbyniwyd hyn gan y Gymuned Economaidd Ewropeaidd—fel yr oedd bryd hynny—pan adawodd yr Ynys Las y gymuned, a chyfeiriodd y Comisiwn at yr hyn a elwid ar y pryd yn hawliau breintiedig, a fyddai’n cael eu cadw wedi i’r Ynys Las adael yr hyn yr ydym yn awr yn ei alw’n undeb. Felly, mae unrhyw godi bwganod ar y mater yn gwbl anghywir, ac mewn gwirionedd mae’n rhyfeddol ein bod yn dal i gael y ddadl hon gymaint o fisoedd ar ôl y refferendwm.

I would agree with the Member that it is extraordinary that we are still having this debate so long after the referendum. It is perhaps extraordinary that the Member is also totally disagreeing with the member of his group who appeared on ‘Sharp End’, who actually said that she was of the view, and that UKIP’s position was, that they should be given immediate rights, and they should not be used as bargaining chips. I have to say of the Member’s approach that at least he is consistent in his ability to actually shock me with comments of inhumanity that do not surprise me in the least.

Buaswn yn cytuno â’r Aelod ei bod yn rhyfeddol ein bod yn dal i gael y ddadl hon mor hir ar ôl y refferendwm. Efallai ei bod yn rhyfeddol fod yr Aelod hefyd yn anghytuno’n llwyr â’r aelod o’i grŵp a ymddangosodd ar ‘Sharp End’, ac a ddywedodd mewn gwirionedd ei bod hi o’r farn, ac mai safbwynt UKIP oedd y dylent gael hawliau ar unwaith, ac na ddylid eu defnyddio fel testunau bargeinio. Rhaid i mi ddweud am ymagwedd yr Aelod ei fod o leiaf yn gyson yn ei allu i fy rhyfeddu â sylwadau annynol nad ydynt yn destun syndod i mi o gwbl.

Counsel General, I know you will be aware of the case of my constituent of Austrian nationality who came to Aberdare in 1996 as a foreign language assistant, studied for a PGCE, became a teacher and set up her own business, but who, because she took the decision to stay at home to raise her children—of UK nationality—now finds she cannot qualify for permanent residency. Paradoxically, if my constituent’s husband was also Austrian, she could apply for permanent residency as a dependant. This is impacting upon my constituent, her husband and her children. What advice could you give to them?

Gwnsler Cyffredinol, rwy’n gwybod y byddwch yn gwybod am achos fy etholwr sy’n wladolyn Awstraidd a ddaeth i Aberdâr yn 1996 fel cynorthwyydd iaith dramor, cyn astudio ar gyfer TAR, dod yn athrawes a sefydlu ei busnes ei hun, ond oherwydd ei bod wedi penderfynu aros gartref i fagu ei phlant—sy’n wladolion y DU—mae hi bellach yn deall nad yw’n cymhwyso fel preswylydd parhaol. Yn baradocsaidd, pe bai gŵr fy etholwr hefyd yn Awstriad, gallai wneud cais i fod yn breswylydd parhaol fel dibynnydd. Mae hyn yn effeithio ar fy etholwr, ei gŵr a’i phlant. Pa gyngor y gallech ei roi iddynt?

The advice I would give to them is to make all the representations they can through their representatives—whether it be the Assembly, whether it be Members of Parliament—and also to recognise the steps that the First Minister and the Welsh Government are taking to argue this case. I’d also refer specifically—. I think it is worth, perhaps, us reiterating the point in ‘Securing Wales’s Future’, in the White Paper, where it states very specifically that

Wales has benefited from inward migration from the EU and many other parts of the world. We believe that migrants make a positive contribution to Wales’ economy and to society more widely. We regret and condemn the rise in xenophobia and racism exacerbated by the immoderate tone of debate in some parts of the political community.’

Y cyngor y buaswn yn ei roi iddynt yw cyflwyno’r holl sylwadau a allant drwy eu cynrychiolwyr—y Cynulliad, Aelodau Seneddol—yn ogystal â chydnabod y camau y mae Prif Weinidog Cymru a Llywodraeth Cymru yn eu cymryd i ddadlau’r achos hwn. Carwn gyfeirio’n benodol hefyd—. Rwy’n credu ei bod yn werth i ni ailadrodd, efallai, y pwynt yn ‘Diogelu Dyfodol Cymru’, yn y Papur Gwyn, lle y mae’n datgan yn benodol iawn fod

‘Cymru wedi elwa ar fudo o’r UE a nifer o rannau eraill o’r byd. Credwn fod mudwyr yn gwneud cyfraniad cadarnhaol i economi Cymru ac i’r gymdeithas yn ehangach. Rydym yn gresynu gweld y cynnydd diweddar mewn senoffobia a hiliaeth a waethygwyd gan naws afresymol y drafodaeth o rai cyfeiriadau o’r gymuned wleidyddol, ac rydym yn condemnio hynny.’

Thank—

We stand in full solidarity with all our people, irrespective of their country of origin and believe that the UK Government should already have made clear that everyone legally resident in the UK will have their rights guaranteed after we leave the EU. We call upon the UK Government to make a clear declaration along these lines to provide reassurance to EU citizens living in Wales and elsewhere in the UK. We call upon the EU to make a similar declaration in respect of Welsh and UK citizens living throughout the EU. We reject completely any inference that the status of citizens with legitimate rights of residence should be used as “bargaining chips” in negotiations on the UK’s exit from the EU.’

Diolch—

‘Rydym yn sefyll mewn undod llwyr gyda’n holl bobl, o ba wlad bynnag y maent yn dod yn wreiddiol ac yn credu y dylai Llywodraeth y DU fod eisoes wedi dweud yn glir eu bod yn gwarantu hawliau pawb sydd yn preswylio’n gyfreithiol yn y DU ar ôl i ni ymadael â’r UE. Galwn ar Lywodraeth y DU i wneud datganiad clir ynghylch hyn er mwyn tawelu meddyliau dinasyddion yr UE sy’n byw yng Nghymru a thu hwnt yn y DU. Galwn ar yr UE i wneud datganiad cyfatebol mewn perthynas â dinasyddion Cymru a’r DU sy’n byw yn yr UE. Gwrthodwn yn llwyr unrhyw awgrym y dylid defnyddio statws dinasyddion sydd â hawl ddilys i fyw yma i fargeinio wrth negodi ynghylch ymadawiad y DU â’r UE.’

Thank you. You shouldn’t take a long pause in between your sentences. I was about to cut you off in your prime, but I didn’t. There we go. Question 4, Mike Hedges.

Diolch. Ni ddylech gymryd saib hir rhwng eich brawddegau. Roeddwn ar fin torri ar eich traws pan oeddech yn eich anterth, ond ni wnes hynny. Dyna ni. Cwestiwn 4, Mike Hedges.

Who never uses a pause. [Laughter.]

Nad yw byth yn defnyddio saib. [Chwerthin.]

Cyfreithiau Morol

Maritime Laws

4. Pa sylwadau y mae’r Cwnsler Cyffredinol wedi’u gwneud ar ran Llywodraeth Cymru ynghylch gorfodi cyfreithiau morol? OAQ(5)0022(CG)

4. What representations has the Counsel General made on behalf of the Welsh Government regarding the enforcement of maritime laws? OAQ(5)0022(CG)

Members will know that I place great value on the protection of marine natural resources and you will be aware of the active prosecution work being undertaken by me on behalf of the Welsh Government.

Bydd yr Aelodau’n gwybod fy mod yn ystyried bod gwarchod adnoddau naturiol morol yn bwysig iawn ac fe fyddwch yn gwybod am y gwaith erlyn gweithredol sy’n cael ei wneud gennyf ar ran Llywodraeth Cymru.

Thank you, Counsel General. What consideration has the Counsel General given to how prosecutions of maritime offences could be made more effective?

Diolch, Gwnsler Cyffredinol. Pa ystyriaeth y mae’r Cwnsler Cyffredinol wedi’i rhoi i sut y gellid erlyn am droseddau morol yn fwy effeithiol?

There’s no doubt that we’re going to be in an environment, first, that is going to be more challenging, but it’s never been more important to actually be protecting not only our maritime and our environmental resources, but ensuring that Welsh laws in that respect are fully protected and implemented. I previously reported on the number of infringements that have led to successful prosecutions and that work will actually continue. I think it is important not only that we prosecute, but that we also respect the role and the work that’s carried out by our enforcement officers, who actually, day in, day out, often in difficult environments—maritime and on our coastland—are supporting the implementation of Welsh laws, which leads to the protection of our resources.

I’ve met with those enforcement officers. I’ve discussed the issues relating to the evidence and the processes that they have to undertake to actually ensure that the outcomes of their investigations are successful, and I will continue to do so vigilantly. But I do want to put on record our thanks and recognition of the work that they actually do. That is not only important now, but will be increasingly important in the future.

Nid oes amheuaeth ein bod yn mynd i fod mewn amgylchedd, yn gyntaf, sy’n mynd i fod yn fwy heriol, ond ni fu erioed yn bwysicach mewn gwirionedd i ni fod yn diogelu nid yn unig ein hadnoddau morol ac amgylcheddol, ond hefyd yn sicrhau bod deddfau Cymreig yn hynny o beth yn cael eu gwarchod a’u gweithredu’n llawn. Adroddais yn flaenorol ar nifer y troseddau a arweiniodd at erlyniadau llwyddiannus a bydd y gwaith hwnnw’n parhau mewn gwirionedd. Rwy’n credu ei bod yn bwysig, nid yn unig ein bod yn erlyn, ond ein bod hefyd yn parchu rôl a gwaith ein swyddogion gorfodi, sy’n cefnogi’r broses o weithredu deddfau Cymru ddydd ar ôl dydd, yn aml mewn amgylchiadau anodd—ar y môr ac ar ein harfordir—sy’n arwain at ddiogelu ein hadnoddau.

Rwyf wedi cyfarfod â’r swyddogion gorfodi hynny. Rwyf wedi trafod y materion sy’n ymwneud â’r dystiolaeth a’r prosesau sydd ganddynt i sicrhau mewn gwirionedd fod canlyniadau eu hymchwiliadau yn llwyddiannus, a byddaf yn parhau i wneud hynny’n drwyadl. Ond hoffwn gofnodi ein diolch a’n cydnabyddiaeth o’r gwaith y maent yn ei wneud mewn gwirionedd. Mae hynny’n bwysig yn awr, ond bydd yn gynyddol bwysig yn y dyfodol hefyd.

Rhaglen i Godeiddio’r Gyfraith

The Codification of Law Programme

5. Pa gynnydd sydd wedi’i wneud o ran rhaglen Llywodraeth Cymru i godeiddio’r gyfraith? OAQ(5)0028(CG)

5. What progress has been made on the Welsh Government’s codification of law programme? OAQ(5)0028(CG)

Although early days, we have begun to scope potential consolidation projects, as well as starting work necessary to determine effective processes for codifying and better publishing the laws of Wales. And as part of this process we continue to work with the Law Commission on the planning consolidation and codification project.

Er ei bod yn ddyddiau cynnar, rydym wedi dechrau cwmpasu prosiectau cyfuno posibl, yn ogystal â dechrau gwaith angenrheidiol i benderfynu ar brosesau effeithiol ar gyfer codeiddio a chyhoeddi deddfau Cymru yn well. Ac fel rhan o’r broses hon rydym yn parhau i weithio gyda Chomisiwn y Gyfraith ar gynlluniau’r prosiect cyfuno a chodeiddio.

Thank you for that answer, Counsel General. I’m sure you and everyone else will recognise the importance of codification and the impact it will have. Could you actually outline the economic and social benefits that doing this job will actually give?

Diolch i chi am yr ateb hwnnw, Gwnsler Cyffredinol. Rwy’n siŵr y byddwch chi a phawb arall yn cydnabod pwysigrwydd codeiddio a’r effaith a gaiff. A wnewch chi amlinellu’r manteision economaidd a chymdeithasol y bydd gwneud y gwaith hwn yn ei sicrhau mewn gwirionedd?

There are very considerable benefits to the codification programme, and I don’t hesitate, as I’ve said in this Chamber, to identify the fact that it couldn’t come at a more difficult time—at a time when we have all the demands on resources, legal resources, around the issues of Brexit, issues around the great repeal Bill and all the demands that will be made there, and at a time when financial resources are very strictly limited. That having been said, it is very important, I think, to the business community, for example, that we have a codification of planning law, and of course, there is significant work that is already under way with the Law Commission in that respect.

I think we will also need to look at our own procedures in respect of codification, and possibly legislation, because starting the codification route is not something you can dip in and out of. It has to be a consistent approach, because what we are doing is simplifying and codifying Welsh law, and Welsh law that will be growing and will undoubtedly be leading towards the issue of a jurisdiction. Of very considerable importance to me is not only the simplification and the advantages that will exist in respect of business for that particular purpose, but to look very closely at the issue of access to law, and that is that people have access to the law, that people can understand that law, and that, as far as possible, there is advice and representation available for people to actually take up their rights in law. These are areas that are very, very difficult. Some areas are not devolved areas, but this is a new road for us to go down as we create a new legislative framework. I have a number of meetings that are planned in respect of this process, and I look forward to reporting in much more detail on the progress that we are making as it arises.

Mae manteision sylweddol iawn i’r rhaglen gyfundrefnu, ac nid wyf yn petruso, fel y dywedais yn y Siambr hon, rhag nodi’r ffaith na allai ddod ar amser anoddach—ar adeg pan fo cymaint o alw am adnoddau, adnoddau cyfreithiol, mewn perthynas â materion Brexit, materion yn ymwneud â’r Bil diddymu mawr a’r holl ofynion a geir yn hynny o beth, ac ar adeg pan fo adnoddau ariannol yn gyfyngedig iawn. Ar ôl dweud hynny, mae’n bwysig iawn, rwy’n meddwl, i’r gymuned fusnes, er enghraifft, fod cyfraith gynllunio wedi’i chodeiddio, ac wrth gwrs, mae gwaith sylweddol eisoes ar y gweill gyda Chomisiwn y Gyfraith yn hynny o beth.

Rwy’n credu hefyd y bydd angen i ni edrych ar ein gweithdrefnau ein hunain mewn perthynas â chodeiddio, a deddfwriaeth o bosibl, gan nad yw cychwyn ar y llwybr codeiddio yn rhywbeth y gallwch gamu i mewn ac allan ohono. Rhaid iddo fod yn waith cyson, gan mai’r hyn a wnawn yw symleiddio a chodeiddio cyfraith Cymru, a chyfraith Cymru a fydd yn tyfu ac yn arwain yn ddi-os at fater awdurdodaeth. Rwy’n ei hystyried hi’n bwysig iawn nid yn unig ein bod yn symleiddio a’r manteision a geir mewn perthynas â busnes i’r diben hwnnw, ond ein bod yn edrych yn agos iawn hefyd ar fynediad at y gyfraith, sef bod pobl yn gallu dod i gysylltiad â’r gyfraith, fod pobl yn gallu deall y gyfraith honno, a hyd y bo modd, fod cyngor a chynrychiolaeth ar gael i bobl allu manteisio ar eu hawliau yn y gyfraith mewn gwirionedd. Mae’r rhain yn feysydd anodd tu hwnt. Nid yw rhai o’r meysydd wedi’u datganoli, ond mae hon yn ffordd newydd i ni fynd ar hyd-ddi wrth i ni greu fframwaith deddfwriaethol newydd. Mae gennyf nifer o gyfarfodydd wedi’u cynllunio mewn perthynas â’r broses hon, ac edrychaf ymlaen at adrodd yn llawer mwy manwl ar y cynnydd a wnawn wrth iddi ddatblygu.

Rwy’n siŵr y byddech chi’n cytuno, Gwnsler Cyffredinol, nad oes diben gwneud y gwaith o wella a ‘codify-o’ yn y ffordd rydych chi wedi amlinellu oni bai ei fod yn cael ei wneud yng ngolau dydd a bod mynediad llawn at y gyfraith gan y cyhoedd yn arbennig, a gan y bobl sy’n cael eu heffeithio gan y gyfraith. A ydych chi, felly, erbyn hyn, yn gwbl hyderus bod y gwaith o roi cyfraith Cymru ar-lein yn cael y flaenoriaeth briodol gan yr archifau cenedlaethol?

