Y Cyfarfod Llawn - Y Bumed Senedd

Plenary - Fifth Senedd

09/02/2021

Cynnwys

Contents

Datganiad gan y Dirprwy Lywydd Statement by the Deputy Presiding Officer
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister
2. Cwestiynau i'r Cwnsler Cyffredinol a'r Gweinidog Pontio Ewropeaidd (yn rhinwedd ei gyfrifoldebau fel 'swyddog cyfreithiol') 2. Questions to the Counsel General and Minister for European Transition (in respect of his 'law officer' responsibilities)
3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes 3. Business Statement and Announcement
4. Datganiad gan y Gweinidog Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol: Y wybodaeth ddiweddaraf am Frechiadau COVID-19 4. Statement by the Minister for Health and Social Services: Update on COVID-19 Vaccinations
5. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog Tai a Llywodraeth Leol: Gweithio mewn Partneriaeth ar gyfer Gwaith Teg Cymru 5. Statement by the Deputy Minister for Housing and Local Government: Working in Partnership for a Fair Work Wales
6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol: Y Papur Gwyn Ailgydbwyso Gofal a Chymorth 6. Statement by the Deputy Minister for Health and Social Services: The Rebalancing Care and Support White Paper
7. & 8. Rheoliadau Diogelu Iechyd (Coronafeirws, Teithio Rhyngwladol a Chyfyngiadau) (Diwygio) (Rhif 4) (Cymru) 2021 a Rheoliadau Diogelu Iechyd (Cyfyngiadau Coronafeirws) (Rhif 5) (Cymru) (Diwygio) (Rhif 2) 2021 7. & 8. The Health Protection (Coronavirus, International Travel and Restrictions) (Amendment) (No. 4) (Wales) Regulations 2021 and The Health Protection (Coronavirus Restrictions) (No. 5) (Wales) (Amendment) (No. 2) Regulations 2021
9. Gorchymyn Ardrethu Annomestig (Lluosydd) (Cymru) 2021 9. The Non-Domestic Rating (Multiplier) (Wales) Order 2021
10. Dadl: Cyllideb Ddrafft 2021-2022 10. Debate: The Draft Budget 2021-2022
11. Dadl: Adroddiad Blynyddol y Rhaglen Lywodraethu a’r Rhaglen Ddeddfwriaethol 11. Debate: The Programme for Government Annual Report and Legislative Programme
12. Cyfnod Pleidleisio 12. Voting Time

Yn y fersiwn ddwyieithog, mae’r golofn chwith yn cynnwys yr iaith a lefarwyd yn y cyfarfod. Mae’r golofn dde yn cynnwys cyfieithiad o’r areithiau hynny.

In the bilingual version, the left-hand column includes the language used during the meeting. The right-hand column includes a translation of those speeches.

Cyfarfu'r Senedd drwy gynhadledd fideo am 14:57 gyda'r Dirprwy Lywydd (Ann Jones) yn y Gadair. 

The Senedd met by video-conference at 14:57 with the Deputy Presiding Officer (Ann Jones) in the Chair.

Datganiad gan y Dirprwy Lywydd
Statement by the Deputy Presiding Officer

We'll now convene, and so welcome, all, to the Plenary session. Before we begin, can I just set out a few points? A Plenary meeting held by video-conference in accordance with the Standing Orders of the Welsh Parliament constitutes Senedd proceedings for the purposes of the Government of Wales Act 2006. Some of the provisions of Standing Order 32.4 will apply for today's Plenary and those are noted on the agenda. I would remind Members that Standing Orders relating to order in Plenary meetings apply to this meeting.

Byddwn yn cynnull nawr, ac felly croeso, bawb, i'r Cyfarfod Llawn. Cyn i ni ddechrau, a gaf i nodi ychydig o bwyntiau? Mae Cyfarfod Llawn a gynhelir drwy gynhadledd fideo yn unol â Rheolau Sefydlog Senedd Cymru yn gyfystyr â thrafodion y Senedd at ddibenion Deddf Llywodraeth Cymru 2006. Bydd rhai o ddarpariaethau Rheol Sefydlog 32.4 yn berthnasol ar gyfer Cyfarfod Llawn heddiw a nodir y rheini ar yr agenda. Hoffwn atgoffa'r Aelodau bod y Rheolau Sefydlog sy'n ymwneud â threfn mewn Cyfarfodydd Llawn yn berthnasol i'r cyfarfod hwn.

1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister

So, item 1 in this part of the meeting is questions to the First Minister, and the first question is from Rhianon Passmore.

Felly, eitem 1 yn y rhan hon o'r cyfarfod yw cwestiynau i'r Prif Weinidog, a daw'r cwestiwn cyntaf gan Rhianon Passmore.

Iechyd Meddwl Plant a Phobl Ifanc
Children and Young People's Mental Health

1. Pa flaenoriaeth y mae Llywodraeth Cymru wedi'i rhoi i iechyd meddwl plant a phobl ifanc yn Islwyn yn ystod COVID-19? OQ56295

1. What priority has the Welsh Government given to the mental health of children and young people in Islwyn during COVID-19? OQ56295

Dirprwy Lywydd, I thank the Member for the question. The Welsh Government has designated children and young people’s mental health as an essential service throughout the pandemic. Aneurin Bevan University Health Board has used additional funding provided to develop a range of innovative services involving other statutory and third sector partners.

Dirprwy Lywydd, diolchaf i'r Aelod am y cwestiwn. Mae Llywodraeth Cymru wedi dynodi iechyd meddwl plant a phobl ifanc fel gwasanaeth hanfodol drwy gydol y pandemig. Mae Bwrdd Iechyd Prifysgol Aneurin Bevan wedi defnyddio cyllid ychwanegol a ddarparwyd i ddatblygu amrywiaeth o wasanaethau arloesol sy'n cynnwys partneriaid statudol a thrydydd sector eraill.

Diolch. First Minister, last week was Children's Mental Health Week. I was pleased that the Government marked it by pledging to support young people's mental health week, and I was pleased that the Welsh Labour Government marked it by pledging to support young people's mental health services. This funding could be a real lifeline for so many young people who have been struggling throughout this pandemic. First Minister, can you outline how this funding will be used and how the Welsh Government will ensure it reaches the front-line services that are delivering this support in Islwyn?

Diolch. Prif Weinidog, roedd hi'n Wythnos Iechyd Meddwl Plant yr wythnos diwethaf. Roeddwn i'n falch bod y Llywodraeth wedi ei nodi drwy addo cefnogi wythnos iechyd meddwl pobl ifanc, ac roeddwn i'n falch bod Llywodraeth Lafur Cymru wedi ei nodi drwy addo cefnogi gwasanaethau iechyd meddwl pobl ifanc. Gallai'r cyllid hwn fod yn achubiaeth wirioneddol i gynifer o bobl ifanc sydd wedi bod yn dioddef drwy gydol y pandemig hwn. Prif Weinidog, a allwch chi amlinellu sut y bydd y cyllid hwn yn cael ei ddefnyddio a sut y bydd Llywodraeth Cymru yn sicrhau ei fod yn cyrraedd y gwasanaethau rheng flaen sy'n darparu'r cymorth hwn yn Islwyn?

I thank Rhianon Passmore for that follow-up question, Dirprwy Lywydd. I can tell her that of the £9.4 million, £5.4 million will be used to support child and adolescent mental health services provision, and that will include in-hospital provision, including the development of age-appropriate beds within local health boards where that is necessary, but there will also be a strengthening of support in community mental health teams to provide more intensive services for young people in the community, drawing them down from in-patient admissions. The remainder of the funding, £4 million, will support the expansion of the CAMHS schools in-reach pilot programme, and that is used to develop front-line capacity in our schools. And that, Dirprwy Lywydd, is part of the whole thrust of this additional money, which is to de-escalate intervention in the lives of young people. And that, as the Member will know, was reinforced further yesterday with an announcement of a further £2.5 million to support mental health and well-being services in our further education colleges, again aimed at the well-being of our young people.

Diolchaf i Rhianon Passmore am y cwestiwn dilynol yna, Dirprwy Lywydd. Gallaf i ddweud wrthi, o'r £9.4 miliwn, bydd £5.4 miliwn yn cael ei ddefnyddio i gynorthwyo darpariaeth gwasanaethau iechyd meddwl plant a'r glasoed, a bydd hynny yn cynnwys darpariaeth mewn ysbytai, gan gynnwys datblygu gwelyau sy'n briodol i'w hoedran mewn byrddau iechyd lleol pan fo hynny yn angenrheidiol, ond bydd cymorth yn cael ei gryfhau hefyd mewn timau iechyd meddwl cymunedol i ddarparu gwasanaethau mwy dwys i bobl ifanc yn y gymuned, gan eu tynnu i lawr o dderbyniadau cleifion mewnol. Bydd gweddill y cyllid, £4 miliwn, yn cynorthwyo'r gwaith o ehangu rhaglen arbrofol mewngymorth ysgolion CAMHS, a defnyddir hwnnw i ddatblygu capasiti rheng flaen yn ein hysgolion. Ac mae hynny, Dirprwy Lywydd, yn rhan o holl fyrdwn yr arian ychwanegol hwn, sef dad-ddwysáu ymyrraeth ym mywydau pobl ifanc. Ac atgyfnerthwyd hynny, fel y bydd yr Aelod yn gwybod, ymhellach ddoe gyda chyhoeddiad o £2.5 miliwn arall i gefnogi gwasanaethau iechyd meddwl a llesiant yn ein colegau addysg bellach, wedi'i dargedu unwaith eto at lesiant ein pobl ifanc.

15:00

First Minister, I, too, welcome any money towards this. Obviously it's in all of our hearts and minds at the moment, the struggles that many children are going through as a result of this pandemic, as, too, the parents and families also having to juggle and realign their lives to support them. But I was just wondering, as lots of councils are doing different things across the board in South Wales East but also across Wales, how this Government is finding the examples of best practice of using online services to support our vulnerable children and reaching out to those children who need it right now and making sure that best practice is spread across all of Wales. Thank you. 

Prif Weinidog, rwyf innau hefyd yn croesawu unrhyw arian tuag at hyn. Yn amlwg, mae yn ein calonnau a'n meddyliau ni i gyd ar hyn o bryd, yr anawsterau y mae llawer o blant yn eu dioddef o ganlyniad i'r pandemig hwn, ac felly hefyd y rhieni a'r teuluoedd sydd hefyd yn gorfod jyglo ac ad-drefnu eu bywydau i'w cefnogi. Ond roeddwn i'n meddwl tybed, gan fod llawer o gynghorau yn gwneud gwahanol bethau yn gyffredinol yn Nwyrain De Cymru ond hefyd ledled Cymru, sut mae'r Llywodraeth hon yn dod o hyd i'r enghreifftiau o arfer gorau o ddefnyddio gwasanaethau ar-lein i gynorthwyo ein plant sy'n agored i niwed ac estyn allan at y plant hynny sydd ei angen nawr a gwneud yn siŵr bod arfer gorau yn cael ei ledaenu ar draws Cymru gyfan. Diolch.

Well, Llywydd, I thank Laura Anne Jones for that question. I agree very much with the premise of it. I think it's very good that there is innovation in different parts of Wales. I know the Member will join me in congratulating the Connecting with Telehealth to Children in Hospital team at Aneurin Bevan University Health Board, which recently won the team of the year award of the Royal College of Psychiatrists for its development of telehealth services, and those developments are now being taken up by other health boards in different parts of Wales. And that, I think, is a very sensible way for these services to develop, encouraging local innovation and, as Laura Anne Jones says, where they're demonstrated to have success, then making sure that that success is translated into wider services in the rest of Wales. It's why we have a Welsh national young people's mental health toolkit, it's why we have cognitive behavioural therapy services available online for young people in every part of Wales, while, as I say, continuing to encourage innovation in the third sector and in statutory services in these extraordinary times.

Wel, Llywydd, diolchaf i Laura Anne Jones am y cwestiwn yna. Rwy'n cytuno yn llwyr â'i gynsail. Rwy'n credu ei fod yn beth da iawn bod arloesedd yn digwydd mewn gwahanol rannau o Gymru. Gwn y bydd yr Aelod yn ymuno â mi i longyfarch y tîm Cysylltu â Theleiechyd i Blant mewn Ysbytai ym Mwrdd Iechyd Prifysgol Aneurin Bevan, a enillodd wobr tîm y flwyddyn Coleg Brenhinol y Seiciatryddion yn ddiweddar am ddatblygu gwasanaethau teleiechyd, ac mae'r datblygiadau hynny bellach yn cael eu defnyddio gan fyrddau iechyd eraill mewn gwahanol rannau o Gymru. Ac rwy'n credu bod honno yn ffordd synhwyrol iawn i'r gwasanaethau hyn ddatblygu, gan annog arloesedd lleol ac, fel y mae Laura Anne Jones yn ei ddweud, lle dangoswyd eu bod nhw'n llwyddo, yna gwneud yn siŵr bod y llwyddiant hwnnw yn cael ei drosglwyddo i wasanaethau ehangach yng ngweddill Cymru. Dyna pam mae gennym ni becyn cymorth iechyd meddwl cenedlaethol i bobl ifanc yng Nghymru, dyna pam mae gennym ni wasanaethau therapi ymddygiad gwybyddol ar gael ar-lein i bobl ifanc ym mhob rhan o Gymru, gan barhau, fel y dywedais, i annog arloesedd yn y trydydd sector ac mewn gwasanaethau statudol yn y cyfnod eithriadol hwn.

Statws Cyfansoddiadol Cymru
Wales's Constitutional Status

2. A wnaiff y Prif Weinidog ddatganiad ynglŷn â statws cyfansoddiadol Cymru o fewn y Deyrnas Unedig? OQ56293

2. Will the First Minister make a statement in relation to Wales’s constitutional status within the United Kingdom? OQ56293

Dirprwy Lywydd, Wales is a devolved nation, participating voluntarily in the union of the United Kingdom. 

Dirprwy Lywydd, mae Cymru yn wlad ddatganoledig, sy'n cymryd rhan yn wirfoddol yn undeb y Deyrnas Unedig.

Thanks for that statement. We are going through a very serious health crisis and now also a mass vaccination programme. The procurement of the vaccines has been led by the UK Government, and I think most sensible people would agree that it has been a great success and that the procurement of the vaccines is a good example of the UK union working at its best. The Welsh Conservatives now seem to be belatedly coming over to the benefits of the UK-led approach, even though they failed to support amendments in favour of precisely that approach that were put forward by my party, the Abolish the Welsh Assembly Party, here in this Chamber only three weeks ago, but better late than never. I wonder, First Minister, if you agree that it is perhaps time that you now stopped flying your kite about the UK becoming a federation and actually noted the very great benefits that can and did accrue from a UK-wide response to the COVID crisis. 

Diolch am y datganiad yna. Rydym ni'n mynd drwy argyfwng iechyd difrifol iawn a rhaglen frechu torfol hefyd erbyn hyn. Arweiniwyd y broses o gaffael y brechlynnau gan Lywodraeth y DU, ac rwy'n credu y byddai'r rhan fwyaf o bobl synhwyrol yn cytuno ei bod wedi bod yn llwyddiant mawr a bod caffael y brechlynnau yn enghraifft dda o undeb y DU yn gweithio ar ei orau. Mae'n ymddangos erbyn hyn bod y Ceidwadwyr Cymreig yn cael eu perswadio yn hwyr o fanteision y dull a arweinir gan y DU, er iddyn nhw fethu â chefnogi gwelliannau o blaid yr union ddull gweithredu hwnnw a gyflwynwyd gan fy mhlaid i, Plaid Diddymu Cynulliad Cymru, yma yn y Siambr hon dim ond tair wythnos yn ôl, ond gwell hwyr na hwyrach. Tybed, Prif Weinidog, a ydych chi'n cytuno ei bod hi efallai yn bryd i chi roi'r gorau i hedfan eich barcud ynglŷn â'r DU yn dod yn ffederasiwn a nodi'r manteision mawr iawn a all ac sydd wedi deillio o ymateb y DU gyfan i'r argyfwng COVID.

Well, Llywydd, I'm not responsible for the confusions of the Welsh Conservative Party, but what I am responsible for is reaching an agreement with other nations in the United Kingdom when I think it is in Wales's interests to do so. That is why we have a UK-wide procurement of supply of the vaccine, because, from the outset, Wales, Scotland and Northern Ireland all agreed that that was the best way forward. That is what I mean by a voluntary association in the union of the United Kingdom. 

Wel, Llywydd, nid wyf i'n gyfrifol am ddryswch Plaid Geidwadol Cymru, ond yr hyn yr wyf i'n gyfrifol amdano yw dod i gytundeb gyda gwledydd eraill yn y Deyrnas Unedig pan fyddaf i'n credu bod gwneud hynny er budd Cymru. Dyna pam y mae gennym ni gaffaeliad DU gyfan o gyflenwad o'r brechlyn, oherwydd, o'r cychwyn cyntaf, cytunodd Cymru, yr Alban a Gogledd Iwerddon mai dyna'r ffordd orau ymlaen. Dyna'r hyn yr wyf i'n ei olygu wrth ddweud perthynas wirfoddol yn undeb y Deyrnas Unedig.

First Minister, do you agree with me that, for the future of the union, the best resource is our citizens, and that it's time for citizens throughout the United Kingdom to be involved in citizens' assemblies to help develop proposals that will lead to a new Act of union that will see a United Kingdom coherent constitutionally, I hope, for another 300 years?

Prif Weinidog, a ydych chi'n cytuno â mi mai'r adnodd gorau, ar gyfer dyfodol yr undeb, yw ein dinasyddion, a'i bod hi'n bryd i ddinasyddion ledled y Deyrnas Unedig fod yn rhan o gynulliadau dinasyddion i helpu i ddatblygu cynigion a fydd yn arwain at Ddeddf uno newydd a fydd yn arwain at Deyrnas Unedig sy'n gydlynol yn gyfansoddiadol am 300 mlynedd arall, rwy'n gobeithio?

15:05

I definitely agree with Mr Melding that, in something as important as the future of the country in which we all live, the involvement of citizens in the reshaping of the United Kingdom is vital. I heard the Member being interviewed not that long ago, in which he said—and I very much agreed with him—that the current union is over. There's no point in us trying to keep something that no longer has the support it once did going in that way. We need to reshape it in the way the Member has just described, and, in order to do that, the involvement and the support of citizens is of course essential.

Rwy'n sicr yn cytuno â Mr Melding bod cynnwys dinasyddion yn y broses o ail-lunio'r Deyrnas Unedig yn hanfodol mewn rhywbeth mor bwysig â dyfodol y wlad yr ydym ni i gyd yn byw ynddi. Clywais yr Aelod yn cael ei gyfweld nid mor bell yn ôl â hynny, pan ddywedodd—ac roeddwn i'n cytuno yn llwyr ag ef—bod yr undeb presennol ar ben. Does dim pwynt i ni geisio cadw rhywbeth i fynd yn y modd hwnnw, pan nad yw'r gefnogaeth a oedd ganddo ar un adeg yno mwyach. Mae angen i ni ei ail-lunio yn y ffordd y mae'r Aelod newydd ei ddisgrifio, ac, er mwyn gwneud hynny, mae cyfranogiad a chefnogaeth dinasyddion, wrth gwrs, yn hanfodol.

First Minister, do you share my despair listening to people like Gareth Bennett and some in the Conservative Party who wish for Wales to have no existence at all? They want to wipe Wales off the map, and all because they can't get elected to Government in Wales. Democracy is fine for them as long as they win. First Minister, would you join me in condemning their strong dislike of our land and continue to oppose their feeble attempts to turn our country into a county?

Prif Weinidog, a ydych chi'n rhannu fy anobaith yn gwrando ar bobl fel Gareth Bennett a rhai yn y Blaid Geidwadol sy'n dymuno i Gymru beidio â chael unrhyw fodolaeth o gwbl? Maen nhw eisiau dileu Cymru oddi ar y map, a'r cyfan oherwydd na allan nhw gael eu hethol i'r Llywodraeth yng Nghymru. Mae democratiaeth yn iawn iddyn nhw cyn belled â'u bod nhw'n ennill. Prif Weinidog, a wnewch chi ymuno â mi i gondemnio eu hatgasedd cryf at ein gwlad a pharhau i wrthwynebu eu hymdrechion tila i droi ein gwlad yn sir?

I absolutely agree with that, Dirprwy Lywydd. Wales is not a branch line of anybody else's Government. The Welsh Conservative policy is clear these days: it is a 'for Wales, see England' policy. It's a craven policy, Dirprwy Lywydd. It lets down the people of Wales, and my party in this Government will never put ourselves in that position.

Rwy'n cytuno yn llwyr â hynny, Dirprwy Lywydd. Nid yw Cymru yn gangen o Lywodraeth unrhyw un arall. Mae polisi'r Ceidwadwyr Cymreig yn eglur y dyddiau yma: mae'n bolisi 'ar gyfer Cymru, gweler Lloegr'. Mae'n bolisi llwfr, Dirprwy Lywydd. Mae'n siomi pobl Cymru, ac ni fydd fy mhlaid i yn y Llywodraeth hon byth yn rhoi ein hunain yn y sefyllfa honno.

First Minister, since being returned to the Senedd and working on various committees, including the Constitutional and Legislative Affairs Committee, my view on devolution has evolved, and I'm leaning towards a more grown-up relationship between the UK nations and a move to a more federal structure. I'm interested to know, after hearing your thoughts on the future direction for devolution, is there actually a middle ground between abolish and independence? Thank you.

Prif Weinidog, ers cael fy ethol i'r Senedd a gweithio ar wahanol bwyllgorau, gan gynnwys y Pwyllgor Materion Cyfansoddiadol a Deddfwriaethol, mae fy marn ar ddatganoli wedi esblygu, ac rwyf i'n gwyro tuag at berthynas fwy aeddfed rhwng gwledydd y DU a symud tuag at strwythur mwy ffederal. Mae gen i ddiddordeb mewn gwybod, ar ôl clywed eich barn ar gyfeiriad datganoli yn y dyfodol, pa un a oes tir canol rhwng diddymu ac annibyniaeth mewn gwirionedd? Diolch.

Dirprwy Lywydd, I thank the Member for that question and I congratulate her on the evolution of her views. I think it's genuinely encouraging when people use the experience that they have to think through these really important issues. And of course there is: my view is there's always been a middle ground between those who wish to separate us off from the United Kingdom and those who wish to hand us back to Westminster and Whitehall, and that is the policy of devolution, which gives us so much independence of action here in the Senedd to take decisions that affect only people who live in Wales, and those decisions should be made only by people in Wales. But at the same time, when we choose to do so, to pool our voluntary association and to be part of a UK-wide set of arrangements, that, I think, is the best of both worlds for people in Wales and a position that has been supported by Welsh people now for well over 20 years.

Dirprwy Lywydd, diolchaf i'r Aelod am y cwestiwn yna a hoffwn ei llongyfarch ar esblygiad ei barn. Rwy'n credu ei bod hi'n wirioneddol galonogol pan fydd pobl yn defnyddio'r profiad sydd ganddyn nhw i feddwl am y materion pwysig iawn hyn. Ac mae yna, wrth gwrs: fy marn i yw y bu tir canol erioed rhwng y rhai sy'n dymuno ein gwahanu ni oddi wrth y Deyrnas Unedig a'r rhai sy'n dymuno ein rhoi ni yn ôl i San Steffan a Whitehall, a pholisi datganoli yw hwnnw, sy'n rhoi cymaint o annibyniaeth gweithredu i ni yma yn y Senedd i wneud penderfyniadau sy'n effeithio ar bobl sy'n byw yng Nghymru yn unig, a dim ond pobl yng Nghymru a ddylai wneud y penderfyniadau hynny. Ond ar yr un pryd, pan fyddwn ni'n dewis gwneud hynny, cyfuno ein cymdeithas wirfoddol a bod yn rhan o gyfres o drefniadau y DU gyfan, dyna, yn fy marn i, yw'r gorau o'r ddau fyd i bobl yng Nghymru ac mae'n safbwynt sydd wedi ei gefnogi gan bobl Cymru ers ymhell dros 20 mlynedd erbyn hyn.

Cwestiynau Heb Rybudd gan Arweinwyr y Pleidiau
Questions Without Notice from the Party Leaders

We'll now turn to party leaders' questions, and the first this afternoon is Adam Price.

Trown yn awr at gwestiynau arweinyddion y pleidiau, a'r cyntaf y prynhawn yma yw Adam Price.

Diolch, Dirprwy Lywydd. Seeing those big, bold 'delivered' stamps on your annual report's opening page, First Minister, I was reminded of a paper I recently read about your Government, which said this:

'There tends to a box ticking drive to ensure Manifesto and Programme promises can be said to have been met. What I have never seen is an overall attempt to assess whether the desired outcomes underlying the Programme...are being advanced.'

Nowhere in your report do you acknowledge your failures, the missed targets, the broken promises. You said you'd eradicate fuel poverty by 2018; you didn't. You said you'd abolish child poverty by 2020; you didn't. You said you'd cut emissions by 40 per cent by last year; you didn't. To quote that paper again, about your Government:

'The current mindset puts delivery second best to maintenance of the status quo.'

Doesn't that just about sum things up, First Minister?

Diolch, Dirprwy Lywydd. O weld y stampiau 'gwireddwyd' mawr, beiddgar hynny ar dudalen agoriadol eich adroddiad blynyddol, Prif Weinidog, cefais fy atgoffa o bapur a ddarllenais yn ddiweddar am eich Llywodraeth, a oedd yn dweud hyn:

Tueddir i weld ymgyrch ticio blychau i sicrhau y gellir dweud bod addewidion Maniffesto a Rhaglen wedi eu cyflawni. Yr hyn nad wyf i erioed wedi ei weld yw ymgais gyffredinol i asesu a yw'r canlyniadau dymunol sy'n sail i'r Rhaglen...yn cael eu datblygu.

Nid ydych chi'n cydnabod eich methiannau mewn unrhyw ran o'ch adroddiad, y targedau a fethwyd, yr addewidion a dorrwyd. Dywedasoch y byddech chi'n dileu tlodi tanwydd erbyn 2018; wnaethoch chi ddim. Dywedasoch y byddech chi'n dileu tlodi plant erbyn 2020; wnaethoch chi ddim. Dywedasoch y byddech chi'n lleihau 40 y cant ar allyriadau erbyn y llynedd; wnaethoch chi ddim. I ddyfynnu'r papur hwnnw eto, am eich Llywodraeth:

Mae'r meddylfryd presennol yn gwneud cyflawni yn ail i gynnal y status quo.

Onid yw hynny yn crynhoi pethau yn berffaith, Prif Weinidog?

15:10

Well, Dirprwy Lywydd, the Member appears to have picked up the wrong speech. There's a debate on the annual report later this afternoon. He'll be able to recycle his remarks, no doubt, again there. I think people who live in Wales do not share his sneering attitude to 20,000 new affordable homes here in Wales. Those young people who've taken part in the 100,000 additional apprenticeships would not share his view; neither will those thousands of older people who have benefitted from the most progressive approach to people being able to retain their assets when they go into residential care, nor those people who have benefitted from the new treatments fund, reducing the length of time waiting for new drugs here in Wales from 90 days to 13 days. Those are real differences in the lives of real people right up and down Wales. That's what I stand for. That's what the Labour Party stands for. He may prefer the vacuities of independence and other high-flown sentiments. We will deal with those things that make a difference in people's lives, and that is why they know that this Government is a Government that is on their side.

Wel, Dirprwy Lywydd, mae'n ymddangos bod yr Aelod wedi gafael yn yr araith anghywir. Ceir dadl ar yr adroddiad blynyddol yn ddiweddarach y prynhawn yma. Bydd yn gallu ailgylchu ei sylwadau, rwy'n siŵr, unwaith eto bryd hynny. Rwy'n credu nad yw pobl sy'n byw yng Nghymru yn rhannu ei agwedd ddirmygus at 20,000 o dai fforddiadwy newydd yma yng Nghymru. Ni fyddai'r bobl ifanc hynny sydd wedi cymryd rhan yn y 100,000 o brentisiaethau ychwanegol yn rhannu ei farn; ac ni fyddai'r miloedd hynny o bobl hŷn sydd wedi elwa ar y dull mwyaf blaengar o sicrhau bod pobl yn gallu cadw eu hasedau pan fyddan nhw'n mynd i ofal preswyl ychwaith, na'r bobl hynny sydd wedi elwa ar y gronfa driniaethau newydd, gan leihau'r amser yn aros am gyffuriau newydd yma yng Nghymru o 90 diwrnod i 13 diwrnod. Mae'r rheini yn wahaniaethau gwirioneddol ym mywydau pobl go iawn ar hyd a lled Cymru. Dyna yr wyf i'n sefyll drosto. Dyna mae'r Blaid Lafur yn sefyll drosto. Efallai y byddai'n well ganddo fe wacterau annibyniaeth a syniadau chwyddedig eraill. Byddwn ni'n ymdrin â'r pethau hynny sy'n gwneud gwahaniaeth ym mywydau pobl, a dyna pam maen nhw'n gwybod bod y Llywodraeth hon yn Llywodraeth sydd ar eu hochr nhw.

First Minister, the remarks I just read out are not my views—they're the views of someone who was a non-executive director of your Government for almost a decade. It's difficult to find a more damning indictment than this statement from them about that experience:

'I have never been part of a Board with such a lack of measures of progress or outcome success.'

You campaign in poetry and govern in prose, so the saying goes, but you deliver in numbers, because, without metrics, you are rudderless and directionless, and that's as true of your future vision, First Minister, as it is of your past delivery. This is what Welsh Labour grass roots had to say about your policy proposals for the election in May: 'they lack…transformative edge', they're 'cautious and uninspiring', they

'fail to measure up to the scale of the challenges that Wales…will face over the years ahead.'

You can dismiss my criticisms of your Government, First Minister, but can you dismiss the words of the very people who campaign to put you in the position you're now in?

Prif Weinidog, nid fy safbwyntiau i yw'r sylwadau yr wyf i newydd eu darllen—safbwyntiau rhywun a oedd yn gyfarwyddwr anweithredol o'ch Llywodraeth am bron i ddegawd ydyn nhw. Mae'n anodd dod o hyd i gyhuddiad mwy damniol na'r datganiad hwn ganddo am y profiad hwnnw:

Nid wyf i erioed wedi bod yn rhan o Fwrdd â'r fath ddiffyg mesurau o gynnydd neu lwyddiant canlyniadau.

Rydych chi'n ymgyrchu mewn barddoniaeth ac yn llywodraethu mewn rhyddiaith, yn ôl y dywediad, ond rydych chi'n cyflawni mewn rhifau, oherwydd, heb fetrigau, rydych chi heb lyw ac yn ddigyfeiriad, ac mae hynny yr un mor wir am eich gweledigaeth ar gyfer y dyfodol, Prif Weinidog, ag y mae am eich cyflawniad yn y gorffennol. Dyma oedd gan Lafur Cymru ar lawr gwlad i'w ddweud am eich cynigion polisi ar gyfer yr etholiad ym mis Mai: mae diffyg min trawsnewidiol iddyn nhw, maen nhw'n ochelgar ac yn ddi-fflach, maen nhw'n:

methu ag ymateb i faint yr heriau y bydd Cymru yn eu hwynebu yn ystod y blynyddoedd i ddod.

Gallwch ddiystyru fy meirniadaethau i o'ch Llywodraeth, Prif Weinidog, ond a allwch chi ddiystyru geiriau'r union bobl sy'n ymgyrchu i'ch rhoi chi yn y swydd yr ydych chi ynddi ar hyn o bryd?

Well, Llywydd, our proposals for the next Senedd term will be published in Labour's manifesto. When the Member has seen it, he'll be able to make a judgment on it. He hasn't seen it; neither have the people that he appears to quote.

Wel, Llywydd, bydd ein cynigion ar gyfer tymor nesaf y Senedd yn cael eu cyhoeddi ym maniffesto'r Blaid Lafur. Pan fydd yr Aelod wedi ei weld, bydd yn gallu llunio barn arno. Nid yw wedi ei weld; nid yw'r bobl y mae'n ymddangos ei fod yn eu dyfynnu wedi ei weld ychwaith.

