National Assembly for Wales

Prynhawn da, bawb. Rydyn ni'n dechrau gyda chwestiynau i'r Prif Weinidog. Yn gyntaf, cwestiwn 1, Gareth Thomas.

Cwestiwn 2.

Symudwn yn syth, felly, at y cwestiynau gan arweinwyr y pleidiau. Galwaf yn awr ar arweinwyr y pleidiau i holi'r Prif Weinidog. Yn gyntaf, arweinydd Reform UK, Helen Jenner. 

Arweinydd Llafur Cymru, Ken Skates.

Arweinydd y Ceidwadwyr Cymreig, Darren Millar.

Cwestiwn 5 [OQ64912] tynnwyd yn ôl. Cwestiwn 6—Tom Montgomery.

Cwestiwn 9 [OQ64907]—tynnwyd yn ôl. Cwestiwn 10, Becca Martin.

Yn olaf, cwestiwn 12, Gareth Beer.

Diolch, Brif Weinidog.

Symudwn nawr at eitem 2, cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad. Cwestiwn 1, Zaynub Akbar.

Diolch am y cwestiwn. Nid yw hon yn gyllideb Llywodraeth Prydain sy'n cyflawni dros bobl Cymru. Mae'n siomedig, er i'r Canghellor ddatgan ei fwriad i symud pŵer a chyllid allan o San Steffan, na chafodd hynny ei ymestyn i Gymru. Dŷn ni bellach wedi ystyried y goblygiadau'n llawn wrth inni gwblhau penderfyniadau cyn cyhoeddi cyllideb Cymru yr wythnos nesaf.

Galwaf yn awr ar lefarwyr y pleidiau i holi'r Gweinidog Cabinet. Llefarydd Reform UK, Adrian Mason.

Llefarydd Llafur Cymru, Huw Thomas. 

Weinidog, rŷn ni chwe mis i mewn i'ch cyfnod chi fel Llywodraeth—un wythfed o'r ffordd drwy'r tymor. Gadewch i ni edrych ar sut rydych chi’n perfformio, gan ddefnyddio eich mesurau chi eich hunain. 

Cwestiwn, plis.

Llefarydd y Ceidwadwyr Cymreig, Paul Davies.

Mae ein rhaglen lywodraethu yn ein hymrwymo ni i ddatblygu system les dosturiol i Gymru. Rydyn ni'n bwrw ymlaen â'r gwaith hwn ac yn edrych ar gyfleoedd i geisio mwy o bwerau lles i Gymru. Mi fydd y Dirprwy Brif Weinidog yn gwneud datganiad llafar ar y mater hwn cyn bo hir, ac felly dwi ddim am achub y blaen ar y datganiad pwysig hwnnw.

Prynhawn da, Weinidog.

Mae cyllideb hydref y Deyrnas Unedig yn atgyfnerthu ein penderfyniad i sefyll dros Gymru a phwyso'r achos dros gyllid rheilffyrdd tecach a llwybr i ddatganoli llawn. Mae Cymru'n barod i gyflawni, ond mae angen y pwerau a'r cyllid arnom ni i gyd-fynd â'r uchelgais hwnnw a chyflawni canlyniadau gwell i deithwyr.

a llwybr i ddatganoli llawn. Mae Cymru'n barod i gyflawni, ond mae angen y pwerau a'r cyllid arnom ni i gyd-fynd â'r uchelgais hwnnw a chyflawni canlyniadau gwell i deithwyr.

Yn olaf, cwestiwn 8, Mike Hedges.

Diolch yn fawr iawn, Weinidog Cabinet. 

Ymlaen i'r datganiad a chyhoeddiad busnes. Galwaf ar y Trefnydd, Heledd Fychan.

Diolch, Ddirprwy Lywydd. Mae yna dri newid i fusnes yr wythnos hon. Mae yna ddatganiadau llafar ar Gomisiwn Cenedlaethol Cymru a chostau byw wedi eu hychwanegu at agenda heddiw. Bydd Aelodau hefyd wedi sylwi, dwi'n siŵr, fod cwestiynau'r Prif Weinidog wedi'u hymestyn i awr i adlewyrchu'r arfer presennol yn fwy cywir. Mae busnes ddrafft y tair wythnos nesaf wedi'i nodi yn y datganiad busnes, sydd ar gael i'r Aelodau yn electronig. 

Diolch am godi'r mater hynod o bwysig hwnnw. Mi wnaf i wneud y Gweinidog Cabinet dros lywodraeth leol yn ymwybodol eich bod chi wedi codi hwn, a gweld sut y byddwn ni'n gallu mynd â hyn rhagddo.