I’m sure that you would agree, Counsel General, that there’s no point doing this work of improving and codifying in the way that you’ve outlined unless it is done in broad daylight and that there’s full access for the public and for the people who are affected by the law. So, are you currently confident that the work of putting Welsh law online is receiving the appropriate priority from the national archives?

I think in the whole area of having the law available online and accessible in that way, there is still a considerable amount of work that needs to be done. Obviously, significant steps were undertaken by my predecessor to get the system up and running, but I think that starting the actual codification process itself creates additional demands and additional expectations. I think there is a responsibility on us as well to ensure that we maximise the benefit of technology in making the law available to individuals.

O ran holl fater sicrhau bod y gyfraith ar gael ar-lein ac yn hygyrch yn y ffordd honno, rwy’n credu bod cryn dipyn o waith sydd angen ei wneud o hyd. Yn amlwg, gwnaed camau sylweddol gan fy rhagflaenydd ar gael y system ar ei thraed, ond rwy’n meddwl bod dechrau’r broses godeiddio ynddi ei hun yn creu galwadau ychwanegol a disgwyliadau ychwanegol. Rwy’n meddwl bod cyfrifoldeb arnom hefyd i sicrhau ein bod yn manteisio i’r eithaf ar dechnoleg wrth sicrhau bod y gyfraith ar gael i unigolion.

The issue of consolidation is something that took the attention of the predecessor Constitutional and Legislative Affairs Committee. Codification has now taken our attention very much. Indeed, there are many advantages to Wales on the simplification and transparency of legislation, but it is quite a Sisyphean task in many ways. In fact, if you try to do it in one big chunk, it might be all-consuming, particularly as we have other major tasks ahead of us, including translating the outcomes of the Brexit transition, as we go forward. So, can I ask for the Counsel General’s thoughts on how we would approach this? He’s laid out previously, I think, the idea of piloting some area of this, but I would certainly say that it would seem desirable for a young democratic institution such as our own to lead the way in this, but to do it in a way that wouldn’t completely beggar us by throwing all the resource into this exercise of codification, whilst nothing else could be proceeded with.

Mae mater cyfuno yn rhywbeth a aeth â sylw’r Pwyllgor Materion Cyfansoddiadol a Deddfwriaethol rhagflaenol. Mae codeiddio wedi mynd â llawer o’n sylw bellach. Yn wir, mae llawer o fanteision i Gymru yn sgil symleiddio’r ddeddfwriaeth a’i gwneud yn dryloyw, ond mae’n dasg Sisyffaidd braidd mewn sawl ffordd. Yn wir, os ceisiwch ei wneud mewn un darn, gallai fod yn llafurus iawn, yn enwedig gan fod gennym dasgau pwysig eraill o’n blaenau, gan gynnwys trosi canlyniadau pontio Brexit wrth inni symud ymlaen. Felly, a gaf fi ofyn am syniadau’r Cwnsler Cyffredinol ynglŷn â sut y gallem fynd i’r afael â hyn? Rwy’n credu ei fod wedi disgrifio o’r blaen y syniad o dreialu rhyw elfen o hyn, ond byddwn yn sicr yn dweud y byddai’n ymddangos yn ddymunol i sefydliad democrataidd ifanc fel ein hun ni i arwain y ffordd yn hyn, ond i wneud hynny mewn ffordd na fyddai’n ein hamddifadu’n gyfan gwbl drwy ddefnyddio’r adnoddau i gyd ar yr ymarfer codeiddio hwn, heb allu bwrw ymlaen ag unrhyw beth arall.

The Member is absolutely right that our process of codification and consolidation—the non-reforming consolidation that would go along with that—mustn’t interfere with the work that this Assembly carries out and the Government’s legislative programme and, indeed, the programmes of legislation that may arise from individual Members and so on. It must also not distract us from the really important task of ensuring that we are on top of any legislation and legislative issues relating to Brexit and the potential areas of legislation there that will be necessary. But, as I say, the longer you leave codification, the more complex and difficult it actually becomes, which is why I’m keen that, even if we do it in a limited way, we start the process going and we commit ourselves to an ongoing process. I’ve often described it as a bit like—I make mistakes with my analogies these days—but this one is a bit like the metro in that it will take 10 to 15 years to complete and I’m not sure that I’ll ever get to ride on it. But I’m sure the same will happen with codification: I may never get to see the end product, but I look forward to being on the journey.

Mae’r Aelod yn llygad ei le na ddylai ein proses o godeiddio a chyfuno—y cyfuno nad yw’n diwygio a fuasai’n cyd-fynd â hynny—amharu ar y gwaith y mae’r Cynulliad hwn yn ei gyflawni a rhaglen ddeddfwriaethol y Llywodraeth, ac yn wir, y rhaglenni deddfwriaethol a allai ddeillio oddi wrth Aelodau unigol ac yn y blaen. Hefyd, ni ddylai dynnu ein sylw oddi ar y dasg bwysig iawn o sicrhau ein bod yn ymdopi ag unrhyw ddeddfwriaeth a materion deddfwriaethol a fo’n ymwneud â Brexit a’r meysydd deddfwriaethol posibl a fydd yn angenrheidiol yn hynny o beth. Ond fel rwy’n dweud, po hiraf y byddwch yn gadael codeiddio, y mwyaf cymhleth ac anodd y bydd mewn gwirionedd, a dyna pam rwy’n awyddus, hyd yn oed os ydym yn ei wneud mewn ffordd gyfyngedig, ein bod yn cychwyn ar y broses a’n bod yn ymrwymo i broses barhaus. Rwy’n aml wedi ei ddisgrifio’n debyg i—rwy’n gwneud camgymeriadau gyda fy nghyfatebiaethau y dyddiau hyn—ond mae hyn yn debyg i’r metro yn yr ystyr y bydd yn cymryd 10 i 15 mlynedd i’w gwblhau, ac nid wyf yn siŵr a gaf fi byth deithio arno. Ond rwy’n siŵr y bydd yr un peth yn digwydd gyda chodeiddio: efallai na chaf fi byth weld y cynnyrch gorffenedig, ond rwy’n edrych ymlaen at y daith.

Confensiwn Sewel

The Sewel Convention

6. A wnaiff y Cwnsler Cyffredinol egluro statws cyfreithiol Confensiwn Sewel fel y mae’n gymwys i Gymru yn dilyn dyfarniad y Goruchaf Lys ar Erthygl 50? OAQ(5)0027(CG)

6. Will the Counsel General clarify the legal status of the Sewel Convention as it applies in Wales following the Supreme Court judgement on Article 50? OAQ(5)0027(CG)

Can I first of all thank you for the question? Because there’s been quite a lot of misunderstanding and misrepresentation in terms of the outcome of the article 50 Supreme Court case. Just to make clear to this Chamber, as I have done in the past, but perhaps not as clearly as I should have done, the two key issues on which we went into the Supreme Court were actually upheld. One was in terms of the sovereignty of Parliament and if it were not for that, there would not be the debate that is taking place in the Commons and is taking place in the Lords and that will take place, subsequently, in respect of the great repeal Bill, in Parliament. The second one was the confirmation and recognition of Sewel as a parliamentary process that could not be circumvented by use of the prerogative. So, in those two key areas, which were the basis of our submissions, the court actually upheld the submissions that we made.

Just to make clear as well: our submission at all times was that we do not believe that there was a veto. That was a submission that was also made by Scotland and that was also recognised by the Supreme Court. The important point now, however, is in regard to the Sewel convention. What the court did very strongly recognise—. I think a very important statement of intent from the Supreme Court was when they said,

We do not underestimate the importance of constitutional conventions, some of which play a fundamental role in the operation of our constitution. The Sewel convention has an important role in facilitating harmonious relationships between the UK parliament and the devolved legislatures.’

So, the Sewel convention is extremely important in the process that we are going through at the moment with regard to Brexit, with regard to the trigger Bill and with regard to the subsequent legislation that may actually arise. What’s important to recognise is that, with the Wales Act 2017, Sewel now has statutory status. That is, it is permanent. It is not judicable in the Supreme Court. The Supreme Court will not regulate matters like that, but it is now a permanent part, a permanent feature, of our constitution. Of course, it is recognised that, where political conventions like this exist—and I should point out that probably two thirds of our constitution is political convention; that is the way the UK constitution has developed—it has political consequences if it is not complied with. Members will be very well aware of the fragility of the UK constitution and the importance of the obligation of the UK Government to engage and seek consensus with the devolved Governments in the interest of the stability of the United Kingdom constitution and in the ability of the success of any subsequent legislation.

A gaf fi, yn gyntaf oll, ddiolch i chi am y cwestiwn? Oherwydd cafwyd cryn dipyn o gamddealltwriaeth a chamliwio mewn perthynas â chanlyniad achos erthygl 50 yn y Goruchaf Lys. Hoffwn ddweud yn glir wrth y Siambr hon, fel y gwneuthum yn y gorffennol, ond nid mor eglur ag y dylwn fod wedi gwneud efallai, fod y ddau fater allweddol yr aethom i’r Goruchaf Lys yn eu cylch wedi cael eu cadarnhau mewn gwirionedd. Roedd un yn ymwneud â sofraniaeth y Senedd a heblaw am hynny, ni fuasai gennym y ddadl sy’n digwydd yn Nhŷ’r Cyffredin ac sy’n digwydd yn Nhŷ’r Arglwyddi ac a fydd yn digwydd wedyn ar y Bil diddymu mawr yn y Senedd. Yr ail fater oedd cadarnhad a chydnabyddiaeth o Sewel fel proses seneddol na ellid ei hosgoi drwy ddefnyddio’r uchelfraint. Felly, yn y ddau faes allweddol hwnnw, a oedd yn sail i’n cyflwyniadau, cadarnhaodd y llys ein cyflwyniadau mewn gwirionedd.

Hoffwn ddweud yn glir hefyd: ein cyflwyniad ar bob adeg oedd nad ydym yn credu bod yna feto. Roedd hwnnw’n gyflwyniad a wnaed hefyd gan yr Alban a chafodd hyn hefyd ei gydnabod gan y Goruchaf Lys. Y pwynt pwysig yn awr, fodd bynnag, yw’r un mewn perthynas â chonfensiwn Sewel. Yr hyn yr oedd y llys yn ei gydnabod yn gryf iawn—. Rwy’n credu ei fod yn ddatganiad pwysig iawn o fwriad gan y Goruchaf Lys pan ddywedasant,

Nid ydym yn tanbrisio pwysigrwydd confensiynau cyfansoddiadol y mae rhai ohonynt yn chwarae rôl sylfaenol yng ngweithrediad ein cyfansoddiad. Mae gan gonfensiwn Sewel rôl bwysig yn hwyluso perthynas gytûn rhwng senedd y DU a’r deddfwrfeydd datganoledig.

Felly, mae confensiwn Sewel yn hynod o bwysig yn y broses yr ydym yn mynd drwyddi ar hyn o bryd mewn perthynas â Brexit, o ran y Bil i’w sbarduno ac o ran y ddeddfwriaeth ddilynol a allai godi mewn gwirionedd. Yr hyn sy’n bwysig ei gydnabod yw bod gan Sewel, gyda Deddf Cymru 2017, statws statudol bellach. Hynny yw, mae’n barhaol. Nid yw’n farnadwy yn y Goruchaf Lys. Ni fydd y Goruchaf Lys yn rheoleiddio materion fel hynny, ond mae bellach yn rhan barhaol, yn nodwedd barhaol, o’n cyfansoddiad. Wrth gwrs, fe gydnabyddir, lle y mae confensiynau gwleidyddol fel hyn yn bodoli—a dylwn nodi bod dwy ran o dair o’n cyfansoddiad yn ôl pob tebyg yn gonfensiwn gwleidyddol; dyna’r ffordd y mae cyfansoddiad y DU wedi datblygu—mae iddo ganlyniadau gwleidyddol os na chydymffurfir ag ef. Bydd yr Aelodau’n ymwybodol iawn o freuder cyfansoddiad y DU a phwysigrwydd y rhwymedigaeth ar Lywodraeth y DU i ymgysylltu a cheisio consensws â’r Llywodraethau datganoledig er budd sefydlogrwydd cyfansoddiad y Deyrnas Unedig a gallu unrhyw ddeddfwriaeth ddilynol i lwyddo.

Thank you, Counsel General, for that comprehensive answer. If I may just seek clarification, in the committee earlier this week, David Jones, the Minister of State at the Department for Exiting the European Union, posited the possibility the great repeal Bill itself might be a short Bill and there might be a number of individual Bills that follow from that. Given what the Counsel General has said about the difference between a legally binding justiciable convention and one which is potent but political, if you like, does he have a view as to whether the nature of the Act, be it a repeal Bill or one focused on European legislation, would be one which is likely to attract a different response from the UK Government from one which might be based on legislation around devolved competencies specifically?

Diolch i chi, Gwnsler Cyffredinol, am eich ateb cynhwysfawr. Os caf ofyn am eglurhad, yn y pwyllgor yn gynharach yr wythnos hon, cynigiodd David Jones, y Gweinidog Gwladol yn yr Adran ar gyfer Gadael yr Undeb Ewropeaidd, y posibilrwydd y gallai’r Bil diddymu mawr ei hun fod yn Fil byr ac y gallai fod nifer o Filiau unigol sy’n dilyn o hynny. O ystyried yr hyn y mae’r Cwnsler Cyffredinol wedi’i ddweud am y gwahaniaeth rhwng confensiwn barnadwy sy’n rhwymo mewn cyfraith ac un sy’n rymus ond yn wleidyddol, os hoffwch, a oes ganddo farn ynglŷn ag a fyddai natur y Ddeddf, boed yn Fil diddymu neu’n un sy’n canolbwyntio ar ddeddfwriaeth Ewropeaidd, yn un sy’n debygol o ddenu ymateb gwahanol gan Lywodraeth y DU i un a allai fod yn seiliedig ar ddeddfwriaeth yn ymwneud â chymwyseddau datganoledig yn benodol?

Well, almost certainly what is going to follow the triggering of article 50 will be legislation, which will trigger the Sewel convention, and there will be issues of debate within this Chamber in the form of legislative consent memoranda and legislative consent motions. I think that is almost inevitable, subject to the type of legislation that is actually brought forward. As I’ve said, we don’t really know very much about what that is going to contain or precisely how it is going to be formed, and there are concerns about engagement. But what I do think is that the issue of Sewel, the compliance with Sewel and the status of Sewel do have to be monitored very, very carefully. It is a very important convention, as I say, that goes to the core of the relationship between the UK Government and devolved Government. In all conventions, the consequences of non-compliance with conventions that promote harmonious relations is that you end up with disharmonious relations and all the constitutional implications that that brings about.

Wel, mae hi bron yn sicr mai deddfwriaeth a geir yn sgil sbarduno erthygl 50, a bydd hynny’n sbarduno confensiwn Sewel, a bydd materion i’w trafod yn y Siambr hon ar ffurf memoranda cydsyniad deddfwriaethol a chynigion cydsyniad deddfwriaethol. Credaf fod hynny bron yn anochel, yn amodol ar y math o ddeddfwriaeth a gyflwynir mewn gwirionedd. Fel y dywedais, nid ydym yn gwybod llawer am yr hyn y mae honno’n mynd i’w gynnwys neu sut yn union y caiff ei llunio, a cheir pryderon ynglŷn ag ymgysylltiad. Ond credaf fod yn rhaid monitro mater Sewel, cydymffurfiaeth â Sewel a statws Sewel yn ofalus tu hwnt. Mae’n gonfensiwn pwysig iawn, fel rwy’n dweud, sy’n mynd at graidd y berthynas rhwng Llywodraeth y DU a Llywodraeth ddatganoledig. Ym mhob confensiwn, canlyniad diffyg cydymffurfiaeth â chonfensiynau sy’n hyrwyddo perthynas gytûn yw cysylltiadau anghytgordiol a’r holl oblygiadau cyfansoddiadol a ddaw yn sgil hynny.

Counsel General, as well as the great repeal Bill, which we’ve just addressed, one of the concessions made by the Government in taking forward the current Bill on triggering article 50 through the House of Commons was a further vote in the House of Commons on the final detail of any agreement that was made with the other European Union countries. In your view, would that also involve the Sewel convention and a vote in this Parliament?