Well, the Labour activists I've quoted are critical of your party's final policy document, which I have seen, because it does not commit to extending free school meals—the very policy you've been attacking me on for these last few weeks. It seems I'm now closer to Labour values than you are.

The document contains few new ideas, but at least some new admissions. In it, Labour Party members, and I quote, highlighted the

'need for investment and policy change to build greater resilience to intense weather events',

which is a clearer admission than we've ever had from Ministers that you've failed to spend enough on flood defences, with disastrous consequences. It's hard to disagree with Labour members when they call in the document for more detail on a Labour vision for the future of farming, when your vision at the moment is no future at all. But perhaps the most telling sentence of all is this: the offer of social care free at the point of need—another Plaid Cymru policy—is desirable. The question is, First Minister: will it ever be deliverable with you and your party at the helm?

Wel, mae'r ymgyrchwyr Llafur yr wyf i wedi eu dyfynnu yn feirniadol o ddogfen bolisi derfynol eich plaid, yr wyf i wedi ei gweld, oherwydd nad yw'n ymrwymo i ymestyn prydau ysgol am ddim—yr union bolisi yr ydych chi wedi bod yn ymosod arnaf i yn ei gylch dros yr wythnosau diwethaf hyn. Mae'n ymddangos fy mod i'n nes at werthoedd Llafur nag ydych chi erbyn hyn.

Prin yw'r syniadau newydd y mae'r ddogfen yn eu cynnwys, ond rhai cyfaddefiadau newydd o leiaf. Ynddo, tynnodd aelodau'r Blaid Lafur, a dyfynnaf, sylw at yr

angen am fuddsoddiad a newid polisi i feithrin mwy o gadernid yn erbyn digwyddiadau tywydd garw,

sy'n gyfaddefiad mwy eglur nag a gawsom ni erioed gan Weinidogion eich bod chi wedi methu â gwario digon ar amddiffynfeydd rhag llifogydd, gyda chanlyniadau trychinebus. Mae'n anodd anghytuno ag aelodau Llafur pan fyddan nhw'n galw yn y ddogfen am fwy o fanylion am weledigaeth Llafur ar gyfer dyfodol ffermio, pan mai eich gweledigaeth ar hyn o bryd yw dim dyfodol o gwbl. Ond efallai mai'r frawddeg fwyaf trawiadol ohonynt i gyd yw hon: mae'r cynnig o ofal cymdeithasol am ddim ar y pwynt angen—polisi arall gan Blaid Cymru—yn ddymunol. Y cwestiwn yw, Prif Weinidog: a fydd hynny byth yn cael ei gyflawni gyda chi a'ch plaid wrth y llyw?

Well, Llywydd, I have previously offered the Member an opportunity of a membership form for the Labour Party, in which he takes such an interest, because, if he did, he would be more familiar with the policy-making processes of my party. So, my party has not completed its policy-making process. There is no final document, to which he mistakenly refers. Indeed, I am looking forward to spending Saturday with members of my party looking at some 700 different proposals that party units right across Wales have contributed to the final stages of our policy-making process. The Member, I'm afraid, has simply been misled in believing that he understands the way that the Labour Party operates. We will continue to develop our policies. We will put them in a manifesto. Our manifesto will a deliverable manifesto. It will not be an uncosted wish list of the sort that he has spent many months now developing—social care today; more hundreds of millions of pounds he hasn't got to spend—never an attempt to tell us where that money will come from, of course, following the last couple of weeks' wish lists in relation to other things that he thinks that, simply by dangling them in front of people, he will persuade them to support. The Welsh public, unfortunately for him, is more discerning than he gives them credit for. They will know that, when promises are made, the wherewithal to keep them has to be found as well. That is why, later this afternoon, we will demonstrate that the promises made by my party at the last election have been delivered during this Senedd term. That is what people expect, not the sort of fantasy policy making that the Member continues to offer us here. 

Wel, Llywydd, rwyf i wedi cynnig cyfle o'r blaen i'r Aelod gael ffurflen aelodaeth ar gyfer y Blaid Lafur, y mae'n cymryd cymaint o ddiddordeb ynddi, oherwydd, pe byddai'n gwneud hynny, byddai'n fwy cyfarwydd â phrosesau llunio polisi fy mhlaid. Felly, nid yw fy mhlaid wedi cwblhau ei phroses llunio polisi. Nid oes dogfen derfynol, y mae'n cyfeirio ati yn anghywir. Yn wir, rwyf i'n edrych ymlaen at dreulio dydd Sadwrn gydag aelodau o'm plaid yn edrych ar tua 700 o wahanol gynigion y mae unedau'r blaid ledled Cymru gyfan wedi eu cyfrannu at gamau olaf ein proses llunio polisi. Mae'r Aelod, mae arnaf ofn, wedi cael ei gamarwain wrth gredu ei fod yn deall y ffordd y mae'r Blaid Lafur yn gweithredu. Byddwn yn parhau i ddatblygu ein polisïau. Byddwn yn eu rhoi nhw mewn maniffesto. Bydd ein maniffesto yn faniffesto y gellir ei gyflawni. Ni fydd yn rhestr o ddymuniadau heb ei chostio o'r math y mae ef wedi treulio misoedd lawer yn ei datblygu erbyn hyn—gofal cymdeithasol heddiw; cannoedd o filiynau o bunnoedd yn rhagor nad oes ganddo i'w gwario—byth ymgais i ddweud wrthym ni o ble y bydd yr arian hwnnw yn dod, wrth gwrs, yn dilyn rhestrau dymuniadau yr wythnosau diwethaf o ran pethau eraill y mae'n ei gredu, dim ond trwy eu siglo o flaen llygaid pobl, y bydd yn eu perswadio nhw i'w cefnogi. Mae'r cyhoedd yng Nghymru, yn anffodus iddo ef, yn fwy craff nag y mae'n rhoi clod iddyn nhw ar ei gyfer. Byddan nhw'n gwybod, pan fydd addewidion yn cael eu gwneud, bod yn rhaid dod o hyd i'r modd i'w cadw nhw hefyd. Dyna pam, yn ddiweddarach y prynhawn yma, y byddwn ni'n dangos bod yr addewidion a wnaed gan fy mhlaid i yn yr etholiad diwethaf wedi cael eu cyflawni yn ystod tymor y Senedd hon. Dyna y mae pobl yn ei ddisgwyl, nid y math o lunio polisïau ffantasi y mae'r Aelod yn parhau i'w gynnig i ni yn y fan yma.

15:15

We turn to the leader of the Conservative group, Andrew R.T. Davies. 

Trown at arweinydd y grŵp Ceidwadol, Andrew R.T. Davies.

Thank you, Deputy Presiding Officer. First Minister, I'd like to address the issue of waiting times in Wales, and I appreciate there are pressures on waiting times across the United Kingdom but, in Wales, for example, they're particularly acute, with 530,000 patients on a waiting list for starting treatment—the highest on record since data was first collected in this format since 2011. Two hundred and thirty one thousand of those patients have been waiting 36 weeks or more. That's a nearly 1,000 per cent increase from November 2019, when 22,000 patients were waiting over 36 weeks. And between March and November, there were 20,000 fewer urgent cancer referrals compared to the same time previously in the last 12 months. This is a matter of huge concern I think you'll agree, First Minister, so what action is your Government doing to address these waiting times here in Wales? 

Diolch yn fawr, Dirprwy Lywydd. Prif Weinidog, hoffwn roi sylw i fater amseroedd aros yng Nghymru, ac rwy'n sylweddoli bod pwysau ar amseroedd aros ledled y Deyrnas Unedig ond, yng Nghymru, er enghraifft, maen nhw'n arbennig o ddifrifol, gyda 530,000 o gleifion ar restr aros i ddechrau triniaeth—yr uchaf erioed ers i ddata gael eu casglu gyntaf yn y fformat hwn ers 2011. Mae 231,000 o'r cleifion hynny wedi bod yn aros 36 wythnos neu fwy. Mae hynny yn gynnydd o bron i 1,000 y cant ers mis Tachwedd 2019, pan yr oedd 22,000 o gleifion yn aros am dros 36 wythnos. A rhwng mis Mawrth a mis Tachwedd, roedd 20,000 yn llai o atgyfeiriadau canser brys o'i gymharu â'r un adeg yn flaenorol yn ystod y 12 mis diwethaf. Mae hyn yn destun pryder mawr rwy'n credu y byddwch chi'n cytuno, Prif Weinidog, felly pa gamau mae eich Llywodraeth yn eu cymryd i fynd i'r afael â'r amseroedd aros hyn yma yng Nghymru?

Llywydd, I do agree with the Member that waiting times in the NHS are a cause of real concern a year into coronavirus, and he is right that that is a common position right across the United Kingdom. The first thing we have to do, and the most important thing that we can do, is to draw out of the health service the burden that it currently has to bear of people suffering from coronavirus to such an extent that they have to be treated inside the hospital, with all the impacts that that has on the ability of the health service to carry out all of the other things that we quite rightly look to it to do.

And in that regard, as the Member will know, at present we are succeeding—positivity rates down in Wales again today; the rates per 100,000 down across Wales again today. And this week I think, for the first time, we can see with some confidence that feeding into a reduction in pressures in the hospital system—for the first time for many weeks, fewer than 1,000 patients with confirmed coronavirus in a hospital bed, and the number of people needing intensive care significantly down in the last week as well.

That's the underpinning condition that we have to reach in order to reconstruct the health service for the future, and then when we are sure that we can create that capacity by having COVID-19 under control, then the health service will have a plan, and the plan will be based on clinical prioritisation. It'll be a plan led by clinicians, making sure that those whose needs are the most urgent will always in Wales be at the front of the queue. 

Llywydd, rwy'n cytuno â'r Aelod bod amseroedd aros yn y GIG yn destun pryder gwirioneddol flwyddyn ar ôl dyfodiad y coronafeirws, ac mae e'n iawn bod honno yn sefyllfa gyffredin ledled y Deyrnas Unedig gyfan. Y peth cyntaf y mae'n rhaid i ni ei wneud, a'r peth pwysicaf y gallwn ni ei wneud, yw tynnu allan o'r gwasanaeth iechyd y baich y mae'n rhaid iddo ei ysgwyddo ar hyn o bryd o bobl sy'n dioddef o'r coronafeirws i'r fath raddau fel bod yn rhaid eu trin nhw y tu mewn i'r ysbyty, gyda'r holl effeithiau y mae hynny yn eu cael ar allu'r gwasanaeth iechyd i gyflawni'r holl bethau eraill yr ydym ni yn disgwyl yn gwbl briodol iddo eu gwneud.

Ac yn hynny o beth, fel y bydd yr Aelod yn gwybod, rydym ni'n llwyddo ar hyn o bryd—cyfraddau positifrwydd i lawr yng Nghymru eto heddiw; y cyfraddau fesul 100,000 i lawr ledled Cymru eto heddiw. A'r wythnos hon rwy'n meddwl, am y tro cyntaf, gallwn weld gyda chryn hyder bod bwydo i mewn i leihad i bwysau yn y system ysbytai—am y tro cyntaf ers wythnosau lawer, llai na 1,000 o gleifion â coronafeirws wedi'i gadarnhau mewn gwely ysbyty, a nifer y bobl sydd angen gofal dwys wedi gostwng yn sylweddol yn ystod yr wythnos ddiwethaf hefyd.

Dyna'r sefyllfa sylfaenol y mae'n rhaid i ni ei chyrraedd er mwyn ail-greu'r gwasanaeth iechyd ar gyfer y dyfodol, ac yna pan fyddwn ni'n siŵr y gallwn ni greu'r capasiti hwnnw drwy fod â COVID-19 o dan reolaeth, yna bydd gan y gwasanaeth iechyd gynllun, a bydd y cynllun yn seiliedig ar flaenoriaethu clinigol. Bydd yn gynllun a arweinir gan glinigwyr, gan wneud yn siŵr y bydd y rhai y mae eu hanghenion fwyaf brys bob amser ar flaen y ciw yng Nghymru.

First Minister, it is a fact, as I identified in my opening remarks, that waiting times are large across the United Kingdom—I accept that—but here in Wales they are particularly acute, with one in five people on a waiting list from the whole population. And where my concern comes into play here is the urgency the Government is putting into this to have a plan of recovery out of COVID. When you have the chief executive of Tenovus Cancer Care saying that they have faced pushback from Ministers when it comes to recovery plans for cancer services, and the report that Macmillan Cancer Support identified last week that 3,500 have gone with undiagnosed cancer because of coronavirus, this surely is a huge concern to us all, because of the detrimental impact this has on outcomes, and the longer term pressures on the health service.

So, why are the cancer charities saying that they are facing pushback from Ministers when it comes to putting an urgent cancer plan in place, and, if that pushback doesn't exist, will you commit to developing that cancer plan that is urgently required, as Tom Crosby has identified—the cancer lead for Wales—that the cancer services in Wales will have to perform at 120 per cent to 130 per cent of capacity to get into these waiting times that we are facing here in Wales? 

Prif Weinidog, mae'n ffaith, fel y nodais yn fy sylwadau agoriadol, bod amseroedd aros yn faith ledled y Deyrnas Unedig—rwy'n derbyn hynny—ond yma yng Nghymru maen nhw'n arbennig o ddifrifol, gydag un o bob pump o bobl ar restr aros o'r boblogaeth gyfan. A lle mae fy mhryder yn dod i'r amlwg yn y fan yma yw'r brys y mae'r Llywodraeth yn ei neilltuo i hyn i gael cynllun adfer allan o COVID. Pan fo gennych chi brif weithredwr Gofal Canser Tenovus yn dweud eu bod nhw wedi wynebu gwrthwynebiad gan Weinidogion o ran cynlluniau adfer ar gyfer gwasanaethau canser, a'r adroddiad a nododd Cymorth Canser Macmillan yr wythnos diwethaf bod 3,500 sydd â chanser heb gael diagnosis oherwydd y coronafeirws, mae hyn yn sicr yn bryder enfawr i bob un ohonom ni, oherwydd yr effaith niweidiol y mae hyn yn ei chael ar ganlyniadau, a'r pwysau tymor hwy ar y gwasanaeth iechyd.

Felly, pam mae'r elusennau canser yn dweud eu bod nhw'n wynebu gwrthwynebiad gan Weinidogion pan ddaw'n fater o roi cynllun canser brys ar waith, ac, os nad yw'r gwrthwynebiad hwnnw yn bodoli, a wnewch chi ymrwymo i ddatblygu'r cynllun canser hwnnw y mae ei angen ar frys, fel y nododd Tom Crosby—arweinydd canser Cymru—y bydd yn rhaid i'r gwasanaethau canser yng Nghymru gyflawni ar 120 y cant i 130 y cant o'u capasiti i fynd i'r afael â'r amseroedd aros hyn yr ydym ni'n eu hwynebu yma yng Nghymru?

Well, Llywydd, I agree that the challenge that faces the health service post coronavirus is very real, that it will not be a recovery that will happen overnight, and I agree that it will need to be a recovery that is properly planned, and planned with clinicians. There is no pushback from this Government in terms of making sure that our health service is in a position to recover. There is a dialogue, and a dialogue does mean that there will be competing perspectives and different pressures. Now, the health Minister has been in conversation with interests in the cancer field very recently indeed in order to be able to plan ahead, as I said in my answer to the first question this afternoon from Rhianon Passmore. Cancer services have been classified as an essential service by the Welsh Government right through the pandemic. We have to do more to give patients, sometimes, the confidence to come forward and to take up treatment when they are fearful of the level of coronavirus in circulation. And I echo the views of the health Minister, which I've heard him say very recently, that, where people have treatments available to them, particularly where those treatments are urgently necessary, we urge those people to come forward, because our health service has organised itself to make sure that those treatments can be delivered safely and successfully.

Wel, Llywydd, rwy'n cytuno bod yr her sy'n wynebu'r gwasanaeth iechyd ar ôl coronafeirws yn real iawn, na fydd yn adferiad a fydd yn digwydd dros nos, ac rwy'n cytuno y bydd angen iddo fod yn adferiad sydd wedi'i gynllunio yn briodol, ac sydd wedi'i gynllunio gyda chlinigwyr. Nid oes unrhyw wrthwynebiad gan y Llywodraeth hon o ran gwneud yn siŵr bod ein gwasanaeth iechyd mewn sefyllfa i adfer. Ceir deialog, ac mae deialog yn golygu y bydd safbwyntiau sy'n cystadlu a gwahanol bwysau. Nawr, mae'r Gweinidog iechyd wedi bod yn sgwrsio â buddiannau ym maes canser yn ddiweddar iawn er mwyn gallu cynllunio ymlaen llaw, fel y dywedais yn fy ateb i'r cwestiwn cyntaf y prynhawn yma gan Rhianon Passmore. Mae gwasanaethau canser wedi cael eu dosbarthu fel gwasanaeth hanfodol gan Lywodraeth Cymru drwy'r pandemig cyfan. Mae'n rhaid i ni wneud mwy i roi'r hyder i gleifion, weithiau, i ddod ymlaen a chael triniaeth pan fyddan nhw'n ofni lefel y coronafeirws sydd mewn cylchrediad. Ac ategaf farn y Gweinidog iechyd, yr wyf i wedi ei glywed yn ei fynegi yn ddiweddar iawn, sef, pan fo gan bobl driniaethau ar gael iddyn nhw, yn enwedig pan fo angen y triniaethau hynny ar frys, ein bod ni'n annog y bobl hynny i ddod ymlaen, oherwydd mae ein gwasanaeth iechyd wedi trefnu ei hun i wneud yn siŵr y gellir darparu'r triniaethau hynny yn ddiogel ac yn llwyddiannus.

15:20

Regrettably, in that answer, First Minister, I didn't hear you identify the plan to take services forward so that they can engage with some of those 3,500 people who've gone undiagnosed, as well as developing services across Wales to meet the challenge of the waiting times that I addressed to you in my first question. We do know that waiting times were a problem before the pandemic, where twice as many patients were waiting over a year than the rest of the whole of England. It is really important that we understand the level of activity that's going on in the NHS at the moment. Will you commit to publishing the activity data that the Welsh Government holds on procedures within the NHS here in Wales, and will you also commit to convening a national recovery board of the professions to make sure that, working with Government Ministers, patients and clinicians within the health service can have confidence that these plans are being developed and will be implemented so that we do not continue getting reports such as the Macmillan report last week that identified so many undiagnosed cases of cancer across Wales? And could you commit to publishing your response to the Secretary of State for Wales and the Secretary of State for health in England, when they offered mutual aid to support any efforts that might be put forward here in Wales to address waiting times and address getting people through the health service?

Yn anffodus, yn yr ateb yna, Prif Weinidog, ni chlywais i chi yn nodi'r cynllun ar gyfer datblygu gwasanaethau fel y gallan nhw ymgysylltu â rhai o'r 3,500 o bobl hynny nad ydyn nhw wedi cael diagnosis, yn ogystal â datblygu gwasanaethau ledled Cymru i ymateb i her yr amseroedd aros a gyfeiriais atoch chi yn fy nghwestiwn cyntaf. Rydym ni'n gwybod bod amseroedd aros yn broblem cyn y pandemig, pan roedd dwywaith cymaint o gleifion yn aros dros flwyddyn nag yng ngweddill Lloegr gyfan. Mae'n bwysig iawn ein bod ni'n deall lefel y gweithgarwch sy'n digwydd yn y GIG ar hyn o bryd. A wnewch chi ymrwymo i gyhoeddi'r data gweithgarwch sydd gan Lywodraeth Cymru ar lawdriniaethau yn y GIG yma yng Nghymru, ac a wnewch chi hefyd ymrwymo i gynnull bwrdd adfer cenedlaethol o'r proffesiynau i wneud yn siŵr, gan weithio gyda Gweinidogion y Llywodraeth, y gall cleifion a chlinigwyr yn y gwasanaeth iechyd fod yn ffyddiog bod y cynlluniau hyn yn cael eu datblygu ac y byddan nhw'n cael eu gweithredu fel na fyddwn ni'n parhau i gael adroddiadau fel adroddiad Macmillan yr wythnos diwethaf a nododd gymaint o achosion o ganser heb ddiagnosis ledled Cymru? Ac a allech chi ymrwymo i gyhoeddi eich ymateb i Ysgrifennydd Gwladol Cymru a'r Ysgrifennydd Gwladol dros Iechyd yn Lloegr, pan gynigiwyd cynnig cymorth ar y cyd ganddyn nhw i gefnogi unrhyw ymdrechion y gellid eu cyflwyno yma yng Nghymru i fynd i'r afael ag amseroedd aros a mynd i'r afael â chael pobl drwy'r gwasanaeth iechyd?

Well, Llywydd, the final point is a piece of nonsense, isn't it? We publish figures monthly. The so-called offer from the Secretary of State was sent to us just at the point when English hospitals became overwhelmed by the level of coronavirus that they were facing. There's no offer of mutual aid in a system where they have twice the level of infection that we do here in Wales. It really—. To be honest—to be frank, Llywydd, it's just a piece of political games playing and it undermines the efforts of those of us who want to have a serious four-nation approach to recovering from this pandemic.

I've set out the plan already, Dirprwy Lywydd. The first part of the plan is to get coronavirus under control. I note that, for the second week in a row, neither opposition party leader wants to ask me any question about the most vital part of the health service in Wales today—the outstandingly successful vaccination programme here in Wales. As ever, with opposition parties, whenever anything is going well in Wales, they don't have a good word to say for it. For two weeks running, they couldn't find even a single question to ask about that outstanding success. That success will allow us to do what I explained to the Member, and that is to help us to get coronavirus under control, to draw out of the health service the pressure that it currently feels in dealing with the pandemic, and then to recover and to restore services outside coronavirus on the basis of clinical need. That will of course be designed with the professional groups that we are lucky enough to have in the health service in Wales. The serious job, rather than the petty, point-scoring approach to health service recovery, is one that people in Wales can be sure that this Government will pursue on their behalf. 

Wel, Llywydd, mae'r pwynt olaf yn dipyn o lol, onid yw e? Rydym ni'n cyhoeddi ffigurau yn fisol. Anfonwyd y cynnig honedig gan yr Ysgrifennydd Gwladol atom ar yr union adeg pan gafodd ysbytai Lloegr eu llethu gan lefel y coronafeirws yr oedden nhw'n ei wynebu. Nid oes unrhyw gynnig o gymorth ar y cyd mewn system lle mae ganddyn nhw ddwywaith lefel yr haint sydd gennym ni yma yng Nghymru. Mae wir—. A bod yn onest—a dweud y gwir, Llywydd, y cwbl yw hyn yw rhywfaint o chwarae gemau gwleidyddol ac mae'n tanseilio ymdrechion y rhai hynny ohonom ni sydd eisiau dull pedair gwlad o ddifrif i adfer yn sgil y pandemig hwn.

Rwyf i eisoes wedi cyflwyno'r cynllun, Dirprwy Lywydd. Rhan gyntaf y cynllun yw cael coronafeirws o dan reolaeth. Rwy'n sylwi, am yr ail wythnos yn olynol, nad oes yr un o ddau arweinydd y gwrthbleidiau eisiau gofyn unrhyw gwestiwn i mi am ran fwyaf hanfodol y gwasanaeth iechyd yng Nghymru heddiw—y rhaglen frechu eithriadol o lwyddiannus yma yng Nghymru. Fel erioed, gyda'r gwrthbleidiau, pryd bynnag y bydd unrhyw beth yn mynd yn dda yng Nghymru, nid oes ganddyn nhw air da i'w ddweud amdano. Am bythefnos yn olynol, ni allen nhw ddod o hyd i unrhyw gwestiwn i'w ofyn am y llwyddiant ysgubol hwnnw. Bydd y llwyddiant hwnnw yn caniatáu i ni wneud yr hyn a esboniais i'r Aelod, sef ein helpu ni i reoli coronafeirws, i dynnu allan o'r gwasanaeth iechyd y pwysau y mae'n ei deimlo ar hyn o bryd wrth ymdrin â'r pandemig, ac yna adfer ac ailgyflwyno gwasanaethau y tu allan i coronafeirws ar sail angen clinigol. Bydd hynny, wrth gwrs, yn cael ei gynllunio gyda'r grwpiau proffesiynol yr ydym ni'n ddigon ffodus o'u cael yn y gwasanaeth iechyd yng Nghymru. Mae'r gwaith difrifol, yn hytrach na'r dull bychan, sgorio pwyntiau o adfer y gwasanaeth iechyd, yn waith y gall pobl yng Nghymru fod yn siŵr y bydd y Llywodraeth hon yn ei wneud ar eu rhan. 

15:25
Cyflwyno'r Brechlyn yn Alun a Glannau Dyfrdwy
Vaccination Roll-out in Alyn and Deeside

3. A wnaiff y Prif Weinidog ddatganiad am hynt y broses o gyflwyno'r brechlyn yn Alun a Glannau Dyfrdwy? OQ56255

3. Will the First Minister make a statement on the progress of the vaccination roll-out in Alyn and Deeside? OQ56255

Llywydd, the vaccination roll-out in Alyn and Deeside continues to accelerate, thanks to the commitment and dedication of all those involved in delivering this outstanding programme throughout the constituency.

Llywydd, mae'r broses o frechu yn Alyn a Glannau Dyfrdwy yn parhau i gyflymu, diolch i ymrwymiad ac ymroddiad pawb sy'n ymwneud â darparu'r rhaglen ragorol hon ledled yr etholaeth.

Thank you for that answer, First Minister. The vaccine roll-out in Wales continues to gain pace. Wales now has vaccinated more of its population than any other nation in the United Kingdom. Public sector workers once again showing that they can deliver and they do deliver when we need them. First Minister, how confident are you that we will meet the middle of February deadline, as promised? Secondly, how confident are you that we can continue to create more capacity going forward into the next stage of the vaccination programme? And finally, First Minister, I understand that professionals are working extremely hard to protect the NHS and the vulnerable, through a massive flu vaccination roll-out as well. Will you join me in congratulating everyone involved in both programmes?

Diolch am yr ateb yna, Prif Weinidog. Mae'r broses o gyflwyno'r brechlyn yng Nghymru yn parhau i gyflymu. Mae Cymru bellach wedi brechu mwy o'i phoblogaeth nag unrhyw wlad arall yn y Deyrnas Unedig. Gweithwyr sector cyhoeddus yn dangos unwaith eto y gallan nhw gyflawni a'u bod yn cyflawni pan fyddwn ni eu hangen. Prif Weinidog, pa mor ffyddiog ydych chi y byddwn ni'n bodloni'r terfyn amser canol mis Chwefror, fel yr addawyd? Yn ail, pa mor ffyddiog ydych chi y gallwn ni barhau i greu mwy o gapasiti wrth symud ymlaen i gam nesaf y rhaglen frechu? Ac yn olaf, Prif Weinidog, deallaf fod gweithwyr proffesiynol yn gweithio yn eithriadol o galed i ddiogelu'r GIG a phobl agored i niwed, drwy gyflwyno brechiad ffliw enfawr hefyd. A wnewch chi ymuno â mi i longyfarch pawb sy'n rhan o'r ddwy raglen?

Well, Dirprwy Lywydd, I thank Jack Sargeant for an opportunity for the Senedd to talk about what everybody else in Wales is talking about, and that is the astonishing success of our national health service and those other public sector workers, the local government officers, who have helped us to open up mass vaccination centres, who found the desks, who found the chairs, who found the rooms; those volunteers who welcomed people on arrival; those members of the armed forces in every part of Wales are part of that enormous vaccination effort.

And Dirprwy Lywydd, it's right to put on record this afternoon. Just think of the last weekend. On Friday, we went through the 0.5 million barrier in terms of the number of people vaccinated in Wales. On Friday and Saturday, we vaccinated 1 per cent of the whole of the population of Wales on both days. And on Monday, we went through 600,000 people who've now successfully been vaccinated. It is an enormous tribute, at a time, as Jack Sargeant said, Dirprwy Lywydd, when our health workers are doing all the other things that we ask of them, including that flu vaccination programme, which, by the way, has once again been an outstanding success in north Wales in particular, and in the Member's constituency, we have some of the best flu-uptake figures anywhere in Wales. To do all of that at the same time while responding to winter pressures, while doing all the other things that Andrew R.T. Davies talked to me about, it's a remarkable effort, and we owe those people an enormous debt of gratitude, and I'm very glad to have the chance to put that on the record here this afternoon.

And we will, Dirprwy Lywydd, be asking even more of them in the weeks to come, because very soon, not only will we be offering a first vaccination to everybody in groups 5 to 9 of the priority list, we'll be offering a second vaccine to everybody in groups 1 to 4. And the Member asked me if I'm confident that we will complete the vaccination of groups 1 to 4 within the time frame that we set out and promised and I'm very pleased to say to him that I am very confident that we will achieve that here in Wales.

Wel, Dirprwy Lywydd, diolchaf i Jack Sargeant am gyfle i'r Senedd gael siarad am yr hyn y mae pawb arall yng Nghymru yn siarad amdano, sef llwyddiant syfrdanol ein gwasanaeth iechyd gwladol a'r gweithwyr sector cyhoeddus eraill hynny, y swyddogion llywodraeth leol, sydd wedi ein helpu ni i agor canolfannau brechu torfol, a ddaeth o hyd i'r desgiau, a ddaeth o hyd i'r cadeiriau, a ddaeth o hyd i'r ystafelloedd; y gwirfoddolwyr hynny a groesawodd bobl wrth iddyn nhw gyrraedd; yr aelodau hynny o'r lluoedd arfog ym mhob rhan o Gymru i gyd yn rhan o'r ymdrech frechu enfawr honno.

A Dirprwy Lywydd, mae'n iawn ei roi ar y cofnod y prynhawn yma. Meddyliwch am y penwythnos diwethaf yn unig. Ddydd Gwener, aethom y tu hwnt i'r ffigur o 0.5 miliwn o ran nifer y bobl a frechwyd yng Nghymru. Ddydd Gwener a dydd Sadwrn, fe wnaethom frechu 1 y cant o boblogaeth gyfan Cymru ar y ddau ddiwrnod. A ddydd Llun, aethom y tu hwnt i 600,000 o bobl sydd bellach wedi cael eu brechu yn llwyddiannus. Mae'n deyrnged enfawr, ar adeg, fel y dywedodd Jack Sargeant, Dirprwy Lywydd, pan fo'n gweithwyr iechyd yn gwneud yr holl bethau eraill yr ydym ni'n gofyn iddyn nhw eu gwneud, gan gynnwys y rhaglen brechu rhag y ffliw honno, sydd, gyda llaw, wedi bod yn llwyddiant ysgubol unwaith eto yn y gogledd yn arbennig, ac yn etholaeth yr Aelod, mae gennym ni rai o'r ffigurau gorau o ran manteisio ar y brechiad ffliw yn unman yng Nghymru. I wneud hynny i gyd ar yr un pryd wrth ymateb i bwysau'r gaeaf, gan wneud yr holl bethau eraill y siaradodd Andrew R.T. Davies â mi amdanyn nhw ar yr un pryd, mae'n ymdrech ryfeddol, ac mae arnom ni ddyled enfawr o ddiolchgarwch i'r bobl hynny, ac rwy'n falch iawn o gael y cyfle i gofnodi hynny yn y fan yma y prynhawn yma.

A byddwn ni, Dirprwy Lywydd, yn gofyn hyd yn oed mwy ganddyn nhw yn yr wythnosau i ddod, oherwydd yn fuan iawn, nid yn unig y byddwn ni'n cynnig brechiad cyntaf i bawb yng grwpiau 5 i 9 y rhestr flaenoriaeth, byddwn yn cynnig ail frechlyn i bawb yng ngrwpiau 1 i 4. A gofynnodd yr Aelod i mi pa un a wyf i'n ffyddiog y byddwn ni'n cwblhau'r gwaith o frechu grwpiau 1 i 4 yn unol â'r amserlen a bennwyd ac a addawyd gennym ac rwy'n falch iawn o ddweud wrtho fy mod i'n ffyddiog iawn y byddwn ni'n cyflawni hynny yma yng Nghymru.