Diolch i'r Aelod am godi'r mater hwn. Mae'r Gweinidog dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd yn mynychu COP26 wythnos hon, ac mae tanau gwyllt yn rhywbeth fydd ar yr agenda. Mae'n bwysig bod ni yn rhannu arfer da, yn dysgu o arfer da rhyngwladol hefyd, ac yn sicr, mi fyddwn ni'n diweddaru'r Siambr wrth i'r gwaith fynd rhagddo. Mi fyddwch chi wedi clywed y Prif Weinidog yn bersonol yn datgan ein bod ni yn cymryd hyn o ddifrif, ac yn sicr mi wnaf i o'n ymwybodol bod chi wedi codi'r mater hwn efo fi eto heddiw.  

Diolch i'r Aelod am godi'r mater pwysig hwn. Mi roedd adroddiad Stonewall, wrth gwrs, yn cynnig darlun cymysg o'r sefyllfa i bobl LGBTQ+ yng Nghymru. Dwi'n gobeithio bod chi wedi clywed yn ddiamwys y Prif Weinidog yn gynharach heddiw yn dweud bod ni fel Llywodraeth yn gwrthod unrhyw wahaniaethu, boed hynny ar sail rhywioldeb neu ar sail hil. Mae'n bwysig bod pawb yn teimlo yn ddiogel yma yng Nghymru ac yn cael eu cefnogi. Felly, yn sicr, mae'r Dirprwy Brif Weinidog wedi clywed eich sylwadau chi pnawn 'ma. Ond gadewch i mi fod yn ddiamwys bod y rhaglen llywodraeth yn gosod ymrwymiad arnom ni i weithio gyda phobl sydd â phrofiad bywyd uniongyrchol i hyrwyddo cydraddoldeb, gan gynnwys cydraddoldeb LGBTQ+, cryfhau darpariaeth ac atebolrwydd, ac adrodd ar gynnydd ac effaith.

Diolch i'r Aelod am godi dau fater. O ran y mater cyntaf, mae yna ymrwymiad wedi bod i sicrhau y bydd yna ddiweddariad unwaith mae'r Gweinidog Cabinet wedi ystyried yr argymhellion o ran bovine TB, ac mi wnaf i yn sicr gael trafodaeth efo fo o ran hynny. Dwi yn ymwybodol ei fod o'n bwriadu dod â datganiad yn fuan iawn.

O ran y pwyntiau pellach rydych chi wedi’u codi, rydyn ni yn croesawu fel Llywodraeth y cyhoeddiad y bydd yna uwchgynhadledd yn cael ei chynnal ar yr 20 Tachwedd. Mae'r Undeb Ewropeaidd, fel byddwch chi'n ymwybodol, yn parhau i fod y partner masnachu mwyaf a phwysicaf Cymru. Felly, mi wnaf i yn sicr bod y Gweinidog yn ymwybodol o’r sylwadau rydych chi wedi’u codi heddiw.

Diolch i'r Aelod am godi dau fater. Yn amlwg, o ran y pwynt cyntaf rydych chi'n ei godi, mi fyddwn ni fel Llywodraeth yn gadarn na ddylai neb wynebu'r math sefyllfa o fod yn ymwneud â'i gwaith o ddydd i ddydd. Rydyn ni wedi gweld ystadegau sydd yn bryderus dros ben dros y blynyddoedd diwethaf yma. Dwi, fel amryw o Aelodau, dwi'n siŵr, wedi clywed yn uniongyrchol gan bobl sydd wedi dioddef trais tra yn y gwaith, ac mae hynny'n gyfan gwbl annerbyniol. Mi wnaf i wneud, wrth gwrs, y Gweinidog Cabinet yn ymwybodol o'r hyn rydych chi'n ei godi heddiw.

O ran yr ail bwynt, yn amlwg o ran parcio ar balmentydd, mae hwnna yn rhywbeth lle dwi'n siŵr bod nifer ohonom ni wedi cael trigolion lleol yn cysylltu â ni amdano fo. Dwi'n gwybod bod y Dirprwy Weinidog dros Drafnidiaeth yn edrych ar hyn. Mae o'n waith, wrth gwrs, a oedd yn digwydd o dan y Llywodraeth flaenorol, ac yn sicr, mi fydd yna ddiweddariad yn cael ei roi wrth i’r gwaith hwnnw'n mynd rhagddo.