Gwnsler Cyffredinol, yn ogystal â’r Bil diddymu mawr sydd newydd gael sylw gennym, un o’r consesiynau a wnaed gan y Llywodraeth wrth fwrw ymlaen â’r Bil cyfredol ar sbarduno erthygl 50 drwy Dŷ’r Cyffredin oedd pleidlais bellach yn Nhŷ’r Cyffredin ar fanylion terfynol unrhyw gytundeb a wneid gyda gwledydd eraill yr Undeb Ewropeaidd. Yn eich barn chi, a fyddai hwnnw hefyd yn cynnwys confensiwn Sewel a phleidlais yn y Senedd hon?

A motion in the House of Commons wouldn’t, but legislation would. It would depend—legislation, presumably in the form of the great repeal Bill, will precede a vote. The vote will be on a treaty, and it will probably be to endorse. But depending upon the nature of that and what implications that has in terms of legislation that is passed in Westminster, again, it would have issues with regard to the implementation of Sewel. I can say to the Member that I think there will be a need to actually look at how conventions such as Sewel are more formalised in, for example, parliamentary procedures and so on, but that is, perhaps, a debate for another time.

Ni fyddai cynnig yn Nhŷ’r Cyffredin yn gwneud hynny, ond fe fyddai deddfwriaeth. Byddai’n dibynnu—bydd deddfwriaeth, ar ffurf y Bil diddymu mawr yn ôl pob tebyg, yn rhagflaenu pleidlais. Bydd y bleidlais ar gytuniad, ac mae’n debyg y byddai’n bleidlais i’w gymeradwyo. Ond yn dibynnu ar natur hynny a pha oblygiadau a fydd i hynny o ran deddfwriaeth sy’n cael ei phasio yn San Steffan, unwaith eto, byddai materion yn codi mewn perthynas â gweithredu Sewel. Gallaf ddweud wrth yr Aelod fy mod yn credu y bydd angen edrych mewn gwirionedd ar sut y mae confensiynau megis Sewel wedi’u ffurfioli fwy mewn gweithdrefnau seneddol ac yn y blaen mewn gwirionedd, ond efallai fod honno’n drafodaeth ar gyfer rhyw dro eto.

Penodi Barnwr o Gymru i’r Goruchaf Lys

Appointing a Welsh Judge to the Supreme Court

7. Pa sylwadau y mae’r Cwnsler Cyffredinol wedi’u gwneud o ran penodi barnwr o Gymru i’r Goruchaf Lys? OAQ(5)0026(CG)

7. What representations has the Counsel General made in respect of appointing a Welsh judge to the Supreme Court? OAQ(5)0026(CG)

The Welsh Government has made representations on a number of occasions regarding appointing a Welsh member to the Supreme Court.

Mae Llywodraeth Cymru wedi cyflwyno sylwadau ar sawl achlysur o ran penodi aelod o Gymru i’r Goruchaf Lys.

Counsel General, it seems to me that the absence of representation from Wales on the Supreme Court panel is an important gap in the democratic framework within the UK. Do you agree that the body adjudicating on constitutional matters affecting the whole of the UK population should include representatives from the whole of the UK?

Gwnsler Cyffredinol, mae’n ymddangos i mi fod absenoldeb cynrychiolaeth o Gymru ar banel y Goruchaf Lys yn fwlch pwysig yn y fframwaith democrataidd yn y DU. A ydych yn cytuno y dylai’r corff sy’n dyfarnu ar faterion cyfansoddiadol sy’n effeithio ar boblogaeth y DU yn ei chyfanrwydd gynnwys cynrychiolwyr o’r DU gyfan?

The answer is that I certainly do agree. There has been argument in terms of what we mean by a Welsh judge or a Welsh representative on the Supreme Court and, of course, the issue is not just with regard to the Supreme Court, but also the lower level courts as well. There is an opportunity that arises in that, over the next two years, six Supreme Court justices will retire. Representations have been made by the First Minister and, in fact, the previous Counsel General about the lack of a Supreme Court justice with specific knowledge of Welsh law. And I also take the view that there should be a Supreme Court justice with specific knowledge of Welsh law. I’ve put it carefully like that, bearing in mind at the moment that we still have an England-and-Wales jurisdiction. The preferred option is that candidates should be required to have an understanding or the ability to acquire the understanding of the administration of justice in Wales, including legislation applicable to Wales and Welsh devolution arrangements. The selection and appointment processes, I think, are very aware of the representations that have been made from Wales, and I think we look forward optimistically to those representations being taken on board when the appointments are actually made.

Can I also say that there is a broader issue that is not just in terms of representation from Wales on the Supreme Court; there is a broader issue of the diversity of representation? And on that particular point, I suppose I can only do my best by commenting that the President of the Supreme Court, Lord Neuberger, said:

The higher echelons of the judiciary in the United Kingdom suffer from a marked lack of diversity and here I must admit the supreme court does not score at all well. We have one white woman and 10 white men, and, although two of the 11 were not privately educated, none of us come from disadvantaged backgrounds.’

I think there is a recognition and I think we are in the process of reform and change not just in terms of our own jurisdiction, but also in terms of the way that the courts themselves are changing. But it is something that I and, I know, Welsh Government is monitoring closely.

Yr ateb yw fy mod yn sicr yn cytuno. Bu dadlau o ran yr hyn a olygwn wrth farnwr o Gymru neu gynrychiolydd o Gymru yn y Goruchaf Lys ac wrth gwrs, nid yw’n fater sy’n ymwneud yn unig â’r Goruchaf Lys, ond y llysoedd lefel is hefyd. Mae yna gyfle’n codi o ran hynny, dros y ddwy flynedd nesaf, wrth i chwe barnwr yn y Goruchaf Lys ymddeol. Cyflwynwyd sylwadau gan Brif Weinidog Cymru ac mewn gwirionedd, gan y Cwnsler Cyffredinol blaenorol, ynglŷn â’r ffaith na cheir barnwr yn y Goruchaf Lys sy’n meddu ar wybodaeth benodol am gyfraith Cymru. Ac rwyf finnau o’r farn hefyd y dylai fod barnwr yn y Goruchaf Lys sy’n meddu ar wybodaeth benodol am gyfraith Cymru. Rwyf wedi ei roi’n ofalus fel hynny, gan gofio ar hyn o bryd mai awdurdodaeth Cymru a Lloegr sydd gennym. Yr opsiwn a ffafrir yw y dylai fod yn ofynnol i ymgeiswyr feddu ar ddealltwriaeth neu’r gallu i gaffael dealltwriaeth o’r modd y gweinyddir cyfiawnder yng Nghymru, gan gynnwys deddfwriaeth sy’n berthnasol i Gymru a threfniadau datganoli yng Nghymru. Rwy’n credu bod y prosesau dethol a phenodi yn ymwybodol iawn o’r sylwadau a gyflwynwyd o Gymru, ac rwy’n credu ein bod yn edrych ymlaen yn optimistaidd at weld y sylwadau hynny’n cael eu hystyried pan wneir y penodiadau hyn.

A gaf fi ddweud hefyd fod yna fater ehangach yn codi nid yn unig o ran cynrychiolaeth o Gymru yn y Goruchaf Lys; mae mater ehangach yn codi ynglŷn ag amrywiaeth y gynrychiolaeth? Ac ar y pwynt penodol hwnnw, mae’n debyg na allaf ond gwneud fy ngorau drwy ddweud bod Llywydd y Goruchaf Lys, yr Arglwydd Neuberger, wedi dweud:

Mae haenau uwch y farnwriaeth yn y Deyrnas Unedig yn dioddef o ddiffyg amrywiaeth amlwg ac yma mae’n rhaid i mi gyfaddef nad yw’r Goruchaf Lys yn sgorio’n uchel o gwbl. Mae gennym un fenyw wen a 10 o ddynion gwyn, ac er na chafodd dau o’r 11 eu haddysgu’n breifat, nid oes yr un ohonom yn dod o gefndiroedd difreintiedig.

Rwy’n meddwl bod yna gydnabyddiaeth ac rwy’n credu ein bod yn y broses o ddiwygio a newid, nid yn unig o ran ein hawdurdodaeth ein hunain, ond hefyd o ran y ffordd y mae’r llysoedd eu hunain yn newid. Ond mae’n rhywbeth yr wyf fi, a Llywodraeth Cymru, fe wn, yn ei fonitro’n agos.

Thank you very much, Counsel General.

Diolch yn fawr iawn, Gwnsler Cyffredinol.

3. 3. Datganiadau 90 Eiliad
3. 3. 90-second Statements

We move on to item 3, which is the 90-second statements, and Huw Irranca-Davies.

Symudwn ymlaen at eitem 3, sef y datganiadau 90 eiliad, a Huw Irranca-Davies.

Diolch, Ddirprwy Lywydd. I want to talk for 90 seconds about Men’s Sheds Cymru and the men’s shed movement. The original concept of men’s sheds was established in Australia 11 years ago as part of a health infrastructure that supports programmes to improve men’s health and well-being, and to assist in tackling social isolation.

Now, we’re all familiar with the saying, ‘From little acorns grow mighty oaks’. Well, the Squirrel’s Nest in my constituency of Ogmore—Tondu to be more precise—is home to the first working men’s shed in Wales, and, since its inception in 2002, I’ve had the great pleasure—and I know other Assembly Members, some of whom are here today, have—of visiting them on a number of occasions. There are currently 34 men’s sheds in Wales, including Maesteg ShedQuarters. Whilst they tend to be self-governed, self-supporting and sustainable, and they have access via their official website to expert advice on writing a constitution, funding ideas, understanding health and safety and help with insurance, Robert, who is involved with the Squirrel’s Nest, is joint chair of the association of Men’s Sheds Cymru, and is in the process of setting up the Men’s Sheds Cymru co-operative as the main association in Wales, with the support of the Wales Co-operative Centre, enabling it to become a community benefit society and co-operative. It will be yet another first for Ogmore and for Wales, and Robert will be a founder director of the new association.

No two sheds are the same; they’re as individual and diverse as the original back garden shed, a place where men can escape from the stresses of everyday life, to escape, too, to pursue their interests. Storytellers, crafters making music and amateur radio enthusiasts can all be accommodated but, crucially, it’s a place where isolation and loneliness are addressed in a friendly environment and where men can chat and enjoy each other’s company.

Diolch, Ddirprwy Lywydd. Rwyf eisiau siarad am 90 eiliad am Siediau Dynion Cymru a mudiad y siediau dynion. Sefydlwyd y cysyniad gwreiddiol o siediau dynion yn Awstralia 11 mlynedd yn ôl fel rhan o seilwaith iechyd sy’n cefnogi rhaglenni i wella iechyd a lles dynion, ac i helpu i fynd i’r afael ag arwahanrwydd cymdeithasol.

Nawr, rydym i gyd yn gyfarwydd â’r dywediad, ‘O’r fesen fach, fe dyf coed derw nerthol’. Wel, mae Squirrel’s Nest yn fy etholaeth yn Ogwr—yn Nhon-du i fod yn fanwl gywir—yn gartref i sied y dynion i weithwyr yng Nghymru, ac ers ei sefydlu yn 2002, cefais y pleser—a gwn fod Aelodau Cynulliad eraill y mae rhai ohonynt yma heddiw wedi cael yr un pleser—o ymweld â hwy ar sawl achlysur. Ceir 34 o siediau dynion yng Nghymru ar hyn o bryd, gan gynnwys ShedQuarters Maesteg. Er eu bod yn tueddu i lywodraethu a chynnal eu hunain yn gynaliadwy, a bod ganddynt fynediad drwy eu gwefan swyddogol at gyngor arbenigol ar ysgrifennu cyfansoddiad, syniadau ar gyfer ariannu, deall iechyd a diogelwch a help gydag yswiriant, mae Robert, sy’n gysylltiedig â Squirrel’s Nest, yn gyd-gadeirydd Cymdeithas Siediau Dynion Cymru, ac mae yn y broses o sefydlu cydweithrediaeth Siediau Dynion Cymru fel y brif gymdeithas yng Nghymru, gyda chymorth Canolfan Cydweithredol Cymru, gan eu galluogi i fod yn gymdeithas a chydweithrediaeth er budd cymunedol. Bydd yn enghraifft arall o Ogwr a Chymru yn arwain, a bydd Robert yn sylfaenydd-gyfarwyddwr ar y gymdeithas newydd.

Ni cheir dwy sied sydd yr un fath; maent mor unigryw ac amrywiol â siediau gwreiddiol yr ardd gefn, yn fan lle y gall dynion ddianc rhag straen bywyd bob dydd, a dianc hefyd i fynd ar drywydd eu diddordebau. Mae croeso i storïwyr, crefftwyr sy’n creu cerddoriaeth a rhai sydd â diddordeb mewn radio amatur ond yn allweddol, mae’n fan lle yr eir i’r afael ag arwahanrwydd ac unigrwydd mewn amgylchedd cyfeillgar a lle y gall dynion sgwrsio a mwynhau cwmni ei gilydd.

4. 4. Datganiad: Y Darlun Mawr, Safbwyntiau Cychwynnol ar Ddarlledu yng Nghymru
4. 4. Statement: The Big Picture, an Initial Look at Broadcasting in Wales

Item 4, then, is a statement by the Chair of the Culture, Welsh Language and Communications Committee, ‘The Big Picture, an Initial Look at Broadcasting in Wales’, and I call on the Chair, Bethan Jenkins.

Diolch. Ar 1 Chwefror, cyhoeddodd Pwyllgor Diwylliant, y Gymraeg a Chyfathrebu ei adroddiad, sef ‘Y Darlun Mawr’, yn nodi ein safbwyntiau cychwynnol ar ddarlledu yng Nghymru. Ym mis Medi y llynedd, yn fy natganiad cyntaf i’r Cyfarfod Llawn fel Cadeirydd y pwyllgor, dywedais y byddai’r pwyllgor yn ymroddedig i ddwyn darlledwyr a chyfryngau eraill i gyfrif. Byddai’n bwyllgor a fyddai’n sicrhau bod y cyhoedd yn cael eu gwasanaethu’n briodol gan ddarlledwyr, ac yn bwyllgor a fyddai’n sicrhau y byddai darlledwyr yn atebol yn gyhoeddus am eu cyfrifoldebau a’u hymrwymiadau i Gymru.

Ers hynny, rydym wedi treulio amser yn ymgyfarwyddo â’r materion o bwys a’r cefndir. Rydym wedi cymryd tystiolaeth lafar gan y BBC, ITV, S4C ac Ofcom, a chan yr Arglwydd Tony Hall, cyfarwyddwr cyffredinol y BBC. Rydym hefyd wedi gwneud nifer o ymweliadau. Rydym wedi dweud yn glir ein bod yn bwriadu edrych ar bob agwedd o ddarlledu a’r cyfryngau yn ystod y Cynulliad hwn. Noder, er enghraifft, i ambell sylwebydd nodi nad oes llawer o ddefnydd digidol gennym wrth ddadansoddi’r cyfryngau yng Nghymru. Rydym yn fodlon ystyried hyn a materion eraill fel rhan o ymchwiliadau’r dyfodol. Rydym eisoes wedi dechrau ymchwiliad i gylch gwaith, cyllid ac atebolrwydd S4C, a fydd, gobeithio, yn ddylanwadol wrth i Lywodraeth y Deyrnas Unedig gynnal adolygiad o’r sianel yn ddiweddarach eleni.

We also intend to take a more detailed look at local media and local news journalism, at commercial radio, and at the portrayal of Wales on UK broadcast networks. ‘The Big Picture’ report sets out our take on the main themes that have arisen from our initial work in this area. As its title suggests, it is not intended to be a detailed analysis of every issue that is of concern, but a foundation for the more focused work we intend to do in the future. Nevertheless, it makes some important recommendations and raises a number of concerns. I will be happy to answer Members’ questions on any of the matters in the report, in the time available. I want to draw attention to a number of them—a number of the recommendations—that I think are particular important.

Portrayal of Wales—BBC: first of all, and perhaps most important, the BBC director general has made a firm commitment that BBC Cymru Wales will receive extra funding for English language broadcasting in Wales. So far, Lord Hall has not put a figure on how much that extra funding should be. We have. We’ve recommended that an additional £30 million should be provided annually for English language drama and broadcasting about Wales. This is not a new recommendation. The previous Assembly’s Communities, Equality and Local Government Committee and the Institute of Welsh Affairs’ media policy group have previously made similar recommendations. Funding of this amount could allow a doubling of the output and allow BBC Wales the chance to produce more quality programmes that earn a place on the BBC network. Lord Hall will appear before the committee in March, and we expect him at that time to announce significant extra funding for English language broadcasting in Wales, and we will use the £30 million figure as a benchmark against which to judge how serious he is.