Betsi Cadwaladr University Health Board stated last Thursday that 'No vaccines will go to waste as we're using a standby list created in accordance with the national priority groups.' However, many Flintshire residents have contacted me concerned otherwise. One said, 'A neighbour had a knock on the door from a new resident who said every day there are spare vaccinations as many people were not turning up, and that if she was interested in a jab, her contact at Deeside vaccination centre would call her later in the day.' Another said, 'I've been made aware of a person employed on IT duties, aged 26 with no underlying health conditions, vaccinated at short notice. This is the third situation where I've heard of somebody outside of the roll-out criteria being vaccinated on short notice.' Another said, 'There are people who are not front-line NHS staff, over 80, et cetera, receiving appointments to have the vaccine. None had underlying health conditions.' They also copied me in on Deeside vaccination centre's online booking form, asking, 'Why is this being shared and used by everyone who shouldn't be eligible for the vaccine?' What, therefore, is going on, when surely any standby list should prioritise people like front-line police officers and teachers?

Dywedodd Bwrdd Iechyd Prifysgol Betsi Cadwaladr ddydd Iau diwethaf 'Ni fydd unrhyw frechlynnau yn cael eu gwastraffu gan ein bod ni'n defnyddio rhestr wrth gefn a luniwyd yn unol â'r grwpiau blaenoriaeth cenedlaethol.' Fodd bynnag, mae llawer o drigolion Sir y Fflint wedi cysylltu â mi yn bryderus fel arall. Dywedodd un, 'Cafodd gymydog gnoc ar y drws gan breswylydd newydd a ddywedodd bob dydd bod brechiadau dros ben gan fod llawer o bobl nad oeddent yn dod, ac os oedd ganddi ddiddordeb mewn pigiad, byddai ei chyswllt hi yng nghanolfan frechu Glannau Dyfrdwy yn ei ffonio yn ddiweddarach yn y dydd.' Dywedodd un arall, 'Rwyf i wedi cael gwybod am berson sy'n cael ei gyflogi ar ddyletswyddau TG, sy'n 26 oed heb unrhyw gyflyrau iechyd sylfaenol, a frechwyd ar fyr rybudd. Dyma'r drydedd sefyllfa lle'r wyf i wedi clywed am rywun y tu allan i'r meini prawf cyflwyno yn cael eu brechu ar fyr rybudd.' Dywedodd un arall, 'Mae pobl nad ydyn nhw'n staff rheng flaen y GIG, dros 80, ac yn y blaen, yn cael apwyntiadau i gael y brechlyn. Nid oedd gan yr un ohonyn nhw gyflyrau iechyd sylfaenol.' Fe wnaethon nhw hefyd anfon copi ataf o ffurflen trefnu apwyntiad ar-lein canolfan frechu Glannau Dyfrdwy, gan ofyn, 'Pam mae hon yn cael ei rhannu a'i defnyddio gan bawb na ddylen nhw fod yn gymwys i gael y brechlyn?' Beth, felly, sy'n digwydd, pan nad oes posib na ddylai unrhyw restr wrth gefn flaenoriaethu pobl fel swyddogion heddlu rheng flaen ac athrawon?

15:30

Well, Llywydd, now we've heard the only Conservative contribution to the astonishing success story that is vaccination here in Wales: a collection of random and unattributed anecdotes that really don't amount to a single piece of serious commentary. Let me tell the Member: the health service across Wales, and in Betsi Cadwaladr too, is working as hard as it possibly can to deliver vaccination in line with the Joint Committee on Vaccination and Immunisation advice. Of course health boards have reserve lists, so that when people are unable, for all sorts of reasons, to take up an appointment at short notice, there are other people who can be called upon, so that vaccine does not go to waste. What could possibly be objectionable in that? Would it not have been more fitting this afternoon if the Conservative Party could have found it in it to congratulate those people for everything that they are doing? Instead, when 628,000 people have successfully been vaccinated, he wants to talk to us about three people he has heard from who appear to have a complaint.

Wel, Llywydd, nawr rydym ni wedi clywed yr unig gyfraniad gan y Ceidwadwyr at lwyddiant syfrdanol y broses frechu yma yng Nghymru: casgliad o anecdotau ar hap a heb eu priodoli nad ydyn nhw wir yn gyfystyr ag un darn o sylwebaeth ddifrifol. Gadewch i mi ddweud wrth yr Aelod: mae'r gwasanaeth iechyd ledled Cymru, ac yn Betsi Cadwaladr hefyd, yn gweithio mor galed ag y mae'n gallu i ddarparu brechiad yn unol â chyngor y Cyd-bwyllgor ar Imiwneiddio a Brechu. Wrth gwrs bod gan fyrddau iechyd restrau wrth gefn, fel bod pobl eraill y gellir galw arnyn nhw pan na all pobl, am bob math o resymau, ddod i apwyntiad ar fyr rybudd, fel nad yw'r brechlyn yn cael ei wastraffu. Beth yn y byd y gellid gwrthwynebu iddo ynglŷn a hynny? Oni fyddai wedi bod yn fwy addas y prynhawn yma pe gallai'r Blaid Geidwadol fod wedi dod o hyd i'r gallu i longyfarch y bobl hynny am bopeth y maen nhw'n ei wneud? Yn hytrach, pan fo 628,000 o bobl wedi cael eu brechu yn llwyddiannus, mae ef eisiau siarad â ni am dri o bobl y mae wedi clywed ganddyn nhw y mae'n ymddangos bod ganddyn nhw gŵyn.

Brechlynnau COVID-19 yn Nwyrain De Cymru
COVID-19 Vaccines in South Wales East

4. A wnaiff y Prif Weinidog ddatganiad am ddarparu brechlynnau COVID-19 yn Nwyrain De Cymru? OQ56297

4. Will the First Minister make a statement on the delivery of COVID-19 vaccines in South Wales East? OQ56297

I thank the Member for that question, Dirprwy Lywydd. Over 100,000 vaccinations have now been carried out in South Wales East, in line with the advice of the Joint Committee on Vaccination and Immunisation.

Diolchaf i'r Aelod am y cwestiwn yna, Dirprwy Lywydd. Mae dros 100,000 o frechiadau wedi eu rhoi yn Nwyrain De Cymru erbyn hyn, yn unol â chyngor y Cyd-bwyllgor ar Frechu ac Imiwneiddio.

Thank you. First Minister, I want to ask you about vaccinations for people with learning disabilities living in care homes, which is an issue raised with me by a number of constituents. These families thought that their loved ones would be vaccinated in the first priority groups, due to the health Minister's pledge in this Chamber that all care home residents and staff would have received a vaccination by the end of January. But, care homes for people with learning disabilities were not included.

I've spoken to family members of residents with severe learning disabilities, who fear for their loved ones' safety, since people with learning disabilities have been six times more likely to die from COVID due to their vulnerability. I understand from Mencap that only 3,500 or so people live in residential or supported living settings. Given the phenomenal figures that you have just been quoting—34,000 vaccinations were delivered in Wales on Saturday alone—surely providing these vaccinations would have a negligible effect on the general roll-out. Finally, it should surely also be a responsible use of public resource, since caring for people with severe learning disabilities in hospital can be particularly difficult due to behavioural issues and a lack of language skills. So, First Minister, could I please therefore ask you to give serious consideration to changing this policy?

Diolch. Prif Weinidog, hoffwn eich holi chi am frechiadau i bobl ag anableddau dysgu sy'n byw mewn cartrefi gofal, sy'n fater a godwyd gyda mi gan nifer o etholwyr. Roedd y teuluoedd hyn yn meddwl y byddai eu hanwyliaid yn cael eu brechu yn y grwpiau blaenoriaeth cyntaf, oherwydd addewid y Gweinidog iechyd yn y Siambr hon y byddai holl breswylwyr a staff cartrefi gofal wedi cael brechiad erbyn diwedd mis Ionawr. Ond, nid oedd cartrefi gofal i bobl ag anableddau dysgu wedi'u cynnwys.

Rwyf i wedi siarad ag aelodau teuluoedd preswylwyr ag anableddau dysgu difrifol, sy'n ofni am ddiogelwch eu hanwyliaid, gan fod pobl ag anableddau dysgu wedi bod chwe gwaith yn fwy tebygol o farw o COVID oherwydd eu bod nhw'n agored i niwed. Rwy'n deall gan Mencap mai dim ond tua 3,500 o bobl sy'n byw mewn lleoliadau preswyl neu leoliadau byw â chymorth. O ystyried y ffigurau rhyfeddol yr ydych chi newydd fod yn eu dyfynnu—rhoddwyd 34,000 o frechiadau yng Nghymru ddydd Sadwrn yn unig—siawns mai dim ond effaith fechan iawn fyddai darparu'r brechiadau hyn yn ei chael ar y broses gyffredinol o roi'r brechlyn. Yn olaf, does bosib na ddylai hefyd fod yn ddefnydd cyfrifol o adnoddau cyhoeddus, gan y gall gofalu am bobl ag anableddau dysgu difrifol yn yr ysbyty fod yn arbennig o anodd oherwydd problemau ymddygiad a diffyg sgiliau iaith. Felly, Prif Weinidog, a gaf i ofyn i chi felly roi ystyriaeth ddifrifol i newid y polisi hwn?

Well, Llywydd, I have to make it clear to the Senedd once again that this Welsh Government follows the advice of the Joint Committee on Vaccination and Immunisation. The care homes that are included in the top four priority groups are the care homes identified by that committee. Where people with learning difficulties are captured by those top four priority groups, of course they will have been vaccinated. Where they are not, then they will appear in the next set of priority groups.

Now, it is no use Members here thinking that they know better than the JCVI. I have already heard from Mark Isherwood wanting me to overturn the JCVI advice and to put police officers further up the list. I've had questions on the floor of the Senedd by other Members wanting me to put teachers at the top of the list. Now, the Member wants me to overturn the JCVI advice for another group in the population. Every one of those groups has a case to make, and often a case that is compelling on its own terms, but the Welsh Government cannot overturn the advice that all four Governments of the United Kingdom are following.

Now, I noticed what the First Minister of Scotland, from the Member's sister party, said when she was being asked on the floor of the Scottish Parliament to do what she is asking me to do—to overturn the JCVI prioritisation list and to put people further up it than would be the case of the JCVI. And she said, on the floor of the Scottish Parliament, 'Our duty is to vaccinate in line with the JCVI recommendations.' I agree with the First Minister of Scotland there. That is what we are doing in Wales. That is what is happening in the area of Wales that the Member represents. And I cannot and will not do what I think would be an irresponsible thing and depart from the advice that we have received.

Wel, Llywydd, mae'n rhaid i mi ei gwneud yn eglur i'r Senedd unwaith eto bod y Llywodraeth Cymru hon yn dilyn cyngor y Cyd-bwyllgor ar Imiwneiddio a Brechu. Y cartrefi gofal sydd wedi'u cynnwys yn y pedwar prif grŵp blaenoriaeth yw'r cartrefi gofal a nodwyd gan y pwyllgor hwnnw. Pan fydd pobl ag anawsterau dysgu yn cael eu nodi yn y pedwar grŵp blaenoriaeth uchaf hynny, byddan nhw, wrth gwrs, wedi cael eu brechu. Pan nad ydyn nhw, yna byddan nhw'n ymddangos yn y gyfres nesaf o grwpiau blaenoriaeth.

Nawr, nid oes unrhyw bwrpas i Aelodau yn y fan yma feddwl eu bod nhw'n gwybod yn well na'r Cyd-bwyllgor ar Imiwneiddio a Brechu. Rwyf i eisoes wedi clywed gan Mark Isherwood yn dymuno i mi wrthdroi cyngor y Cyd-bwyllgor a rhoi swyddogion yr heddlu ymhellach i fyny'r rhestr. Rwyf i wedi cael cwestiynau ar lawr y Senedd gan Aelodau eraill yn dymuno i mi roi athrawon ar frig y rhestr. Nawr, mae'r Aelod eisiau i mi wrthdroi cyngor y Cyd-bwyllgor ar gyfer grŵp arall yn y boblogaeth. Mae gan bob un o'r grwpiau hynny ddadl i'w gwneud, ac yn aml dadl sy'n gymhellol ar ei thelerau ei hun, ond ni all Llywodraeth Cymru wrthdroi'r cyngor y mae pob un o bedair Llywodraeth y Deyrnas Unedig yn ei ddilyn.

Nawr, sylwais ar yr hyn a ddywedodd Prif Weinidog yr Alban, o chwaer blaid yr Aelod, pan ofynnwyd iddi ar lawr Senedd yr Alban i wneud yr hyn y mae hi'n gofyn i mi ei wneud—i wrthdroi rhestr flaenoriaethu'r Cyd-bwyllgor ar Imiwneiddio a Brechu ac i roi pobl ymhellach i fyny nag a fyddai'n wir yn achos y Cyd-bwyllgor. A dywedodd hi, ar lawr Senedd yr Alban, 'Ein dyletswydd ni yw brechu yn unol ag argymhellion y Cyd-bwyllgor ar Imiwneiddio a Brechu.' Rwy'n cytuno â Phrif Weinidog yr Alban yn hynny o beth. Dyna'r hyn yr ydym ni'n ei wneud yng Nghymru. Dyna sy'n digwydd yn y rhan o Gymru y mae'r Aelod yn ei chynrychioli. Ac ni allaf ac ni wnaf i wneud yr hyn a fyddai, yn fy marn i, yn rhywbeth anghyfrifol a gwyro oddi wrth y cyngor yr ydym ni wedi ei gael.

15:35

I've been in contact with constituents who've had the vaccine—both the Pfizer and the AstraZeneca vaccine—and two key questions that have been raised with me have been, first of all, about the timing for the second jab in the Aneurin Bevan health board area. Are we confident that they will be on course to receive that in the time that is designated? Would the First Minister give assurance on that? And also with regard to the AstraZeneca vaccine, is he confident that the efficacy of the vaccine will not be affected substantially by the South African variant and other variants? And, in that case, would there be a programme for booster jabs to be delivered via the Aneurin Bevan University Health Board for people in the Caerphilly constituency?

Rwyf i wedi bod mewn cysylltiad ag etholwyr sydd wedi cael y brechlyn—brechlynnau Pfizer ac AstraZeneca—a dau gwestiwn allweddol a godwyd gyda mi fu, yn gyntaf oll, ynglŷn â'r amseriad ar gyfer yr ail bigiad yn ardal bwrdd iechyd Aneurin Bevan. A ydym ni'n hyderus y byddan nhw ar y trywydd iawn i dderbyn hwnnw yn yr amser sydd wedi'i ddynodi? A wnaiff y Prif Weinidog roi sicrwydd ynglŷn â hynny? A hefyd o ran brechlyn AstraZeneca, a yw e'n ffyddiog na fydd amrywiolyn De Affrica ac amrywiolion eraill yn effeithio yn sylweddol ar effeithiolrwydd y brechlyn? Ac, os felly, a fyddai rhaglen ar gyfer rhoi pigiadau atgyfnerthu drwy Fwrdd Iechyd Prifysgol Aneurin Bevan ar gyfer pobl yn etholaeth Caerffili?

Well, Dirprwy Lywydd, I thank the Member for both of those important questions. On the timing of the second dose of the vaccine, I've been contacted by a number of people telling me how pleased they were that when they went away from the mass vaccination centre where they'd received their first jab, they were given the date and the time to come back for their second vaccination. I think that gave them a lot of confidence that the system here in Wales is already geared up for what will be, Dirprwy Lywydd, a major challenge over coming weeks and months, because, from now on, not only will we be offering a first vaccination to people in the next set of priority groups, but we will be offering a second vaccination to people who we've already offered a first to as we complete groups 1 to 4. That is a major challenge. But as you've seen, the health service in Wales has risen magnificently to the first challenge, and I'm confident that the plans are in place to allow that second dose of vaccine to be delivered in time with the advice that we have from the JCVI.

As to the efficacy of the AstraZeneca vaccination for the South African variant, there is still a great deal of work being done by scientists to assess that efficacy, and we get advice directly to the Welsh Government through those scientific communities. The preferable course of action, of course, is to make sure that we don't have the South African variant in circulation here in Wales, and a huge effort is going on to make sure that, in that small number of cases that have been identified, everything is being done to prevent onward transmission.

What we need to see, I believe, is a stronger set of defences at our borders. The UK Government's red list is the bare minimum of what needs to be done to make sure that all the gains that are being made in suppressing the virus and vaccinating our population are not put at risk by people coming into the United Kingdom from other parts of the world where further new variants may already be in the brew. So, work is going on on the efficacy of the AstraZeneca vaccination, but more could be done to mitigate the risk of those new variants coming into the United Kingdom in the first place.

Wel, Dirprwy Lywydd, diolchaf i'r Aelod am y ddau gwestiwn pwysig yna. O ran amseriad ail ddos y brechlyn, mae nifer o bobl wedi cysylltu â mi i ddweud wrthyf i pa mor falch oedden nhw wrth iddyn nhw adael y ganolfan frechu torfol lle'r oedden nhw wedi cael eu pigiad cyntaf, eu bod wedi cael y dyddiad a'r amser ar gyfer iddyn nhw ddod yn ôl i gael eu hail frechiad. Rwy'n credu bod hynny wedi rhoi llawer o hyder iddyn nhw bod y system yma yng Nghymru eisoes wedi ei pharatoi ar gyfer yr hyn a fydd, Dirprwy Lywydd, yn her fawr dros yr wythnosau a'r misoedd nesaf, oherwydd, o hyn ymlaen, nid yn unig y byddwn ni'n cynnig brechiad cyntaf i bobl yn y gyfres nesaf o grwpiau blaenoriaeth, ond byddwn yn cynnig ail frechiad i bobl yr ydym ni eisoes wedi cynnig y cyntaf iddyn nhw wrth i ni gwblhau grwpiau 1 i 4. Mae honno yn her fawr. Ond fel yr ydych chi wedi gweld, mae'r gwasanaeth iechyd yng Nghymru wedi ymateb yn wych i'r her gyntaf, ac rwy'n ffyddiog bod y cynlluniau ar waith i ganiatáu i'r ail ddos honno o frechlyn gael ei rhoi mewn pryd gyda'r cyngor sydd gennym ni gan y Cyd-bwyllgor ar Imiwneiddio a Brechu.

O ran effeithiolrwydd brechiad AstraZeneca ar gyfer amrywiolyn De Affrica, mae llawer iawn o waith yn dal i gael ei wneud gan wyddonwyr i asesu'r effeithiolrwydd hwnnw, ac rydym ni'n cael cyngor yn uniongyrchol i Lywodraeth Cymru drwy'r cymunedau gwyddonol hynny. Y ffordd orau o weithredu, wrth gwrs, yw gwneud yn siŵr nad yw amrywiolyn De Affrica mewn cylchrediad gennym ni yma yng Nghymru, ac mae ymdrech enfawr yn cael ei gwneud i wneud yn siŵr, yn y nifer fach honno o achosion a nodwyd, bod popeth yn cael ei wneud i atal trosglwyddo ymlaen.

Yr hyn y mae angen i ni ei weld, rwy'n credu, yw cyfres gryfach o amddiffynfeydd wrth ein ffiniau. Rhestr goch Llywodraeth y DU yw'r lleiaf posibl o ran yr hyn y mae angen ei wneud i wneud yn siŵr nad yw'r holl enillion sy'n cael eu gwneud o ran atal y feirws a brechu ein poblogaeth yn cael eu peryglu gan bobl yn dod i mewn i'r Deyrnas Unedig o rannau eraill o'r byd lle gallai amrywiolion newydd eraill eisoes fod yn cylchredeg. Felly, mae gwaith yn parhau ar effeithiolrwydd brechiad AstraZeneca, ond gellid gwneud mwy i liniaru'r risg y bydd yr amrywiolion newydd hynny yn dod i mewn i'r Deyrnas Unedig yn y lle cyntaf.

Llacio'r Cyfyngiadau Symud
Easing Lockdown Restrictions

5. Pa gamau y mae Llywodraeth Cymru yn eu cymryd i lunio strategaeth i lacio'r cyfyngiadau symud? OQ56292

5. What action is the Welsh Government taking to formulate a strategy to ease lockdown restrictions? OQ56292

I thank the Member for that question. Our approach to easing restrictions will continue to be based on the latest scientific evidence and medical advice. We will ease lockdown in a gradual way and update our coronavirus control plan to take account of new variants and the vaccination roll-out.

Diolchaf i'r Aelod am y cwestiwn yna. Bydd ein dull o lacio cyfyngiadau yn parhau i fod yn seiliedig ar y dystiolaeth wyddonol a'r cyngor meddygol diweddaraf. Byddwn yn llacio'r cyfyngiadau symud mewn ffordd raddol ac yn diweddaru ein cynllun rheoli coronafeirws i gymryd amrywiolion newydd a chyflwyniad y brechiad i ystyriaeth.

15:40

Thank you, First Minister. Obviously, public safety is of paramount importance, and we need to do everything we need to at the right time, but our businesses need as much warning as possible about when they can start preparing to get back to business. The Confederation of British Industry Wales has called on the Welsh Government to work on a road map out of lockdown so businesses can be ready when the time is right. In particular, they want you to confirm what will be considered low, medium and high-risk economic activity so that businesses can understand what will be open sooner and later. Businesses I've been in contact with are crying out for more clarity so they can invest and plan for reopening. Do you have an exit strategy in place that can be provided, in part, to provide that clarity and much-needed information for our businesses? Thank you.

Diolch, Prif Weinidog. Yn amlwg, mae diogelwch y cyhoedd yn hollbwysig, ac mae angen i ni wneud popeth y mae angen i ni ei wneud ar yr adeg iawn, ond mae angen cymaint o rybudd â phosibl ar ein busnesau ynghylch pryd y gallan nhw ddechrau paratoi i ddychwelyd i fusnes. Mae Cydffederasiwn Diwydiant Prydain yng Nghymru wedi galw ar Lywodraeth Cymru i weithio ar fap ffordd allan o'r cyfyngiadau symud fel y gall busnesau fod yn barod pan fydd yr amser yn iawn. Yn arbennig, maen nhw eisiau i chi gadarnhau'r hyn a fydd yn cael ei ystyried yn weithgarwch economaidd risg isel, canolig ac uchel fel y gall busnesau ddeall beth fydd ar agor yn gynharach ac yn hwyrach. Mae busnesau yr wyf i wedi bod mewn cysylltiad â nhw yn galw am fwy o eglurder fel y gallan nhw fuddsoddi a chynllunio ar gyfer ailagor. A oes gennych chi strategaeth ymadael ar waith y gellir ei darparu, yn rhannol, i ddarparu'r eglurder hwnnw a'r wybodaeth y mae wir ei hangen ar gyfer ein busnesau? Diolch.

Well, it's called the coronavirus control plan. It was published on 14 December. It sets out our alert level framework. It tells people in Wales what the indicators are that we will use to decide whether Wales is at a level 4 set of restrictions, level 3, level 2, and it explains what will be possible in terms of reopening the economy, personal life, sporting and cultural activity at each of those levels. The plan was published in that way precisely in order to offer the sort of certainty that the Member has asked for. I think it's all there. I said in my original answer that we will update that plan, because it was drawn up before the Kent variant was widely understood and before the vaccination programme had got under way. I'm keen that we should update the plan to take account of those positive developments on the one hand and challenging developments on the other. But when we update it, it will continue to do what it set out to do, and that is to give people as much certainty as we can, in the highly uncertain circumstances of the pandemic, by giving people a clear sense of the indicators we will use to move between levels and the sort of activity that could be resumed when we are in a position to move out of level 4, as we are today, and to move down the levels, restoring freedoms as we do so.

Wel, y cynllun rheoli coronafeirws yw ei enw. Fe'i cyhoeddwyd ar 14 Rhagfyr. Mae'n nodi ein fframwaith lefel rhybudd. Mae'n dweud wrth bobl yng Nghymru beth yw'r dangosyddion y byddwn ni'n eu defnyddio i benderfynu a yw Cymru ar gyfres lefel 4 o gyfyngiadau, lefel 3, lefel 2, ac mae'n esbonio beth fydd yn bosibl o ran ailagor yr economi, bywyd personol, chwaraeon a gweithgarwch diwylliannol ar bob un o'r lefelau hynny. Cyhoeddwyd y cynllun yn y ffordd honno yn union er mwyn cynnig y math o sicrwydd y mae'r Aelod wedi gofyn amdano. Rwy'n credu ei fod i gyd yno. Dywedais yn fy ateb gwreiddiol y byddwn ni'n diweddaru'r cynllun hwnnw, oherwydd fe'i lluniwyd cyn cael dealltwriaeth eang o amrywiolyn Caint a chyn i'r rhaglen frechu wedi cychwyn. Rwy'n awyddus i ni ddiweddaru'r cynllun i gymryd i ystyriaeth y datblygiadau cadarnhaol hynny ar y naill law a datblygiadau heriol ar y llaw arall. Ond pan fyddwn ni'n ei ddiweddaru, bydd yn parhau i wneud yr hyn y bwriadwyd iddo ei wneud, sef rhoi cymaint o sicrwydd ag y gallwn i bobl, o dan amgylchiadau hynod ansicr y pandemig, trwy roi synnwyr eglur i bobl o'r dangosyddion y byddwn ni'n eu defnyddio i symud rhwng lefelau a'r math o weithgarwch y gellid ei ailddechrau pan fyddwn ni mewn sefyllfa i symud allan o lefel 4, fel yr ydym ni heddiw, ac i symud i lawr y lefelau, gan adfer gwahanol fathau o ryddid wrth i ni wneud hynny.

First Minister, there's a great deal of concern in Wales about the effect on children and young people of the pandemic and the restrictions, which I know you very much share. I very much agree with you in terms of the priority of getting our children back to school as quickly as possible, possibly starting with foundation phase children. Would you also agree that we need to get our young people, our children, able to take part in sport and the many activities that they enjoy for the mental and physical health advantages as well as the social interaction that involves? When there is some leeway to do so, First Minister, would restoring those activities be amongst, perhaps, the first thoughts that you have as to how we can ease restrictions?

Prif Weinidog, mae llawer iawn o bryder yng Nghymru ynghylch effaith y pandemig a'r cyfyngiadau ar blant a phobl ifanc, y gwn eich bod chi'n sicr yn ei rannu. Rwy'n cytuno yn llwyr â chi o ran y flaenoriaeth o gael ein plant yn ôl i'r ysgol cyn gynted â phosibl, gan ddechrau o bosibl gyda phlant y cyfnod sylfaen. A wnewch chi gytuno hefyd bod angen i ni gael ein pobl ifanc, ein plant, yn gallu cymryd rhan mewn chwaraeon a'r gweithgareddau lu y maen nhw'n eu mwynhau am y manteision iechyd meddwl a chorfforol yn ogystal â'r rhyngweithio cymdeithasol sy'n gysylltiedig a hynny? Pan fydd rhywfaint o ryddid i wneud hynny, Prif Weinidog, a fyddai adfer y gweithgareddau hynny ymhlith, efallai, y syniadau cyntaf sydd gennych chi o ran sut y gallwn ni lacio'r cyfyngiadau?

I thank John Griffiths for those points. Indeed, they are points that Laura Anne Jones herself has put to me in the past. The coronavirus control plan that I referred to does very specifically say that supervised children's activities can resume when we're in a position to move towards alert level 3. I very much agree with the points the Member made about the impact that the whole of the last 12 months has had on children and young people. That is why our top priority is to get those young people back into the classroom. As more headroom appears, provided it does, then offering those young people opportunities outside school, particularly in the open air, will be very much part of the thinking of this Government.

Diolchaf i John Griffiths am y pwyntiau yna. Yn wir, maen nhw'n bwyntiau y mae Laura Anne Jones ei hun wedi eu gwneud i mi yn y gorffennol. Mae'r cynllun rheoli coronafeirws y cyfeiriais i ato yn dweud yn benodol iawn y caiff gweithgareddau plant dan oruchwyliaeth ailddechrau pan fyddwn ni mewn sefyllfa i symud tuag at lefel rhybudd 3. Rwy'n cytuno yn llwyr â'r pwyntiau a wnaeth yr Aelod am yr effaith y mae'r 12 mis diwethaf i gyd wedi ei chael ar blant a phobl ifanc. Dyna pam mai ein prif flaenoriaeth yw cael y bobl ifanc hynny yn ôl i'r ystafell ddosbarth. Fel y mae mwy o le yn ymddangos, cyn belled â'i fod yn ymddangos, yna bydd cynnig cyfleoedd i'r bobl ifanc hynny y tu allan i'r ysgol, yn enwedig yn yr awyr agored, yn rhan bwysig iawn o feddylfryd y Llywodraeth hon.

Blaenoriaethau Rhyngwladol
International Priorities

6. Beth y mae blaenoriaethau rhyngwladol Llywodraeth Cymru wedi bod yn ystod pandemig COVID-19? OQ56291

6. What have the Welsh Government’s international priorities been during the COVID-19 pandemic? OQ56291

15:45

During the early months of the pandemic, our international activity included obtaining PPE and assisting the UK Government to help Welsh citizens return home from abroad. The recently published international action plans set out our priorities in supporting Wales's recovery from the pandemic.

Yn ystod misoedd cyntaf y pandemig, roedd ein gweithgarwch rhyngwladol yn cynnwys cael gafael ar gyfarpar diogelu personol a chynorthwyo Llywodraeth y DU i helpu dinasyddion Cymru i ddychwelyd adref o dramor. Roedd y cynlluniau gweithredu rhyngwladol a gyhoeddwyd yn ddiweddar yn nodi ein blaenoriaethau o ran cefnogi adferiad Cymru yn sgil y pandemig.

Thank you for that answer, First Minister. As the UK has left the European Union, I certainly think it is now vital that Wales establishes its own role in the world as a nation as of right. The Welsh Conservative Party have made it clear that they would massively restrict the ability of the Welsh Government to engage with other countries by cutting the funding to those areas that are not overtly devolved, effectively gagging Wales's voice in the world and preventing us from speaking up for our nation and businesses overseas. It's clear to the majority of us here that this approach would have massively hampered the benefits that international co-operation has brought to Wales, particularly during the coronavirus pandemic. So, First Minister, during this pandemic, what role has Wales played internationally and what are the Welsh Government's ambitions for future international engagement and international co-operation?

Diolch am yr ateb yna, Prif Weinidog. Gan fod y DU wedi gadael yr Undeb Ewropeaidd, rwy'n credu yn sicr ei bod hi bellach yn hanfodol bod Cymru yn sefydlu ei rhan hi ei hun yn y byd fel gwlad ynddi ei hun. Mae Plaid Geidwadol Cymru wedi ei gwneud yn eglur y bydden nhw yn cyfyngu yn aruthrol ar allu Llywodraeth Cymru i ymgysylltu â gwledydd eraill drwy dorri'r cyllid i'r meysydd hynny nad ydyn nhw wedi'u datganoli yn bendant, gan dawelu llais Cymru yn y byd i bob pwrpas a'n hatal ni rhag siarad dros ein gwlad a'n busnesau dramor. Mae'n amlwg i'r rhan fwyaf ohonom ni yn y fan yma y byddai'r dull hwn wedi llesteirio yn aruthrol y manteision y mae cydweithredu rhyngwladol wedi eu cynnig i Gymru, yn enwedig yn ystod pandemig y coronafeirws. Felly, Prif Weinidog, yn ystod y pandemig hwn, pa ran y mae Cymru wedi ei chwarae yn rhyngwladol a beth yw uchelgeisiau Llywodraeth Cymru ar gyfer ymgysylltu rhyngwladol a chydweithredu rhyngwladol yn y dyfodol?