Mi fydd yr Aelod yn ymwybodol bod gennym ni Weinidog Cabinet dros effeithiolrwydd Llywodraeth sydd newydd fod yn ateb cwestiynau'r prynhawn yma, oherwydd dyna'r union fath o beth rydyn ni eisiau mynd i'r afael â fo, i sicrhau bod pob punt sy'n cael ei wario 

sy'n cael ei wario yn ein gwasanaethau cyhoeddus ni yn mynd tuag at y gwasanaethau hynny. Os oes gan yr Aelod enghreifftiau o bethau y dylen ni fod yn edrych arnyn nhw, yn sicr mi fyddwn i'n eich annog chi i fod yn sicrhau bod y Gweinidog Cabinet dros iechyd yn ymwybodol o hyn, os nad ydy o yn barod. Mi fedraf hefyd eich sicrhau chi fod y Gweinidog Cabinet dros iechyd yn edrych yn ofalus iawn ar hyn. Mae'n bwysig ein bod ni'n sicrhau gwerth am arian, a dwi'n gobeithio bod ymrwymiad y Llywodraeth hon i fod yn gwneud hynny yn rhywbeth dwi'n siŵr bod y Gweinidog Cabinet dros Gyllid yn gallu ei atgyfnerthu hefyd. Mae'n flaenoriaeth i bob un Gweinidog, nid dim ond o ran yr adran iechyd.

Drefnydd, gaf i ofyn am ddatganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Drafnidiaeth—dwi'n falch iawn o'i weld e'n y Siambr gyda ni heddiw—o ran diweddariad ar yr adolygiad o'r Mesur Teithio gan Ddysgwyr (Cymru) 2008? Rwy'n parhau i glywed pryderon gan rieni a dysgwyr am ddibynadwyedd a diogelwch y trefniadau presennol. Mewn un digwyddiad diweddar, torrodd bws i lawr yn Rhondda Cynon Taf ar heol lle mae'r terfyn cyflymder yn 40 mya. Roedd y bws yn llawn myfyrwyr a dywedwyd wrthynt i gerdded. Ni chynigiwyd ad-daliad na thrafnidiaeth amgen iddynt. Oherwydd hyn, roedd rheini yn gorfod gadael y gwaith i ôl eu plant. Mae'n rhoi dysgwyr dan anfantais ar adeg hollbwysig yn eu bywydau. Byddai'n ddefnyddiol cael diweddariad ar yr adolygiad ynghyd â sicrwydd y bydd profiadau rheini, dysgwyr, ysgolion ac awdurdodau lleol yn helpu i lunio dull mwy cydgysylltiedig a dibynadwy o ran teithio dysgwyr. Diolch.

Diolch i'r Aelod am godi'r esiampl yna, ond dwi'n gwybod bod yna amryw o esiamplau eraill ledled Cymru. Gadewch i fi fod yn glir: fel Llywodraeth, rŷn ni'n disgwyl i awdurdodau lleol gydymffurfio â'u dyletswyddau statudol a sicrhau bod y penderfyniadau'n deg, yn seiliedig ar dystiolaeth ac yn canolbwyntio ar anghenion unigol y dysgwyr. Dwi'n gwybod bod y Dirprwy Weinidog dros Drafnidiaeth yn cyfarfod â chyd-Weinidogion yn y Cabinet yr wythnos nesaf i drafod teithio gan ddysgwyr. Mae o'n rhywbeth y mae nifer ohonom ni fel Gweinidogion wedi bod yn ei gyd-drafod yn barod hefyd, ac mi fydd yna ddiweddariad wedi'r cyfarfod hwnnw.

Diolch i'r Aelod. Gaf i ofyn yn garedig, Ddirprwy Lywydd, i Aelodau gymryd eu cyfrifoldeb o edrych ar beth sydd ar yr agenda cyn codi yn gofyn am ddatganiad? Mi ddigwyddodd hyn yr wythnos diwethaf hefyd, lle'r oedd yna ddatganiad ar COVID ar yr agenda. Prynhawn yma, mae'r datganiad nesaf ar yr union fater hwn. Felly, mae yna gyfle i'r Aelod godi'r mater hwn efo'r Gweinidog. Holl fwriad y datganiad busnes ydy i ofyn am ddatganiadau nad ydyn nhw ar yr agenda. Rydyn ni'n cyhoeddi'r agenda. Mae'r agenda ar gael am dair wythnos i ddod hefyd. Mae'n gyfrifoldeb ar bob Aelod i fod yn gwirio'r agenda honno.