Portrayal of Wales—ITV: if Wales is to be adequately represented on broadcast networks, we cannot expect the BBC to take sole responsibility. Other public service broadcasters also need to step up to the plate, particularly ITV Cymru Wales. It would be unfair not to recognise their recent, albeit limited, success in securing network commissions. But the fact is that the approach taken by ITV Cymru Wales, and by ITV generally, has not led to Welsh voices being adequately represented on the ITV network. The channel’s approach to commissioning has failed to capture the richness of Welsh communities, and there are considerable aspects of Welsh life that are not portrayed either on the ITV network or on ITV Cymru Wales. We have recommended that ITV Studios adopts a more proactive approach to developing programmes for broadcast on the ITV network, including setting specific goals for developing network output for Wales that reflects life in Wales.

While I would not necessarily expect all committee recommendations to be accepted without comment by those they affect, I, and other members of the committee, were intrigued by ITV’s very defensive public response to this particular recommendation, not only in their corporate response, but in their press analysis, also. For all that it has to take account of commercial realities, the fact remains that ITV Wales is a public service broadcaster with a responsibility to properly reflect the community it serves. So, I am glad to hear that ITV have said that they do intend to continue to engage constructively with the important work of the committee, but I have to say that I did not find their response to this recommendation particularly constructive.

Cyllid S4C: rydym yn poeni’n arw am effaith ddifrifol y toriadau parhaus i gyllideb S4C. Torrwyd y gyllideb o 36 y cant mewn termau real ers 2010. Bydd yn dioddef rhagor o doriadau termau real o tua 10 y cant yn y cyfnod yn arwain at 2021, er gwaethaf ‘elfen o sefydlogrwydd’ oherwydd i gyllid ffi’r drwydded aros yn gyson. Mae hyn wedi cael effaith sylweddol ar yr hyn y mae S4C yn gallu gwneud. Er enghraifft, mae 57 y cant o raglenni bellach yn ailddarllediadau o’i gymharu â dim ond 20 y cant pan lansiwyd y sianel. Mae hyn yn amlwg yn llawer rhy uchel ac yn destun pryder sylweddol iawn i ni fel pwyllgor.

Soniais yn gynharach fod y pwyllgor eisoes wedi dechrau ymchwiliad i gylch gwaith, cyllid ac atebolrwydd S4C, er mwyn cyfrannu at adolygiad Llywodraeth y Deyrnas Unedig o’r sianel yn ddiweddarach eleni. Bydd angen inni ystyried dyfodol S4C yn y man, yn dilyn adroddiad Llywodraeth y Deyrnas Unedig, ac nid cyn hynny. Byddai unrhyw doriadau i gyllideb S4C cyn yr adolygiad yn annerbyniol yn ein tyb ni.

Craffu ar ddemocratiaeth leol—cynigion y BBC: yn fuan ar ôl i’n hadroddiad gael ei gyhoeddi, cyhoeddodd y BBC gynlluniau i helpu i wella’r gwaith o graffu ar ddemocratiaeth leol yn y Deyrnas Unedig drwy wreiddio newyddiadurwyr mewn sefydliadau cyfryngol lleol. Bydd hyn yn golygu 11 o newyddiadurwyr lleol newydd—un i bob dau awdurdod lleol yng Nghymru. Mae unrhyw gam a gymerir i wella’r gwaith o graffu ar ddemocratiaeth leol yn amlwg i’w groesawu. Fodd bynnag, roedd y pwyllgor yn pryderu mai un o ganlyniadau anfwriadol y dull hwn fyddai lleihau ymhellach nifer y gohebwyr mewn ystafelloedd newyddion ledled Cymru.

Mae gwir angen inni weld rhagor o fanylion am y cynnig hwn, er mwyn penderfynu a yw wedi mynd i’r afael â’r pryderon a fynegwyd gennym. Yn lle hynny, fe wnaethom ni argymell math o wasanaeth mwy penodol y gellid ei ddarparu i sefydliadau cyfryngau lleol ar faterion lle mae newyddiaduraeth leol wedi dirywio, fel yn y llysoedd a’r cynghorau—gwasanaeth ‘wire’.

Our report covered a wide range of other matters, such as a news opt-out for Wales on BBC network radio, scrutiny of the appointment of the new BBC board member for Wales, the prominence of S4C on the electronic programme guide, the accountability of broadcasters to the National Assembly and how Channel 4 can improve its portrayal. I hope to be able to take questions from those in the Chamber today, and of course, we are awaiting the response from the Government and we hope to be able to table a debate in the future on this particular area of interest, considering that we have a committee dedicated to looking at communications here in Wales, and want to keep the focus strongly on what broadcasters and the industry are doing here in Wales.

Eitem 4, felly, yw datganiad gan Gadeirydd y Pwyllgor Diwylliant, y Gymraeg a Chyfathrebu, ‘Y Darlun Mawr, Safbwyntiau cychwynnol ar ddarlledu yng Nghymru’, a galwaf ar y Cadeirydd, Bethan Jenkins.

Thank you. On 1 February, the Culture, Welsh Language and Communications Committee published its report, ‘The Big Picture’, setting out our initial views on broadcasting in Wales.In September last year, in my first statement to Plenary as Chair of the committee, I said that the committee would be dedicated to holding broadcasters and other media to account. It would be a committee that would ensure that the public is properly served by broadcasters, and a committee that would ensure that broadcasters would be publicly accountable for their responsibilities and commitments to Wales.

Since then, we have spent time familiarising ourselves with the issues of significance and the background. We have taken oral evidence from the BBC, ITV, S4C and Ofcom, and from the BBC director general, Lord Tony Hall. We have also made a number of visits.We have made clear that we intend to look at all aspects of broadcasting and the media over the course of this Assembly. It’s to be noted, for example, that some commentators have mentioned that we were digital light in our analysis of the media in Wales. We are happy to consider this and other issues as part of future inquiries. We have already started an inquiry into the remit, funding and accountability of S4C that we hope will be influential in the UK Government’s review of the channel, which is set to take place later this year.

Rydym hefyd yn bwriadu edrych yn fwy manwl ar y cyfryngau lleol a newyddiaduraeth newyddion lleol, ar radio masnachol, ac ar y portread o Gymru ar rwydweithiau darlledu’r DU. Mae adroddiad ‘Y Darlun Mawr’ yn nodi ein barn ar y prif themâu sydd wedi codi o’n gwaith cychwynnol yn y maes hwn. Fel y mae’r teitl yn ei awgrymu, ni fwriedir iddo fod yn ddadansoddiad manwl o bob mater sy’n peri pryder, ond yn hytrach, yn sylfaen ar gyfer y gwaith mwy penodol y bwriadwn ei wneud yn y dyfodol. Serch hynny, mae’n gwneud rhai argymhellion pwysig ac yn tynnu sylw at nifer o bryderon. Byddaf yn hapus i ateb cwestiynau’r Aelodau ar unrhyw un o’r materion yn yr adroddiad yn yr amser sydd ar gael. Hoffwn dynnu sylw at nifer ohonynt—nifer o’r argymhellion—y credaf eu bod yn arbennig o bwysig.

Y portread o Gymru—y BBC: yn gyntaf oll, ac yn bwysicaf efallai, mae cyfarwyddwr cyffredinol y BBC wedi gwneud ymrwymiad cadarn y bydd BBC Cymru Wales yn derbyn cyllid ychwanegol ar gyfer darlledu yn Saesneg yng Nghymru. Hyd yn hyn, nid yw’r Arglwydd Hall wedi rhoi ffigur ar faint o arian ychwanegol y dylid ei gael. Rydym ni wedi gwneud hynny. Rydym wedi argymell y dylid darparu £30 miliwn yn ychwanegol bob blwyddyn ar gyfer dramâu Saesneg a darlledu am Gymru. Nid yw hwn yn argymhelliad newydd. Mae Pwyllgor Cymunedau, Cydraddoldeb a Llywodraeth Leol y Cynulliad blaenorol, a grŵp polisi cyfryngau y Sefydliad Materion Cymreig wedi gwneud argymhellion tebyg o’r blaen. Gallai cyllid o’r fath ganiatáu i’r allbwn ddyblu a rhoi cyfle i’r BBC gynhyrchu mwy o raglenni o ansawdd sy’n ennill eu lle ar rwydwaith y BBC. Bydd yr Arglwydd Hall yn ymddangos gerbron y pwyllgor ym mis Mawrth, ac rydym yn disgwyl iddo gyhoeddi cyllid ychwanegol sylweddol bryd hynny ar gyfer darlledu Saesneg yng Nghymru, a byddwn yn defnyddio’r ffigur o £30 miliwn fel meincnod ar gyfer barnu i ba raddau y mae’n rhoi ystyriaeth ddifrifol i hyn.

Y portread o Gymru—ITV: os yw Cymru i gael ei chynrychioli’n ddigonol ar rwydweithiau darlledu, ni allwn ddisgwyl i’r BBC ysgwyddo’r cyfrifoldeb i gyd. Mae angen i ddarlledwyr gwasanaeth cyhoeddus eraill wneud eu rhan hefyd, yn enwedig ITV Cymru Wales. Byddai’n annheg peidio â chydnabod eu llwyddiant yn ddiweddar, er yn gyfyngedig, i sicrhau comisiynau rhwydwaith. Ond y ffaith amdani yw nad yw’r dull a ddefnyddir gan ITV Cymru Wales, ac ITV yn gyffredinol, wedi arwain at sicrhau bod lleisiau o Gymru yn cael eu cynrychioli’n ddigonol ar rwydwaith ITV. Mae dull y sianel o gomisiynu wedi methu cyfleu cyfoeth cymunedau Cymru, a cheir agweddau sylweddol ar fywyd Cymru na chânt eu portreadu naill ai ar rwydwaith ITV nac ar ITV Cymru Wales. Rydym wedi argymell y dylai ITV Studios fabwysiadu dull mwy rhagweithiol o ddatblygu rhaglenni i’w darlledu ar rwydwaith ITV, gan gynnwys gosod nodau penodol ar gyfer datblygu cynnyrch rhwydwaith ar Gymru sy’n adlewyrchu bywyd yng Nghymru.

Er na fyddwn o reidrwydd yn disgwyl i holl argymhellion y pwyllgor gael eu derbyn heb sylw gan y rhai yr effeithiant arnynt, roeddwn i ac aelodau eraill y pwyllgor, wedi ein rhyfeddu gan ymateb cyhoeddus amddiffynnol iawn ITV i’r argymhelliad penodol hwn, nid yn unig yn eu hymateb corfforaethol, ond yn eu dadansoddiad i’r wasg, hefyd. Er bod yn rhaid iddo ystyried realiti masnachol, erys y ffaith fod ITV Wales yn ddarlledwr gwasanaeth cyhoeddus gyda chyfrifoldeb i adlewyrchu’r gymuned y mae’n ei gwasanaethu. Felly, rwy’n falch o glywed bod ITV wedi dweud eu bod yn bwriadu parhau i ymgysylltu’n adeiladol â gwaith pwysig y pwyllgor, ond mae’n rhaid i mi ddweud nad oeddwn yn ystyried eu hymateb i’r argymhelliad hwn yn arbennig o adeiladol.

S4C funding: we are deeply concerned at the severe impact of repeated cuts to S4C’s budget, which has been cut by 36 per cent in real terms since 2010. It will suffer further real-terms cuts of around 10 per cent in the period leading up to 2021, despite an ‘element of stability’ provided by licence fee funding remaining constant. This has had a marked impact on what S4C is able to do. For instance, 57 per cent of programmes are now repeats compared to just 20 per cent when the channel was launched. This is clearly far too high and is a matter of very considerable concern to us as a committee.

I mentioned earlier that the committee has already started an inquiry into the remit, funding and accountability of S4C, leading in to the UK Government’s review of the channel later this year. We need to consider the future of S4C in the round, but only after the UK Government review, and not before that. Any cut to S4C’s budget before a review would be far from acceptable in our eyes.

Scrutiny of local democracy—BBC proposals: shortly after our report was published, the BBC announced plans to help improve the scrutiny of local democracy in the UK by embedding journalists in local media organisations. This will mean 11 new local journalists—one for every two local authorities in Wales. Any move to help improve the scrutiny of local democracy is obviously to be welcomed. However, the committee was concerned that an unintended consequence of this approach could be a further reduction in the number of reporters in newsrooms across Wales.

We genuinely need to see more detail on this proposal, to decide whether it has addressed the concerns that we have raised. We suggested instead a wire-type service—a more specific service—that could be provided to local media organisations, in matters where local reporting has declined, such as in court and councils.

Mae ein hadroddiad yn cynnwys ystod eang o faterion eraill, megis torri i newyddion Cymru ar radio rhwydwaith y BBC, craffu ar benodiad aelod bwrdd newydd y BBC dros Gymru, amlygrwydd S4C ar y rhestr raglenni electronig, atebolrwydd darlledwyr i’r Cynulliad Cenedlaethol a sut y gall Channel 4 wella ei phortread. Rwy’n gobeithio gallu cymryd cwestiynau gan y rhai yn y Siambr heddiw, ac wrth gwrs, rydym yn aros am ymateb gan y Llywodraeth ac yn gobeithio gallu cyflwyno dadl yn y dyfodol ar y maes penodol hwn, o ystyried bod gennym bwyllgor sydd wedi ymrwymo i edrych ar gyfathrebu yma yng Nghymru, ac yn awyddus i gadw’r ffocws cryf ar yr hyn y mae darlledwyr a’r diwydiant yn ei wneud yma yng Nghymru.

A allaf i longyfarch Bethan Jenkins, yn y lle cyntaf, ar ei chadeirio cadarn yn y pwyllgor ac arweinyddiaeth glir ynglŷn â’r ffordd bwrpasol ymlaen? Rwy’n cofio, achos rwy’n hen yn awr, mewn Cynulliadau o’r blaen, trio mynd i’r afael efo’r holl fusnes yma o sôn a thrafod am ddarlledu a phapurau newydd ac ati, a sut maen nhw’n portreadu Cymru yn gyffredinol, ac roedd hi’n anodd iawn cael dadl neu drafodaeth o gwbl ar un adeg, achos nid oedd y mater wedi cael ei ddatganoli. Rwy’n llongyfarch Bethan, felly, sydd wedi llwyddo i yrru’r cwch i’r dŵr, megis, ac rydym yn gallu cael trafodaeth eang. Rydym wedi llwyddo i gael BBC ac ITV a hefyd S4C i ymddangos o flaen ein pwyllgor, ac wedi dod i fyny efo’r adroddiad bendigedig yma—yr un cyntaf yn y maes yma yng Nghymru. Ac, wrth gwrs, cefndir hyn oll ydy’r portread gwael, yn gyffredinol, o Gymru o fewn Cymru ac, wrth gwrs, o Gymru drwyddi draw yn y Deyrnas Unedig.

Felly, fy nghwestiwn cyntaf i ydy: a oes bwriad i ni fel pwyllgor i fod yn craffu yn gyson ar weithgareddau’r BBC ac ITV? Rydym ni’n gwybod bod Tony Hall yn dod yn ôl nawr, ond a ydym ni’n gweld bod rhyw fath o raglen gynhwysfawr sy’n mynd i olygu bod BBC, ITV ac S4C yn mynd i ymddangos yn rheolaidd o flaen ein pwyllgor yn y lle cyntaf?

Hefyd, mae’r cwestiwn arall sydd gyda fi ynglŷn â dyfodol S4C. Mae yna, wrth gwrs, ymchwiliad yn mynd ymlaen ar raddfeydd eraill, ond yn benodol, gan fod rhai ohonom ni yn awyddus iawn i weld, efallai yn y pen draw, ddatganoli cyllid a phwerau dros S4C i’r fan hon yn gyfan gwbl, pa waith sy’n mynd i gymryd rhan fel rhan o unrhyw ymchwiliad i sut mae S4C yn gweithio i’r ffaith bod yna ddyhead o fewn Cymru ac ymhlith pobl Cymru i weld S4C yn cael ei datganoli i’r Cynulliad yma? Diolch yn fawr.