I thank Mick Antoniw for that question. He's absolutely right; there's never been a more important time to sustain the profile and the reputation of Wales abroad. We remain an outward-looking, international nation, and that has been very important to us during the coronavirus crisis, directly in the contacts that the chief medical officer has had with colleagues in South Korea and Sweden and in the Robert Koch Institute in Germany, for example, and in the work that Public Health Wales has done alongside the World Health Organization. It has been very important, I believe, to have sustained our links with key international networks over the past 12 months.

I'm grateful to the Member for representing Wales at the last meeting of the UK Committee of the Regions contact group, and grateful to David Rees and to Russell George for agreeing to be representatives for Wales in those future arrangements. We haven't stepped back during the past 12 months from our involvement, for example, in chairing the Vanguard Initiative, an initiative amongst a series of regional Governments looking at smart specialisation and capitalising on the strength that we have in south-east Wales in particular. I know that Mick Antoniw will have paid particularly close attention to the continuing actions we have taken through the Wales and Africa programme, the PONT group in his own constituency having played such an important part in all of that.

I expect that to be part of the rest of this calendar year as well. In the last couple of months, I have met ambassadors from Japan, the President of the Basque Country, the ambassador from Germany, I met the foreign and defence Minister of the Republic of Ireland, I am to meet the New Zealand high commissioner tomorrow—all of these contacts demonstrate that there is an appetite in the rest of the world to maintain their contact with Wales. That is essential to us in terms of future trade opportunities and cultural exchange, and in terms of making sure that Wales's reputation in the rest of the world is powerfully sustained. I thank the Member for the contribution that he has made to all of that throughout this Senedd term.

Diolchaf i Mick Antoniw am y cwestiwn yna. Mae'n hollol iawn; ni fu erioed amser pwysicach i gynnal proffil ac enw da Cymru dramor. Rydym ni'n dal i fod yn wlad ryngwladol sy'n edrych tuag allan, ac mae hynny wedi bod yn bwysig iawn i ni yn ystod argyfwng y coronafeirws, yn uniongyrchol yn y cysylltiadau y mae'r prif swyddog meddygol wedi eu cael gyda chydweithwyr yn Ne Korea a Sweden ac yn Sefydliad Robert Koch yn yr Almaen, er enghraifft, ac yn y gwaith y mae Iechyd Cyhoeddus Cymru wedi ei wneud ochr yn ochr â Sefydliad Iechyd y Byd. Rwy'n credu ei bod hi wedi bod yn bwysig iawn cynnal ein cysylltiadau â rhwydweithiau rhyngwladol allweddol dros y 12 mis diwethaf.

Rwy'n ddiolchgar i'r Aelod am gynrychioli Cymru yng nghyfarfod diwethaf grŵp cyswllt Pwyllgor y Rhanbarthau yn y DU, ac yn ddiolchgar i David Rees ac i Russell George am gytuno i fod yn gynrychiolwyr Cymru yn y trefniadau hynny yn y dyfodol. Nid ydym ni wedi camu yn ôl yn ystod y 12 mis diwethaf o'n cyfranogiad o ran, er enghraifft, cadeirio Menter Vanguard, menter ymhlith cyfres o Lywodraethau rhanbarthol sy'n edrych ar arbenigo deallus a manteisio ar y cryfder sydd gennym ni yn y de-ddwyrain yn arbennig. Gwn y bydd Mick Antoniw wedi rhoi sylw arbennig o agos i'r camau parhaus yr ydym ni wedi eu cymryd drwy'r rhaglen Cymru ac Affrica, ar ôl i grŵp PONT yn ei etholaeth ef ei hun chwarae rhan mor bwysig yn hynny i gyd.

Disgwyliaf i hynny fod yn rhan o weddill y flwyddyn galendr hon hefyd. Yn ystod y mis neu ddau diwethaf, rwyf i wedi cyfarfod â llysgenhadon o Japan, Arlywydd Gwlad y Basg, y llysgennad o'r Almaen, cefais gyfarfod â Gweinidog tramor ac amddiffyn Gweriniaeth Iwerddon, byddaf yn cyfarfod ag uchel gomisiynydd Seland Newydd yfory—mae'r holl gysylltiadau hyn yn dangos bod awydd yng ngweddill y byd i gadw eu cysylltiad â Chymru. Mae hynny yn hanfodol i ni o ran cyfleoedd masnach a chyfnewid diwylliannol yn y dyfodol, ac o ran gwneud yn siŵr bod enw da Cymru yng ngweddill y byd yn cael ei gynnal yn rymus. Diolchaf i'r Aelod am y cyfraniad y mae wedi ei wneud at hynny i gyd drwy gydol tymor y Senedd hon.

Cefnogaeth i'r Economi Wledig
Support for the Rural Economy

7. A wnaiff y Prif Weinidog ddatganiad am gefnogaeth i'r economi wledig yn ystod y pandemig? OQ56294

7. Will the First Minister make a statement on support for the rural economy during the pandemic? OQ56294

The Welsh Government has taken a range of steps to support the entire economy, as well as making specific funding available for the rural economy in Wales.

Mae Llywodraeth Cymru wedi cymryd amrywiaeth o gamau i gefnogi'r economi gyfan, yn ogystal â rhoi cyllid penodol ar gael ar gyfer yr economi wledig yng Nghymru.

Thank you for that answer, First Minister. As you've just highlighted, the rural economy faces different and various challenges compared to urban areas, and that's always been the case pre the pandemic as well. The pandemic has exposed how vulnerable our rural way of life can be. Has any assessment been made of how many job losses there have been in rural communities compared to urban areas, and how many losses of companies there have been? How is support being specifically tailored so that it is suited to the particular issues that rural areas are facing at the moment, and, indeed, as we come out of the pandemic and hopefully grow back better?

Diolch am yr ateb yna, Prif Weinidog. Fel yr ydych chi newydd ei amlygu, mae'r economi wledig yn wynebu heriau gwahanol ac amrywiol o'i chymharu ag ardaloedd trefol, ac mae hynny wedi digwydd erioed cyn y pandemig hefyd. Mae'r pandemig wedi amlygu pa mor agored i niwed y gall ein ffordd wledig o fyw fod. A wnaed unrhyw asesiad o faint o swyddi a gollwyd mewn cymunedau gwledig o'u cymharu ag ardaloedd trefol, a faint o gwmnïau sydd wedi eu colli? Sut mae cymorth yn cael ei deilwra yn benodol fel ei fod yn addas i'r problemau penodol y mae ardaloedd gwledig yn eu hwynebu ar hyn o bryd, ac, yn wir, wrth i ni ddod allan o'r pandemig a gobeithio tyfu yn ôl yn well?

15:50

I thank the Member for that important question. He will know that, at the present moment, the level of job losses in the UK economy is quite difficult to discern. The job retention scheme, which we have supported, has suppressed the level of job losses, and the Bank of England and the Office for Budget Responsibility tell us that it will not be until the second and third quarters of this year that we get a proper sense of the economic impact that coronavirus and Brexit, leaving the European Union, have had on our economy. So, at this point, I think it's quite difficult to have identified with any reliability the level of job losses in different parts of the Welsh economy, whether that is sectoral or geographical. The Welsh Government's help has, though, been very specifically directed to sectors of the economy that are important in parts of rural Wales. The support that we've provided to the tourism sector, for example, is a very important component of the economy of rural communities in many parts of Wales, and the additional help that we have announced in recent weeks will go on sustaining that industry through until the end of March. I'm very happy, in the way that the Member suggested, to make sure that we go on working with those interests that represent the different parts of the rural economy here in Wales to make sure that, as we move beyond coronavirus and into the recovery period, this Welsh Government will go on supporting them so that they are able to resume the economic activity that they wish to be able to carry out in order to be able to create successful futures in those industries. 

Diolch i'r Aelod am y cwestiwn pwysig hwnnw. Fe fydd yn gwybod, ar hyn o bryd, ei bod yn eithaf anodd ceisio dirnad lefel y swyddi wedi'u colli yn economi'r DU. Mae'r cynllun cadw swyddi, yr ydym ni wedi'i gefnogi, wedi atal lefel y golled, ac mae Banc Lloegr a'r Swyddfa Cyfrifoldeb Cyllidebol yn dweud wrthym na fyddwn yn gwybod yn union beth fydd effaith economaidd y coronafeirws a Brexit, gadael yr Undeb Ewropeaidd, ar ein heconomi ni tan ail neu drydydd chwarter y flwyddyn hon. Felly, ar hyn o bryd, rwy'n credu ei bod yn eithaf anodd nodi gydag unrhyw ddibynadwyedd lefel y swyddi a gollwyd mewn gwahanol rannau o economi Cymru, boed hynny'n sectoraidd neu'n ddaearyddol. Er hynny, mae cymorth Llywodraeth Cymru wedi'i gyfeirio'n benodol iawn at sectorau o'r economi sy'n bwysig mewn rhannau o gefn gwlad Cymru. Mae'r gefnogaeth yr ydym ni wedi'i rhoi i'r sector twristiaeth, er enghraifft, yn elfen bwysig iawn o economi cymunedau gwledig mewn sawl rhan o Gymru, a bydd y cymorth ychwanegol yr ydym ni wedi'i gyhoeddi yn ystod yr wythnosau diwethaf yn parhau i gynnal y diwydiant hwnnw tan ddiwedd mis Mawrth. Rwy'n hapus iawn, fel yr awgrymodd yr Aelod, i sicrhau ein bod ni'n parhau i weithio gyda'r buddiannau hynny sy'n cynrychioli gwahanol rannau'r economi wledig yma yng Nghymru er mwyn gwneud yn siŵr, wrth inni symud y tu hwnt i coronafeirws ac i'r cyfnod adfer, y bydd Llywodraeth Cymru yn parhau i'w cefnogi ac y gallant ailddechrau'r gweithgarwch economaidd y maen nhw'n dymuno gallu ei gyflawni er mwyn creu dyfodol llwyddiannus yn y diwydiannau hynny.

Thank you very much, First Minister. 

Diolch yn fawr iawn, Prif Weinidog.

2. Cwestiynau i'r Cwnsler Cyffredinol a'r Gweinidog Pontio Ewropeaidd (yn rhinwedd ei gyfrifoldebau fel 'swyddog cyfreithiol')
2. Questions to the Counsel General and Minister for European Transition (in respect of his 'law officer' responsibilities)

Item 2 on the agenda this afternoon is questions to the Counsel General and Minister for European Transition in respect of his law officer responsibilities. The first question is from Janet Finch-Saunders. 

Eitem 2 ar yr agenda y prynhawn yma yw cwestiynau i'r Cwnsler Cyffredinol a'r Gweinidog Pontio Ewropeaidd yn rhinwedd ei gyfrifoldebau fel swyddog cyfreithiol. Daw'r cwestiwn cyntaf gan Janet Finch-Saunders.

Rheoliadau Adnoddau Dŵr (Rheoli Llygredd Amaethyddol) (Cymru) 2021
The Water Resources (Control of Agricultural Pollution) (Wales) Regulations 2021

1. Pa drafodaethau y mae'r Cwnsler Cyffredinol wedi'u cael gyda swyddogion y gyfraith yn Llywodraeth y DU ynghylch effaith Rheoliadau Adnoddau Dŵr (Rheoli Llygredd Amaethyddol) (Cymru) 2021 ar weithrediad y gyfraith yng Nghymru a Lloegr? OQ56266

1. What discussions has the Counsel General had with law officers in the UK Government as to the impact of the Water Resources (Control of Agricultural Pollution) (Wales) Regulations 2021 on the operation of the law in England and Wales? OQ56266

Officials attend monthly meetings with UK Government counterparts on policy development in this field. No issues were identified with the operation of the law in England and Wales in relation to these regulations. They will help protect cross-border watercourses, such as the River Wye, from the consequences of agricultural pollution.

Mae swyddogion yn mynychu cyfarfodydd misol gyda chymheiriaid Llywodraeth y DU ar ddatblygu polisi yn y maes hwn. Ni chafodd unrhyw faterion yn ymwneud â gweithredu'r gyfraith yng Nghymru a Lloegr eu nodi o ran y rheoliadau hyn. Byddan nhw'n helpu i ddiogelu cyrsiau dŵr trawsffiniol, megis Afon Gwy, rhag canlyniadau llygredd amaethyddol.

Thank you. According to regulation 46,

'any person who contravenes any provision of these Regulations is guilty of an offence and liable on summary conviction, or on conviction on indictment, to a fine.'

The regulatory impact assessment has calculated that the upfront capital cost could run to £360 million. That's £100 million more than the latest total income from farming in Wales, and your Welsh Government is only covering 3.6 per cent with the £13 million offered. It is completely unreasonable and desperately improportionate. Due to your Welsh Government's actions, farmers from every corner of Wales could be joining the long line of individuals awaiting conviction in magistrates' courts.

Whilst the UK Government is establishing Nightingale courts to help ensure that justice continues to be served during the pandemic, your regulations could cause further pressure. Rather than trying to see farmers deliver further pollution reduction via the threat of conviction, and burdening magistrates, will you encourage the Welsh Government to listen to the recommendations of the Wales Land Management Forum sub-group on agricultural pollution, such as 5.4, which calls for securing a buy-in to a voluntary approach? Thank you. Diolch. 

Diolch. Yn unol â rheoliad 46,

mae unrhyw berson sy'n mynd yn groes i unrhyw ddarpariaeth yn y Rheoliadau hyn yn euog o dramgwydd ac yn agored, wedi euogfarn ddiannod, neu euogfarn ar dditiad, i ddirwy.

Mae'r asesiad effaith rheoleiddiol wedi cyfrifo y gallai'r gost cyfalaf ymlaen llaw gyrraedd £360 miliwn. Mae hynny £100 miliwn yn fwy na chyfanswm yr incwm diweddaraf o ffermio yng Nghymru, a dim ond 3.6 y cant o hynny yw'r £13 miliwn y mae eich Llywodraeth Cymru chi yn ei gynnig. Mae'n gwbl afresymol ac yn anobeithiol o anghymesur. Oherwydd gweithredoedd eich Llywodraeth Cymru chi, gallai ffermwyr o bob cwr o Gymru fod yn ymuno â'r llinell hir o unigolion sy'n aros am euogfarn mewn llysoedd ynadon.

Er bod Llywodraeth y DU yn sefydlu llysoedd Nightingale i helpu i sicrhau bod cyfiawnder yn parhau i gael ei ddarparu yn ystod y pandemig, gallai eich rheoliadau chi achosi pwysau ychwanegol. Yn hytrach na cheisio gweld ffermwyr yn lleihau llygredd ymhellach drwy fygythiad euogfarn, a rhoi baich ar ynadon, a wnewch chi annog Llywodraeth Cymru i wrando ar argymhellion is-grŵp Fforwm Rheoli Tir Cymru ar lygredd amaethyddol, megis 5.4, sy'n galw am sicrhau cefnogaeth i ddull gwirfoddol? Diolch. 

The regulations are proportionate, in contrast to the implication in the Member's question—

Mae'r rheoliadau yn gymesur, yn wahanol i'r hyn a awgrymir yng nghwestiwn yr Aelod—

I can't hear, sorry. I can't hear you very well.

Rwy'n methu clywed, mae'n ddrwg gennyf . Ni allaf eich clywed chi'n dda iawn.

The regulations are proportionate, in contrast to the implication in the Member's question, as they're targeted at specific activities that cause pollution. They will be introduced over a three-year time frame. In addition to that, whether it's the sustainable production grant or the rural development programme and grant schemes, financial support is being made available in order to support farmers to work towards that new regime, which is important for the support of our environment. And whilst recognising the financial costs incurred in regulation of any new sort, I would remind the Member that it was her party that sought to take £137 million this year out of the pockets of farmers, and it is the Welsh Government, in fact, that's found that money from other sources to make up the difference, to protect farmers from experiencing that financial hit.

Mae'r rheoliadau yn gymesur, yn wahanol i'r hyn a awgrymir yng nghwestiwn yr Aelod, gan eu bod wedi'u hanelu at weithgareddau penodol sy'n achosi llygredd. Byddan nhw'n cael eu cyflwyno dros gyfnod o dair blynedd. Hefyd, boed hynny drwy'r grant cynhyrchu cynaliadwy neu'r rhaglen datblygu gwledig a chynlluniau grant, mae cymorth ariannol ar gael i gefnogi ffermwyr i weithio tuag at y drefn newydd honno, sy'n bwysig ar gyfer cefnogi ein hamgylchedd. Ac er fy mod yn cydnabod y costau ariannol a ddaw yn sgil rheoleiddio newydd o unrhyw fath, hoffwn i atgoffa'r Aelod mai ei phlaid hi geisiodd dynnu £137 miliwn allan o bocedi'r ffermwyr eleni, a Llywodraeth Cymru, mewn gwirionedd, sydd wedi dod o hyd i'r arian hwnnw o ffynonellau eraill i wneud yn iawn am y gwahaniaeth, i ddiogelu ffermwyr rhag wynebu'r ergyd ariannol honno.

15:55

Question 2, Neil McEvoy. No, I don't think the Member is present. Therefore, question 3, Janet Finch-Saunders.

Cwestiwn 2, Neil McEvoy. Na, nid wyf i'n credu bod yr Aelod yn bresennol. Felly, cwestiwn 3, Janet Finch-Saunders.

Ni ofynnwyd cwestiwn 2 [OQ56263].

Question 2 [OQ56263] not asked.

Yr Awdurdod Ymddygiad Ariannol yn erbyn Arch Insurance (UK) Ltd ac Eraill
Financial Conduct Authority v. Arch Insurance (UK) Ltd and Others

3. Pa drafodaethau y mae'r Cwnsler Cyffredinol wedi'u cael gyda swyddogion eraill y gyfraith yn y DU ynghylch effaith y dyfarniad yn achos yr Awdurdod Ymddygiad Ariannol (apelydd) yn erbyn Arch Insurance (UK) Ltd ac eraill (ymatebwyr)? OQ56265

3. What discussions has the Counsel General had with other law officers in the UK regarding the impact of the judgment in the case of Financial Conduct Authority (Appellant) v Arch Insurance (UK) Ltd and others (Respondents)? OQ56265

The Welsh Government—[Inaudible.]

Mae Llywodraeth Cymru—[Anghlywadwy.]

No. There is a problem, Counsel General, with your sound. I wonder if you, or if broadcasting—

Na. Mae problem, Cwnsler Cyffredinol, gyda'ch sain. Tybed a ydych chi, neu os yw darlledu—

Is that better, Dirprwy Lywydd?

Yw hynny'n well, Dirprwy Lywydd?

The Welsh Government welcomes the clarity that the judgment provides for business and individual customers. And we will continue to work with the UK Government, devolved Governments, and the industry, to monitor the impact of this court judgment on the matter of legitimate insurance claims.

Mae Llywodraeth Cymru yn croesawu'r eglurder y mae'r dyfarniad yn ei ddarparu ar gyfer busnesau a chwsmeriaid unigol. A byddwn ni'n parhau i weithio gyda Llywodraeth y DU, Llywodraethau datganoledig, a'r diwydiant, i fonitro effaith y dyfarniad llys hwn ar fater hawliadau yswiriant dilys.

Thank you. It's really heartening to hear that you are working positively with the UK Government on an issue such as this. The appeals clarify whether a variety of insurance policy wordings cover business interruption losses resulting from the COVID-19 pandemic, and public health measures taken by UK authorities, in response to the pandemic, from March 2020. So, as you've rightly pointed out, the judgment is some good news for businesses. For example, disease clauses were interpreted as covering business interruption losses resulting from COVID-19. The Supreme Court held that an instruction given by a public authority may amount to a restriction imposed in prevention of access and hybrid clauses. And it is also sufficient for a policy holder to show that, at the time of any relevant Government measure, there was at least one case of COVID-19 within the geographical area covered by the clause. So important were the issues raised in the case that, of course, it proceeded directly to the Supreme Court under the leapfrog procedure. What steps will you take to help make businesses across Wales aware of the important judgment that has been made, and the most positive impact that this could potentially have on them? Thank you.

Diolch. Mae'n galonogol iawn clywed eich bod chi'n gweithio'n gadarnhaol gyda Llywodraeth y DU ar fater fel hwn. Mae'r apeliadau'n egluro a yw amrywiaeth ymadroddion polisïau yswiriant yn cwmpasu colledion oherwydd amharu ar fusnesau sy'n deillio o bandemig COVID-19, a mesurau iechyd cyhoeddus wedi'u cymryd gan awdurdodau'r DU, mewn ymateb i'r pandemig, o fis Mawrth 2020. Felly, fel yr ydych chi wedi'i ddweud yn gywir, mae'r dyfarniad yn newyddion da i fusnesau. Er enghraifft, cafodd cymalau clefydau eu dehongli fel rhai sy'n cwmpasu colledion oherwydd amharu ar fusnesau yn sgil COVID-19. Dywedodd y Goruchaf Lys y gallai cyfarwyddyd gan awdurdod cyhoeddus fod yn gyfyngiad a osodwyd mewn cymalau atal mynediad a hybrid. Ac mae hefyd yn ddigon i ddeiliad polisi ddangos, ar adeg unrhyw fesur perthnasol gan y Llywodraeth, fod o leiaf un achos o COVID-19 yn yr ardal ddaearyddol wedi'i chwmpasu gan y cymal. Roedd y materion a godwyd yn yr achos mor bwysig, wrth gwrs, fel yr aeth yn uniongyrchol i'r Goruchaf Lys o dan y weithdrefn naid. Pa gamau y byddwch chi'n eu cymryd i helpu i wneud busnesau ledled Cymru yn ymwybodol o'r dyfarniad pwysig sydd wedi'i wneud, a'r effaith fwyaf cadarnhaol y gallai hyn ei chael arnyn nhw? Diolch.

Well, I reassure the Member that, I think it was in April of last year that I and the Deputy Minister for Economy and Transport first met with the ABI—the Association of British Insurers—in relation to this specific matter, before litigation was contemplated. And it is to be welcomed that the 21 types of policy clause that have been sampled by the Supreme Court have been the subject of this clear outcome. And the practical effect is that the insuring clauses, which are the subject of the litigation, will provide the cover. We continue to point businesses with whom the Welsh Government have connections and relationships to the information available, and to resources that are in the public domain, in relation to this important judgment. Because it does provide a kind of clarity that businesses have been asking for for many, many months.

Wel, gallaf sicrhau'r Aelod fy mod i a Dirprwy Weinidog yr Economi a Thrafnidiaeth, ym mis Ebrill y llynedd, rwy'n credu, wedi cyfarfod am y tro cyntaf â'r ABI—Association of British Insurers—i drafod y mater penodol hwn, cyn ystyried ymgyfreitha. Ac mae i'w groesawu bod y 21 math o gymal polisi sydd wedi'u samplu gan y Goruchaf Lys wedi bod yn destun y canlyniad clir hwn. A'r effaith ymarferol yw y bydd y cymalau yswiriant, sy'n destun yr ymgyfreitha, yn darparu'r warchodaeth. Rydym ni'n parhau i gyfeirio busnesau y mae gan Lywodraeth Cymru gysylltiadau a pherthynas â nhw at yr wybodaeth sydd ar gael, ac at yr adnoddau sydd ar gael i'r cyhoedd, mewn cysylltiad â'r dyfarniad pwysig hwn. Oherwydd mae'n rhoi rhyw fath o eglurder y mae busnesau wedi bod yn gofyn amdano ers misoedd lawer.

Question 4 [OQ56261] has been withdrawn. Therefore question 5, David Melding.

Mae cwestiwn 4 [OQ56261] wedi'i dynnu'n ôl. Felly cwestiwn 5, David Melding.

Cydgrynhoi Cyfraith Cymru
Consolidating Welsh Law

5. A wnaiff y Cwnsler Cyffredinol ddatganiad am ymdrechion Llywodraeth Cymru i gydgrynhoi cyfraith Cymru yn y pumed Senedd? OQ56271

5. Will the Counsel General make a statement on Welsh Government efforts to consolidate Welsh law in the fifth Senedd? OQ56271

The Senedd has seen the publication of the Law Commission's report on the form and accessibility of Welsh law, the commitment of this Government to a programme of consolidation and codification, and the delivery of the Legislation (Wales) Act 2019, which creates new duties to improve the accessibility of Welsh law. Work is now under way on the first two consolidation Bills, which would be available for the Government in the next Senedd to take forward, if they wish to do so, along with other projects to consolidate and codify Welsh law. 

Mae'r Senedd wedi gweld cyhoeddi adroddiad Comisiwn y Gyfraith ar ffurf a hygyrchedd cyfraith Cymru, ymrwymiad y Llywodraeth hon i raglen atgyfnerthu a chodio, a chyflawni Deddf Deddfwriaeth (Cymru) 2019, sy'n creu dyletswyddau newydd i wella hygyrchedd cyfraith Cymru. Mae gwaith yn mynd rhagddo bellach ar y ddau Fil cydgrynhoi cyntaf, a fyddai ar gael i'r Llywodraeth yn y Senedd nesaf eu datblygu, os ydyn nhw'n dymuno gwneud hynny, ynghyd â phrosiectau eraill i atgyfnerthu a chodio cyfraith Cymru.

16:00

Thank you for that reply, and, whilst I welcome the Welsh Government's ambition in this area, I do feel it would have been better if we'd taken an area of really important public policy and seen some significant advance during the fifth Senedd, and housing law is a key area where we could have done that. I think we've passed four housing Bills or four housing Acts. And do you share my disappointment that, for whatever reasons, and I'm not attributing blame, it has not been possible perhaps to make as much advance as we would have liked, given that we've now had our law-making powers for nearly 10 years? 

Diolch am yr ateb hwnnw, ac er fy mod i'n croesawu uchelgais Llywodraeth Cymru yn y maes hwn, rwy'n teimlo y byddai wedi bod yn well petaem ni wedi cymryd maes polisi cyhoeddus gwirioneddol bwysig ac wedi gweld rhywfaint o gynnydd sylweddol yn ystod y pumed Senedd, ac mae cyfraith tai yn faes allweddol lle gallem fod wedi gwneud hynny. Rwy'n credu ein bod ni wedi pasio pedwar Bil tai neu bedair Deddf tai. Ac a ydych chi'n rhannu fy siom i, am ba resymau bynnag, ac nid wyf yn rhoi bai yma, na fu'n bosibl efallai gwneud cymaint o gynnydd ag y byddem ni wedi ei hoffi, o ystyried ein bod bellach wedi cael ein pwerau deddfu ers bron 10 mlynedd?

Well, I think it's always preferable, as David Melding's question implies, to legislate in a way which is as accessible as possible, but it's sometimes the case, when reform in a particular area is particularly intense, that can sometimes be the least convenient point at which to consolidate the law. But I do reassure him there are at least two consolidation Bills, which, whilst they haven't reached the Senedd yet, will be available to the Government in a new Senedd to start with their new statutory obligations. And I do celebrate that this Senedd has passed the legislative underpinning for that consolidation process, which I know he is an advocate for himself. And the sorts of challenges that he is setting us, as a Government, will be facilitated by the fact the Senedd has passed that legislation. 

Wel, rwy'n credu ei bod bob amser yn well, fel y mae cwestiwn David Melding yn ei awgrymu, i ddeddfu mewn ffordd sydd mor hygyrch â phosibl, ond weithiau mae'n wir, pan fydd diwygio mewn maes penodol yn arbennig o ddwys, gall hynny fod y pwynt lleiaf cyfleus weithiau i atgyfnerthu'r gyfraith. Ond rwy'n ei sicrhau bod o leiaf ddau Fil cydgrynhoi, a fydd, er nad ydyn nhw wedi cyrraedd y Senedd eto, ar gael i'r Llywodraeth mewn Senedd newydd i ddechrau gyda'i rhwymedigaethau statudol newydd. Ac rwy'n dathlu bod y Senedd hon wedi pasio'r sail ddeddfwriaethol ar gyfer y broses atgyfnerthu honno, y gwn ei fod ef yn eiriolwr drosto ei hun. Ac mae'r mathau o heriau y mae'n eu gosod i ni, fel Llywodraeth, yn cael eu hwyluso gan y ffaith bod y Senedd wedi pasio'r ddeddfwriaeth honno.

Sylwebaeth ar Gyfraith Cymru
Commentary on Welsh Law

6. A wnaiff y Cwnsler Cyffredinol ddatganiad am ymdrechion i wella ansawdd a chwmpas y sylwebaeth ar gyfraith Cymru yn ystod y pumed Senedd? OQ56272

6. Will the Counsel General make a statement on efforts to improve the quality and scope of commentary on Welsh law during the fifth Senedd? OQ56272

The Senedd has seen the Government progress its ambitions for increased content about Welsh law, including steps to improve explanatory notes, to develop a new Law Wales website and to begin the work to organise and publish law by subject, rather than chronologically.

Mae'r Senedd wedi gweld y Llywodraeth yn datblygu ei huchelgeisiau ar gyfer mwy o gynnwys ynghylch cyfraith Cymru, gan gynnwys camau i wella nodiadau esboniadol, i ddatblygu gwefan newydd Cyfraith Cymru ac i ddechrau'r gwaith o drefnu a chyhoeddi cyfraith fesul pwnc, yn hytrach nag yn gronolegol.

Thank you for that reply. And I do welcome the efforts that have been made, which I think are quite considerable. And do you agree with me that good quality legal literature is really important, not only for the informed citizen, but for the many high street solicitors out there that will be the initial point of contact for people having a query on Welsh law in key public service areas, and so that they can signpost and, then, see where they may need to develop more knowledge and seek that advice, that they can, at least, have that sort of portal, which will give them a good place to get a summary of current law?

Diolch i chi am yr ateb hwnnw. Ac rwy'n croesawu'r ymdrechion sydd wedi'u gwneud, sydd, yn fy marn i, yn eithaf sylweddol. Ac a ydych chi'n cytuno â mi fod llenyddiaeth gyfreithiol o ansawdd da yn wirioneddol bwysig, nid yn unig i'r dinesydd gwybodus, ond i'r cyfreithwyr niferus ar y stryd fawr? Y nhw fydd yn bwynt cyswllt cychwynnol i'r bobl sydd ag ymholiad o ran cyfraith Cymru mewn meysydd gwasanaeth cyhoeddus allweddol, ac fe allan nhw gyfeirio pobl ac yna weld ble y gallai fod angen iddyn nhw ddatblygu mwy o wybodaeth a cheisio'r cyngor hwnnw, ac y gallan nhw, o leiaf, gael y math hwnnw o borth, a fydd yn rhoi lle da i gael crynodeb o'r gyfraith bresennol?

Yes, indeed. I do support that ambition. I would have hoped by now to have been able to make sure the Law Wales website, in its new revamped format, would be live, and also I think to have made more progress on the bilingual publication of legislation on the legislation.gov.uk website. Both those projects were somewhat delayed during the response to COVID, if you like. But we have made progress in building the new Law Wales site. Work on transferring content to it was under way when resources unfortunately had to be diverted to tackle COVID. But I absolutely hope we'll be in a position very soon to make that go live, and for that to be a way of attracting comment, both from practitioners, but other industry bodies about their legal perspectives. It is essential, as he says, to make sure that that rich commentary on the law that we pass is available and readily available, both to the interested member of the public, but also, importantly, to practitioners and intermediaries. And I hope we'll have more to say about that before the end of the Senedd term. 

Ie, yn wir. Rwy'n cefnogi'r uchelgais hwnnw. Roeddwn i wedi gobeithio erbyn hyn gallu sicrhau y byddai gwefan Cyfraith Cymru, yn ei fformat newydd, yn fyw, a hefyd wneud mwy o gynnydd o ran cyhoeddi deddfwriaeth yn ddwyieithog ar wefan legislation.gov.uk. Cafodd y ddau brosiect hynny eu gohirio i raddau yn ystod yr ymateb i COVID, os dymunwch chi. Ond rydym ni wedi gwneud cynnydd o ran datblygu safle newydd Cyfraith Cymru. Roedd gwaith ar drosglwyddo cynnwys iddi ar y gweill pan oedd yn rhaid dargyfeirio adnoddau yn anffodus i fynd i'r afael â COVID. Ond rwy'n gobeithio'n fawr y byddwn ni mewn sefyllfa'n fuan iawn i wneud hynny'n fyw, ac i hynny fod yn ffordd o ddenu sylwadau, gan ymarferwyr, ond hefyd gan gyrff eraill y diwydiant ynghylch eu safbwyntiau cyfreithiol. Mae'n hanfodol, fel y dywed, sicrhau bod y sylwebaeth gyfoethog honno ar y gyfraith yr ydym ni'n ei phasio ar gael ac ar gael yn rhwydd, i'r aelod o'r cyhoedd sydd â diddordeb, ond hefyd, yn bwysig iawn, i ymarferwyr a chyfryngwyr. Ac rwy'n gobeithio y bydd gennym fwy i'w ddweud am hynny cyn diwedd tymor y Senedd.