Diolch i'r Aelod am godi'r ddau fater hwnnw. O ran y pwynt cyntaf, fe fyddwch chi'n ymwybodol mai disgwyliad Llywodraeth Cymru ydy bod ymgynghoriad yn digwydd, fel y dylai fod. Os oes gennych chi bryderon penodol, rwy'n gobeithio eich bod chi wedi ysgrifennu at y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal o ran hynny, ond byddwn i hefyd yn eich annog chi, gan mai cyfrifoldeb y bwrdd iechyd ydy'r ymgynghoriad, i godi unrhyw bryderon gyda'r prif weithredwr a'r bwrdd, oherwydd mae yna ddyletswydd ar bob ymgynghoriad i gael ei wneud mewn ffordd lle mae pobl efo hygrededd yn y broses honno, a bod lleisiau pobl yn cael eu clywed ac, fel rydych chi wedi datgan, eu cefnogi.

O ran y diweddariad o ran rhestrau aros a mynediad at ofal iechyd trawsffiniol, mi fyddwch chi'n ymwybodol ein bod ni'n diweddaru'n rheolaidd o ran y rhestrau aros am fynediad. Mi wnaf i godi'r pwynt penodol rydych chi wedi ei godi efo fi efo'r Gweinidog Cabinet dros iechyd.

Yr wythnos diwethaf, fe wnes i ymweld â Barnardo's ar y Gurnos ym Merthyr Tudful. Ro'n i wedi cael cyfle, ar ôl gweld a chlywed am y gwaith ffantastig y maen nhw'n ei wneud, i eistedd lawr gyda nhw i siarad am beth sydd yn ei wynebu nhw yn ein cymuned ni. Un o'r pethau roedden nhw'n sôn amdano oedd y costau cudd o fynd i'r ysgol, basically. Roedden nhw'n sôn am y ffaith fod pobl yn rili stryglo i dalu am gwisgoedd, teithio, a phob math o bethau eraill. Wedyn, pan nad ydyn nhw'n mynd i'r ysgol oherwydd nad ydyn nhw'n gallu fforddio mynd i'r ysgol, maen nhw'n cael dirwyon am beidio mynd i'r ysgol, dirwyon absenoldeb. Mae hyn yn effeithio ar deuluoedd sydd yn byw yn fy nghymuned i. A all y Gweinidog plîs ofyn i'r Gweinidogion dros gyfiawnder cymdeithasol ac addysg roi datganiad ar ba gamau y mae Llywodraeth Cymru yn eu cymryd i sicrhau nad yw polisïau gwisg ysgol yn creu rhwystrau i blant a theuluoedd incwm isel gael mynediad at addysg?

Diolch am godi'r mater hwn. Y peth cyntaf i'w ddweud ydy ein bod ni yn cydnabod bod yna rwystrau ar y funud, er gwaethaf y ffaith fod y Llywodraeth flaenorol wedi creu canllawiau statudol yn nodi na ddylai gwisg wedi'i frandio, gan gynnwys defnyddio logos ac ati, fod yn ofyniad gorfodol i ddisgyblion. Mae hyn dal yn digwydd. Mi fyddwn i'n atgoffa pawb sy'n lywodraethwyr ysgol o'u cyfrifoldebau a'u bod nhw'n edrych ar y canllawiau statudol hyn ac yn adlewyrchu hynny o ran eu polisïau nhw.

Hefyd, fe fyddwn i yn hoffi rhoi sicrwydd i'r Aelod ac i'r holl Aelodau yma fod hon yn drafodaeth fyw iawn wrth i ni, yn drawsweinidogol, gefnogi'r Dirprwy Brif Weinidog yn ei gwaith o arwain ar y strategaeth tlodi plant newydd. Dŷn ni i gyd, ym mhob portffolio, yn benderfynol o chwarae ein rhan. Mae hynny'n cynnwys Anna Brychan fel y Gweinidog Cabinet dros addysg. Dwi, fel Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon, eisiau sicrhau bod y rhwystrau sydd yna o ran cyfranogiad yn ganolog i'r gwaith hwnnw hefyd. Mae'r cydweithio hwnnw, i sicrhau ein bod ni'n cael gwared o'r rhwystrau hynny sydd yn bodoli, yn flaenoriaeth i'r Llywodraeth hon.

Diolch, Drefnydd. Mi wnaf i ystyried y cais a dod yn ôl atoch chi cyn gynted â phosib. Zaynub Akbar. 

Diolch i’r Aelod am godi’r mater hwnnw. Byddwch chi yn ymwybodol bod penderfyniadau ar drefniadau monitro teledu cylch cyfyng lleol a defnyddio plismona gweithredol yn faterion i awdurdodau lleol a phartneriaid plismona, gan ystyried anghenion ac amgylchiadau lleol.