May I congratulate Bethan Jenkins, first of all, on her robust chairing of the committee and a clear leadership on a way forward? I recall, because I’m an old man now, in previous Assemblies, trying to get to grips with this whole issue of discussing broadcasting and the press and so on and their portrayal of Wales generally, and it was very difficult to get a debate of any kind at one point, because it was a non-devolved issue. So, I congratulate Bethan, who has succeeded to push the boat out, so to speak, and enabled us to have a broad-ranging debate. We’ve had the BBC, ITV and S4C before the committee, and we have published this wonderful report—the first here in Wales in its field. The background to all of this is the poor portrayal of Wales, generally speaking, both within Wales and from Wales to the rest of the UK.

Therefore, my first question is: do we as a committee intend to regularly scrutinise the activities of BBC and ITV? We know that Tony Hall will return to the committee, but should we anticipate some comprehensive programme, which would mean that the BBC, ITV and S4C would appear regularly before our committee in the first place?

Also, the other question is on the future of S4C. There is now a review ongoing in other places, of course, but specifically, as some of us are eager to ultimately see the devolution of funding and powers over S4C to this place in their entirety, what work is going to take place as part of any inquiry into the workings of S4C—that aspiration within Wales and among the people of Wales to see S4C devolved to this Assembly? Thank you.

Diolch, Dai, am y geiriau caredig iawn. Gwnes i ddim talu Dai Lloyd i ddweud y pethau yna, yn sicr. Rydym ni wedi bod yn craffu yn weddol gyson ar ITV, BBC ac eraill, fel rhan o’r ymchwiliad penodol hwn, ond fel pwyllgor sydd â ‘chyfathrebu’ yn ein teitl, rwy’n credu ei bod yn bwysig inni osod yr agenda gwleidyddol er mwyn sicrhau bod y rheini sydd yn y maes cyfryngol yn ymatebol inni a’u bod nhw’n teimlo’r pwysau bod y pwyllgor newydd yma yn mynd i fod â barn am yr hyn maen nhw’n ei wneud ac yn mynd i fod yn wyliadwrus am yr hyn maen nhw’n ei wneud. Rwy’n sicr yn gwybod bod y rheini sydd yn y sector yn gwylio’r hyn rydym ni’n ei wneud fel pwyllgor ac yn cymryd beth ydym ni’n ei wneud o ddifrif. Nid wyf i’n credu y byddai ITV Cymru Wales wedi ymateb mor gryf pe na baen nhw’n ein cymryd ni o ddifrif fel pwyllgor. Felly, rwy’n credu bod hynny’n bwysig. O ran y BBC, wrth gwrs, mae memorandwm o ddealltwriaeth rhwng y Cynulliad a’r BBC ac felly mae yna reidrwydd, mae yna gysondeb, i’r berthynas rhyngom ni a nhw er mwyn gallu parhau yn y dyfodol. Byddwn ni’n sicr eisiau eu cael nhw i mewn i roi mwy o dystiolaeth gerbron y pwyllgor.

O ran S4C a datganoli, wel, fel rhan o’r ymchwiliad, fel yr ydych chi’n gwybod, Dai, mae’r ymchwiliad ar S4C yn mynd i gynnwys cwestiwn yn nhermau’r ymchwiliad hwnnw am a ddylem ni edrych ar ddatganoli S4C yn benodol yn y cyd-destun hwnnw. Nid ydym ni eto wedi mynd mor bell â thrafod datganoli yn ei gyd-destun mwy eang, ond rwy’n credu, er nad oes gennym ni’r pwerau dros ddatganoli yma yng Nghymru, mae’n bwysig inni ddangos ein bod ni’n genedl a’n bod ni’n gallu arwain ar yr agenda yma, boed y pwerau sydd yn bodoli yn y lle yma ar hyn o bryd—.

Thank you, Dai, for those very kind words. I didn’t pay Dai Lloyd to say those things, I can assure you. We have been scrutinising ITV, the BBC and others on a regular basis, as part of this inquiry, but as a committee that has ‘communication’ in its title, I think it’s important for us to set the political agenda to ensure that those in the media field are accountable to us and that they feel under pressure that this committee is going to have an opinion on what they do, and that we’re going to be vigilant of what they do. I certainly know that those in the sector are watching what we’re doing as a committee, and that they’re taking what we do seriously. I don’t think that ITV Cymru Wales would’ve responded so strongly if they didn’t take us seriously as a committee. So, I think that’s important. In terms of the BBC, there’s a memorandum of understanding between the Assembly and the BBC, and so there is a requirement that there is a consistent relationship between us and them, so that they can continue in the future. So, I would certainly want them to come in again to give us evidence.

With regard to S4C and devolution, well, as part of the inquiry, you’ll know, Dai Lloyd, that S4C is going to include a question with regard to that inquiry and whether we should look at the devolution of S4C specifically in that context. We haven’t yet gone so far as to discuss devolution in its wider context, but even though we don’t have the powers over devolution here in Wales, it’s important for us to show that we are a nation and that we can lead this agenda, whether we have the powers in this place or not at present.

Can I congratulate my Chairman on her statement and, indeed, more widely on the high seriousness, humour and feather-light touch of chairmanship that she brings to us all? A very model Chairman of a committee, if I may say. I realise that giving compliments in the Chamber in the presence of her party leader may lead to some internal problems in Plaid Cymru for her. I certainly hope not. But my compliment is very genuinely meant.

I just want to refer to what the report says about S4C. In particular, in paragraph 37, we refer to the fact that the Secretary of State for Culture, Media and Sport in the UK Government has a statutory duty to ensure that S4C has sufficient funding to fulfil its remit as a public service broadcaster. In view of the cuts that were referred to in the statement and what the report also says about the way in which S4C has had to cut back on its programming, in particular, investment in children’s programmes and a lack of original drama for several months a year, I wonder whether, in fact, the Secretary of State for Culture, Media and Sport is in breach of statutory duty in this case. I certainly agree with the report saying that it would be quite wrong for any further cuts to S4C’s budget to occur whilst the future is under review. S4C is a very lean organisation. They’ve cut their staffing from 220 to less than 130; their internal overheads are only around 4 per cent compared with an average of about 11 per cent or 12 per cent in the public sector. So, I think S4C, actually, is a very, very considerable success story on very meagre resources. So, the question that I have for the Chairman is whether we have an even stronger case in law than in morality to demand greater funding for S4C, given the importance that this must play in achieving the Government’s objective of 1 million Welsh speakers by 2050 and our ultimate aspiration of having a wholly bilingual nation.

A gaf fi longyfarch fy Nghadeirydd ar ei datganiad ac yn wir, yn fwy eang ar ddifrifoldeb, hiwmor a natur anymwthgar ei dull o gadeirio? Mae’n fodel o Gadeirydd pwyllgor, os caf ddweud. Rwy’n sylweddoli y gallai ei chanmol yn y Siambr ym mhresenoldeb arweinydd ei phlaid arwain at rai problemau mewnol iddi ym Mhlaid Cymru. Yn sicr, rwy’n gobeithio na wnaiff hynny. Ond mae fy nghanmoliaeth yn ddiffuant iawn.

Rwyf am gyfeirio at yr hyn y mae’r adroddiad yn ei ddweud am S4C. Yn benodol, ym mharagraff 37, rydym yn cyfeirio at y ffaith fod gan yr Ysgrifennydd Gwladol dros Ddiwylliant, y Cyfryngau a Chwaraeon yn Llywodraeth y DU ddyletswydd statudol i sicrhau bod gan S4C ddigon o arian i gyflawni ei gylch gwaith fel darlledwr gwasanaeth cyhoeddus. Yn wyneb y toriadau y cyfeiriwyd atynt yn y datganiad a’r hyn y mae’r adroddiad hefyd yn dweud am y ffordd y mae S4C wedi gorfod torri’n ôl ar ei raglennu, a’r buddsoddiad mewn rhaglenni plant yn benodol a diffyg cynnyrch drama gwreiddiol am nifer o fisoedd y flwyddyn, tybed mewn gwirionedd a yw’r Ysgrifennydd Gwladol dros Ddiwylliant, y Cyfryngau a Chwaraeon yn torri dyletswydd statudol yn yr achos hwn. Yn bendant, rwy’n cytuno â’r adroddiad pan ddywed y byddai’n hollol anghywir i gael unrhyw doriadau pellach i gyllideb S4C tra cynhelir adolygiad ar y dyfodol. Mae S4C yn sefydliad main iawn. Maent wedi torri eu staff o 220 i lai na 130; mae eu gorbenion mewnol cyffredinol oddeutu 4 y cant o’i gymharu â chyfartaledd o tua 11 y cant neu 12 y cant yn y sector cyhoeddus. Felly, rwy’n meddwl bod S4C, mewn gwirionedd, yn llwyddiant mawr iawn ar adnoddau sy’n hynod o brin. Felly, y cwestiwn sydd gennyf i’r Cadeirydd yw a oes gennym achos hyd yn oed yn gryfach yn gyfreithiol nag sydd yna’n foesol i fynnu mwy o arian i S4C, o ystyried pwysigrwydd hyn o reidrwydd er mwyn cyflawni amcan y Llywodraeth o 1 filiwn o siaradwyr Cymraeg erbyn 2050 a’n dyhead yn y pen draw i gael cenedl gwbl ddwyieithog.

Thank you very much. Again, I didn’t pay anybody for the compliments, but thank you very much anyway. I’m sure my leader won’t be able to give me a row for something you’ve said. That would be a new thing for me, but, hey, wonders will never cease. What can I say?

With regard to S4C, I mean, you know, we would agree on these benches, of course, that the cuts to S4C should never have happened, and I think that’s probably a cross-party consensus by now. It is our one channel, and others are even arguing now that we should be having more than that one channel. I know that S4C has produced a YouTube channel for young people to see how that would potentially engage with them, taking away potential branding or changing the branding so as to appeal to a new audience. We have to really promote S4C, because I go into schools on a regular basis and those who are studying Welsh through English language-medium schools, and many people, don’t even know about S4C, or have ever watched S4C. That’s actually quite distressing, when I know people have fought so hard to create the channel here in Wales for us to consume and for us to converse about and to encourage people to watch programming through the medium of Welsh.

I’m not a lawyer—shock horror—so if it is in breach of statutory duty I’m sure as a committee we can seek legal advice. When we’re having the inquiry on S4C we can seek legal advice on that because it’s a point that I think we should be looking at, because, of course, it’s not just a moral obligation, it’s how they are looking to deliver their legal requirements within the current statutory framework. So, I think that’s a point we need to be looking at. It may be interesting for other people in the Chamber to know that S4C are already going above their statutory and legal requirements because they’re working in digital, and because they’re working in other fields. There is no obligation for them to be doing that, but they are because, obviously, they want to see the channel progress and they want to be working in different ways in the future.

With regards to the 1 million Welsh speakers, well, yes, we’re doing an inquiry on that at the moment and we need to look at the educational front because that’s where we’re hearing the change needs to happen fastest, but we cannot ignore the importance of S4C in being able to realise those targets, and the educational facility that S4C can offer in that regard. For example, I know that there’re actors and scriptwriters in Wales waiting to be able to go into schools and to tell them about the shows that are on S4C, wanting to promote the channel, and if they have role models going into schools and speaking Welsh to them from those particular television shows then that will, potentially, inspire young people and others to watch the channel in the future.

What we have to ensure as part of our inquiry is to make sure that the UK Government know that any cuts are not acceptable. I mean, I wouldn’t want to see any cuts after the review, but especially before the review we should not tolerate any cuts by the DCMS. I think they have improved somewhat towards their relationship with S4C in regard to this agenda—probably learning from previous mistakes in how they’ve made cuts to S4C—but there’s so much yet to do and I hope that as a committee we can work together to make that a reality.

Diolch yn fawr iawn. Unwaith eto, ni thelais neb am y ganmoliaeth, ond diolch yn fawr i chi beth bynnag. Rwy’n siŵr na fydd fy arweinydd yn gallu rhoi pryd o dafod i mi am rywbeth a ddywedoch chi. Byddai hynny’n rhywbeth newydd i mi, ond hei, mae rhyfeddodau’n digwydd. Beth y gallaf ei ddweud?

O ran S4C, hynny yw, wyddoch chi, byddem yn cytuno ar y meinciau hyn, wrth gwrs, na ddylai’r toriadau i S4C byth fod wedi digwydd, ac rwy’n credu mai dyna’r consensws trawsbleidiol erbyn hyn, mae’n debyg. S4C yw ein hunig sianel, ac mae eraill hyd yn oed yn dadlau yn awr y dylem gael mwy nag un sianel. Gwn fod S4C wedi creu sianel YouTube ar gyfer pobl ifanc i weld sut y buasai hynny’n ymgysylltu â hwy o bosibl, gan gael gwared ar frandio posibl neu newid y brandio er mwyn apelio at gynulleidfa newydd. Mae’n rhaid i ni hyrwyddo S4C o ddifrif, oherwydd rwy’n mynd i ysgolion yn rheolaidd ac nid yw’r rhai sy’n astudio Cymraeg drwy ysgolion cyfrwng Saesneg, a llawer o bobl, yn gwybod am S4C hyd yn oed, neu erioed wedi gwylio S4C. Mae hynny’n peri gofid mewn gwirionedd, pan wyf yn gwybod bod pobl wedi ymladd mor galed i greu’r sianel yma yng Nghymru er mwyn i ni ei defnyddio a sgwrsio amdani ac annog pobl i wylio rhaglenni drwy gyfrwng y Gymraeg.

Nid wyf yn gyfreithiwr—syndod y byd—felly os yw’n torri dyletswydd statudol rwy’n siwr fel pwyllgor y gallwn ofyn am gyngor cyfreithiol. Pan fyddwn yn cael yr ymchwiliad ar S4C, gallwn ofyn am gyngor cyfreithiol ar hynny oherwydd ei fod yn bwynt y credaf y dylwn edrych arno, oherwydd, wrth gwrs, nid rhwymedigaeth foesol yn unig yw hi, mae’n ymwneud â sut y maent yn ceisio cyflawni eu gofynion cyfreithiol o fewn y fframwaith statudol presennol. Felly, rwy’n credu bod hwnnw’n bwynt y mae angen i ni edrych arno. Gall fod yn ddiddorol i bobl eraill yn y Siambr wybod bod S4C eisoes yn mynd y tu hwnt i’w gofynion statudol a chyfreithiol am eu bod yn gweithio yn y maes digidol, ac oherwydd eu bod yn gweithio mewn meysydd eraill. Nid oes unrhyw rwymedigaeth arnynt i wneud hynny, ond maent yn ei wneud oherwydd, yn amlwg, maent yn awyddus i weld y sianel yn datblygu ac maent yn awyddus i weithio mewn gwahanol ffyrdd yn y dyfodol.

O ran yr 1 filiwn o siaradwyr Cymraeg, wel, ie, rydym yn cynnal ymchwiliad ar hynny ar hyn o bryd ac mae angen i ni edrych ar y maes addysgol oherwydd dyna ble y clywn fod angen i’r newid ddigwydd gyflymaf, ond ni allwn anwybyddu pwysigrwydd S4C o ran gallu gwireddu’r targedau hynny, a’r cyfleuster addysgol y gall S4C ei gynnig yn hynny o beth. Er enghraifft, gwn fod yna actorion a sgriptwyr yng Nghymru yn aros i allu mynd i ysgolion i ddweud wrthynt am y sioeau sydd ar S4C, am eu bod eisiau hyrwyddo’r sianel, ac os oes ganddynt fodelau rôl yn mynd i’r ysgolion a siarad Cymraeg â hwy oddi ar y rhaglenni teledu hyn, yna bydd hynny, o bosibl, yn ysbrydoli pobl ifanc ac eraill i wylio’r sianel yn y dyfodol.