Thank you very much, Counsel General. 

Diolch yn fawr iawn, Cwnsler Cyffredinol.

3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes
3. Business Statement and Announcement

Item 3 on the agenda this afternoon is the business statement and announcement, and I call on the Minister for Finance and Trefnydd, Rebecca Evans. 

Eitem 3 ar yr agenda y prynhawn yma yw'r datganiad a chyhoeddiad busnes, ac rwy'n galw ar y Gweinidog Cyllid a Threfnydd, Rebecca Evans.

Diolch. There are no changes to this week's business. Draft business for the next three weeks is set out on the business statement and announcement, which can be found amongst the meeting papers available to Members electronically.

Diolch. Nid oes unrhyw newidiadau i fusnes yr wythnos hon. Mae'r busnes drafft ar gyfer y tair wythnos nesaf wedi'i nodi ar y datganiad a chyhoeddiad busnes, sydd i'w weld ymhlith papurau'r cyfarfod sydd ar gael i'r Aelodau'n electronig.

Trefnydd, could I please request an oral statement from the Deputy Minister for Culture, Sport and Tourism in relation to the impact of COVID-19 on tourism in Wales and the steps being taken to plan for the reopening of the sector?

Now, as you'll be aware, tourism plays a huge role in my constituency, and supports many local jobs in the area. Sadly, businesses across Pembrokeshire continue to have concerns over matters such as business support, and they also, crucially, need further clarity on the Welsh Government's plans for reopening the sector so that they can start planning and preparing their own businesses. I appreciate that it can be difficult for you as a Government to predict coronavirus infection rates, even in the near future, given we've seen so many twists and turns during this pandemic. Setting out a road map for our tourism industry would be enormously beneficial for our tourism businesses. Therefore, I'd be grateful if the Government could find some time for a statement to be included in the agenda in the near future, outlining the Government's intentions, so that businesses can start planning ahead, given that Easter is now on the horizon.

Secondly, could I also ask for a statement from yourself or the Minister for Housing and Local Government in relation to ensuring that people have access to cash facilities in their local community, which is particularly important, given the travel restrictions in place. You may, or may not be aware that Goodwick post office in my constituency is risking losing its cash machine, and, unfortunately, as I'm sure you'll appreciate, several banks in the local area have already closed, meaning that local people will be without access to a cash facility in that particular community. Given the importance of limiting travel movements during the pandemic, accessing cash locally is crucial, and, therefore, I'd be grateful if the Government could provide a statement outlining the steps that the Welsh Government is taking to engage with banks, post offices and, indeed, other businesses, to ensure that these sorts of facilities are available in our local communities.

Trefnydd, a gaf i ofyn am ddatganiad llafar gan y Dirprwy Weinidog Diwylliant, Chwaraeon a Thwristiaeth o ran effaith COVID-19 ar dwristiaeth yng Nghymru a'r camau sy'n cael eu cymryd i gynllunio ar gyfer ailagor y sector?

Nawr, fel y gwyddoch chi, mae twristiaeth yn chwarae rhan enfawr yn fy etholaeth i, ac yn cefnogi llawer o swyddi lleol yn yr ardal. Yn anffodus, mae busnesau ledled Sir Benfro yn parhau i fod â phryderon ynghylch materion fel cymorth busnes, ac mae angen mwy o eglurder arnyn nhw hefyd, yn hollbwysig, ar gynlluniau Llywodraeth Cymru ar gyfer ailagor y sector fel y gallan nhw ddechrau cynllunio a pharatoi eu busnesau eu hunain. Rwy'n sylweddoli y gall fod yn anodd i chi fel Llywodraeth ragweld cyfraddau heintio coronafeirws, hyd yn oed yn y dyfodol agos, o ystyried ein bod ni wedi gweld cymaint o droeon annisgwyl yn ystod y pandemig hwn. Byddai gosod map ffordd ar gyfer ein diwydiant twristiaeth o fudd enfawr i'n busnesau twristiaeth. Felly, byddwn yn ddiolchgar pe gallai'r Llywodraeth ddod o hyd i beth amser i gynnwys datganiad yn yr agenda yn y dyfodol agos, gan amlinellu bwriadau'r Llywodraeth, fel y gall busnesau ddechrau cynllunio ymlaen llaw, o gofio bod y Pasg bellach ar y gorwel.

Yn ail, a gaf i ofyn hefyd am ddatganiad gennych chi neu'r Gweinidog Tai a Llywodraeth Leol ynglŷn â sicrhau bod gan bobl gyfle i fanteisio ar gyfleusterau arian parod yn eu cymuned leol, sy'n arbennig o bwysig, o gofio'r cyfyngiadau teithio sydd ar waith. Efallai eich bod chi, neu efallai nad ydych chi'n ymwybodol bod swyddfa bost Wdig yn fy etholaeth i mewn perygl o golli ei pheiriant arian parod ac, yn anffodus, fel yr wyf i'n siŵr y byddwch chi'n ei werthfawrogi, mae nifer o fanciau yn yr ardal leol eisoes wedi cau, sy'n golygu y bydd pobl leol heb gyfleuster arian parod yn y gymuned benodol honno. O ystyried pwysigrwydd cyfyngu ar symudiadau teithio yn ystod y pandemig, mae cael gafael ar arian parod yn lleol yn hanfodol, ac, felly, byddwn i'n ddiolchgar os gallai'r Llywodraeth ddarparu datganiad yn amlinellu'r camau y mae Llywodraeth Cymru yn eu cymryd i ymgysylltu â banciau, swyddfeydd post ac, yn wir, fusnesau eraill, i sicrhau bod y mathau hyn o gyfleusterau ar gael yn ein cymunedau lleol.

16:05

I'm grateful to Paul Davies for raising both of these important issues, and Welsh Government absolutely understands the importance of the tourism sector to huge swathes of Wales, and we're very keen to support the sector in as best a way as we possibly can. I know the Deputy Minister will be listening and considering the request for a specific statement on support, but I would like to reflect on the package of support that the Welsh Government has put in place for business. It is the most generous anywhere in the United Kingdom, and, actually, the funding that the Welsh Government has passed on to businesses here in Wales actually exceeds the consequential funding that we've received from the UK Government in respect of business support, and I think that demonstrates the priority that we are putting on the sector. But I'm sure that the Deputy Minister will be considering what you've said very carefully.

Again, I do share Paul Davies's concern about access to banking facilities and cash within local communities. The First Minister is very keen to pursue the idea of a community bank for Wales, and I know that my colleague Ken Skates has been working on this particular idea with Banc Cambria and the Wales Co-operative Centre, and I will ask the Minister to provide all colleagues with an update on that work, because I know it's of particular interest to all of us to ensure our constituents have access to the facilities they need. 

Rwy'n ddiolchgar i Paul Davies am godi'r ddau fater pwysig hyn, ac mae Llywodraeth Cymru yn deall yn iawn bwysigrwydd y sector twristiaeth i rannau helaeth iawn o Gymru, ac rydym ni'n awyddus iawn i gefnogi'r sector yn y ffordd orau bosibl. Gwn i y bydd y Dirprwy Weinidog yn gwrando ac yn ystyried y cais am ddatganiad penodol ar gymorth, ond hoffwn i ystyried y pecyn cymorth y mae Llywodraeth Cymru wedi'i roi ar waith ar gyfer busnes. Dyma'r un mwyaf hael yn unrhyw fan yn y Deyrnas Unedig ac, mewn gwirionedd, mae'r cyllid y mae Llywodraeth Cymru wedi'i drosglwyddo i fusnesau yma yng Nghymru mewn gwirionedd yn fwy na'r cyllid canlyniadol yr ydym ni wedi'i gael gan Lywodraeth y DU o ran cymorth busnes. Rwy'n credu bod hynny'n dangos y flaenoriaeth yr ydym ni'n ei rhoi i'r sector. Ond rwy'n siŵr y bydd y Dirprwy Weinidog yn ystyried yr hyn yr ydych chi wedi'i ddweud yn ofalus iawn.

Unwaith eto, rwy'n rhannu pryder Paul Davies ynghylch cyfleoedd i fanteisio ar gyfleusterau bancio ac arian parod mewn cymunedau lleol. Mae'r Prif Weinidog yn awyddus iawn i fynd ar drywydd y syniad o fanc cymunedol i Gymru, ac rwy'n gwybod bod fy nghyd-Aelod Ken Skates wedi bod yn gweithio ar y syniad penodol hwn gyda Banc Cambria a Chanolfan Cydweithredol Cymru. Byddaf i'n gofyn i'r Gweinidog roi'r wybodaeth ddiweddaraf i bob cyd-Aelod ynghylch y gwaith hwnnw, oherwydd rwy'n gwybod ei bod o ddiddordeb arbennig i bob un ohonom ni i sicrhau y gall ein hetholwyr ni fanteisio ar y cyfleusterau sydd eu hangen arnyn nhw.

I would like to ask for two Government statements, one a statement on designation of something as a sport or whether it's play and leisure. I would suggest designating anything that is an Olympic event as a sport. Now, this designation has a major impact on when a facility can reopen and what tier it reopens in, and I think that there are a lot of people who are very concerned that they are actually sports that have been treated as if they are play and leisure.

The second one I'd like to ask, and Huw Irranca-Davies and I raised it a month ago, is for a statement on supply teachers and the way they're employed. I'm making a further request for a statement on supply teachers. My view on how poorly supply teachers are treated is well known, and I would like to see them employed directly by local authorities or groups of local authorities, but I just think we need a Government statement to explain why the Government does not support that.

Hoffwn i ofyn am ddau ddatganiad gan y Llywodraeth, un datganiad ar ddynodi rhywbeth fel chwaraeon, neu a yw'n chwarae a hamdden. Byddwn i'n awgrymu y dylid dynodi unrhyw beth sy'n ddigwyddiad Olympaidd fel chwaraeon. Nawr, mae'r dynodi hwn yn cael effaith fawr ar yr adeg y gall cyfleuster ailagor a pha haen y mae'n ailagor ynddi, ac rwy'n credu bod llawer o bobl yn pryderu'n fawr eu bod yn chwaraeon sydd wedi eu trin fel pe baent yn chwarae a hamdden.

Yr ail ddatganiad yr hoffwn i ofyn amdano, a gwnaeth Huw Irranca-Davies a minnau ei godi fis yn ôl, yw datganiad ynghylch athrawon cyflenwi a'r ffordd y maen nhw'n cael eu cyflogi. Rwy'n gwneud cais arall am ddatganiad ar athrawon cyflenwi. Mae fy marn i ynghylch triniaeth wael athrawon cyflenwi yn hysbys iawn, ac fe hoffwn i eu gweld yn cael eu cyflogi'n uniongyrchol gan awdurdodau lleol neu grwpiau o awdurdodau lleol. Ond rwy'n credu bod angen datganiad gan y Llywodraeth i egluro pam nad yw'r Llywodraeth yn cefnogi hynny.

Well, the regulations determine whether a business or premise must remain close at the different levels of alert, and guidance on what is or isn't allowed and what is allowed to open or has to remain closed is provided in the Welsh Government's control plan. At alert level 4, restrictions require all sports and leisure facilities to remain closed, and at alert level 3, sport and leisure facilities, including fitness studios and gyms are allowed to open, but ice rinks and bowling alleys must remain closed. As Mike Hedges says, indoor play centres, trampoline and skate centres must also remain closed at alert level 3, but following the representations that I've received and those that I know Mike Hedges has also received, when we are able to move to alert level 3, the Welsh Government will be revisiting guidance to provide any further clarification that may be required. 

And in respect of the request for the statement on supply teachers, I do know that the Minister for Education has written twice to Mike Hedges with some further information outlining the support, guidance and advice that the Welsh Government and the National Procurement Service have provided to supply teachers during the pandemic, and we do continue to liaise with our counterparts within the UK Government and all stakeholders to provide the very latest support and guidance. But, as I say, the Minister for Education will have heard the request for further information this afternoon. 

Wel, mae'r rheoliadau'n penderfynu a oes raid i fusnes neu safle aros ar gau ar y gwahanol lefelau o rybudd, ac mae Llywodraeth Cymru, yn ei chynllun rheoli, yn darparu canllawiau ar yr hyn sy'n cael agor neu sy'n gorfod aros ar gau. Ar lefel rhybudd 4, mae cyfyngiadau'n ei gwneud yn ofynnol i bob cyfleuster chwaraeon a hamdden aros ar gau, ac ar lefel rhybudd 3, mae cyfleusterau chwaraeon a hamdden, gan gynnwys stiwdios ffitrwydd a champfeydd, yn cael agor, ond rhaid i ganolfannau sglefrio ac aleau bowlio aros ar gau. Fel y dywed Mike Hedges, mae'n rhaid i ganolfannau chwarae dan do, a chanolfannau trampolîn a sglefrio aros ar gau ar lefel rhybudd 3 hefyd. Ond yn dilyn y sylwadau yr wyf i wedi'u cael a'r rhai y gwn i fod Mike Hedges wedi'u cael hefyd, pan fyddwn ni'n gallu symud i rybudd lefel 3, bydd Llywodraeth Cymru yn ailedrych ar y canllawiau i roi unrhyw eglurhad arall y gallai fod ei angen.

Ac o ran y cais ynghylch y datganiad yn ymwneud ag athrawon cyflenwi, gwn i fod y Gweinidog Addysg wedi ysgrifennu ddwywaith at Mike Hedges gyda rhywfaint o wybodaeth ychwanegol yn amlinellu'r gefnogaeth, yr arweiniad a'r cyngor y mae Llywodraeth Cymru a'r Gwasanaeth Caffael Cenedlaethol wedi'u darparu i athrawon cyflenwi yn ystod y pandemig. Ac rydym ni'n parhau i gysylltu â'n cymheiriaid o fewn Llywodraeth y DU a'r holl randdeiliaid i ddarparu'r cymorth a'r arweiniad diweddaraf. Ond, fel y dywedais i, bydd y Gweinidog Addysg wedi clywed y cais am ragor o wybodaeth y prynhawn yma.

16:10

The Government will no doubt be aware of recent reports of care home staff having to take annual leave when they're required to self-isolate, and this is because the £96 per week statutory sick pay simply isn't enough to live on, especially when many people working in care homes have had to isolate a number of times. So do you agree with me that this is wrong, and that the situation needs rectifying? And can we therefore have a statement in response to the solution to this problem that is being pursued by the Scottish Government, where anyone earning £9.50 an hour or below have automatic entitlement to the self-isolation payments? I'm of the view that this is essential if we are to keep transmissions of COVID down. 

Mae'n siŵr y bydd y Llywodraeth yn ymwybodol o adroddiadau diweddar fod staff cartrefi gofal yn gorfod cymryd gwyliau blynyddol pan fydd yn ofynnol iddyn nhw hunanynysu, a'r rheswm dros hyn yw nad yw'r tâl salwch statudol o £96 yr wythnos yn ddigon i fyw arno, yn enwedig pan fydd llawer o bobl sy'n gweithio mewn cartrefi gofal wedi gorfod ynysu nifer o weithiau. Felly, a ydych chi'n cytuno â mi fod hyn yn anghywir, a bod angen unioni'r sefyllfa? Ac a gawn ni felly ddatganiad mewn ymateb i'r ateb i'r broblem hon y mae Llywodraeth yr Alban yn mynd ar ei thrywydd, lle mae gan unrhyw un sy'n ennill £9.50 yr awr neu'n is yr hawl awtomatig i'r taliadau hunanynysu? Rwyf i o'r farn bod hyn yn hanfodol os ydym eisiau cadw nifer yr achosion o COVID sy'n cael eu trosglwyddo i lawr.

Welsh Government has put in place the £500 payment for those individuals who are required to self-isolate as a result of the conditions of the pandemic, but I will ask the health Minister to review your comments this afternoon in specific regard to those care home staff who are now being asked to take annual leave, given the specific role that those care home workers play in the pandemic.FootnoteLink 

Mae Llywodraeth Cymru wedi neilltuo taliad o £500 ar gyfer yr unigolion hynny y mae'n ofynnol iddyn nhw hunanynysu o ganlyniad i amodau'r pandemig, ond gofynnaf i'r Gweinidog iechyd adolygu eich sylwadau y prynhawn yma gan roi sylw penodol i'r staff cartrefi gofal hynny y mae gofyn iddyn nhw nawr gymryd gwyliau blynyddol, o ystyried y swyddogaeth  benodol y mae'r gweithwyr cartrefi gofal hynny'n ei chwarae yn y pandemig.FootnoteLink

You need to—. Sorry, you've only just unmuted, so can you start again, please?

Mae angen ichi—. Mae'n ddrwg gennyf, dim ond newydd ddad-dawelu yr ydych chi, felly a wnewch ddechrau eto, os gwelwch chi'n dda?

Thank you. I wanted to raise a serious incident that took place at the Queensferry Gypsy and Traveller site managed by Flintshire County Council at the end of last month, which involved the mishandling of a COVID outbreak. An incident management team was set up, and somebody somewhere decided that—rather than asking the five families where someone had COVID to self-isolate, a decision was made to force everyone living on that site to become quarantined, regardless of whether or not they had tested negative. And what's more, a security firm was appointed to enforce this decision. I, frankly, know of no other instance where a whole street or a whole block of flats has been quarantined, and certainly not without putting in place arrangements to provide money to compensate people for loss of earnings, or the provision of essential food and medicines. So, I'm quite sure, if the incident management team dealing with the outbreak at the Driver and Vehicle Licensing Agency had decided all their staff had to be confined to the workplace, there would have been an outrage at this breach of their human rights. I want, therefore, Trefnydd, to ask if we could have a statement from the Deputy Minister, who is responsible for equalities, that there will be no reoccurrence of such a major breach of the Equalities Act 2010 and that local authorities are clear that security firms have no role in promoting good management of relations between tenants and landlords, which in any case is essential to achieve public health compliance with COVID regulations. 

Diolch. Roeddwn i eisiau codi digwyddiad difrifol ddiwedd y mis diwethaf ar safle Sipsiwn a Theithwyr Queensferry sy'n cael ei reoli gan Gyngor Sir y Fflint, a oedd yn ymwneud â cham-drin achosion o COVID. Cafodd tîm rheoli digwyddiadau ei sefydlu, a phenderfynodd rhywun yn rhywle—yn hytrach na gofyn i'r pum teulu lle'r oedd gan rywun COVID i hunanynysu, orfodi pawb sy'n byw ar y safle hwnnw i fynd i gwarantin, pa un a oedden nhw wedi profi'n negyddol ai peidio. Ac yn fwy na hynny, cafodd cwmni diogelwch ei apwyntio i orfodi'r penderfyniad hwn. A dweud y gwir, nid wyf i'n ymwybodol o unrhyw achos arall lle mae stryd gyfan neu floc cyfan o fflatiau wedi'i rhoi mewn cwarantin, a hynny heb roi trefniadau ar waith i ddarparu arian i ddigolledu pobl am golli enillion, na darparu bwyd a meddyginiaethau hanfodol. Rwy'n eithaf sicr, pe bai'r tîm rheoli digwyddiadau sy'n ymdrin â'r achosion yn yr Asiantaeth Trwyddedu Gyrwyr a Cherbydau wedi penderfynu bod yn rhaid cyfyngu eu holl staff i'r gweithle, fe fyddai dicter wedi'i fynegi am y tramgwyddo hyn ar hawliau dynol. Felly, hoffwn i ofyn, Trefnydd, a gawn ni ddatganiad gan y Dirprwy Weinidog, sy'n gyfrifol am gydraddoldeb, na fydd achos mor sylweddol o dorri Deddf Cydraddoldeb 2010 yn digwydd eto a bod awdurdodau lleol yn glir nad oes gan gwmnïau diogelwch unrhyw ran yn y gwaith o hyrwyddo rheolaeth dda ar y berthynas rhwng tenantiaid a landlordiaid, sydd beth bynnag yn hanfodol er mwyn sicrhau cydymffurfiaeth iechyd cyhoeddus â rheoliadau COVID.

Thank you. I know the Deputy Minister and Chief Whip will have been listening very carefully to that contribution. We do understand that Flintshire County Council is conducting its own inquiry at the moment into the events at the Riverside site, and we'll be keen to learn from their findings. I would mention, though, that the Welsh Government has been very keen to provide good advice to local authorities since the very start of the pandemic. Back on 26 March, we provided advice to local authorities on how they can best support Gypsy and Traveller communities on sites and on roadside encampments through the pandemic. And our advice is really clear, in that managing COVID-19 incidents on sites must be based on clear communication, building trust and taking time to ask what support is needed by those residents. But I know that the Deputy Minister and Chief Whip will have heard the request for the particular statement.

Diolch. Rwy'n gwybod y bydd y Dirprwy Weinidog a'r Prif Chwip wedi bod yn gwrando'n astud iawn ar y cyfraniad hwnnw. Rydym ni'n deall bod Cyngor Sir y Fflint yn cynnal ei ymchwiliad ei hun ar hyn o bryd i'r digwyddiadau ar safle Glanyrafon, a byddwn ni'n awyddus i ddysgu o'u canfyddiadau. Er hynny, byddwn i'n sôn bod Llywodraeth Cymru wedi bod yn awyddus iawn i roi cyngor da i awdurdodau lleol ers dechrau'r pandemig. Yn ôl ar 26 Mawrth, rhoddwyd cyngor i awdurdodau lleol ar y ffordd orau o gefnogi cymunedau Sipsiwn a Theithwyr ar safleoedd ac ar wersylloedd ar ochr y ffordd drwy'r pandemig. Ac mae ein cyngor yn glir iawn, gan fod yn rhaid i reoli digwyddiadau COVID-19 ar safleoedd fod yn seiliedig ar gyfathrebu clir, meithrin ymddiriedaeth a chymryd amser i ofyn pa gymorth sydd ei angen ar y preswylwyr hynny. Ond gwn i y bydd y Dirprwy Weinidog a'r Prif Chwip wedi clywed y cais am y datganiad penodol.

16:15

Can I thank you, Deputy Presiding Officer? Trefnydd, can I call for two statements, please, from the Minister for economy and transport? The first I'd like to request is an update on the developments in respect of the north Wales metro. I noticed that there was some reference to the south Wales metro in the news this week, and it reminded me of the fact that of course there's going to be significant investment in the south Wales metro—some £0.75 billion, compared to just a paltry sum of £50 million being spent and invested on the north Wales metro. I think that, regardless of whether there are delays in the south, we certainly need to understand why there's such a disparity in the funding between north and south Wales for these two metro projects, and we certainly need to have an update on the situation in the north.

Can I also request a statement from the Minister for economy and transport in relation to the impact of the Welsh Government's clean air proposals in the White Paper that was published recently? You'll be aware, Trefnydd, that that White Paper suggests that we could have road pricing introduced in Wales on Welsh trunk roads. That would be absolutely devastating for people living in my constituency, who use trunk roads to get to and from their place of employment, to and from places of education like schools, and, indeed, for the tourism industry, which is absolutely dependent on people arriving from places on the trunk road network, such as the A5, the A55 and A494. I think it is absolutely imperative that we don't do anything to undermine the impact of the pandemic, and I can't think of anything worse than introducing road pricing in Wales at a time like this.

A gaf i ddiolch i chi, Ddirprwy Lywydd? Trefnydd, a gaf i alw am ddau ddatganiad, os gwelwch chi'n dda, gan Weinidog yr Economi a Thrafnidiaeth? Y cyntaf yr hoffwn i ofyn amdano yw diweddariad ar y datblygiadau o ran metro gogledd Cymru. Sylwais fod rhywfaint o gyfeirio at fetro de Cymru yn y newyddion yr wythnos hon, a gwnaeth hynny fy atgoffa o'r ffaith y bydd buddsoddiad sylweddol ym metro de Cymru wrth gwrs—tua £0.75 biliwn, o'i gymharu â dim ond swm pitw o £50 miliwn yn cael ei wario a'i fuddsoddi ar fetro'r gogledd. Rwy'n credu, ni waeth os oes oedi yn y de ai peidio, yn sicr mae angen inni ddeall pam mae cymaint o wahaniaeth yn y cyllid rhwng y gogledd a'r de ar gyfer y ddau brosiect metro hyn, ac yn sicr mae angen cael yr wybodaeth ddiweddaraf am y sefyllfa yn y gogledd.

A gaf i ofyn hefyd am ddatganiad gan Weinidog yr Economi a Thrafnidiaeth ar effaith cynigion aer glân Llywodraeth Cymru yn y Papur Gwyn a gafodd ei gyhoeddi yn ddiweddar? Byddwch chi'n ymwybodol, Trefnydd, fod y Papur Gwyn hwnnw'n awgrymu y gallem ni gyflwyno prisio ffyrdd yng Nghymru ar gefnffyrdd Cymru. Byddai hynny'n gwbl ddinistriol i'r bobl sy'n byw yn fy etholaeth i, sy'n defnyddio'r cefnffyrdd i fynd yn ôl ac ymlaen i'w man cyflogaeth, ac yn ôl ac ymlaen i fannau addysg fel ysgolion, ac, yn wir, i'r diwydiant twristiaeth, sy'n gwbl ddibynnol ar bobl yn cyrraedd o leoedd ar y rhwydwaith cefnffyrdd, megis yr A5, yr A55 a'r A494. Rwy'n credu ei bod yn gwbl hanfodol nad ydym yn gwneud unrhyw beth i danseilio effaith y pandemig, ac ni allaf feddwl am ddim byd gwaeth na chyflwyno prisio ffyrdd yng Nghymru ar adeg fel hon.

I will ask the Minister for Economy, Transport and North Wales to provide Darren Millar with that update on the north Wales metro.FootnoteLink

With respect to the clean air proposals, I would certainly encourage all colleagues to take the opportunity to seek to engage constructively with the White Paper and to come forward with their own suggestions as to how we can potentially ensure that, in future, we do have the clean air that we all aspire to and which will require interventions from all of us in all kinds of different ways. So, in the first instance, I think engaging constructively with that particular piece of work would be a useful first step.

Byddaf i'n gofyn i Weinidog yr Economi, Trafnidiaeth a'r Gogledd roi'r wybodaeth ddiweddaraf honno i Darren Millar am fetro'r gogledd.FootnoteLink

O ran y cynigion aer glân, byddwn i'n sicr yn annog pob cyd-Aelod i fanteisio ar y cyfle i geisio ymgysylltu'n adeiladol â'r Papur Gwyn a chyflwyno eu hawgrymiadau eu hunain ynghylch sut y gallwn ni sicrhau, yn y dyfodol, fod gennym yr aer glân yr ydym ni i gyd yn anelu ato ac a fydd yn gofyn am ymyriadau gan bob un ohonom mewn pob math o wahanol ffyrdd. Felly, yn y lle cyntaf, rwy'n credu y byddai ymgysylltu'n adeiladol â'r darn penodol hwnnw o waith yn gam cyntaf defnyddiol.

Trefnydd, in November, we celebrated 20 years of the Wales Union Learning Fund. It's a programme that allows trade unions to support workers back into learning, and, since April alone, in 2020, the fund has supported more than 5,000 workers with learning, advice, guidance, on essential skills and career progression. So, with the worrying news that the Conservatives are axing the funding of the Union Learning Fund in England a year earlier than expected, can I ask the Welsh Government for a statement on the importance of workplace training and the role of the Wales Union Learning Fund in Wales?

Can I also ask for an update on the Welsh Government's discussions with Centrica, with regard to the company's recent industrial dispute, ongoing with GMB? Now, as you know, the union has taken industrial action against the company following their attempt to fire and rehire many of the hard-working staff that work for the firm. Now, as an important contractor with Centrica, and in recognition of the fair work ambitions here in Wales, I know that the Welsh Government recently wrote to the Centrica board about this very issue, so, Minister, I want to ask if the Welsh Government can publish the response it's received from the board, or at least provide a written update on the Government's engagement with the company. Thank you.

Trefnydd, ym mis Tachwedd, dathlwyd 20 mlynedd o Gronfa Ddysgu Undebau Cymru. Mae'n rhaglen sy'n caniatáu i undebau llafur gefnogi gweithwyr yn ôl i ddysgu, ac, ers mis Ebrill yn unig, yn 2020, mae'r gronfa wedi cefnogi mwy na 5,000 o weithwyr gyda dysgu, cyngor, arweiniad, ar sgiliau hanfodol a chynnydd gyrfaol. Felly, gyda'r newyddion pryderus bod y Ceidwadwyr yn torri cyllid Cronfa Ddysgu'r Undebau yn Lloegr flwyddyn yn gynharach na'r disgwyl, a gaf i ofyn i Lywodraeth Cymru am ddatganiad ynghylch pwysigrwydd hyfforddiant yn y gweithle a swyddogaeth Cronfa Ddysgu Undebau Cymru yng Nghymru?

A gaf i hefyd ofyn am yr wybodaeth ddiweddaraf ynghylch trafodaethau Llywodraeth Cymru â Centrica, o ran anghydfod diwydiannol diweddar y cwmni, sy'n parhau gyda GMB? Nawr, fel y gwyddoch chi, mae'r undeb wedi cymryd camau diwydiannol yn erbyn y cwmni yn dilyn eu hymdrech i ddiswyddo ac ailgyflogi llawer o'r staff gweithgar sy'n gweithio i'r cwmni. Nawr, fel contractwr pwysig gyda Centrica, ac i gydnabod yr uchelgeisiau gwaith teg yma yng Nghymru, rwy'n gwybod bod Llywodraeth Cymru wedi ysgrifennu'n ddiweddar at fwrdd Centrica ynghylch yr union fater hwn, felly, Gweinidog, rwyf i eisiau gofyn a all Llywodraeth Cymru gyhoeddi'r ymateb a gafodd gan y bwrdd, neu o leiaf roi diweddariad ysgrifenedig ar ymgysylltiad y Llywodraeth â'r cwmni. Diolch.

Thank you to Huw Irranca-Davies for raising these issues, and the first one was in relation to the Wales Union Learning Fund, and of course that gives me an ideal opportunity to remind colleagues that it is HeartUnions Week, and, were it not for unions, we wouldn't have all of the workplace protections that we enjoy and which are so easy to take for granted. So, we're very proud of the work that the Wales Union Learning Fund has been doing, and of course there's never been a better time to join a union, with all of the threats of leaving the European Union and, of course, the importance of staying safe in the workplace during the pandemic.

On the specific issue regarding Centrica, the First Minister did indeed write to the board of Centrica on 1 February highlighting the significant concerns that the Welsh Government has with the actions that the company has taken in recent months, and that letter repeats the Welsh Government's clear, stated ask that the company returns to the negotiating table to seek an agreed way forward with the GMB. I do understand, as Huw Irranca-Davies says, that a response has now been received. Clearly, we'll have to consider if the response can be put into the public domain in full, but we will certainly find an opportunity to update Members on our engagement with the company.

Diolch i Huw Irranca-Davies am godi'r materion hyn. Roedd yr un cyntaf yn ymwneud â Chronfa Ddysgu Undebau Cymru, ac wrth gwrs mae hynny'n gyfle delfrydol imi atgoffa fy nghydweithwyr ei bod yn Wythnos Caru Undebau, ac oni bai am yr undebau, ni fyddai gennym yr holl amddiffyniadau yn y gweithle yr ydym ni'n eu mwynhau ac sydd mor hawdd eu cymryd yn ganiataol. Felly, rydym ni'n falch iawn o'r gwaith y mae Cronfa Ddysgu Undebau Cymru wedi bod yn ei wneud, ac wrth gwrs ni fu erioed amser gwell i ymuno ag undeb, gyda'r holl fygythiadau o adael yr Undeb Ewropeaidd ac, wrth gwrs, bwysigrwydd aros yn ddiogel yn y gweithle yn ystod y pandemig.