Dŷn ni yn nodi bod Cyngor Caerdydd, Heddlu De Cymru, ac ardal gwella busnes Caerdydd, FOR Cardiff, yn datblygu trefniadau newydd yn dilyn y newidiadau i drefniadau gweithredol yng nghanolfan rheoli traffig trefol Caerdydd.

Dwi yn deall eu bod nhw wedi ail-ddatgan eu hymrwymiad i gynnal trefniadau diogelwch cymunedol effeithiol ledled y ddinas tra bod datblygiad ar y gweill. A dwi hefyd yn ymwybodol bod yr awdurdod lleol yn y broses o hyfforddi staff i fonitro’r teledu cylch cyfyng ar ddiwrnodau prysurach o’r wythnos.  

Diolch. Mae’r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio wedi codi’r pwyntiau dŷch chi wedi’u codi. Byddwn i’n eich hannog chi i fod yn ymgysylltu efo hi, ac, wrth gwrs, wrth i’r gwaith fynd rhagddo, mi fydd yna ddiweddariadau yn cael eu rhoi i’r Aelodau.   

And finally, Trefnydd, Safa Elhassan. 

Diolch i’r Aelod am godi mater pwysig dros ben. Byddwn i yn hoffi diweddaru’r Senedd bod y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal, mewn partneriaeth efo Gweinidogion iechyd ar draws y cenhedloedd datganoledig, wedi ysgrifennu at Lywodraeth y Deyrnas Unedig i alw am ymateb ffurfiol i adroddiad Hughes. Mae’r llythyr ar y cyd yn tynnu sylw at y ffaith bod y rhai a gafodd eu niweidio, a’u teuluoedd, wedi bod yn aros yn llawer rhy hir am atebion gan Lywodraeth y Deyrnas Unedig.

mewn gwasanaethau cynghori, y gronfa cymorth dewisol, y cynllun Nyth, prydiau ysgol am ddim, cymorth gofal plant, cynllun gostyngiadau'r dreth cyngor, presgripsiynau am ddim a chynlluniau trafnidiaeth gostyngol. Bydd y Llywodraeth hon yn canolbwyntio ar waith atal yn ogystal â chymorth uniongyrchol, gan gefnogi teuluoedd i gymryd camau ymarferol i osgoi argyfyngau a datblygu llwybrau mas o dlodi. 

Mae'r Cabinet wedi bod yn ystyried beth yw'r ffordd orau o gefnogi aelwydydd drwy'r cyfnod anodd hwn, gan gynnwys teuluoedd agored i niwed ac anabl, a pha gymorth ychwanegol y gallai fod ei angen. Nawr fod Llywodraeth y Deyrnas Gyfunol wedi ymateb yn gadarnhaol i rai o alwadau Llywodraeth Cymru i ddarparu cyllid gofynnol, rwy'n falch bod y Gweinidog Cabinet dros Gyllid wedi cyhoeddi y byddwn ni'n gwneud taliad costau byw o £100 i bob aelwyd ym mandiau treth cyngor A i D. Ond, Ddirprwy Lywydd, rŷn ni'n credu bod angen mynd ymhellach i gefnogi'r aelwydydd sy'n cael eu taro caletaf gan y costau byw yng Nghymru. Ac felly byddwn ni'n gweithredu ar hyn. Yn ogystal â'r cymorth i bob aelwyd ym mandiau treth cyngor A i D, rwy'n gallu cadarnhau y byddwn ni'n ymestyn y cymorth hwn i bawb sy'n derbyn cynllun gostyngiadau'r dreth cyngor, beth bynnag eu band treth cyngor. Gyda'i gilydd, bydd hyn yn cynnig cymorth gwerthfawr i dros filiwn o aelwydydd yng Nghymru, neu bron i dri chwarter yr holl aelwydydd, gan gostio dros £100 miliwn.

Dyw pob aelwyd sy'n profi caledi ariannol ddim yn cael eu nodi drwy'r cofnodion dreth cyngor neu ddim yn bodloni meini prawf cynllun gostyngiadu'r treth cyngor. Felly, i gydnabod hyn, fe fyddwn ni'n darparu cronfa ddewisol ychwanegol gwerth £8 miliwn, wedi'i gweinyddu gan gynghorau lleol, i estyn y taliad o £100 i fwy o aelwydydd. Rydyn ni wrthi yn llunio'r elfen yma a bydd canllawiau llawn i gynghorau lleol ar gael cyn bo hir.