Yr hyn sy’n rhaid i ni ei sicrhau yn rhan o’n hymchwiliad yw gwneud yn siŵr fod Llywodraeth y DU yn gwybod nad yw unrhyw doriadau yn dderbyniol. Hynny yw, ni fuaswn am weld unrhyw doriadau ar ôl yr adolygiad, ond yn enwedig cyn yr adolygiad ni ddylem oddef unrhyw doriadau gan yr Adran dros Ddiwylliant, y Cyfryngau a Chwaraeon. Rwy’n credu eu bod wedi gwella rhywfaint tuag at eu perthynas gydag S4C ar yr agenda hon—gan ddysgu o gamgymeriadau blaenorol yn ôl pob tebyg yn y ffordd y gwnaethant doriadau i S4C—ond mae cymaint i’w wneud eto ac rwy’n gobeithio fel pwyllgor y gallwn weithio gyda’n gilydd i wireddu hynny.

Thank you very much. There are no more speakers in this statement.

Diolch yn fawr iawn. Nid oes rhagor o siaradwyr yn y datganiad hwn.

5. 5. Dadl ar Adroddiad y Pwyllgor Cydraddoldeb, Llywodraeth Leol a Chymunedau ar ei Waith Craffu ar ôl Deddfu ar Ddeddf Trais yn Erbyn Menywod, Cam-drin Domestig a Thrais Rhywiol (Cymru) 2015
5. 5. Debate on the Equality, Local Government and Communities Committee's Report on Its Post-legislative Scrutiny Work on the Violence against Women, Domestic Abuse and Sexual Violence (Wales) Act 2015

We’ll move on to item 5, which is the debate on the Equality, Local Government and Communities Committee’s report on its post-legislative scrutiny work on the Violence against Women, Domestic Abuse and Sexual Violence (Wales) Act 2015. I call on the Chair of the committee—John Griffiths.

Symudwn ymlaen at eitem 5, sef y ddadl ar adroddiad y Pwyllgor Cymunedau, Cydraddoldeb a Llywodraeth Leol ar ei waith craffu ôl-ddeddfwriaethol ar Ddeddf Trais yn erbyn Menywod, Cam-drin Domestig a Thrais Rhywiol (Cymru) 2015. Galwaf ar Gadeirydd y pwyllgor—John Griffiths.

Cynnig NDM6239 John Griffiths

Cynnig bod Cynulliad Cenedlaethol Cymru:

Yn nodi adroddiad y Pwyllgor Cydraddoldeb, Llywodraeth Leol a Chymunedau ar yr Ymchwiliad ôl-ddeddfwriaethol i Ddeddf Trais yn erbyn Menywod, Cam-drin Domestig a Thrais Rhywiol (Cymru) 2015, a osodwyd yn y Swyddfa Gyflwyno ar 12 Rhagfyr 2016.

Motion NDM6239 John Griffiths

To propose that the National Assembly for Wales:

Notes the report of the Equality, Local Government and Communities Committee on the Post legislative inquiry into the Violence against Women, Domestic Abuse and Sexual Violence Act (Wales) 2015, which was laid in the Table Office on 12 December 2016.

Cynigiwyd y cynnig.

Motion moved.

Diolch yn fawr, Ddirprwy Lywydd. I am pleased to be opening the first Plenary debate on the report of the Equality, Local Government and Communities Committee. The Violence against Women, Domestic Abuse and Sexual Violence (Wales) Act is a landmark piece of legislation that sets out a statutory framework to prevent abuse and improve support for survivors. But passing legislation isn’t enough—it has to be effectively implemented. So, our committee decided to undertake post-legislative scrutiny to look at how well this was happening with regard to this legislation. During our inquiry, we received written and oral evidence and conducted visits to hear directly from survivors. We’re grateful to all for contributing, but in particular, we want to say ‘thank you’ to those survivors who inspired us with their strength and courage in sharing their stories. For them, and for all survivors, we must get this right. We cannot turn the clock back to stop violence once it has happened. No-one should doubt the Cabinet Secretary’s commitment to address this issue head on. We welcome that all of the recommendations have been accepted, either in full or partially. However, the response to our recommendations is sometimes relatively weak and sometimes provides too little detail. Hopefully, in his response today, the Cabinet Secretary will provide reassurances that the issues we raise in our report are being addressed with the level of urgency required.

Dirprwy Lywydd, the committee shares stakeholders’ concerns about the pace and consistency of implementation. Five years have passed since the White Paper was published, and nearly two years since the Act was passed, but many key components are not in place and are not going to be in place very soon. With every day that passes we risk losing momentum and opportunities to change lives. Services are being cut, organisations are unsure about their future. We are losing time when we could be putting in place preventative measures.

I will now turn to some of our recommendations. Our first recommendation called on the Welsh Government to set out, in the forthcoming delivery plan, dates for a range of items, including statutory guidance. In the first line of the response, the Government said that there was no outstanding statutory guidance. However, elsewhere, the response states that there will be consultation on statutory commissioning guidance in July of this year. So, it would seem that there are outstanding pieces of statutory guidance. Could the Cabinet Secretary clarify that position: what remains outstanding and when will they be published? These pieces of statutory guidance are important. They are the building blocks of the legislation.

In recommendation 3, we called for Welsh Government to prioritise the publication of statutory guidance on commissioning of services. The national adviser told us that the commissioning guidance was critical to the purpose of the Act, yet the draft guidance will not be consulted on until July. In their response, the Government cite the toolkit that was launched by the Lloyds Bank Foundation and Welsh Women’s Aid in August 2016, but this was produced independently from Welsh Government and is not statutory. In a sector where commissioning is so vital to the effective delivery of services, it is frustrating that this guidance is not yet ready.

Closely linked to the issue of commissioning services is that of funding. In recommendation 5, we called for a timetable by which the advisory board will complete its work into a sustainable funding model for the specialist sector. We were told that this is a priority for Welsh Government, and we welcome this commitment. The response states that progress will be reported to the Cabinet Secretary at the advisory group in July, but the committee would like the timetable called for so that we know when this work will be completed. We also called for sufficient funding to cope with any increased demand for services. We welcomed the increase in the revenue component of the domestic abuse services grant, but would appreciate clarity from the Cabinet Secretary as to whether the £400,000 increase will meet the likely increase in demand, given that funding is static for 2017-18.

In recommendation 8, we called for clarity, as a matter of urgency, into the legal status of the forthcoming delivery plan, when it will be published and how it will be consulted on. The Government accepted this recommendation, but doesn’t provide much information on this. We are told that the legal status will be considered by the task and finish group that has been established by the advisory board to develop the plan. We are also told that the task and finish group will determine the publication date when they first meet in February 2017—this month. I would ask the Cabinet Secretary, if he is not able to clarify the legal status and outline when it will be published today, to clarify when these decisions will be made.

I would now like to move on to our findings around education. This has proved to be a controversial issue. The White Paper stated that education on healthy relationships should be mandatory in all schools, but this wasn’t included in the Bill. This issue continued to concern stakeholders such as Barnardo’s, Welsh Women’s Aid, Gwent Police and the national adviser, who wanted greater commitment on this matter. We know that the Cabinet Secretary is sympathetic to these views, as he told us that he agreed that early intervention and education is key to building healthy relationships, and that he was keen to ensure consistency. The committee still feels strongly that there must be requirements for schools to teach children about healthy relationships, or the entrenched and harmful social attitudes about abuse and sexual violence will not be prevented. There is an opportunity with the development of the new curriculum to get this right. This is overdue and would be an important stride forward. It would be good to have further reassurances from the Cabinet Secretary on this crucial matter.

Recommendation 11 calls for the Welsh Government to prepare specific regulations relating to the publication of information by local authorities on how they are exercising their functions in relation to the Act. It remains unclear as to whether the Cabinet Secretary will commit to require local authorities to begin reporting by the start of the 2017-18 academic year. Again, clarity today will be welcome.

Finally, Dirprwy Lywydd, I want to move on to the role of the national adviser. This is a critical role, but we heard that its effectiveness is potentially hampered by limited resources. It is a part-time post with one part-time member of staff to support. We recommended that the Welsh Government should review the adviser’s capacity and consider allocating further resources. Their response states that it has been discussed and considered, and they have agreed to keep it under review. I would appreciate further clarity from Welsh Government on the nature of these discussions and what sort of review is being done. We know that budgets are tight, but it may be that a small increase in resources could have a significant impact on service delivery.

Our final recommendation calls on the Welsh Government to make reference to the national adviser, her responsibilities and annual work plan in the delivery plan and any future national or local strategies. The Welsh Government stated that the task and finish group are responsible for developing the national framework, and that they will make them aware of this recommendation. We would ask that the Welsh Government takes a more proactive role in this, and that they provide a steer to the task and finish group.

In closing, Dirprwy Lywydd, I want to make clear that I know the Cabinet Secretary is committed to addressing these issues, but the committee is concerned that there appears to be a lack of urgency within Welsh Government to take the necessary steps on implementation, as outlined in the Act itself. Given the importance of this legislation, commitment must now be matched by timely and effective action.

Diolch yn fawr, Ddirprwy Lywydd. Rwy’n falch o gael agor y ddadl gyntaf yn y Cyfarfod Llawn ar adroddiad y Pwyllgor Cymunedau, Cydraddoldeb a Llywodraeth Leol. Mae Deddf Trais yn erbyn Menywod, Cam-drin Domestig a Thrais Rhywiol (Cymru) yn ddeddfwriaeth bwysig sy’n nodi fframwaith statudol ar gyfer atal cam-drin a gwella cymorth i oroeswyr. Ond nid yw pasio deddfwriaeth yn ddigon—mae’n rhaid iddo gael ei roi ar waith yn effeithiol. Felly, penderfynodd ein pwyllgor wneud gwaith craffu ôl-ddeddfwriaethol i edrych ar ba mor dda yr oedd hyn yn digwydd mewn perthynas â’r ddeddfwriaeth hon. Yn ystod ein hymchwiliad, cawsom dystiolaeth ysgrifenedig a llafar a chynhaliwyd ymweliadau i glywed yn uniongyrchol gan oroeswyr. Rydym yn ddiolchgar i bawb am gyfrannu, ond yn arbennig, rydym eisiau dweud ‘diolch’ wrth y goroeswyr a’n hysbrydolodd gyda’u nerth a’u dewrder yn rhannu eu straeon. Er eu mwyn hwy, ac er mwyn yr holl oroeswyr, rhaid i ni gael hyn yn iawn. Ni allwn droi’r cloc yn ôl i atal trais ar ôl iddo ddigwydd. Ni ddylai neb amau ymrwymiad Ysgrifennydd y Cabinet i fynd benben â’r mater hwn. Rydym yn croesawu’r ffaith fod pob un o’r argymhellion wedi’u derbyn, naill ai’n llawn neu’n rhannol. Fodd bynnag, mae’r ymateb i’n hargymhellion yn eithaf gwan ar adegau ac weithiau’n brin o fanylion. Gobeithio y bydd Ysgrifennydd y Cabinet yn ei ymateb heddiw yn darparu sicrwydd fod y materion a nodwn yn ein hadroddiad yn cael sylw gyda’r lefel o frys sy’n angenrheidiol.

Ddirprwy Lywydd, mae’r pwyllgor yn rhannu pryderon rhanddeiliaid ynglŷn â chyflymder a chysondeb gweithredu. Aeth pum mlynedd heibio ers cyhoeddi’r Papur Gwyn, a bron i ddwy flynedd ers i’r Ddeddf gael ei phasio, ond mae llawer o elfennau allweddol yn dal i fod heb eu rhoi ar waith ac nid ydynt yn mynd i fod ar waith yn fuan iawn. Gyda phob dydd sy’n pasio rydym mewn perygl o golli momentwm a chyfleoedd i newid bywydau. Mae gwasanaethau’n cael eu torri, mae sefydliadau’n ansicr ynglŷn â’u dyfodol. Rydym yn colli amser pan allem fod yn rhoi mesurau ataliol ar waith.

Trof yn awr at rai o’n hargymhellion. Roedd ein hargymhelliad cyntaf yn galw ar Lywodraeth Cymru i nodi dyddiadau, yn y cynllun cyflawni sydd ar y ffordd, ar gyfer amrywiaeth o eitemau, gan gynnwys canllawiau statudol. Yn llinell gyntaf yr ymateb, dywedodd y Llywodraeth nad oedd unrhyw ganllawiau statudol yn dal heb eu cyflwyno. Fodd bynnag, mewn mannau eraill, mae’r ymateb yn nodi y bydd ymgynghoriad yn cael ei gynnal ar ganllawiau comisiynu statudol ym mis Gorffennaf eleni. Felly, mae’n ymddangos bod yna ganllawiau statudol sy’n dal heb eu cyflwyno. A allai Ysgrifennydd y Cabinet egluro’r sefyllfa honno: beth sy’n parhau i fod heb ei wneud a phryd y byddant yn cael eu cyhoeddi? Mae’r canllawiau statudol hyn yn bwysig. Dyma yw cerrig sylfaen y ddeddfwriaeth.

Yn argymhelliad 3, roeddem yn galw ar Lywodraeth Cymru i flaenoriaethu’r gwaith o gyhoeddi canllawiau statudol ar gomisiynu gwasanaethau. Dywedodd y cynghorydd cenedlaethol wrthym fod y canllawiau comisiynu yn allweddol i ddibenion y Ddeddf, ond ni fydd ymgynghori’n digwydd ar y canllawiau drafft tan fis Gorffennaf. Yn eu hymateb, mae’r Llywodraeth yn cyfeirio at y pecyn cymorth a lansiwyd gan Sefydliad Banc Lloyds a Chymorth i Fenywod Cymru ym mis Awst 2016, ond cafodd hwn ei gynhyrchu’n annibynnol ar Lywodraeth Cymru ac nid yw’n statudol. Mewn sector lle y mae comisiynu mor hanfodol i ddarparu gwasanaethau’n effeithiol, mae’n rhwystredig nad yw’r canllawiau hyn yn barod eto.

Mae cysylltiad agos iawn rhwng comisiynu gwasanaethau a chyllid. Yn argymhelliad 5, roeddem yn galw am amserlen i’r bwrdd cynghori gwblhau ei waith ar fodel ariannu cynaliadwy ar gyfer y sector arbenigol. Dywedwyd wrthym fod hon yn flaenoriaeth i Lywodraeth Cymru, ac rydym yn croesawu’r ymrwymiad hwn. Mae’r ymateb yn nodi yr adroddir ar gynnydd i Ysgrifennydd y Cabinet yn y grŵp ymgynghorol ym mis Gorffennaf, ond buasai’r pwyllgor yn awyddus i weld yr amserlen y galwyd amdani fel ein bod yn gwybod pryd y bydd y gwaith hwn yn cael ei gwblhau. Roeddem hefyd yn galw am ariannu digonol i ymdopi ag unrhyw alw cynyddol am wasanaethau. Roeddem yn croesawu’r cynnydd yn elfen refeniw y grant gwasanaethau cam-drin domestig, ond byddem yn gwerthfawrogi eglurhad gan Ysgrifennydd y Cabinet ynglŷn ag a fydd y cynnydd o £400,000 yn ateb y cynnydd tebygol yn y galw, o ystyried bod y cyllid yn sefydlog ar gyfer 2017-18.

Yn argymhelliad 8, roeddem yn galw am eglurder, fel mater o frys, ynghylch statws cyfreithiol y cynllun cyflawni sydd i ddod, pan gaiff ei gyhoeddi a sut yr ymgynghorir arno. Derbyniodd y Llywodraeth yr argymhelliad hwn, ond nid yw’n darparu llawer o wybodaeth yn ei gylch. Dywedir wrthym y bydd y grŵp gorchwyl a gorffen a sefydlwyd gan y bwrdd cynghori i ddatblygu’r cynllun yn ystyried y statws cyfreithiol. Dywedir wrthym hefyd y bydd y grŵp gorchwyl a gorffen yn penderfynu ar y dyddiad cyhoeddi pan fyddant yn cyfarfod gyntaf ym mis Chwefror 2017—y mis hwn. Os nad yw’n gallu egluro’r statws cyfreithiol ac amlinellu pryd y bydd yn cael ei gyhoeddi heddiw, hoffwn ofyn i Ysgrifennydd y Cabinet egluro pryd y bydd y penderfyniadau hyn yn cael eu gwneud.