O ran y mater penodol ynghylch Centrica, yn wir, fe wnaeth y Prif Weinidog ysgrifennu at fwrdd Centrica ar 1 Chwefror yn tynnu sylw at y pryderon sylweddol sydd gan Lywodraeth Cymru am y camau y mae'r cwmni wedi'u cymryd yn ystod y misoedd diwethaf, ac mae'r llythyr hwnnw'n ailadrodd y gofyniad clir gan Lywodraeth Cymru bod y cwmni yn dychwelyd at y bwrdd trafod i geisio ffordd gytûn ymlaen gyda'r GMB. Rwy'n deall, fel y dywed Huw Irranca-Davies, fod ymateb wedi dod i law erbyn hyn. Yn amlwg, bydd yn rhaid inni ystyried a oes modd rhoi'r ymateb i'r cyhoedd yn llawn, ond byddwn yn sicr yn dod o hyd i gyfle i roi'r wybodaeth ddiweddaraf i'r Aelodau am ein hymgysylltiad â'r cwmni.

16:20

Diolch, Dirprwy Lywydd. Trefnydd, we all understand the issues relating to the flooding that happened in Skewen, and I very much praise the actions that the Welsh Government has taken to fund some of those residents to ensure that they have some support. But last night, on ITV's Sharp End, the Minister for Environment, Energy and Rural Affairs seemed to indicate that they were asking the coal tips taskforce to take a look at the implications of mine workings as well across south Wales, and what that means for our communities. I wonder if we can have a statement from the Minister to indicate what exactly that taskforce will be asked to do, what discussions they're having with the UK Government in relation to these workings, and also what discussions they're having with the coal body and the UK Government to look at how they are liable for flooding from these workings. Because it's claimed the liability for floodwater is no-one's responsibility, but, when it emanates from a man-made structure that someone has responsibility for maintaining, surely there should be some liability there, and we should pursue that agenda very strongly.

Can I also ask for a statement from the Minister in relation to the dog thefts that have been happening lately? We have seen an increasing number of thefts of dogs and puppies across my region and area, and particularly across Wales. I very much appreciate the work that is done in trying to find those thieves and actually return some of those dogs, but we're now in a situation where people who are walking their dogs on the streets are being attacked and the dog's been stolen while they are taking that walk. It's clear we need to have a statement as to what action the Government is taking with the relevant authorities, with the police and the UK Government, and how we can perhaps adapt Lucy's law, when it comes in, to ensure that people selling these puppies illegally are going to be heavily penalised as a consequence of the actions they're taking.

And a final request, the Minister for the economy—

Diolch, Dirprwy Lywydd. Trefnydd, rydym ni i gyd yn deall y materion sy'n ymwneud â'r llifogydd a ddigwyddodd yn Sgiwen, ac rwy'n canmol yn fawr y camau y mae Llywodraeth Cymru wedi'u cymryd i ariannu rhai o'r trigolion hynny i sicrhau eu bod yn cael rhywfaint o gefnogaeth. Ond neithiwr, ar Sharp End ar ITV, roedd yn ymddangos bod Gweinidog yr Amgylchedd, Ynni a Materion Gwledig yn awgrymu ei fod yn gofyn i'r tasglu tipiau glo ystyried goblygiadau mwyngloddiau hefyd ar draws de Cymru, a beth mae hynny'n ei olygu i'n cymunedau. Tybed a allwn ni gael datganiad gan y Gweinidog i ddweud beth yn union y gofynnir i'r tasglu hwnnw ei wneud, pa drafodaethau y mae yn eu cael gyda Llywodraeth y DU o ran y  gweithfeydd hyn, a hefyd pa drafodaethau y mae yn eu cael gyda'r corff glo a Llywodraeth y DU i ystyried pa atebolrwydd sydd yna am lifogydd o'r gweithfeydd hyn. Gan ei fod yn honni nad yw'r atebolrwydd am ddŵr llifogydd yn gyfrifoldeb ar neb, ond, pan fydd yn deillio o strwythur o waith dyn y mae rhywun yn gyfrifol am ei gynnal, siawns na ddylai fod rhywfaint o atebolrwydd yn y fan yna, a dylem ni roi sylw pendant iawn i'r agenda honno. 

A gaf i hefyd ofyn am ddatganiad gan y Gweinidog ynglŷn â'r lladradau cŵn sydd wedi bod yn digwydd yn ddiweddar? Rydym ni wedi gweld nifer cynyddol o gŵn a chŵn bach yn cael eu dwyn ar draws fy rhanbarth a'm hardal i, a ledled Cymru yn arbennig. Rwy'n gwerthfawrogi'n fawr y gwaith sy'n cael ei wneud i geisio dod o hyd i'r lladron hynny a dychwelyd rhai o'r cŵn hynny, ond rydym ni bellach mewn sefyllfa lle ymosodir ar bobl sy'n mynd â'u cŵn am dro ar y strydoedd ac mae'r ci wedi'i ddwyn wrth fynd am dro. Mae'n amlwg bod angen inni gael datganiad ynghylch pa gamau y mae'r Llywodraeth yn eu cymryd gyda'r awdurdodau perthnasol, gyda'r heddlu a Llywodraeth y DU, a sut y gallwn ni efallai addasu cyfraith Lucy, pan gaiff ei chyflwyno, i sicrhau y caiff pobl sy'n gwerthu'r cŵn bach hyn yn anghyfreithlon eu cosbi'n llym oherwydd eu gweithredoedd.

A chais terfynol, mae Gweinidog yr economi—

No, no—. No, no, I'm sorry. You have gone well over. You'll have to try again next week. Trefnydd.

Na, na—. Na, na, mae'n ddrwg gennyf. Mae eich amser chi wedi hen ddarfod. Bydd yn rhaid i chi roi cynnig arall arni yr wythnos nesaf. Trefnydd.

Thank you. The first issue that was raised by David Rees was the coal tips taskforce, and the extension of that work now into mine works, and that's following the recent flooding incidents. Welsh Government is really keen to see a joint programme of work between the Welsh Government and the UK Government on this, recognising that Wales does have 40 per cent of the coal tips of the whole of the United Kingdom, and clearly the mine works issues will affect Wales also disproportionately, so it's important that we do have the correct support to address that. I'll seek to provide David Rees with a full update in terms of the discussions that are going on in that regard, and also with regard to the coal authority in particular.

And then the second issue was the important one of dog thefts, which is becoming increasingly concerning to us across all of our communities, I think. The theft of a pet is a criminal offence under the non-devolved Theft Act 1968, and the maximum penalty of course is seven years' imprisonment. I know that Jane Hutt meets regularly with the police, and that she'll be keen to raise this issue with them on behalf of David Rees and all of us who have concerns about this particularly concerning area.

Diolch. Y mater cyntaf a godwyd gan David Rees oedd y tasglu tipiau glo, ac ymestyn y gwaith hwnnw nawr i fwyngloddiau, ac mae hynny'n dilyn yr achosion diweddar o lifogydd. Mae Llywodraeth Cymru yn awyddus iawn i weld rhaglen waith ar y cyd rhwng Llywodraeth Cymru a Llywodraeth y DU ar hyn, gan gydnabod bod gan Gymru 40 y cant o dipiau glo'r Deyrnas Unedig gyfan, ac mae'n amlwg y bydd materion ynglŷn â mwyngloddiau yn effeithio'n anghymesur ar Gymru hefyd, felly mae'n bwysig ein bod yn cael y gefnogaeth gywir i fynd i'r afael â hynny. Byddaf yn ceisio rhoi'r wybodaeth ddiweddaraf i David Rees am y trafodaethau sy'n digwydd yn hynny o beth, a hefyd o ran yr awdurdod glo yn benodol.

Ac yna'r ail fater oedd yr un pwysig o ddwyn cŵn, sy'n dod yn fwyfwy pryderus i ni ar draws ein holl gymunedau, rwy'n credu. Mae dwyn anifail anwes yn drosedd o dan Ddeddf Dwyn 1968, nad yw wedi ei datganoli, a'r gosb uchaf wrth gwrs yw saith mlynedd o garchar. Rwy'n gwybod fod Jane Hutt yn cyfarfod yn rheolaidd â'r heddlu, ac y bydd yn awyddus i godi'r mater yma gyda nhw ar ran David Rees a phob un ohonom ni sydd â phryderon am y maes hwn sy'n peri pryder arbennig.

4. Datganiad gan y Gweinidog Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol: Y wybodaeth ddiweddaraf am Frechiadau COVID-19
4. Statement by the Minister for Health and Social Services: Update on COVID-19 Vaccinations

Item 4 on the agenda is a statement by the Minister for Health and Social Services—update on the COVID-19 vaccinations. I call on the Minister for Health and Social Services, Vaughan Gething.

Eitem 4 ar yr agenda yw datganiad gan y Gweinidog Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol—yr wybodaeth ddiweddaraf am frechiadau COVID-19. Galwaf ar Vaughan Gething, y Gweinidog Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol.

Apologies, Deputy Presiding Officer. I'm just getting my statement up. Here we are. I hadn't remembered all of it just yet.

Thank you, Deputy Presiding Officer. Today we have published the third of our reports summarising progress against our national COVID-19 vaccination strategy. These reports are published every Tuesday, in addition to the surveillance data that is published by Public Health Wales both daily and weekly, and the operational data that is being published by Welsh Government statisticians.

According to the figures published at midday today, the NHS Wales-led vaccination programme has now vaccinated more than 628,000 people across Wales with their first dose. That's essentially one in five of the population, and over 80 per cent of those included within the first four priority groups. Over the last week, our teams vaccinated someone in Wales every four seconds. We expected a further step up of activity over the last week. I'm pleased to say that happened and is borne out in the published data.

Friday, 5 February marked the sixtieth day of the vaccination programme, and was also the day when the number of people to have received their first dose of the vaccine in Wales reached the 0.5 million mark. NHS Wales also broke the daily number of vaccinations recorded on two consecutive days on Friday and Saturday. More than 30,000 vaccines were administered on both days, with almost 34,000 reported on Saturday alone. That means for Friday and Saturday, we vaccinated 1 per cent of the Welsh population on each day.

The vaccination programme continues to go from strength to strength. By the end of last week, we had vaccinated a larger proportion of the total population than any other part of the UK. That is still the case today with the figures just released. Last week, not only were we vaccinating more people each day as a percentage of our population than any other UK nation, but at that point we ranked third in the world, behind only the United Arab Emirates and Israel. That is a fantastic achievement and testament to the efforts of everyone involved—our NHS, local government, the military and all of the volunteers.

We delivered more doses of vaccine to health boards than on any other week, and vaccines were being administered in 493 locations across Wales. We are progressing well through the priority cohorts, and are on track to deliver against that first major milestone in line with our national plan. We expect to have offered the vaccine to all those in cohorts 1 to 4 by the end of this week.

Until now, we had been asking people to wait until contacted by the NHS. However, as the pace of our vaccination programme increases, our health boards are starting to ask people over the age of 70 to get in touch if they haven’t been invited for their vaccination, but that is only people over the age of 70. We'll communicate the arrangements for this over the next week through our health boards. Sorry, we'll communicate this through our health boards over the coming days. This is a key part of us ensuring that no-one will be left behind.

This week, we have also seen more good news about the vaccinations. The Medicines and Healthcare products Regulatory Agency, the independent regulator, released research demonstrating that the current vaccines are extremely safe, with only mild and expected side effects. Also, a study on the Oxford-AstraZeneca vaccine suggests that it could lead to a substantial fall in the spread, the transmission of the virus, and that protection remained at 76 per cent during the first three months after the first dose, and rose to 82 per cent after the second dose.

I am immensely proud of our NHS colleagues across Wales, and grateful for their and their partners' unrelenting hard work in sustaining the pace of our vaccination programme. This really is a marathon, but we have made a fantastic start. I hope that Members across the Chamber share that sense of pride in our national achievements. Thank you, Deputy Presiding Officer. 

Ymddiheuriadau, Dirprwy Lywydd. Rwy'n agor fy natganiad. Dyma ni. Doeddwn i ddim wedi cofio'r cyfan ohono eto.

Diolch yn fawr, Dirprwy Lywydd. Heddiw rydym ni wedi cyhoeddi'r trydydd adroddiad sy'n crynhoi cynnydd o ran ein strategaeth frechu COVID-19 genedlaethol. Cyhoeddir yr adroddiadau hyn bob dydd Mawrth, yn ogystal â'r data gwyliadwriaeth a gyhoeddir gan Iechyd Cyhoeddus Cymru yn feunyddiol ac yn wythnosol, a'r data gweithredol a gyhoeddir gan ystadegwyr Llywodraeth Cymru.

Yn ôl y ffigurau a gyhoeddwyd am hanner dydd heddiw, mae'r rhaglen frechu a arweinir gan GIG Cymru bellach wedi brechu mwy na 628,000 o bobl ledled Cymru gyda'u dos cyntaf. Mae hynny yn ei hanfod yn un o bob pump o'r boblogaeth, ac mae dros 80 y cant o'r rheini wedi'u cynnwys yn y pedwar grŵp blaenoriaeth cyntaf. Dros yr wythnos diwethaf, brechodd ein timau rywun yng Nghymru bob pedair eiliad. Roeddem yn disgwyl cyfnod pellach o weithgarwch dros yr wythnos diwethaf. Rwy'n falch o ddweud bod hynny wedi digwydd a bod y data cyhoeddedig yn tystio i hynny.

Dydd Gwener, 5 Chwefror oedd trigeinfed diwrnod y rhaglen frechu, a dyma hefyd oedd y diwrnod pan gyrhaeddodd nifer y bobl a gafodd eu dos cyntaf o'r brechlyn yng Nghymru y marc 0.5 miliwn. Rhagorodd GIG Cymru hefyd ar y nifer beunyddiol o frechiadau a gofnodwyd ar ddau ddiwrnod yn olynol sef ar ddydd Gwener a dydd Sadwrn. Rhoddwyd mwy na 30,000 o frechlynnau ar y ddau ddiwrnod, gyda bron i 34,000 yn cael eu cofnodi ddydd Sadwrn yn unig. Mae hynny'n golygu ar gyfer dydd Gwener a dydd Sadwrn, y gwnaethom ni frechu 1 y cant o boblogaeth Cymru bob dydd.

Mae'r rhaglen frechu yn parhau i fynd o nerth i nerth. Erbyn diwedd yr wythnos diwethaf, roeddem ni wedi brechu cyfran fwy o'r boblogaeth gyfan nag unrhyw ran arall o'r DU. Mae hynny'n dal yn wir heddiw gyda'r ffigurau sydd newydd gael eu rhyddhau. Yr wythnos diwethaf, nid yn unig yr oeddem ni yn brechu mwy o bobl bob dydd fel canran o'n poblogaeth nag unrhyw wlad arall yn y DU, ond bryd hynny roeddem ni yn drydydd yn y byd, y tu ôl i'r Emiraethau Arabaidd Unedig ac Israel yn unig. Mae hynny'n gyflawniad gwych ac yn tystio i ymdrechion pawb sy'n gysylltiedig—ein GIG, llywodraeth leol, y fyddin a'r holl wirfoddolwyr.

Fe wnaethom ni ddarparu mwy o frechlynnau i fyrddau iechyd nag ar unrhyw wythnos arall, a phobl yn cael eu brechu mewn 493 o leoliadau ledled Cymru. Rydym ni yn symud ymlaen yn dda drwy'r carfannau blaenoriaeth, ac rydym ni ar y trywydd iawn i gyflawni yn unol â'r garreg filltir fawr gyntaf honno yn unol â'n cynllun cenedlaethol. Disgwyliwn fod wedi cynnig y brechlyn i bawb yng ngharfannau 1 i 4 erbyn diwedd yr wythnos hon.

Hyd yn hyn, buom yn gofyn i bobl aros nes i'r GIG gysylltu â nhw. Fodd bynnag, wrth i gyflymder ein rhaglen frechu gynyddu, mae ein byrddau iechyd yn dechrau gofyn i bobl dros 70 oed gysylltu os na wahoddwyd nhw i gael eu brechu, ond dim ond pobl dros 70 oed yw hynny. Byddwn yn cyfleu'r trefniadau ar gyfer hyn dros yr wythnos nesaf drwy ein byrddau iechyd. Mae'n ddrwg gennym, byddwn yn cyfleu hyn drwy ein byrddau iechyd dros y dyddiau nesaf. Rhan allweddol o hyn i ni yw sicrhau na chaiff neb ei hepgor.

Yr wythnos hon, rydym ni hefyd wedi gweld mwy o newyddion da am y brechiadau. Rhyddhaodd yr Asiantaeth Rheoleiddio Meddyginiaethau a Chynhyrchion Gofal Iechyd, y rheoleiddiwr annibynnol, ymchwil yn dangos bod y brechlynnau presennol yn ddiogel dros ben, gyda dim ond sgil effeithiau ysgafn a disgwyliedig. Hefyd, mae astudiaeth ar frechlyn Rhydychen-AstraZeneca yn awgrymu y gallai arwain at ostyngiad sylweddol yn y lledaeniad, yn nhrosglwyddiad y feirws, ac arhosodd yr amddiffyniad hwnnw ar 76 y cant yn ystod y tri mis cyntaf ar ôl y dos cyntaf, a chododd i 82 y cant ar ôl yr ail ddos.

Rwy'n hynod falch o'n cydweithwyr yn y GIG ledled Cymru, ac yn ddiolchgar am eu gwaith caled diflino nhw a'u partneriaid i gynnal cyflymder ein rhaglen frechu. Marathon yw hon mewn gwirionedd, ond rydym ni wedi dechrau'n wych. Gobeithio y bydd Aelodau ym mhob rhan o'r Siambr yn rhannu'r ymdeimlad hwnnw o falchder yn ein cyflawniadau cenedlaethol. Diolch, Dirprwy Lywydd. 

16:25

Thank you, Minister, for your statement this afternoon, and I too want to join in putting thanks on the record to all of the teams of vaccinators, and everyone concerned with the roll-outs across the whole of Wales. The numbers have gathered pace week in, week out now, and it's pleasing to see progress being made on the targets that were set by the Welsh Government early on in the campaign. And the point that you make about 60 days since the start of the vaccination programme clearly shows how right and proper it was that the UK Government went alone and purchased vaccines early, to allow us to get onto the field of play and start vaccinating people across the whole of the United Kingdom, but in particular here in Wales. 

I'd like to ask a series of questions, if I may, Minister. Are you able to update us on the work that's going on with the black, Asian and minority ethnic community? I raised this issue about hesitancy about taking the vaccine up in certain communities across Wales, based on the Scientific Advisory Group for Emergencies evidence that indicated a 70 per cent to 75 per cent reticence from certain communities about engaging with the vaccination programme. It's really important that any misunderstandings or false stories that are put out there are stamped on very early, and I'd be grateful if you could enlighten us with more information following me raising this with you when I was the health spokesman for the Conservative group a month ago.

Could you also highlight what progress is being made in particular with the second dose of vaccines, vaccination, and informing people of the call-back for the second dose of vaccines, because come March that will be a big part of the programme and it's important that the two run side by side without any disruption? I hope you'll agree with that, Minister.

Could you also identify the advice that is being given from Welsh Government in relation to the 70 to 74-year-old cohort? I certainly have evidence that that cohort are being directed to the mass vaccination centres rather than, obviously, having the vaccine in the GP surgeries, and when the GP surgeries are challenged on this point, they say it's due to advice that's come down from Welsh Government to direct people to the mass vaccination centres. So, I'd be grateful to understand how that advice has been distributed, because certainly for individuals who have been shielding in that cohort—. I have constituents who've raised problems in relation to the referral that they've had to undertake.

In particular, you'll be aware of the campaign regarding children with learning disabilities and in particular about trying to get prioritisation for the vaccine for those who are responsible for caring for children with learning disabilities. I appreciate the First Minister did touch on this, and the evidence that the Minister and the Government work to is the recommendations from the JCVI, but have you made any referrals back to the committee to seek clarification on the evidence that they've given you and the advice that they've given you in relation to the groupings, in particular when we talk about learning disabilities and in particular how they're more prone by six times to be susceptible to the virus? I think that's an important consideration when considering the advice they're giving.

Can you also confirm that there will be no interruption in supplies whatsoever because the supply base has now resumed because of the Pfizer maintenance that went down a couple of weeks ago? Your understanding would greatly enlighten people's views as to any possible supply problems that might be in the system, because I have a letter here from a GP surgery that indicated that they'd been told that there might be a pause in the supply of vaccines the week commencing 15 February. I'm not asking you to comment specifically on that particular matter, but I'd be grateful to understand the more general issue around the supply of vaccine into Wales. Thank you, health Minister.

Diolch, Gweinidog, am eich datganiad y prynhawn yma, ac rwyf innau hefyd eisiau diolch ar goedd i bob un o'r timau o frechwyr, a phawb sy'n ymwneud â'r cyflwyno ledled Cymru. Mae'r niferoedd wedi cynyddu wythnos ar ôl wythnos bellach, ac mae'n braf gweld cynnydd o ran y targedau a osodwyd gan Lywodraeth Cymru yn gynnar yn yr ymgyrch. Ac mae'r sylw yr ydych chi'n ei wneud ynghylch 60 diwrnod ers dechrau'r rhaglen frechu yn dangos yn glir pa mor addas a phriodol oedd hi i Lywodraeth y DU weithredu ar ei phen ei hun a phrynu brechlynnau'n gynnar, i ganiatáu inni fod yn rhan o'r ymgyrch a dechrau brechu pobl ledled y Deyrnas Unedig, ond yn enwedig yma yng Nghymru.

Hoffwn ofyn cyfres o gwestiynau, os caf i, Gweinidog. A wnewch chi roi'r wybodaeth ddiweddaraf i ni am y gwaith sy'n digwydd gyda'r gymuned ddu, Asiaidd a lleiafrifoedd ethnig? Codais y mater hwn ynglŷn â phetruster ynghylch cael y brechlyn mewn rhai carfanau o bobl ledled Cymru, yn seiliedig ar dystiolaeth y Grŵp Cynghori Gwyddonol ar Argyfyngau a ddangosodd amharodrwydd o 70 y cant i 75 y cant gan rai carfanau ynglŷn â bod yn rhan o'r rhaglen frechu. Mae'n bwysig iawn y caiff unrhyw gamddealltwriaeth neu straeon ffug sy'n lledaenu eu chwalu yn gynnar iawn, a byddwn yn ddiolchgar pe gallech chi ein goleuo gyda mwy o wybodaeth ar ôl i mi grybwyll hyn i chi pan oeddwn yn llefarydd iechyd y grŵp Ceidwadol fis yn ôl.

A wnewch chi hefyd dynnu sylw at y cynnydd sy'n cael ei wneud yn enwedig gyda'r ail ddos o frechlynnau, brechu, a rhoi gwybod i bobl am y broses galw'n ôl am yr ail ddos o frechlynnau, oherwydd ym mis Mawrth bydd hynny yn rhan fawr o'r rhaglen ac mae'n bwysig bod y ddwy elfen yn cyd-redeg heb unrhyw darfu? Gobeithio y cytunwch â hynny, Gweinidog.

A allwch chi hefyd amlinellu'r cyngor sy'n cael ei roi gan Lywodraeth Cymru o ran y garfan 70 i 74 oed? Yn sicr, mae gennyf dystiolaeth y caiff y garfan honno ei chyfeirio at y canolfannau brechu torfol yn hytrach nag, yn amlwg, cael y brechlyn yn y meddygfeydd, a phan gaiff y meddygfeydd teulu eu herio yn hyn o beth, maen nhw'n dweud mai'r rheswm am hynny yw'r cyngor a gafwyd gan Lywodraeth Cymru i gyfeirio pobl at y canolfannau brechu torfol. Felly, byddwn yn ddiolchgar o gael deall sut y mae'r cyngor hwnnw wedi'i ddosbarthu, oherwydd yn sicr i unigolion sydd wedi bod yn gwarchod eu hunain yn y garfan honno—. Mae gennyf etholwyr sydd wedi crybwyll problemau o ran eu hatgyfeirio. 

Yn benodol, byddwch yn ymwybodol o'r ymgyrch ynghylch plant ag anableddau dysgu ac yn benodol am geisio blaenoriaethu'r brechlyn i'r rhai sy'n gyfrifol am ofalu am blant ag anableddau dysgu. Rwy'n sylweddoli bod y Prif Weinidog wedi cyfeirio at hyn, a'r dystiolaeth y mae'r Gweinidog a'r Llywodraeth yn gweithio ar ei sail yw argymhellion y Cyd-bwyllgor ar Imiwneiddio a Brechu, ond a ydych chi wedi holi'r pwyllgor am eglurhad ynglŷn â'r dystiolaeth y mae wedi'i rhoi i chi a'r cyngor y mae wedi'i roi i chi o ran grwpiau, yn enwedig pan soniwn ni am anableddau dysgu ac yn benodol sut y maen nhw'n fwy tueddol o fod yn agored i'r feirws? Rwy'n credu bod hynny'n ystyriaeth bwysig wrth ystyried y cyngor y maen nhw'n ei roi.

A allwch chi gadarnhau hefyd na fydd unrhyw darfu ar gyflenwadau o gwbl oherwydd bod y sylfaen gyflenwi bellach wedi ei ailsefydlu oherwydd y diffyg a fu gyda chynnal y brechlyn Pfizer rai wythnosau'n ôl? Byddai eich dealltwriaeth yn goleuo barn pobl yn fawr am unrhyw broblemau cyflenwi posibl a allai fod yn y system, oherwydd mae gennyf lythyr yn y fan yma gan feddygfa a eglurodd y dywedwyd wrthynt y gallai fod oedi wrth gyflenwi brechlynnau yr wythnos yn dechrau ar 15 Chwefror. Nid wyf yn gofyn i chi wneud sylwadau penodol ar y mater penodol hwnnw, ond byddwn yn ddiolchgar o ddeall y mater mwy cyffredinol ynghylch cyflenwi brechlynnau i Gymru. Diolch, Gweinidog iechyd.

16:30

Thank you for the series of questions. I'll start with your first point and your last point together on vaccine supply. It is a UK Government responsibility, and the contracts that they've procured on behalf of the whole of the UK have allowed us to go out and deliver, and it's a credit to the way that our teams in Wales have then used that supply over the last weeks. I think from within your comments there was even some credit for the Government, as well as people outside the Government, for delivering that here in Wales at such a tremendous pace.

On vaccine supply, I've spoken not just with Nadhim Zahawi on a regular basis, the UK vaccines Minister, but I've also had conversations with both Pfizer and AstraZeneca and my officials. Pfizer had a planned pause in their production to restart on a more efficient basis. They are confident that that means they will be producing a vaccine at a higher rate, both to meet their commitments with the contract they have with the UK Government for all four nations, and indeed their commitments through Europe. That's good news and they also think that they will be able to negotiate the changed arrangements for goods to transfer between the European Union and the UK, and that of course is hugely important for all of us too.

On your point about BME take-up and hesitancy, it is a matter that I have been concerned about from the outset. We're well aware that there is a range of fake news and media associated with a wide group of people across the country. Some of that is particularly targeted around faith communities and around some particular communities, black and Asian-origin communities in particular. So, we're doing work, not just—. Other Governments are also doing something similar as well, in terms of UK-wide messaging, but also, later on today, I'll be joining a round-table with a range of community leaders to help address some of these very points. You'll have heard the comments that I've made and the First Minister has made at yesterday's press conference, indicating how we want to go about making this as open as possible in terms of what the Government does, but also the way that our health boards are doing direct outreach work with some of these communities. And I'm very grateful for individual healthcare staff who are reaching back into their communities to highlight the fact that the vaccine is safe and effective, and there is no bar to them taking it from either a religious or ethnic origin point of view, and that's really, really important for all of us, regardless of our own politics in the Chamber, to get on top of the fake news that will leave people more vulnerable to harm.

On second dose plans, that is very much part of what we're doing; you'll see more and more people getting their second doses in the information published every day. You'll also see the rate of second doses going up slightly. We did nearly 700 second doses yesterday and we're soon going to be in the territory of doing thousands of second doses through each week and then tens of thousands as we get to those people who need to have their Pfizer second dose as well. We need to make sure that the stock is available to make sure that we're giving people the right second dose over the weeks ahead.

Now, on 70 to 74-year-olds, I haven't given a direction that requires 70 to 74-year-olds to go to a mass vaccination centre. It would probably be more helpful if I could see the correspondence or the suggestion you refer to to try to address it. It's always a possibility that there are anecdotes and a suggestion that the Welsh Government has intervened when we haven't, and I'll be very clear that there is no policy choice that I have made requiring 70 to 74-year-olds to go to a mass vaccination centre. We're operating a deliberately blended approach, with 438 different locations where people can be vaccinated.

On your point about people with learning disabilities, it depends whether they're in scope to have a vaccine in the first place, because actually the Medicines and Healthcare products Regulatory Agency authorisation doesn't cover every child, as you'll know, and it's also then about people who are carers and those who are carers within group 6, and those who are older adults with learning disabilities as well. And that very much is part of the challenges that we're considering, both in terms of our interaction with the JCVI and our Welsh representatives on that forum, but also in terms of our broader public health advice as well. In the course of rolling out to group 6 in particular, we will be doing some communications around that and trying to make that as clear as possible, and that'll inform not just what we do as a Government and the interactions health boards have with you, in your local capacities as Members, but obviously I will continue to make that available to health committee members in the regular briefings that we are continuing with. I believe that answers the questions that have been posed at this point.

Diolch am y gyfres o gwestiynau. Dechreuaf gyda'ch sylw cyntaf a'ch sylw olaf gyda'i gilydd ar gyflenwi brechlynnau. Mae'n gyfrifoldeb ar Lywodraeth y DU, ac mae'r contractau y maen nhw wedi'u caffael ar ran y DU gyfan wedi caniatáu i ni gyflawni, ac mae'n glod i'r ffordd y mae ein timau yng Nghymru wedi defnyddio'r cyflenwad hwnnw dros yr wythnosau diwethaf. Credaf o'ch sylwadau fod hyd yn oed rhywfaint o glod i'r Llywodraeth, yn ogystal â phobl y tu allan i'r Llywodraeth, am gyflawni hynny yma yng Nghymru mor aruthrol o gyflym. 

O ran y cyflenwad o frechlynnau, rwyf wedi siarad nid yn unig â Nadhim Zahawi yn rheolaidd, Gweinidog brechlynnau'r DU, ond rwyf hefyd wedi cael sgyrsiau gyda Pfizer ac AstraZeneca a'm swyddogion. Roedd Pfizer wedi cynllunio oedi yn eu cynhyrchu er mwyn ailgychwyn yn fwy effeithlon. Maen nhw'n ffyddiog bod hynny'n golygu y byddant yn cynhyrchu brechlyn ar gyfradd uwch, i gyflawni eu hymrwymiadau gyda'r contract sydd ganddyn nhw gyda Llywodraeth y DU ar gyfer pob un o'r pedair gwlad, ac yn wir eu hymrwymiadau drwy Ewrop. Mae hynny'n newyddion da ac maen nhw hefyd yn credu y byddant yn gallu negodi'r trefniadau newydd ar gyfer trosglwyddo nwyddau rhwng yr Undeb Ewropeaidd a'r DU, ac wrth gwrs mae hynny'n hynod bwysig i bob un ohonom ni hefyd.