Hoffwn symud ymlaen yn awr at ein canfyddiadau’n ymwneud ag addysg. Mae hwn wedi profi’n bwnc dadleuol. Nododd y Papur Gwyn y dylai addysg perthynas iach fod yn orfodol ym mhob ysgol, ond ni chafodd hyn ei gynnwys yn y Bil. Mae’r mater yn parhau i achosi pryder i randdeiliaid fel Barnardos, Cymorth i Fenywod Cymru, Heddlu Gwent a’r cynghorydd cenedlaethol, a oedd eisiau mwy o ymrwymiad ynglŷn â hyn. Rydym yn gwybod bod Ysgrifennydd y Cabinet yn cydymdeimlo â’r safbwyntiau hyn, gan iddo ddweud wrthym ei fod yn cytuno bod ymyrraeth ac addysg gynnar yn allweddol i feithrin perthnasoedd iach, a’i fod yn awyddus i sicrhau cysondeb. Mae’r pwyllgor yn dal i deimlo’n gryf fod yn rhaid cael gofynion i ysgolion addysgu plant am berthnasoedd iach, neu ni fydd modd atal yr agweddau cymdeithasol gwreiddiedig a niweidiol ynglŷn â cham-drin a thrais rhywiol. Ceir cyfle gyda datblygiad y cwricwlwm newydd i gael hyn yn iawn. Mae’n hen bryd i hyn ddigwydd a byddai’n gam pwysig ymlaen. Byddai’n dda cael sicrwydd pellach gan Ysgrifennydd y Cabinet ynglŷn â’r mater hollbwysig hwn.

Mae argymhelliad 11 yn galw ar Lywodraeth Cymru i baratoi rheoliadau penodol sy’n ymwneud â chyhoeddi gwybodaeth gan awdurdodau lleol ar sut y maent yn arfer eu swyddogaethau mewn perthynas â’r Ddeddf. Mae’n parhau i fod yn aneglur a fydd Ysgrifennydd y Cabinet yn ymrwymo i’w gwneud yn ofynnol i awdurdodau lleol ddechrau adrodd erbyn dechrau blwyddyn academaidd 2017-18. Unwaith eto, bydd yn dda cael eglurder ar hyn heddiw.

Yn olaf, Ddirprwy Lywydd, rwyf am symud ymlaen at rôl y cynghorydd cenedlaethol. Mae hon yn rôl hollbwysig, ond clywsom fod ei heffeithiolrwydd yn cael ei llesteirio o bosibl gan adnoddau cyfyngedig. Swydd ran-amser yw hi gydag un aelod rhan-amser o staff i gynorthwyo. Roeddem yn argymell y dylai Llywodraeth Cymru adolygu capasiti swydd y cynghorydd ac ystyried dyrannu adnoddau pellach. Mae eu hymateb yn datgan ei fod wedi cael ei drafod a’i ystyried, a’u bod wedi cytuno i’w gadw dan arolwg. Buaswn yn gwerthfawrogi eglurhad pellach gan Lywodraeth Cymru ynglŷn â natur y trafodaethau hyn a pha fath o adolygiad sy’n cael ei wneud. Rydym yn gwybod bod cyllidebau’n dynn, ond mae’n bosibl y gallai cynnydd bach mewn adnoddau effeithio’n sylweddol ar y modd y darperir gwasanaethau.

Mae ein hargymhelliad terfynol yn galw ar Lywodraeth Cymru i gyfeirio at y cynghorydd cenedlaethol, ei chyfrifoldebau a’i chynllun gwaith blynyddol yn y cynllun cyflawni ac unrhyw strategaethau cenedlaethol neu leol yn y dyfodol. Dywedodd Llywodraeth Cymru fod y grŵp gorchwyl a gorffen yn gyfrifol am ddatblygu fframwaith cenedlaethol, ac y byddant yn rhoi gwybod iddynt am yr argymhelliad hwn. Carem ofyn i Lywodraeth Cymru gyflawni rôl fwy rhagweithiol yn hyn, ac i ddarparu cyfeiriad i’r grŵp gorchwyl a gorffen.

Wrth gloi, Ddirprwy Lywydd, rwyf am ddweud yn glir fy mod yn gwybod bod Ysgrifennydd y Cabinet wedi ymrwymo i fynd i’r afael â’r materion hyn, ond mae’r pwyllgor yn pryderu ei bod yn ymddangos bod diffyg brys ar ran Llywodraeth Cymru i roi’r camau angenrheidiol ar waith, fel yr amlinellwyd yn y Ddeddf ei hun. O ystyried pwysigrwydd y ddeddfwriaeth hon, mae’n rhaid cael gweithredu amserol ac effeithiol yn awr i gyd-fynd â’r ymrwymiad.

Diolch i Gadeirydd y pwyllgor am osod allan pryderon y pwyllgor yn glir iawn. Byddwch wedi sylwi bod nifer fawr o bryderon wedi’u codi gan y pwyllgor. Rwyf am ganolbwyntio ar ddwy agwedd ar adroddiad y pwyllgor cydraddoldeb, a hefyd ar ymateb Llywodraeth Cymru i hynny: rwy’n mynd i edrych ar y cynllun cyflawni a rôl addysg.

Yn argymhelliad 8, fe alwodd ein pwyllgor am eglurder ynglŷn â statws cyfreithiol y cynllun cyflawni, ac am ddyddiadau ar gyfer cyhoeddi’r cynllun cyflawni. Mae hyn am ein bod yn benderfynol bod yn rhaid i’r cynllun cyflawni fod yn un y gellir ei orfodi yn gyfreithiol, neu bydd ei werth, heb y grym hwnnw, yn lleihau yn sylweddol. Heb ddyddiad cyhoeddi, mae perig o greu anghysondeb wrth i strategaethau lleol gael eu datblygu ac wrth i wasanaethau lleol gael eu comisiynu. Wrth ymateb i’r pwyllgor, mae Llywodraeth Cymru yn derbyn yr argymhellion, ond wedyn yn gwrth-ddweud ei hun mewn ffordd. Mae’n dweud y bydd statws cyfreithiol ac amserlen y cyhoeddi yn cael eu hystyried gan y grŵp tasg a gorffen a wnaeth gyfarfod am y tro cyntaf y mis yma. Nid yw hynny’n swnio fel mater sy’n cael sylw brys imi. Unwaith eto, rydym yn gweld Llywodraeth Cymru lawer iawn yn rhy araf wrth gyflawni. Nid oes dim sôn am ein pryderon am amserlen, anghysonderau, nac a fydd modd gweithredu’r cynllun ar ôl i’r gwasanaethau gael eu comisiynu.

Rwyf hefyd yn bryderus am ddatblygiad addysg perthnasau iach yn ein hysgolion ni. Dyma fesur ataliol allweddol hanfodol er mwyn sicrhau bod ein pobl ifanc ni’n tyfu i fyny i fod yn hyderus am sut i ddelio â sefyllfaoedd o gamdriniaeth, ac i adnabod camdriniaeth yn y man cyntaf. Roedd y Papur Gwyn gwreiddiol ar gyfer y ddeddfwriaeth yn cynnwys addysg fandadol ar berthnasoedd iach, ac mae yna dystiolaeth gadarn iawn dros wneud hyn fel rhan o’r cwricwlwm. Rwy’n derbyn efallai y bydd yn rhan o’r cwricwlwm i’r dyfodol, fel y mae Ysgrifennydd y Cabinet dros Addysg wedi sôn, ond beth am rŵan, a beth am fis Medi nesaf? Rydym ni’n gwybod bod myfyrwyr ifanc iawn yn profi anghydraddoldeb ‘gender’ a stereoteipio yn yr ysgol, sy’n gallu amharu ar ansawdd eu haddysg a’u perthynas â’u cyd-fyfyrwyr. Mae cydnabod perthnasau sydd ddim yn iach yn hanfodol. Mae yna gryn ddadlau wedi bod yn y fan hon am hyn i gyd, ac yn y diwedd, gwnaeth y Llywodraeth gynnwys dyletswyddau newydd i awdurdodau lleol, sef bod angen iddyn nhw adrodd ar sut y byddan nhw’n trin y broblem yn y byd addysg.

Ond, fe glywodd ein pwyllgor ni nad oedd yna unrhyw amserlen ar gyfer cyflwyno’r ddyletswydd yma. Felly, fe wnaethom ni argymell bod Llywodraeth Cymru’n gweithredu’r rheoliadau yn ymwneud â chyhoeddi gwybodaeth gan awdurdodau lleol ar hybu pwrpas y Ddeddf. Ein hargymhelliad ni oedd bod yr awdurdodau lleol yn dechrau cyflwyno eu hadroddiadau a bod y Llywodraeth yn gofyn iddyn nhw wneud hynny ar gychwyn y flwyddyn academaidd 2017-18, sef Medi nesaf. Yn anffodus, mae’r ymateb yn hollol annigonol. Yr hyn y mae’r Llywodraeth yn ei ddweud ydy efallai bod yna gyfle i gasglu data am yr hyn sy’n digwydd o ran perthnasoedd iach yn ein hysgolion, sydd yn bell o’r hyn yr oedd y pwyllgor yn ei argymell. Hynny yw, mewn rhai ysgolion penodol, efallai bod modd edrych ar beth sy’n digwydd trwy gyfrwng y gwaith y mae Cymorth i Ferched a grwpiau eraill yn ei wneud yn yr ysgolion, ond cyfyng iawn fydd hynny—tameidiog, yn hytrach na’r cysondeb yr ydym ni ei angen.

Mae yna bwynt ehangach yn fan hyn. Mae adroddiad ein pwyllgor ni yn nodi problemau mawr efo cyflawni a chyflymder y cyflawni. Yn wir, arafwch ydy’r ansoddair sydd yn dod i’r meddwl yn fan hyn ynglŷn â’r cyflawni, ac eto mae angen symud ar frys cyn i bobl ddechrau gweld mai Deddf ydy hon mewn gwirionedd sydd heb rym y tu ôl iddi ar gyfer gweithredu er mwyn gweld y gwahaniaeth yr ydym ni angen ei weld.

Thank you to the committee Chair for setting out the committee’s concerns in a very clear manner. You will have noted that there are many concerns raised by the committee. I’m going to focus on two aspects of the equality committee’s report and the Welsh Government’s response to that report: I want to look at the delivery plan and the role of education.

In recommendation 8, our committee called for clarity on the legal status of the delivery plan, and for dates for the publication of that plan. This was because we are determined that the delivery plan must be one that is legally enforceable or its value, without that, is severely reduced. Without a publication date, there could be inconsistency as local strategies are developed and as local services are commissioned. In responding to the committee, the Welsh Government accepts the recommendations, but then contradicts itself, in a way, saying that the legal status and timetable for publication will be considered by the task and finish group, which met for the first time this month. Now, that doesn’t sound like an issue that has been given urgent attention. Once again, we see the Welsh Government far too slow in delivering in this area. There’s no mention of our concerns about the timetables, the inconsistencies, or whether the plan can be implemented and delivered once those services have been commissioned.

I’m also concerned about the development of healthy relationship education in our schools. This is a preventative measure that is crucial in order to ensure that our young people grow up confident in how to deal with situations of abuse and to identify abuse in the very first place. The original White Paper for the legislation included healthy relationship education on a mandatory basis, and there is very robust evidence for delivering this as part of the curriculum. I accept that it may be part of the curriculum for the future, as the Cabinet Secretary for Education has mentioned, but what about the here and now? What about next September? We know that very young students do suffer gender inequality and stereotyping in school, which can have an effect on the quality of their education and their relationships with fellow pupils and students. Identifying unhealthy relationships is crucial. There’s been some debate in this place on this issue and, ultimately, the Government included new duties for local authorities, namely that they would have to report on how they were dealing with the issue in education.

But, our committee heard that there was no timetable for delivering this duty. So, we made a recommendation that the Welsh Government should implement regulations in terms of the publication of information by local authorities on the purposes of the Act. Our recommendation was that local authorities should start to introduce their reports and that the Welsh Government should ask them to do that at the beginning of the 2017-18 academic year, which is next September. Unfortunately, the response is utterly inadequate. What the Government say is that there may be an opportunity to gather data about what’s happening in terms of healthy relationships in our schools, which is a long way from what the committee recommended. That’s to say, in some specific schools, it may be possible to look at what’s happening through the medium of the work that Women’s Aid and others are carrying out in those schools, but that will be very limited indeed—it’ll be patchy rather than providing the consistency that we need.

There is a broader point here. The committee report notes serious problems with delivery and the pace of delivery. Indeed, sluggishness is the adjective that comes to mind in terms of that delivery, and, once again, we do need to move with pace before people start to see that this is an Act that, in reality, doesn’t have teeth in terms of implementation and making the real difference that we need to see.

I’m pleased also to speak in this debate in relation to what I believe has been some very in-depth scrutiny work on the Violence Against Women, Domestic Abuse and Sexual Violence (Wales) Act 2015. Of course, I was present last term, on the same committee, when the Bill was going through, and the key thing that we’ve found since taking evidence, and indeed during the scrutiny of the Bill, was a lack of uniformity across Wales in terms of implementation now of the Act. Data collection agencies were complaining about duplication. Agencies and third sector groups were stating about data being collected and then everyone is very precious with those data, and data are only of any use if they’re shared and then, you know, sort of used to deliver the outcomes we’re all looking for.

The good practice guide—the guide—commissioned by the Welsh Government and prepared by Welsh Women’s Aid, was published in October 2015 and is described on the Welsh Government’s website as

a handy tool to help integrate these issues and approaches into existing teaching and management practices.’

Whilst it does not form part of the statutory guidance made under the Act, it was noted by Welsh Women’s Aid, quote:

we are yet to see a clear plan as to how and when schools and other education establishments will be implementing this guidance, and there is little current evidence of this being implemented consistently across Welsh schools and other educational settings.’

Additionally, another concern was raised that the national adviser actually stated that she does not know how the guide is being used, how it is being distributed, or even monitored. And she doesn’t even know how many schools are using it. So, you know, there’s some ambiguity around that. She also noted she was unsure what resources have been considered locally, regionally, or nationally, to support and enable the schools to drive forward this cultural change. These are the quotes; I’m not saying, you know—.

Further, whilst I understand the deadline is May 2018, I was disappointed to note that, in response to a recent FOI, only one local authority to date has published their updated strategy, aimed at ending violence against women, gender-based violence, domestic abuse, and sexual violence, and this actually is in line with the Act.

In relation to data collection, the national adviser stated that she feared that, without clear direction from the Welsh Government as to the expectation for implementation and mechanisms for data collection and monitoring, there is a real risk that the commitments made by the former Minister will fail to deliver change within our educational settings. On this, the report notes that many stakeholders were concerned that the national adviser’s role was part time, with stakeholders advising the role would be more effective if it was full time and that there was a staff team working collaboratively to ensure that they gather data to inform the strategy on an ongoing basis, other than relying on focus groups.

Now, whilst I am pleased that the Welsh Government has agreed to review the capacity of the national adviser’s role, I’m disappointed that they did not mention data collection in their response to this report, because it was very much an important factor. So, I would call on the Cabinet Secretary to seek to undertake regular and effective data monitoring and collection, as part of a forward commitment to require local authorities to begin reporting by the start of the 2017-18 academic year. Any Act is only as good as how well it’s interpreted and implemented. And I think there’s lots more that needs to be undertaken in that regard.

We would also ask that they further consider the calls of the committee’s report to consider allocating additional resources for research and to support the development of local strategies. I would also ask that the—oh, sorry. Finally, we’ve called on the Welsh Government to clarify what sanctions are available to Welsh Ministers if the requirements of the Act are not fulfilled by public authorities. Whilst I welcome that this recommendation has been accepted, I rather hoped that this would lead to some clarity on this matter for our local authorities, our health boards, but the Cabinet Secretary’s response doesn’t make clear what substantiates a good reason not to follow the reason. And I would be grateful if the Cabinet Secretary could outline this further. Thanks for the committee for the work, and thanks to all the witnesses coming forward to give evidence. Thank you.

Rwyf finnau hefyd yn falch o siarad yn y ddadl hon mewn perthynas â’r hyn y credaf ei fod wedi bod yn waith craffu manwl iawn ar Ddeddf Trais yn erbyn Menywod, Cam-drin Domestig a Thrais Rhywiol (Cymru) 2015. Wrth gwrs, roeddwn yn bresennol y tymor diwethaf, ar yr un pwyllgor, pan oedd y Bil ar ei daith, a’r peth allweddol a welsom ers cymryd tystiolaeth, ac yn wir yn ystod y broses o graffu ar y Bil, oedd diffyg unffurfiaeth ar draws Cymru o ran y modd y caiff y Ddeddf ei rhoi ar waith bellach. Roedd asiantaethau casglu data yn cwyno am ddyblygu gwaith. Roedd asiantaethau a grwpiau trydydd sector yn sôn am ddata’n cael ei gasglu a bod pawb yn gyndyn i rannu’r data hwnnw, ac nid yw data o unrhyw ddefnydd oni bai ei fod yn cael ei rannu ac yna, wyddoch chi, yn rhyw fath o gael ei ddefnyddio i gyflawni’r canlyniadau yr ydym i gyd yn eu ceisio.

Cyhoeddwyd y canllaw arferion da—y canllaw—a gomisiynwyd gan Lywodraeth Cymru ac a baratowyd gan Cymorth i Fenywod Cymru, ym mis Hydref 2015 a chaiff ei ddisgrifio ar wefan Llywodraeth Cymru fel

‘adnodd hwylus i helpu i ymgorffori’r materion a’r ymagweddau hyn mewn arferion addysgu a rheoli presennol.’

Er nad yw’n ffurfio rhan o’r canllawiau statudol a wnaed o dan y Ddeddf, nododd Cymorth i Fenywod Cymru:

rydym eto i weld cynllun clir yn amlinellu sut a phryd y bydd ysgolion a sefydliadau addysg eraill yn gweithredu’r canllawiau hyn, ac ni cheir llawer o dystiolaeth gyfredol fod hyn yn cael ei roi ar waith yn gyson ar draws ysgolion Cymru a lleoliadau addysgol eraill.

Yn ogystal â hynny, mynegwyd pryder arall fod y cynghorydd cenedlaethol wedi datgan mewn gwirionedd nad yw’n gwybod sut y mae’r canllaw’n cael ei ddefnyddio, sut y caiff ei ddosbarthu, neu hyd yn oed ei fonitro. Ac nid yw’n gwybod faint o ysgolion sy’n ei ddefnyddio hyd yn oed. Felly, wyddoch chi, mae rhywfaint o amwysedd ynglŷn â hynny. Nododd hefyd ei bod yn ansicr pa adnoddau a ystyriwyd yn lleol, yn rhanbarthol, neu’n genedlaethol i gynorthwyo a galluogi’r ysgolion i fwrw ymlaen â’r newid diwylliannol hwn. Dyma’r dyfyniadau; nid wyf yn dweud, wyddoch chi—.

Ymhellach, er fy mod yn deall mai’r dyddiad terfynol yw Mai 2018 roeddwn yn siomedig i nodi, mewn ymateb i gais rhyddid gwybodaeth yn ddiweddar, mai un awdurdod lleol yn unig hyd yn hyn sydd wedi cyhoeddi diweddariad o’u strategaeth, gyda’r nod o roi diwedd ar drais yn erbyn menywod, trais ar sail rhywedd, cam-drin domestig a thrais rhywiol, yn unol â’r Ddeddf mewn gwirionedd.

Mewn perthynas â chasglu data, dywedodd y cynghorydd cenedlaethol ei bod yn ofni, heb gyfarwyddyd clir gan Lywodraeth Cymru ynghylch y disgwyliad ar gyfer gweithredu a mecanweithiau ar gyfer casglu a monitro data, fod perygl gwirioneddol y bydd yr ymrwymiadau a wnaed gan y cyn-Weinidog yn methu cyflawni newid yn ein lleoliadau addysgol. Ar hyn, mae’r adroddiad yn nodi bod llawer o randdeiliaid yn pryderu mai rhan-amser yw swydd y cynghorydd cenedlaethol, a chynghorai rhanddeiliaid y buasai’r rôl yn fwy effeithiol pe bai’n swydd amser llawn a bod tîm o staff yn gweithio ar y cyd i sicrhau eu bod yn casglu data i lywio’r strategaeth ar sail barhaus, yn hytrach na dibynnu ar grwpiau ffocws.

Nawr, er fy mod yn falch fod Llywodraeth Cymru wedi cytuno i adolygu capasiti swydd y cynghorydd cenedlaethol, rwy’n siomedig na wnaethant sôn am gasglu data yn eu hymateb i’r adroddiad hwn, gan ei fod yn ffactor pwysig tu hwnt. Felly, hoffwn alw ar Ysgrifennydd y Cabinet i geisio ymgymryd â monitro a chasglu data’n rheolaidd ac yn effeithiol, fel rhan o ymrwymiad yn y dyfodol i’w gwneud yn ofynnol i awdurdodau lleol ddechrau adrodd erbyn dechrau blwyddyn academaidd 2017-18. Nid yw unrhyw Ddeddf ond cystal â’r modd y caiff ei dehongli a’i rhoi ar waith. Ac rwy’n meddwl bod yna lawer mwy sydd angen ei wneud yn hynny o beth.

Hefyd, carem ofyn iddynt ystyried ymhellach y galwadau yn adroddiad y pwyllgor i ystyried dyrannu adnoddau ychwanegol ar gyfer ymchwil ac i gefnogi datblygiad strategaethau lleol. Carwn ofyn iddynt hefyd—o, sori. Yn olaf, rydym wedi galw ar Lywodraeth Cymru i egluro pa sancsiynau sydd ar gael i Weinidogion Cymru os na chaiff gofynion y Ddeddf eu cyflawni gan awdurdodau cyhoeddus. Er fy mod yn croesawu’r ffaith fod yr argymhelliad hwn wedi cael ei dderbyn, roeddwn yn gobeithio y byddai hyn yn arwain at rywfaint o eglurder ar y mater hwn i’n hawdurdodau lleol, ein byrddau iechyd, ond nid yw ymateb Ysgrifennydd y Cabinet yn egluro beth sy’n creu rheswm da dros beidio â dilyn y rheswm. A buaswn yn ddiolchgar pe gallai Ysgrifennydd y Cabinet amlinellu hyn ymhellach. Diolch i’r pwyllgor am y gwaith, a diolch i’r holl dystion am gyflwyno tystiolaeth. Diolch.

I too welcome the report, and I do welcome the response from Welsh Government. It does indeed demonstrate their commitment to addressing the recommendations made by the committee. I’m going to focus solely on recommendation 6, and that concerns funding for independent domestic violence advisors, or IDVAs, and multi-agency risk assessment conferences, otherwise called MARACs.

IDVAs often offer a lifeline for victims and their children by helping to secure the safety of those who are at high risk of injury or homicide by partners, ex-partners, or family members. And the support they offer is invaluable, as I’m sure you will all agree. Refuge, and many other organisations, have said that work with them has been shown to substantially reduce the risk facing victims of domestic abuse. We all know that, on average, a woman will have experienced 35 assaults before they first call the police. And I will remind the Assembly that, in January of this year, at least 11 women from the UK have been killed by men, or where a man is the principal suspect, according to Counting Dead Women. Eleven women in just one month alone—that is one in every 2.8 days, or one in less than three days. And that is, I think, a stark reminder of why—

Rwyf finnau hefyd yn croesawu’r adroddiad, ac rwy’n croesawu’r ymateb gan Lywodraeth Cymru. Mae’n sicr yn dangos eu hymrwymiad i fynd i’r afael â’r argymhellion a wnaed gan y pwyllgor. Rwy’n mynd i ganolbwyntio’n unig ar argymhelliad 6, ac mae’n ymwneud â chyllid i gynghorwyr annibynnol ar drais domestig a chynadleddau amlasiantaeth asesu risg a elwir fel arall yn MARAC.

Yn aml mae cynghorwyr annibynnol ar drais domestig yn cynnig rhaff achub i ddioddefwyr a’u plant drwy helpu i sicrhau diogelwch y rhai sy’n wynebu risg uchel o niwed neu gael eu lladd gan bartneriaid, cyn-bartneriaid, neu aelodau o’r teulu. Ac mae’r gefnogaeth y maent yn ei chynnig yn amhrisiadwy, fel y byddwch i gyd yn cytuno, rwy’n siŵr. Mae Refuge, a llawer o sefydliadau eraill, wedi dweud ei fod wedi’i ddangos bod gwaith gyda hwy yn lleihau’r risg sy’n wynebu dioddefwyr cam-drin domestig yn sylweddol. Rydym i gyd yn gwybod y bydd menyw, ar gyfartaledd, wedi dioddef 35 o ymosodiadau cyn iddi alw’r heddlu am y tro cyntaf. Ac fe atgoffaf y Cynulliad, ym mis Ionawr eleni, fod o leiaf 11 o ferched o’r DU wedi cael eu lladd gan ddynion, neu mai dyn yw’r sawl a ddrwgdybir yn bennaf, yn ôl Counting Dead Women. Un ar ddeg o fenywod mewn mis yn unig—dyna un ym mhob 2.8 diwrnod, neu un mewn llai na thri diwrnod. Ac mae hynny, rwy’n meddwl, yn ein hatgoffa pam—

Will the Member take an intervention?

A wnaiff yr Aelod dderbyn ymyriad?

Just a second. Of why support to victims of domestic abuse must be a priority.

Mewn eiliad—pam y mae’n rhaid i gymorth i ddioddefwyr cam-drin domestig fod yn flaenoriaeth.

Thank you for taking this intervention. You were on the same committee when the Bill was coming forward, and now we have an Act. Why is that message not getting across, and how can the Welsh Government, and we as Assembly Members, work better to ensure that we can bring those numbers down?

Diolch i chi am gymryd yr ymyriad. Roeddech ar yr un pwyllgor pan oedd y Bil yn cael ei gyflwyno, ac yn awr mae gennym Ddeddf. Pam nad yw’r neges honno’n cael ei chyfleu, a sut y gall Llywodraeth Cymru, a ninnau fel Aelodau’r Cynulliad, weithio’n well i sicrhau y gallwn ddod â’r niferoedd hynny i lawr?

That has been, Janet, a lifelong ambition of mine, and I think everybody everywhere can join in that. And that is what we do. But, anyway, going back to the report, in Wales, the percentage of required IDVAs to support victims at high risk of abuse is 73 per cent, and, although this does compare well to many areas in England, like the Midlands, whose percentage is a very poor 40 per cent, there is obviously room for improvement. I understand, as the Government’s response to the recommendation points out, that IDVAs and MARACs are often jointly funded from a number of agencies and organisations, and that that funding actually varies across different local authorities and also different regions. I know that, in 2014, Dyfed-Powys Police force had to make significant improvements in this particular area, following a recommendation from a Her Majesty’s Inspectorate of Constabulary inspection, and that they have done that.

So, my question in all of this is: since IDVAs and MARACs play a critical part in saving lives, and only intervene at the medium to high-risk level, what conversations and discussions, Cabinet Secretary, have you had, both with the Home Office, in terms of maintaining their funding and their commitment to saving those lives, but also with the four police and crime commissioners, who set their plans, and to make sure that, within their plans, there is a clear commitment to supporting the capacity of IDVAs and MARACs within their respective areas?

Mae hwnnw wedi bod yn uchelgais oes i mi, Janet, ac rwy’n meddwl y gall pawb ym mhob man ymuno yn hynny. A dyna beth rydym yn ei wneud. Ond, beth bynnag, i fynd yn ôl at yr adroddiad, yng Nghymru, mae canran y cynghorwyr annibynnol ar drais domestig sydd eu hangen i gefnogi dioddefwyr sy’n wynebu risg uchel o gam-drin yn 73 y cant, ac er bod hyn yn cymharu’n dda â nifer o ardaloedd yn Lloegr, fel Canolbarth Lloegr, sydd â chanran wael iawn o 40 y cant, mae’n amlwg fod lle i wella. Fel y mae ymateb y Llywodraeth i’r argymhelliad yn nodi, rwy’n deall bod cynghorwyr annibynnol ar drais domestig a chynadleddau amlasiantaeth asesu risg yn aml yn cael eu hariannu ar y cyd gan nifer o asiantaethau a sefydliadau, a bod y cyllid hwnnw mewn gwirionedd yn amrywio o un awdurdod lleol i’r llall a rhwng rhanbarthau gwahanol hefyd. Yn 2014, gwn fod Heddlu Dyfed-Powys wedi gorfod gwneud gwelliannau sylweddol yn y maes penodol hwn, yn dilyn argymhelliad gan Arolygydd Cwnstabliaeth Ei Mawrhydi, a’u bod wedi gwneud hynny.

Felly, fy nghwestiwn yn hyn oll yw: gan fod cynghorwyr annibynnol ar drais domestig a chynadleddau amlasiantaeth asesu risg yn chwarae rhan hollbwysig yn achub bywydau, ac ond yn ymyrryd ar lefel risg ganolig i risg uchel, pa sgyrsiau a thrafodaethau, Ysgrifennydd y Cabinet, a gawsoch gyda’r Swyddfa Gartref, o ran cynnal eu cyllid a’u hymrwymiad i achub y bywydau hynny, a hefyd gyda’r pedwar comisiynydd heddlu a throseddu, sy’n gosod eu cynlluniau, ac i wneud yn siŵr, o fewn eu cynlluniau, fod yna ymrwymiad clir i gynnal capasiti cynghorwyr annibynnol ar drais domestig a chynadleddau amlasiantaeth asesu risg yn eu priod ardaloedd?

Thanks to the committee Chair for bringing today’s debate. This was a well-intentioned Act. However, the post-legislative scrutiny work has highlighted serious problems in implementing it, which we’ve been hearing about this afternoon. One of the problems is that local councils, in large part, have to implement the Act, but it comes hard on the heels of other Acts that they also have to implement, such as the Social Services and Well-being (Wales) Act 2014 and the Well-being of Future Generations (Wales) Act 2015. A major issue that arose during the post-legislative scrutiny was that councils often struggle to find the staff to allocate these extra tasks to, and they’re also struggling to find adequate financial resources. So, it does cause problems.

During the scrutiny, we heard from some very able council officers who were certainly passionate about reducing violence against women, but who told us that their councils struggled with time, with staffing levels, and with money, so it will still be a big job to effectively implement this Act. I welcome the committee’s desire to introduce healthy relationships teaching at schools, but, again, this raises issues of time and expense on already time-pressured curriculums. Also, we should be mindful of a point that has been made in the Chamber recently, which is that domestic violence can affect men as victims, as well as women, albeit in lesser numbers, and I think this aspect could also usefully form part of healthy relationship lessons at school.

Diolch i Gadeirydd y pwyllgor am gyflwyno’r ddadl heddiw. Roedd hon yn Ddeddf lawn bwriadau da. Fodd bynnag, mae’r gwaith craffu ôl-ddeddfwriaethol wedi amlygu problemau difrifol gyda’i gweithredu, fel y clywsom y prynhawn yma. Un o’r problemau yw mai cynghorau lleol, i raddau helaeth, sy’n gorfod gweithredu’r Ddeddf, ond daw’n dynn ar sodlau Deddfau eraill y mae’n rhaid iddynt eu gweithredu hefyd, megis Deddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) 2014 a Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) 2015. Un broblem fawr a gododd yn ystod y broses graffu ôl-ddeddfwriaethol oedd bod cynghorau’n aml yn ei chael hi’n anodd dod o hyd i staff i ddyrannu’r tasgau ychwanegol hyn iddynt, ac maent hefyd yn cael trafferth i ddod o hyd i adnoddau ariannol digonol. Felly, mae’n achosi problemau.

Yn ystod y broses graffu, clywsom gan rai swyddogion cyngor galluog iawn a oedd yn bendant yn angerddol ynglŷn â lleihau trais yn erbyn menywod, ond dywedodd y rhain wrthym fod eu cynghorau’n cael trafferth o ran amser, lefelau staffio, ac arian, felly bydd gweithredu’r Ddeddf hon yn effeithiol yn parhau i fod yn dasg enfawr. Rwy’n croesawu awydd y pwyllgor i gyflwyno addysg perthynas iach mewn ysgolion, ond unwaith eto, mae hyn yn codi cwestiynau ynglŷn ag amser a chost ar gwricwla sydd eisoes dan bwysau o ran amser. Hefyd, dylem gofio’r pwynt a wnaed yn y Siambr yn ddiweddar, sef y gall trais domestig effeithio ar ddynion fel dioddefwyr yn ogystal â menywod, er bod hynny’n digwydd mewn niferoedd llai, ac rwy’n meddwl y gallai’r agwedd hon hefyd ffurfio rhan ddefnyddiol o wersi perthynas iach yn yr ysgol.