O ran eich sylw am y niferoedd y bobl dduon a lleiafrifoedd ethnig sy'n cael y brechlyn a phetruster, mae'n fater yr wyf wedi bod yn pryderu amdano o'r cychwyn cyntaf. Rydym yn ymwybodol iawn bod amrywiaeth o newyddion a chyfryngau ffug yn gysylltiedig â grŵp eang o bobl ledled y wlad. Mae rhywfaint o hynny wedi'i dargedu'n benodol at gymunedau ffydd a rhai cymunedau penodol, cymunedau du ac Asiaidd yn arbennig. Felly, rydym ni yn gwneud gwaith, nid yn unig—. Mae Llywodraethau eraill hefyd yn gwneud rhywbeth tebyg hefyd, o ran negeseuon ledled y DU, ond hefyd, yn ddiweddarach heddiw, byddaf yn ymuno â chyfarfod bord gron gydag amrywiaeth o arweinwyr cymunedol i helpu i fynd i'r afael â rhai o'r union bwyntiau hyn. Byddwch wedi clywed y sylwadau a wnes i ac a wnaeth y Prif Weinidog yn y gynhadledd i'r wasg ddoe, gan egluro sut yr hoffem ni fynd ati i wneud hyn mor agored â phosibl o ran yr hyn y mae'r Llywodraeth yn ei wneud, ond hefyd y ffordd y mae ein byrddau iechyd yn gwneud gwaith allgymorth uniongyrchol gyda rhai o'r cymunedau hyn. Ac rwy'n ddiolchgar iawn i staff gofal iechyd unigol sy'n estyn yn ôl i'w cymunedau i dynnu sylw at y ffaith bod y brechlyn yn ddiogel ac yn effeithiol, ac nad oes unrhyw rwystr iddyn nhw ei gymryd o achos safbwynt crefyddol neu darddiad ethnig, ac mae hynny'n wirioneddol bwysig i bob un ohonom ni, waeth beth fo ein gwleidyddiaeth ein hunain yn y Siambr, i ymdrin â'r newyddion ffug a fydd yn gadael pobl yn fwy agored i niwed.

O ran cynlluniau ar gyfer yr ail ddos, mae hynny'n rhan bwysig o'r hyn yr ydym ni yn ei wneud; fe welwch chi fwy a mwy o bobl yn cael eu hail ddos yn yr wybodaeth a gyhoeddir bob dydd. Byddwch hefyd yn gweld cyfradd yr ail ddos yn codi ychydig. Fe roesom ni bron iawn i 700 ail ddos ddoe a chyn bo hir byddwn yn rhoi ail ddos i filoedd o bobl bob wythnos ac yna degau o filoedd wrth i ni gyrraedd y bobl hynny y mae angen iddyn nhw gael eu hail ddos Pfizer hefyd. Mae angen i ni sicrhau bod y stoc ar gael i sicrhau ein bod yn rhoi'r ail ddos gywir i bobl dros yr wythnosau i ddod.

Nawr, o ran pobl 70 i 74 oed, nid wyf wedi rhoi cyfarwyddyd sy'n ei gwneud hi'n ofynnol i bobl 70 i 74 oed fynd i ganolfan frechu torfol. Mae'n debyg y byddai'n fwy defnyddiol pe gallwn i weld yr ohebiaeth neu'r awgrym yr ydych chi'n cyfeirio ato i geisio mynd i'r afael â hynny. Mae bob amser yn bosibilrwydd bod sïon ac awgrym bod Llywodraeth Cymru wedi ymyrryd pan nad ydym ni wedi gwneud hynny, a byddaf yn glir iawn nad oes dewis polisi yr wyf wedi'i wneud sy'n rhoi rheidrwydd ar bobl 70 i 74 oed fynd i ganolfan frechu torfol. Rydym ni'n mynd ati mewn modd bwriadol amrywiol, gyda 438 o leoliadau gwahanol lle gellir brechu pobl.

O ran eich sylw am bobl ag anableddau dysgu, mae'n dibynnu a yw hi'n adeg iddyn nhw gael brechlyn yn y lle cyntaf, oherwydd mewn gwirionedd nid yw awdurdodiad yr Asiantaeth Rheoleiddio Meddyginiaethau a Chynhyrchion Gofal Iechyd yn cynnwys pob plentyn, fel y gwyddoch chi, ac mae hefyd yn ymwneud wedyn â phobl sy'n ofalwyr a'r rhai sy'n ofalwyr yng ngrŵp 6, a'r rhai sy'n oedolion hŷn ag anableddau dysgu hefyd. Ac mae hynny'n rhan o'r heriau yr ydym ni'n eu hystyried, o ran ein hymwneud â'r Cyd-bwyllgor ar Imiwneiddio a Brechu a'n cynrychiolwyr o Gymru ar y fforwm hwnnw, ond hefyd o ran ein cyngor ehangach ar iechyd y cyhoedd hefyd. Wrth gyflwyno i grŵp 6 yn benodol, byddwn yn gwneud rhywfaint o gyfathrebu ynghylch hynny ac yn ceisio gwneud hynny mor glir â phosibl, a bydd hynny'n llywio nid yn unig yr hyn yr ydym ni, y Llywodraeth, yn ei wneud, a'r ymwneud rhwng y byrddau iechyd â chi, yn eich swyddogaethau lleol yn Aelodau, ond mae'n amlwg y byddaf yn parhau i sicrhau bod hynny ar gael i aelodau'r pwyllgor iechyd yn y sesiynau briffio rheolaidd yr ydym yn parhau â nhw. Credaf fod hynny'n ateb y cwestiynau a ofynnwyd ar hyn o bryd.

16:35

Buaswn innau'n licio diolch i bob un sy'n ymwneud â'r broses frechu yng Nghymru, sy'n amlwg ar y trywydd iawn ac mae hynny'n rhywbeth i'w ddathlu. Mi fues i draw yn y ganolfan frechu yn Ysbyty Enfys Bangor ddoe ar wahoddiad y bwrdd iechyd, ac mae'n ddefnyddiol gallu gweld drosom ni'n hunain er mwyn gallu cysuro pobl sy'n dal, o bosib, yn bryderus ynglŷn â'r broses. Ond mae'n drawiadol iawn, nid yn unig pa mor llyfn ac effeithiol ydy'r system, ond pa mor ymroddedig hefyd ydy'r staff sydd yn rhan o'r broses, ac rydyn ni gyd, dwi'n gwybod, yn ddiolchgar iddyn nhw.

Roeddwn i'n falch o glywed heddiw y bydd newid i'r system trefnu apwyntiadau, lle bydd pobl yn cael eu hannog, ar hyn o bryd y rhai dros 70 oed, i ffonio os ydyn nhw ddim wedi cael apwyntiad. Mae yna broblem o hyd efo'r system—[Anghlywadwy.]—a dwi'n gobeithio bod y Gweinidog yn gallu cydnabod hynny. Un ateb dwi wedi'i drafod yn lleol ydy'r angen am ragor o wirfoddolwyr i wneud y gwaith o ffonio i ofyn i bobl ddod i mewn. Mae yna waith yn digwydd o fewn y bwrdd iechyd yma yn y gogledd i greu'r fyddin yma o wirfoddolwyr. Ond pa gefnogaeth y mae'r Llywodraeth yn gallu'i chynnig ar lefel genedlaethol i sicrhau bod yna'r bobl yna ar gael i wneud y gwaith trefnu apwyntiadau, achos mae hynny'n mynd i fynd yn fwy a mwy dwys, wrth gwrs, wrth i ni estyn allan at wahanol grwpiau o bobl i gael eu brechu?

Dwi'n gofyn unwaith eto am y data llawn. Mae o yn bwysig, dwi'n meddwl, cael y data llawn ynglŷn â dyraniad y brechlyn i wahanol wledydd y Deyrnas Unedig ac wedyn o fewn Cymru, a'r gwahanol fathau o frechlyn hefyd. Un peth ydy dweud bod yna wybodaeth o sensitifrwydd masnachol, ond peth arall ydy cael clywed gan y Llywodraeth nad ydyn nhw'n gwybod faint sy'n cael ei ddyrannu i bob gwlad. Byddwn i'n awgrymu bod angen ichi fod yn gwybod hynny.

Eto, dwi'n gofyn hefyd am fuddsoddiad rŵan, neu ddechrau buddsoddi a chynllunio ar gyfer buddsoddi, yn yr isadeiledd sydd ei angen er mwyn delio â'r mathau newydd o frechiadau mRNA yma. Dwi ddim eisiau clywed am feddyg teulu, fel dwi wedi clywed, sy'n gwrthod tre o Pfizer oherwydd nad ydy o'n gallu delio efo'r 1,000 o ddosys, a'r diffyg isadeiledd yna oedd yn ei gwneud hi'n anodd i'r meddyg teulu yna dderbyn y tre yna yr oedd o eisiau gallu ei dderbyn. Felly, gadewch i ni weld y cynllun ar gyfer creu system iechyd a system frechu yng Nghymru sydd yn gallu ymdopi efo'r dechnoleg newydd yma o frechlyn.

Yn olaf, rŵan ein bod ni'n gweld tystiolaeth bositif iawn fod y brechiadau yn rhoi cryn warchodaeth, mae'n ymddangos, yn erbyn trosglwyddiad y feirws, onid ydy hi wir yn dod yn amser i edrych eto ar y rhestr o flaenoriaethau gan y JCVI a dod â phobl fel gweithwyr mewn ysgolion, gwasanaethau brys a thrafnidiaeth gyhoeddus i mewn i'r system yn gynharach yn hytrach na'n hwyrach, fel modd torri dolen drosglwyddiad o un person i'r llall? Rydyn ni mewn lle da, ond fel rydyn ni'n ei ddweud yn Gymraeg, nid da lle gellir gwell. 

I would like to thank everybody involved in the vaccination process in Wales, which is clearly on the right track and that's something that we should celebrate. I was over in the vaccination centre in Ysbyty Enfys in Bangor yesterday, at the invitation of the health board, and it's useful to be able to see for ourselves in order to give comfort to some people who may be still concerned about the process. But it's very striking, not just how smooth and effective the system is, but how committed the staff are who are part of the process, and I know that we're all very grateful to them.

I was pleased to hear today that there will be a change to the appointment system, where people will be encouraged, at the moment the over-70s will be encouraged to phone if they haven't had an appointment. There is still a problem with the system and I hope that the Minister would recognise that. One solution that I've discussed locally is the need for more volunteers to do that work of phoning to ask people to come in. There is work within the health board in north Wales to create that army of volunteers. But what support can the Government provide at a national level to ensure that we have those people in place to do that appointment work, because that's going to become more and more intense, as we reach out to more and more groups of people to be vaccinated?

I would ask once again for the full data. I think it is important that we have that full data on the allocation of vaccines to the various nations of the UK and then within Wales too, and the different kinds of vaccines available as well. It's one thing to say that there is information of commercial sensitivity, but it's another thing to hear from Government that they don't know how much has been allocated to each nation. I would suggest that you need to know.

Again, I would ask for investment now, or at least start to invest and plan for investment, in the infrastructure required to deal with the new kinds of mRNA vaccinations. I don't want to hear about a GP, as I have heard, who refuses a tray of Pfizer because he can't deal with the 1,000 doses, and it's that lack of infrastructure making it difficult for that GP to accept that tray that he would have liked to have accepted. So, let's see the plan for the creation of a health and vaccination system in Wales that can cope with this new technology in terms of vaccination.

Finally, now that we see very positive evidence that the vaccinations do provide some protection against the transfer of the virus, isn't it now really time to look again at the list of priorities provided by the JCVI, and bring people such as those working in our schools, in the emergency services and public transport into the system sooner rather than later, as a means of cutting that transmission link from one person to another? We are in a very good place, but there's always room for improvement.

16:40

There is always room for improvement, and I look forward to the coming weeks and months. There is certainly no complacency from our fantastic vaccination teams across the country in terms of what we're doing and what we think that we're going to be able to do, and need to do, in the weeks and months ahead.

On the appointments system, we are already looking at other potential uses of staff and volunteers, and, indeed, an online booking system, as we are rolling out to wider groups of the public, to make it easier for people to get a booking. We will also need to make sure that the second booking is done effectively and efficiently, while still running large numbers of first doses as well.

On vaccine supply, I expect that, this week, we will, in each of the nations, be able to publish some information on vaccine supply already received, which I hope will put the Member's mind at ease about the share that we are getting, but also about the use that we are making of that supply as well. It's taken certainly longer than I would have wanted to, but we, I think, have finally got to a position where all four Governments—and, indeed, the manufacturers—can have something that we can all provide to give the clarity that some people are looking for.

On your point about the information you have about a GP who can't accept a full tray of Pfizer at present, it's a combination of different points here, I think. It's the way that we get the trays, the size they are available in, and how they can and can't be broken down. It's also the reality that we aren't in a position to create that infrastructure in the immediate here and now. I appreciate that you are asking a future question, but it is a future question. Right now, with the amount of priorities that we have to deal with to roll out the programme, I think that to be wondering about how we can have storage facilities that can keep vaccines at under -70 degrees centigrade in local GP practices is probably the wrong priority for what we actually have to do now.

We do have to think about the lessons that we are learning as we go through the pandemic, as well as future courses, because it is entirely possible that there will be future pandemics. In many ways, the UK was lucky with SARS because SARS didn't arrive here and stay in larger numbers. SARS was actually even more deadly in terms of its acquisition rate and fatality rate than the current pandemic is. So, we have been incredibly fortunate. But, because other parts of the world were burned much more significantly by SARS, they had to have those arrangements in place. I have no doubt that, at the end of this, in every nation of the UK, we will have different arrangements in place for future pandemics, and that has to be a good thing for all of us.

When it comes to the JCVI priorities, it's a question asked on a consistent basis. Indeed, it was in First Minister's questions. We have a list of JCVI priorities that are about saving the maximum number of lives. We have asked, and we have representatives who are constantly looking at evidence from the JCVI and the questions that we have. We are looking not just at 1 to 9, but at the next phase as well, and about how we continue to save the maximum number of lives possible. That advice, at present, gives us our current priority groups. That's what we are working through at tremendous pace, and we will continue to do so.

Mae lle i wella bob amser, ac edrychaf ymlaen at yr wythnosau a'r misoedd nesaf. Yn sicr, nid oes unrhyw hunanfodlonrwydd gan ein timau brechu gwych ledled y wlad o ran yr hyn yr ydym ni'n ei wneud a'r hyn yr ydym ni'n credu y byddwn yn gallu ei wneud, ac y mae angen i ni ei wneud, yn yr wythnosau a'r misoedd i ddod.

O ran y system apwyntiadau, rydym ni eisoes yn ystyried sut arall i ddefnyddio staff a gwirfoddolwyr, ac, yn wir, system archebu ar-lein, wrth i ni gyflwyno'r brechlyn i grwpiau ehangach o'r cyhoedd, i'w gwneud yn haws i bobl gael lle. Bydd angen i ni hefyd sicrhau y caiff yr ail frechlyn ei gyflwyno yn effeithiol ac yn effeithlon, gan barhau i roi nifer fawr o ddosau cyntaf hefyd.

O ran y cyflenwad brechlynnau, disgwyliaf y byddwn ni, ym mhob un o'r gwledydd yr wythnos hon, yn gallu cyhoeddi rhywfaint o wybodaeth am y cyflenwad o frechlynnau a gafwyd eisoes, a fydd, gobeithio, yn tawelu meddwl yr Aelod am y gyfran yr ydym yn ei chael, ond hefyd am y defnydd yr ydym ni'n ei wneud o'r cyflenwad hwnnw hefyd. Mae wedi cymryd mwy o amser nag y byddwn i wedi dymuno, ond rydym ni, rwy'n credu, wedi cyrraedd sefyllfa lle y gall pob un o'r pedair Llywodraeth—ac, yn wir, y gweithgynhyrchwyr—fod â rhywbeth y gallwn ni i gyd ei ddarparu i roi'r eglurder y mae rhai pobl yn chwilio amdano.

O ran eich sylw am yr wybodaeth sydd gennych chi am feddyg teulu nad yw'n gallu derbyn hambwrdd llawn o'r brechlyn Pfizer ar hyn o bryd, mae'n gyfuniad o wahanol bwyntiau yn yr achos yma, rwy'n credu. Mae'n ymwneud â'r ffordd y cawn yr hambyrddau, a maint y rhai sydd ar gael, a sut y gellir ac na ellir eu torri'n llai. Y gwir amdani hefyd yw nad ydym ni mewn sefyllfa i greu'r seilwaith hwnnw ar hyn o bryd. Rwy'n sylweddoli eich bod yn gofyn cwestiwn ar gyfer y dyfodol, ond mae'n gwestiwn ar gyfer y dyfodol. Ar hyn o bryd, gyda'r nifer o flaenoriaethau y mae'n rhaid inni ymdrin â nhw i gyflwyno'r rhaglen, rwy'n credu mai'r flaenoriaeth anghywir o ran yr hyn y mae'n rhaid i ni ei wneud nawr yw meddwl sut y gallwn ni gael cyfleusterau storio a all gadw brechlynnau o dan 70 gradd canradd mewn practisau meddygon teulu lleol.

Mae'n rhaid inni feddwl am y gwersi yr ydym ni yn eu dysgu wrth inni fynd drwy'r pandemig, yn ogystal ag achosion yn y dyfodol, oherwydd mae'n gwbl bosibl y bydd pandemigau yn y dyfodol. Mewn sawl ffordd, roedd y DU yn ffodus gyda SARS gan na chyrhaeddodd SARS yma ac aros mewn niferoedd mawr. Roedd SARS hyd yn oed yn fwy angheuol o ran y gyfradd yr oedd yn ei ddal a'i gyfradd marwolaethau na'r pandemig presennol. Felly, rydym ni wedi bod yn hynod ffodus. Ond, oherwydd i SARS effeithio'n llawer mwy sylweddol ar rannau eraill o'r byd, bu'n rhaid iddyn nhw gael y trefniadau hynny ar waith. Nid oes gennyf amheuaeth, ar ddiwedd hyn, ym mhob gwlad yn y DU, y bydd gennym ni drefniadau gwahanol ar waith ar gyfer pandemigau yn y dyfodol, ac mae'n rhaid i hynny fod yn beth da i bob un ohonom ni.

O ran blaenoriaethau'r Cyd-bwyllgor ar Imiwneiddio a Brechu, mae'n gwestiwn a ofynnir yn gyson. Yn wir, fe'i gofynnwyd yng nghwestiynau’r Prif Weinidog. Mae gennym ni restr o flaenoriaethau'r Cyd-bwyllgor sy'n ymwneud ag achub y nifer fwyaf o fywydau ag sy'n bosibl. Rydym ni wedi gofyn, ac mae gennym ni gynrychiolwyr sy'n edrych yn gyson ar dystiolaeth gan y Cyd-bwyllgor a'r cwestiynau sydd gennym ni. Rydym ni yn edrych nid yn unig ar 1 i 9, ond ar y cam nesaf hefyd, ac ar y ffordd yr ydym ni'n parhau i achub y nifer fwyaf o fywydau ag sy'n bosibl. Mae'r cyngor hwnnw, ar hyn o bryd, yn rhoi ein grwpiau blaenoriaeth presennol inni. Dyna'r hyn yr ydym ni'n gweithio drwyddo ar gyflymder aruthrol, a byddwn yn parhau i wneud hynny.

Minister, I was at a meeting last night in Community House in the Maindee area of Newport East, which has a number of ethnic minority communities regularly involved in its activities. There was a presentation on the vaccination programme, around the reluctance of some black and ethnic minority communities to take part. One of the major issues was that the presentation that we had from public health focused on UK statistics. The group felt that there is a dearth of information, at least that they have, at a Wales level on that reluctance that would seem to be present in black and ethnic minority communities to have the vaccine. So, their plea, really, was for that information to be available on a Wales level, so that they could best direct their efforts in terms of community outreach messaging and communication to the groups that most need to have the benefit of that effort. I wonder if you could tell me today what information the Welsh Government might be able to produce for groups such as Community House to bolster their efforts to encourage take-up of the vaccine in those groups. 

Gweinidog, roeddwn mewn cyfarfod neithiwr yn Y Tŷ Cymunedol yn ardal Maendy yn Nwyrain Casnewydd, sydd â nifer o gymunedau lleiafrifoedd ethnig yn cymryd rhan yn ei weithgareddau yn rheolaidd. Cafwyd cyflwyniad ar y rhaglen frechu, ynghylch amharodrwydd rhai o gymunedau pobl dduon a lleiafrifoedd ethnig i gymryd rhan. Un o'r prif faterion oedd bod y cyflwyniad a gawsom ni gan iechyd y cyhoedd yn canolbwyntio ar ystadegau'r DU. Teimlai'r grŵp fod prinder gwybodaeth, o leiaf ganddyn nhw, ar lefel Cymru ynglŷn â'r amharodrwydd hwnnw sy'n ymddangos ei fod yn bodoli mewn cymunedau pobl dduon a lleiafrifoedd ethnig i gael y brechlyn. Felly, eu ple, mewn gwirionedd, oedd i'r wybodaeth honno fod ar gael ar lefel Cymru, fel eu bod yn gwybod sut orau i gyfeirio eu hymdrechion o ran negeseuon allgymorth cymunedol a chyfathrebu â'r grwpiau y mae angen i'r rhan fwyaf ohonyn nhw gael budd yr ymdrech honno. Tybed a allech chi ddweud wrthyf heddiw pa wybodaeth y gallai Llywodraeth Cymru ei chynhyrchu ar gyfer grwpiau fel y Tŷ Cymunedol i gryfhau eu hymdrechion i annog pobl i fanteisio ar y brechlyn yn y grwpiau hynny.

16:45

We're doing a number of things on this. It's not just about the publication of the data we have; it is about that deliberate outreach into communities that every health board is doing. They've appointed people to undertake those outreach roles. It's also about the engagement that we need to continue to have in a variety of ways. The meeting that I am having tonight is only one part of it. The work of our staff in reaching out to communities is part of it as well. On the data, there is some data that we're looking to have clarified and tied up. It won't ever be perfect. That's because we don't have the ethnicity of every single member of Wales available in a general practice record. We do have a range of approximations that we can take with some of the data we have, which would give us an idea and an indication. I think that will confirm that there is a differential level of take-up. It's about being able not just to confirm that, but I think more than that, to understand what lies behind that, and to be able to address it. That really is, I'm afraid, about taking on some of the myths and some parts of distrust between communities and larger public services that we know exist. The more we can do, the better for all of us, because the sooner we have population coverage, the sooner we'll be into a different way of dealing with coronavirus, which, I'm afraid, we may not get to eliminate, but we may get to live with in a way where it's an endemic condition that we can be regularly protected against, and remember the harm that it's caused in these last 12 months.

Rydym ni'n gwneud nifer o bethau ynglŷn â hyn. Nid yw'n ymwneud dim ond â chyhoeddi'r data sydd gennym ni; mae'n ymwneud â'r allgymorth bwriadol hwnnw i gymunedau y mae pob bwrdd iechyd yn ei roi. Maen nhw wedi penodi pobl i ymgymryd â'r swyddogaethau allgymorth hynny. Mae hefyd yn ymwneud â'r ymgysylltu y mae angen i ni barhau i'w wneud mewn amrywiaeth o ffyrdd. Dim ond un rhan o hynny yw'r cyfarfod y bydd gennyf heno. Mae gwaith ein staff wrth estyn allan i gymunedau yn rhan o hynny hefyd. O ran y data, mae rhywfaint o ddata yr ydym yn bwriadu cael eglurder ac ychydig mwy o drefn yn eu cylch. Ni fydd byth yn berffaith. Y rheswm am hynny yw'r ffaith nad oes gennym ni ethnigrwydd pob aelod unigol o Gymru ar gael yng nghofnodion meddygon teulu. Mae gennym amrywiaeth o amcangyfrifon y gallwn eu gwneud gyda rhywfaint o'r data sydd gennym ni, a fyddai'n rhoi syniad ac amcan inni. Credaf y bydd hynny'n cadarnhau bod lefel y bobl sy'n cael y brechlyn yn wahaniaethol. Mae'n ymwneud nid yn unig â gallu cadarnhau hynny, ond rwy'n credu mwy na hynny, i ddeall beth sy'n sail i hynny, ac i allu mynd i'r afael ag ef. Mae a wnelo hynny, mae arnaf ofn, â mynd i'r afael â rhai o'r mythau cyfeiliornus a rhai elfennau o ddrwgdybiaeth rhwng cymunedau a gwasanaethau cyhoeddus mwy y gwyddom eu bod yn bodoli. Po fwyaf y gallwn ni ei wneud, gorau oll i bob un ohonom ni, oherwydd gorau po gyntaf y bydd y boblogaeth wedi ei brechu, gorau po gyntaf y byddwn yn defnyddio ffordd wahanol o ymdrin â'r coronafeirws, na fyddwn ni, mae arnaf ofn, efallai yn cael gwared arno, ond efallai y gallwn ni gyd-fyw ag ef mewn ffordd lle mae'n gyflwr endemig y gallwn gael ein diogelu'n rheolaidd rhagddo, a chofiwch y niwed y mae wedi'i achosi yn y 12 mis diwethaf.

Minister, well done on a really impressive performance over the last couple of weeks. You and everyone who's working as part of this have dealt with the gap with vaccination rates with England that I previously criticised you for, and I think I should recognise how good it has been over the past two weeks. So, well done. Because, on average, people have been vaccinated later in Wales, because of the earlier slower start, will that lead to anyone being infected or potentially hospitalised or worse because of that slow start? Or do you think any effect from that has now been undone?

Do you yet say that we have caught up with where things had been in England in terms of the percentage of the most vulnerable, groups 1 to 4? We've discussed before that in Wales we have a more elderly age structure. So, are the same percentages yet vaccinated in those most vulnerable groups? Are you getting just a population share of supply from the UK, or is there a recognition in the supply of that higher proportion of elderly people, such that we may now get a bit more than that?

Thank you for the new report that's come out today. Looking through that, you speak of the achievements of the markers and the milestones. You refer to three markers through January for ambulance staff, care homes and deployment to GPs, and celebrate having achieved that. What's happened to the marker of 70 per cent of the over-80s by 24 January? Was that never a marker, or has that been airbrushed from the history of this? You highlight the very good numbers on Friday, 30,000, and 34,000 on Saturday. Are you able to update us on the numbers for Sunday and Monday, and how do those compare?

And finally, it's good to know that the over-70s should be getting in touch. I think that will help Members where we've had people who've perhaps said they hadn't it yet. We can get back and say that if they're over 70, they need to get in touch. Just yesterday I was listening to the BBC Radio 4 PM programme. It was explaining that people in England should call if they were over 70 and haven't had it, but people in Wales shouldn't. Yet, today, we're told they should. Is there still more work to do in joining up communications and trying to have a better UK approach to those communications when things are different or changing, so that we try and co-ordinate those in a clearer way for people?

Gweinidog, da iawn chi am berfformiad trawiadol iawn dros yr wythnosau diwethaf. Rydych chi a phawb sy'n gweithio yn rhan o hyn wedi ymdrin â'r bwlch gyda chyfraddau brechu o gymharu â Lloegr y beirniadais i chi amdano o'r blaen, a chredaf y dylwn gydnabod pa mor dda y bu pethau dros y pythefnos diwethaf. Felly, da iawn chi. Oherwydd, ar gyfartaledd, mae pobl wedi cael eu brechu'n ddiweddarach yng Nghymru, oherwydd y dechrau arafach cynharach, a fydd hynny'n arwain at unrhyw un yn cael ei heintio neu o bosibl yn gorfod mynd i'r ysbyty neu'n waeth oherwydd y dechrau araf hwnnw? Neu a ydych chi'n credu bod unrhyw effaith o hynny bellach wedi'i dadwneud?

A ydych chi'n dweud eto ein bod wedi dal i fyny â'r sefyllfa oedd ohoni yn Lloegr o ran canran y grwpiau 1 i 4 mwyaf agored i niwed? Rydym ni wedi trafod o'r blaen fod gennym ni yng Nghymru strwythur oedran mwy oedrannus. Felly, a yw'r un canrannau wedi'u brechu eto yn y grwpiau mwyaf agored i niwed hynny? A ydych yn cael cyfran o'r boblogaeth yn unig o ran cyflenwad o'r DU, neu a oes cydnabyddiaeth yn hytrach yn y cyflenwad o'r gyfran uwch honno o bobl oedrannus, fel y gallwn ni nawr gael ychydig mwy na hynny?

Diolch am yr adroddiad newydd a gyhoeddwyd heddiw. Wrth edrych drwy hwnnw, rydych chi'n siarad am gyflawni'r nodau a'r cerrig milltir. Rydych chi'n cyfeirio at dri nod drwy fis Ionawr ar gyfer staff ambiwlans, cartrefi gofal a darparu i feddygon teulu, ac yn dathlu eich bod wedi cyflawni hynny. Beth sydd wedi digwydd i'r nod o 70 y cant o'r rhai dros 80 oed erbyn 24 Ionawr? A oedd hwnnw'n nod o gwbl, neu a yw hwnnw wedi mynd i ebargofiant? Rydych chi'n tynnu sylw at y niferoedd da iawn ddydd Gwener, 30,000, a 34,000 ddydd Sadwrn. A allwch chi roi'r wybodaeth ddiweddaraf inni am y niferoedd ar gyfer dydd Sul a dydd Llun, a sut mae'r rheini'n cymharu?

Ac yn olaf, mae'n dda gwybod y dylai'r rhai dros 70 oed fod yn cysylltu. Rwy'n credu y bydd hynny'n helpu Aelodau lle yr ydym ni wedi cael pobl sydd efallai wedi dweud nad oeddent wedi'i gael eto. Gallwn fynd yn ôl a dweud, os ydyn nhw dros 70 oed, fod angen iddyn nhw gysylltu. Ddoe ddiwethaf roeddwn yn gwrando ar raglen PM BBC Radio 4. Roedd yn esbonio y dylai pobl yn Lloegr gysylltu os oedden nhw dros 70 oed ac nad oedden nhw wedi'i gael, ond ni ddylai pobl yng Nghymru. Ac eto, heddiw, dywedir wrthym ni y dylen nhw. A oes mwy o waith i'w wneud o hyd i gydgysylltu cyfathrebu a cheisio cael gwell dull o gyfathrebu yn y DU pan fydd pethau'n wahanol neu'n newid, er mwyn inni geisio cydlynu'r rheini mewn ffordd gliriach i bobl?

Thank you for the recognition of the significant pace and scale of improvement over the last few weeks in the programme. There is always more to do, but I think everyone can take a share of pride in what we're doing across the country.

On your point about the future infection rates, full protection isn't provided until some weeks after the first jab has been provided, and then the second dose should provide a greater level of protection, but also longevity as well. The reality is that we won't know more about that until we're actually in a phase of having surveillance and understanding what then happens with the population. That's when we'll know more about transmission, as well as longer term protection, whether we will need to have future vaccination programmes, and, potentially, the frequency of those as well. There is still a range of unknowns, but what we do know is that the vaccines we have are effective, they're safe, and everyone should take up the opportunity to have their vaccine when they are offered it by our NHS.

On whether we've caught up with England regarding 1 to 4 and your question about whether population share or whether the need base within the priority groups governs supply, there was a pragmatic choice made between all four health Ministers in the UK that population shares were the neatest and the quickest way to make sure that vaccines came out. Then, the Prime Minister introduced a different target that actually then rehighlighted that there are different percentages of the population within those priority groups. I have had several conversations with Nadhim Zahawi about the reality that that changes the picture, and we then need assurances that we will have an adequate supply coming into Wales to meet priority groups 1 to 4. We do think we'll have adequate supply, but we haven't seen a bump-up over and above our Barnett share in terms of population. That means that we think we're going to have enough to cover groups 1 to 4, but the programme in Wales has to be even more efficient than programmes within the rest of the UK to meet that target, both in terms of correctly identifying and inviting people in groups 1 to 4 to come forward, as well as then delivering it, as well as getting on top and making sure we have a very minimal level of wastage as well. We're able to do that, and that's why I think we have some confidence that we will get to that milestone of groups 1 to 4.

On the question about over-80s, I think we've answered this question on many occasions. We didn't reach the over-80s milestone at the time, when we expected to, but we have now got to 86.1 per cent of over-80s, and the figures published today were at 79 per cent for 75 to 79-year-olds. On older people's care homes, we have completed 679 out of 691. There is literally a handful of older people's care homes left, and that is because they've had active infections within them. So, we're doing remarkably well. On the figures published today—you asked about our comparisons with England and others, and how does Sunday and Monday compare; we've published those figures. On a population share, Wales has now vaccinated 19.9 per cent, in England it's 19.1, in Scotland it's 17 per cent. The figures in Northern Ireland aren't available yet. On the population above the age of 16, Wales has vaccinated 24.3 per cent, England 23.7 per cent and Scotland 20.4 per cent. So, in each of those measures, we're maintaining a high rate of achievement in our relative position with other UK nations. But, actually, we still have to keep on going as quickly as possible until the fight is won with the virus.

On UK-wide comms, it would always be helpful if we could have a longer term conversation and one about information in advance rather than having to respond to statements made in other parts of the UK, but that is, as ever, a work in progress.

Diolch am gydnabod cyflymder a graddfa sylweddol y gwelliant dros yr wythnosau diwethaf yn y rhaglen. Mae mwy i'w wneud bob amser, ond rwy'n credu y gall pawb ymfalchïo yn yr hyn yr ydym ni'n ei wneud ledled y wlad.

O ran eich sylw am gyfraddau heintio'r dyfodol, ni ddarperir amddiffyniad llawn tan rai wythnosau ar ôl i'r pigiad cyntaf gael ei ddarparu, ac yna dylai'r ail ddos roi mwy fyth o ddiogelwch, ond hirhoedledd hefyd. Y gwir amdani yw na fyddwn yn gwybod mwy am hynny nes ein bod mewn gwirionedd mewn cyfnod o wyliadwriaeth a deall beth sy'n digwydd wedyn gyda'r boblogaeth. Dyna pryd y byddwn yn gwybod mwy am drosglwyddo, yn ogystal ag amddiffyn tymor hwy, a fydd angen i ni gael rhaglenni brechu yn y dyfodol, ac, o bosibl, amlder y rheini hefyd. Mae amrywiaeth o bethau anhysbys o hyd, ond yr hyn yr ydym ni yn ei wybod yw bod y brechlynnau sydd gennym ni yn effeithiol, maen nhw yn ddiogel, a dylai pawb fanteisio ar y cyfle i gael eu brechlyn pan gânt eu cynnig gan ein GIG.

O ran a ydym ni wedi dal i fyny â Lloegr ynghylch 1 i 4 a'ch cwestiwn ynghylch a yw'r gyfran o'r boblogaeth neu a yw'r sylfaen angen o fewn y grwpiau blaenoriaeth yn rheoli'r cyflenwad, gwnaed dewis pragmatig rhwng y pedwar Gweinidog iechyd yn y DU mai cyfran poblogaeth oedd y ffordd daclus a chyflymaf o sicrhau bod brechlynnau'n cael eu dosbarthu. Yna, cyflwynodd Prif Weinidog y DU darged gwahanol a oedd wedyn yn ailamlygu bod canrannau gwahanol o'r boblogaeth o fewn y grwpiau blaenoriaeth hynny. Rwyf wedi cael sawl sgwrs gyda Nadhim Zahawi am y realiti fod hynny'n newid y darlun, ac yna mae angen sicrwydd arnom ni wedyn y bydd gennym ni gyflenwad digonol yn dod i Gymru i ddiwallu anghenion grwpiau blaenoriaeth 1 i 4. Rydym ni yn credu y bydd gennym ni gyflenwad digonol, ond nid ydym ni wedi gweld cynnydd yn ychwanegol at ein cyfran Barnett o ran poblogaeth. Mae hynny'n golygu ein bod yn credu y bydd gennym ni ddigon i gwmpasu grwpiau 1 i 4, ond mae'n rhaid i'r rhaglen yng Nghymru fod hyd yn oed yn fwy effeithlon na rhaglenni yng ngweddill y DU i gyrraedd y targed hwnnw, o ran nodi a gwahodd pobl yn briodol yng ngrwpiau 1 i 4 i ddod ymlaen, yn ogystal â'i gyflawni, yn ogystal â rheoli'r sefyllfa a sicrhau bod gennym ni ychydig iawn o wastraff hefyd. Gallwn wneud hynny, a dyna pam yr wyf yn credu bod gennym ni rywfaint o ffydd y byddwn yn cyrraedd y garreg filltir honno o ran grwpiau 1 i 4.

O ran y cwestiwn am bobl dros 80 oed, credaf ein bod wedi ateb y cwestiwn hwn droeon. Ni chyraeddasom y garreg filltir i bobl dros 80 oed ar y pryd, pan oeddem yn disgwyl gwneud hynny, ond erbyn hyn rydym ni wedi cyrraedd 86.1 y cant o bobl dros 80 oed, ac roedd y ffigurau a gyhoeddwyd heddiw yn 79 y cant ar gyfer pobl 75 i 79 oed. O ran cartrefi gofal pobl hŷn, rydym ni wedi cwblhau 679 allan o 691. Yn llythrennol, mae llond llaw o gartrefi gofal pobl hŷn ar ôl, a hynny oherwydd y bu'r haint ar led ynddyn nhw. Felly, rydym ni'n gwneud yn hynod o dda. O ran y ffigurau a gyhoeddwyd heddiw—fe wnaethoch chi holi am ein cymariaethau â Lloegr ac eraill, a sut y mae dydd Sul a dydd Llun yn cymharu; rydym ni wedi cyhoeddi'r ffigurau hynny. Fesul cyfran o'r boblogaeth, mae Cymru bellach wedi brechu 19.9 y cant, yn Lloegr y ffigur yw 19.1, yn yr Alban mae'n 17 y cant. Nid yw'r ffigurau yng Ngogledd Iwerddon ar gael eto. O ran y boblogaeth dros 16 oed, mae Cymru wedi brechu 24.3 y cant, Lloegr 23.7 y cant a'r Alban 20.4 y cant. Felly, ym mhob un o'r mesurau hynny, mae gennym ni gyfradd gyflawni uchel o'i chymharu â chenhedloedd eraill y DU. Ond, mewn gwirionedd, mae'n rhaid i ni barhau â'r gwaith cyn gynted â phosibl hyd nes caiff y frwydr yn erbyn y feirws ei hennill. 

O ran cyfathrebu ledled y DU, byddai bob amser yn ddefnyddiol pe gallem ni gael sgwrs tymor hwy ac un am wybodaeth ymlaen llaw yn hytrach na gorfod ymateb i ddatganiadau a wneir mewn rhannau eraill o'r DU, ond mae hynny, fel arfer, yn waith sy'n mynd rhagddo.

16:50

Minister, can I commend Dr Sarah Medlicott of Bron-y-Garn surgery and other GPs who contacted me over a week ago expressing their desire to begin vaccinations of a relatively small group of front-line police medics, who are at higher risk of exposure to the virus in a very specialised line of work? As you know, Minister, we hit a frustrating problem immediately in that the JCVI did not, at that point last week, include police medics in their top priorities. Minister, can I thank you and your officials and your advisers for the work you've done to advocate for the inclusion of police medics in the priority 2 group, which, of course, includes front-line health and social care workers? Could I ask you, Minister, for an update on this so that Dr Medlicott and fellow GPs can get on now with vaccinating police medics across the Bridgend and Cwm Taf Morgannwg health board area, but also, so that all health boards in Wales ensure that police medics are now recognised as front-line healthcare workers and can be rapidly vaccinated as part of priority group 2? And finally, Minister, can I just say well done to team Wales and NHS Wales, including medical staff and volunteers, for the success with the vaccine roll-out? It's been one heck of an effort, and I've seen it first-hand. I commend them all.

Gweinidog, a gaf i ganmol Dr Sarah Medlicott o feddygfa Bron-y-Garn a meddygon teulu eraill a gysylltodd â mi dros wythnos yn ôl yn mynegi eu dymuniad i ddechrau brechu grŵp cymharol fach o feddygon heddlu rheng flaen, sydd mewn mwy o berygl o ddod i gysylltiad â'r feirws mewn maes gwaith arbenigol iawn? Fel y gwyddoch chi, Gweinidog, daethom wyneb yn wyneb â phroblem rwystredig ar unwaith gan nad oedd y Cyd-bwyllgor ar Imiwneiddio a Brechu, bryd hynny yr wythnos diwethaf, yn cynnwys meddygon yr heddlu yn eu prif flaenoriaethau. Gweinidog, a gaf i ddiolch i chi a'ch swyddogion a'ch cynghorwyr am y gwaith yr ydych chi wedi'i wneud i ddadlau dros gynnwys meddygon yr heddlu yn y grŵp blaenoriaeth 2, sydd, wrth gwrs, yn cynnwys gweithwyr iechyd a gofal cymdeithasol rheng flaen? A gaf i ofyn ichi, Gweinidog, am yr wybodaeth ddiweddaraf am hyn fel y gall Dr Medlicott a chyd-feddygon teulu fwrw ymlaen nawr â brechu meddygon yr heddlu ar draws ardal bwrdd iechyd Pen-y-bont ar Ogwr a Chwm Taf Morgannwg, ond hefyd, er mwyn i bob bwrdd iechyd yng Nghymru sicrhau bod meddygon yr heddlu bellach yn cael eu cydnabod yn weithwyr gofal iechyd rheng flaen ac y gellir eu brechu'n gyflym yn rhan o grŵp blaenoriaeth 2? Ac yn olaf, Gweinidog, a gaf i ddweud da iawn wrth dîm Cymru a GIG Cymru, gan gynnwys staff meddygol a gwirfoddolwyr, am y llwyddiant wrth gyflwyno'r brechlyn? Mae wedi bod yn ymdrech aruthrol, ac rwyf wedi gweld hynny yn uniongyrchol. Rwy'n eu canmol nhw i gyd. 

16:55

Thank you. I'll deal with both points. In terms of Dr Medlicott and the work the local GPs have done around police medics, you're very current, because today I've agreed, and there's a note gone out through our system, that police medics are to be considered as analogous to group 2, because of the direct patient contact work they have, and it's analogous to a range of other activities. So, that does make sense. And a similar understanding of the JCVI advice: it doesn't always allow us to focus on every single nuanced area of practice, and that's why we've had to review some of these as we have gone on—the same points about the intimate care provision that some members of staff in education provide for special educational needs children in particular. So, that should be a consistent picture across Wales, and that's gone out into the system today, and thank you to Dr Medlicott and her colleagues for highlighting the issue, which has allowed us, including the questions you've asked, to make sure that issue is resolved. 

In terms of team Wales, I think it's a tremendous team Wales effort. And as I've said repeatedly, we—. At the start of this, I said that we would end up in a position not dissimilar to other UK nations, and we wouldn't be left behind. After an initial modestly slower start, we've now caught up and surpassed other UK nations. We need to maintain the pace though, not just for the next couple of weeks, but for many, many months ahead. That's why in many ways—. I said it was a marathon in my statement, but in many ways it's an ultra-marathon—one marathon after another after another, and still needing to maintain the same relentless pace to make sure we have different choices to make in the future. And I certainly look forward to being able to do so.

Diolch. Af i'r afael â'r ddau sylw. O ran Dr Medlicott a'r gwaith y mae'r meddygon teulu lleol wedi'i wneud o ran meddygon yr heddlu, rydych chi'n gyfredol iawn, oherwydd heddiw rwyf wedi cytuno, ac mae nodyn wedi'i ryddhau drwy ein system, bod meddygon yr heddlu i'w hystyried yn gyfatebol i grŵp 2, oherwydd y gwaith cyswllt uniongyrchol â chleifion sydd ganddyn nhw, ac mae'n cyfateb i amrywiaeth o weithgareddau eraill. Felly, mae hynny'n gwneud synnwyr. A dealltwriaeth debyg o gyngor y Cyd-bwyllgor ar Imiwneiddio a Brechu: nid yw bob amser yn caniatáu i ni ganolbwyntio ar bob maes ymarfer unigol, a dyna pam y bu'n rhaid i ni adolygu rhai o'r rhain wrth fynd ymlaen—yr un pwyntiau am y ddarpariaeth gofal personol y mae rhai aelodau o staff mewn addysg yn ei darparu ar gyfer plant anghenion addysgol arbennig yn benodol. Felly, dylai hynny fod yn ddarlun cyson ledled Cymru, ac mae hynny wedi ei ryddhau i'r system heddiw, a diolch i Dr Medlicott a'i chydweithwyr am dynnu sylw at y mater, sydd wedi ein galluogi ni, gan gynnwys y cwestiynau yr ydych chi wedi'u gofyn, i sicrhau bod y mater hwnnw'n cael ei ddatrys.

O ran tîm Cymru, rwy'n credu ei bod yn ymdrech aruthrol gan dîm Cymru. Ac fel yr wyf wedi dweud dro ar ôl tro, rydym ni—. Ar ddechrau hyn, dywedais y byddem ni yn y pen draw mewn sefyllfa nad yw'n annhebyg i wledydd eraill y DU, ac na fyddem yn cael ein gadael ar ôl. Ar ôl dechrau arafach ar y cychwyn, rydym ni bellach wedi dal i fyny ac wedi rhagori ar wledydd eraill y DU. Er hynny, mae angen inni gynnal y cyflymder, nid yn unig dros yr wythnosau nesaf, ond am fisoedd lawer iawn i ddod. Dyna pam mewn sawl ffordd—. Dywedais ei fod yn farathon yn fy natganiad, ond mewn sawl ffordd mae'n uwch-farathon—un marathon ar ôl y llall ar ôl y llall, ac mae angen o hyd i gynnal yr un cyflymder di-ildio i sicrhau bod gennym ni ddewisiadau gwahanol i'w gwneud yn y dyfodol. Ac rwy'n sicr yn edrych ymlaen at allu gwneud hynny.

Many then potential vaccinators, including nurses and GPs, contacted me at the beginning of the roll-out, frustrated at the slow start then, but they've observed huge praise for that magnificent way they've risen to the challenge since. 

You referred to second vaccines. I think the latest figures in Wales are one in every 909 people; in England it's one in every 119 people. So, there's still a gap, but I can recognise that the figure in Wales has still improved significantly. How will you ensure that that continued roll-out of the second vaccine programme focuses on what you identify as population needs, and doesn't disadvantage the roll-out of the first vaccine programme where it's most needed? 

And finally, given that people classed as clinically extremely vulnerable are shielding, will you provide or are you able to provide an update on what percentage of the clinically extremely vulnerable group, such as people with cystic fibrosis, have now received their first coronavirus vaccination in Wales?

Cysylltodd llawer o ddarpar frechwyr, gan gynnwys nyrsys a meddygon teulu, â mi ar ddechrau'r broses gyflwyno, yn rhwystredig gyda'r dechrau araf bryd hynny, ond maen nhw wedi gweld canmoliaeth enfawr am y ffordd wych honno y maen nhw wedi ymateb i'r her ers hynny.

Fe wnaethoch chi gyfeirio at ail frechlynnau. Credaf mai'r ffigurau diweddaraf yng Nghymru yw un o bob 909 o bobl; yn Lloegr mae'n un o bob 119 o bobl. Felly, mae bwlch o hyd, ond gallaf gydnabod bod y ffigur yng Nghymru wedi gwella'n sylweddol o hyd. Sut y byddwch yn sicrhau bod y broses barhaus honno o gyflwyno'r ail raglen frechu yn canolbwyntio ar yr hyn a nodir gennych chi fel anghenion y boblogaeth, ac nad yw'n tanseilio'r rhaglen frechu gyntaf lle mae ei hangen fwyaf?

Ac yn olaf, o ystyried bod pobl sy'n cael eu hystyried yn eithriadol o agored i niwed yn glinigol yn gwarchod eu hunain, a wnewch chi ddarparu neu a allwch chi ddarparu'r wybodaeth ddiweddaraf am ba ganran o'r grŵp sy'n eithriadol o agored i niwed yn glinigol, fel pobl â ffeibrosis systig, sydd bellach wedi cael eu brechiad coronafeirws cyntaf yng Nghymru?

On your final point, there is work in train that Public Health Wales is doing to provide a useful figure on the clinically extremely vulnerable or the former shielded group of people, and the numbers of people that have been reached. I don't think we're going to be able to break them down into condition-specific areas, but for that wider population, you'll understand that requires some work, because whilst we have about 130,000 people in Wales who are on that clinically extremely vulnerable group, many of those are covered in some of the other areas—some of them will be care homes residents, some of them will be people over the age of 80, 70 or 75. So, we need to make sure that we're not double counting them, otherwise I'm sure that you or other Members will be accusing us of overcounting our success rate. 

On your points—your two earlier questions—about the second dose, I think the comparison with England is misleading: essentially, some parts of England jumped the gun and delivered their second doses much earlier. You'll notice, if you look back over the figures, a significant chunk of second doses were delivered many weeks ago when we'd actually agreed at all four nations to follow the advice of the JCVI, and indeed of all of our chief medical officers, about the inter-dose interval—the gap between the first and second dose. That's why you're only seeing a trickle of second doses taking place now, but you can expect to see a much greater number of second doses taking place in the few weeks ahead. And I am confident that when it comes to the first and the second dose, if we have the supply available to us, then we'll continue to go at real pace with first doses and meeting the second dose requirements too.

This is where I think we're going to see more use of, for example, community pharmacy—it was a point I made yesterday: as we need to have even more capacity, we can create extra capacity within our system. And that's only thanks to the level of planning that has gone into this over many months, but also the extraordinary commitment of our staff. It's a real team Wales effort that seems to be successful to date. We'll need much more of that in the weeks and months ahead, and I remain very proud of the work that everybody's doing on all of our behalves. 

O ran eich sylw olaf, mae gwaith ar y gweill y mae Iechyd Cyhoeddus Cymru yn ei wneud i ddarparu ffigur defnyddiol ar y grŵp o bobl sy'n eithriadol o agored i niwed yn glinigol neu'r grŵp o bobl a arferid cyfeirio atyn nhw fel rhai a oedd yn gwarchod eu hunain, a nifer y bobl sydd wedi'u brechu. Nid wyf yn credu y byddwn yn gallu eu rhannu'n feysydd penodol i gyflwr, ond i'r boblogaeth ehangach honno, byddwch yn deall bod angen rhywfaint o waith ar hynny, oherwydd er bod gennym ni tua 130,000 o bobl yng Nghymru sydd yn y grŵp hwnnw sy'n eithriadol o agored i niwed, mae llawer o'r rheini wedi'u cynnwys yn rhai o'r meysydd eraill—bydd rhai ohonyn nhw yn breswylwyr cartrefi gofal, bydd rhai ohonyn nhw yn bobl dros 80, 70 neu 75 oed. Felly, mae angen i ni sicrhau nad ydym yn eu cyfrif ddwywaith, neu fel arall rwy'n siŵr y byddwch chi neu Aelodau eraill yn ein cyhuddo ni o or-rifo ein cyfradd llwyddiant.

O ran eich sylwadau—eich dau gwestiwn cynharach—am yr ail ddos, credaf fod y gymhariaeth â Lloegr yn gamarweiniol: yn y bôn, achubodd rhai rhannau o Loegr y blaen a chyflwyno eu hail ddos yn llawer cynt. Byddwch yn sylwi, os edrychwch yn ôl dros y ffigurau, fod talp sylweddol o'r ail ddos wedi'i ddarparu wythnosau lawer yn ôl pan oeddem ni wedi cytuno mewn gwirionedd ym mhob un o'r pedair gwlad i ddilyn cyngor y Cyd-bwyllgor ar Imiwneiddio a Brechu, ac yn wir ein holl brif swyddogion meddygol, am y cyfnod rhwng y ddau dos—y bwlch rhwng y dos cyntaf a'r ail ddos. Dyna pam nad ydych ond yn gweld ail ddos yn cael ei roi nawr, ond gallwch ddisgwyl gweld llawer iawn mwy o ail ddosau'n cael eu rhoi yn yr ychydig wythnosau i ddod. Ac rwy'n ffyddiog, o ran y dos cyntaf a'r ail ddos, os oes gennym ni'r cyflenwad sydd ar gael i ni, yna byddwn yn parhau i fynd ar gyflymder gwirioneddol gyda'r dos cyntaf ac yn bodloni gofynion yr ail ddos hefyd.

Dyma lle rwy'n credu y byddwn yn gweld mwy o ddefnydd o fferylliaeth gymunedol, er enghraifft—dyna sylw a wnes i ddoe: gan fod angen inni gael hyd yn oed mwy o gapasiti, gallwn greu capasiti ychwanegol yn ein system. Ac i faint o gynllunio a wnaed ynglŷn â hyn dros fisoedd lawer y mae'r diolch am hynny, ond hefyd ymrwymiad eithriadol ein staff. Mae'n ymdrech tîm Cymru go iawn sy'n ymddangos yn llwyddiannus hyd yma. Bydd angen llawer mwy o hynny arnom ni yn yr wythnosau a'r misoedd i ddod, ac rwy'n dal yn falch iawn o'r gwaith y mae pawb yn ei wneud ar ein rhan ni i gyd. 

17:00
5. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog Tai a Llywodraeth Leol: Gweithio mewn Partneriaeth ar gyfer Gwaith Teg Cymru
5. Statement by the Deputy Minister for Housing and Local Government: Working in Partnership for a Fair Work Wales

Item 5 on the agenda is a statement by the Deputy Minister for Housing and Local Government: working in partnership for a fair work Wales, and I call on the Deputy Minister for Housing on Local Government, Hannah Blythyn.

Eitem 5 ar yr agenda yw datganiad gan y Dirprwy Weinidog Tai a Llywodraeth Leol: Gweithio mewn Partneriaeth ar gyfer Gwaith Teg Cymru, ac rwy'n galw ar y Dirprwy Weinidog Tai a Llywodraeth Leol, Hannah Blythyn.

Thank you, Deputy Presiding Officer. I welcome this opportunity to update the Senedd on the valuable work we are doing in social partnership in order to realise our ambition for a Wales of fair work. The past year has changed the way that we look at almost everything in our daily lives, including the world of work. And it has brought into ever sharper focus the challenges that already existed in the workplace alongside a reinforced appreciation for the workers that have kept us going, day in, day out during the coronavirus pandemic.

This Government absolutely recognises that the vast majority of employers have done right by their workforce, supporting them and taking steps to keep them safe. But, unfortunately and unacceptably, we know this has not been the experience of all workers. Coronavirus has exposed and amplified entrenched inequalities in the workplace. And as we take the road to recovery, it’s crucial that we do not allow challenging economic conditions to provide the fertile ground within which unfair work can take root and spread. It’s not just about building back better, but about choosing the route that best enables us to forge a fairer future together.

The Welsh Government is committed to putting into practice our priorities and ambitions for a fair work Wales, using all the levers at our devolved disposal to help realise fair work outcomes, and we have made good progress in the past 12 months. 

The Welsh Government has established the social care fair work forum, bringing together trade unions, employers and the Welsh Government to chart a course towards fairer work in the social care sector in Wales. Never have we all been more aware of our incredible social care workers and the work they do than during the coronavirus pandemic. The forum has quickly established a number of task and finish groups to address issues around pay and progression, collective bargaining and ensuring a safe, healthy and inclusive working environment. 

Recent progress on COVID workplace protections has been enabled by the work of the health and safety forum. Considerations around workplace health and safety have been radically altered by coronavirus and the national forum was established in the autumn to provide a way for trade unions, the main employer bodies from the private and public sectors in Wales and the relevant UK enforcement agencies to come together to share their collective experience and work together to enhance workplace health and safety in Wales. The changes we have made together to regulations and guidance will not only help keep workers safer, but our communities and country too. They are testament to what can be done when Government, trade unions and employers work together in social partnership.

There’s never been a more important time for workers and employers to be aware of their rights and responsibilities at work. Against the backdrop of the pandemic and on the back of a key recommendation of the Fair Work Commission report, the Welsh Government has teamed up with our social partners, the Wales Trades Union Congress, the Federation of Small Businesses, CBI, Chambers Wales and other key partners in Acas and Citizens Advice, to launch a campaign in December to strengthen knowledge and understanding of workplace rights and responsibilities. The campaign reinforces our support for widening access to trade unions and the benefits of employers and trade unions working as partners in a spirit of collaboration, shared commitment and mutual respect. Likewise, employers also need to be supported, and through the campaign, we are connecting employers across Wales with the support and advice they need to comply with the law.

We are also building relationships with UK agencies to improve networks, intelligence sharing and our own capacity to influence non-devolved policy. This approach is already paying dividends. Our work with Acas has seen them deliver additional free digital briefing sessions for employers and workers in Wales. This has linked into our campaign to help awareness of workplace rights and responsibilities. 

Working across the Welsh Government, we are exercising the power of the public purse and our social partnership approach to promote fair work practices across both the public and private sectors, using levers such as the economic contract and the code of practice on ethical employment in supply chains. The challenge now is to strengthen the implementation by improving our reach and ability to both drive and support behavioural change. 

It is right that we measure that which we value. And working with our social partners, we are developing a set of indicators that we will use to measure and track a range of fair work outcomes in Wales. For example, this includes tracking the proportion of the workforce earning at least the real living wage.  

Finally, we are strengthening the social partnership approach that has been an important and established feature of our devolved politics and economy. Working in partnership has become the Welsh way of doing things and social partnership is a key way in which we can collectively improve public service delivery, and ensure fair work and wider social and economic well-being. Later this month, we'll be consulting on a landmark draft social partnership Bill, which will strengthen and promote social partnership, take forward fair work outcomes and achieve socially responsible procurement. 

The pandemic has meant we have all had to change the way we live and work. This is no time to let up, let alone roll back workplace protections. As recommended by the Fair Work Commission's report, we are actively engaging with the UK Government to defend and promote Welsh interests. Any erosion of workers' rights is unacceptable, unnecessary and damaging, and we are holding the UK Government to its promise to protect workers' rights following Brexit. After all, a race to the bottom on workers' rights is not in the interests of workers, businesses nor the broader economy. Safe, secure and rewarding work is not just in the interests of the individual but industry too. It doesn't just make a difference to the workplace but to the Welsh economy as a whole. A better deal for workers will mean a stronger recovery for our communities and our country. That's why this Welsh Government remains committed to working towards fair work in Wales, not solely in principle but in practice, working together in social partnership to make a lasting difference to lives and livelihoods.

Diolch, Dirprwy Lywydd. Rwy'n croesawu'r cyfle hwn i roi'r wybodaeth ddiweddaraf i'r Senedd am y gwaith gwerthfawr yr ydym ni'n ei wneud mewn partneriaeth gymdeithasol i wireddu ein huchelgais ni ar gyfer Cymru o waith teg. Mae'r flwyddyn ddiwethaf wedi newid y ffordd yr ydym ni'n edrych ar bopeth, bron, yn ein bywydau beunyddiol, gan gynnwys byd gwaith. Ac mae hynny wedi dod â'r heriau a oedd yn bodoli eisoes yn y gweithle fwyfwy i'r amlwg ochr yn ochr â gwerthfawrogiad a atgyfnerthwyd o'r gweithwyr sydd wedi ein cefnogi ni, o ddydd i ddydd yn ystod pandemig y coronafeirws.

Mae'r Llywodraeth hon yn llwyr gydnabod bod y mwyafrif llethol o gyflogwyr wedi gwneud cyfiawnder â'u gweithlu, gan eu cefnogi nhw a chymryd camau i'w cadw'n ddiogel. Ond, yn anffodus ac yn annerbyniol hefyd, fe wyddom nad dyma fu profiad pob gweithiwr. Mae'r coronafeirws wedi amlygu ac wedi chwyddo anghydraddoldebau a oedd wedi ymsefydlu yn y gweithle. Ac wrth inni ymlwybro tuag at adferiad, mae'n hanfodol nad ydym yn caniatáu i amodau economaidd heriol roi cyfle i waith annheg wreiddio ac ymledu. Nid yw'n ymwneud yn unig ag ailgodi'n gryfach, ond mae'n ymwneud â dewis y llwybr gorau i'n galluogi ni i lunio dyfodol tecach gyda'n gilydd.

Mae Llywodraeth Cymru wedi ymrwymo i roi ein blaenoriaethau a'n huchelgeisiau ar waith ar gyfer Gwaith Teg Cymru, gan ddefnyddio'r holl ysgogiadau sydd ar gael inni ar gyfer helpu i wireddu canlyniadau o ran gwaith teg, ac rydym wedi gwneud cynnydd da yn ystod y 12 mis diwethaf.

Mae Llywodraeth Cymru wedi sefydlu'r fforwm gwaith teg gofal cymdeithasol, gan ddod ag undebau llafur, cyflogwyr a Llywodraeth Cymru ynghyd i ddyfeisio llwybr tuag at waith tecach yn y sector gofal cymdeithasol yng Nghymru. Nid ydym  wedi bod yn fwy ymwybodol erioed o'n gweithwyr gofal cymdeithasol anhygoel ni a'r gwaith y maen nhw'n ei wneud yn ystod pandemig coronafeirws. Mae'r fforwm hwn wedi sefydlu nifer o grwpiau gorchwyl a gorffen yn gyflym i fynd i'r afael â materion sy'n ymwneud â thâl a dilyniant, bargeinio ar y cyd, a sicrhau amgylchedd gwaith sy'n ddiogel, iach a chynhwysol.

Mae gwaith y fforwm iechyd a diogelwch wedi caniatáu'r cynnydd diweddar ar amddiffyniadau COVID yn y gweithle. Mae ystyriaethau ynghylch iechyd a diogelwch yn y gweithle wedi eu gweddnewid gan goronafeirws ac fe sefydlwyd y fforwm cenedlaethol yn yr hydref i roi ffordd i undebau llafur, y prif gyrff o gyflogwyr o'r sectorau preifat a chyhoeddus yng Nghymru a'r asiantaethau gorfodi perthnasol yn y DU ddod at ei gilydd i rannu eu profiad cyfunol nhw a chydweithio i wella iechyd a diogelwch yn y gweithle yng Nghymru. Fe fydd y newidiadau a wnaethom ni i reoliadau a chanllawiau gyda'n gilydd nid yn unig yn helpu i gadw ein gweithwyr ni'n fwy diogel, ond ein cymunedau ni a'n gwlad ni hefyd. Maen nhw'n tystio i'r hyn y gellir ei wneud pan fydd y Llywodraeth, undebau llafur, a chyflogwyr yn cydweithio mewn partneriaeth gymdeithasol.

Nid fu erioed yn bwysicach i weithwyr a chyflogwyr fod yn ymwybodol o'u hawliau nhw a'u cyfrifoldebau yn y gwaith. Yng nghyd-destun y pandemig ac yn dilyn un o argymhellion allweddol adroddiad y Comisiwn Gwaith Teg, mae Llywodraeth Cymru wedi cydweithio â'n partneriaid cymdeithasol ni, Cyngres Undebau Llafur Cymru, y Ffederasiwn Busnesau Bach, y CBI, Siambrau Cymru a phartneriaid allweddol eraill yn Acas a Chyngor ar Bopeth, i lansio ymgyrch ym mis Rhagfyr i gryfhau gwybodaeth a dealltwriaeth o hawliau a chyfrifoldebau yn y gweithle. Mae'r ymgyrch yn atgyfnerthu ein cefnogaeth ni i ehangu'r mynediad i undebau llafur a manteision cael cyflogwyr ac undebau llafur yn gweithio fel partneriaid mewn ysbryd o gydweithio, ymrwymiad a rennir a pharch at ei gilydd. Yn yr un modd, mae angen cefnogi'r cyflogwyr hefyd, a thrwy'r ymgyrch, rydym ni'n cysylltu cyflogwyr ledled Cymru â'r cymorth a'r cyngor sydd eu hangen arnyn nhw i gydymffurfio â'r gyfraith.

Rydym ni'n meithrin perthynas ag asiantaethau'r DU hefyd i wella rhwydweithiau, rhannu gwybodaeth a'n capasiti ni ein hunain i ddylanwadu ar bolisi na chafodd ei ddatganoli. Mae'r dull hwn yn talu ar ei ganfed eisoes. Mae ein gwaith ni gydag Acas wedi arwain at sesiynau briffio digidol rhad ac am ddim ychwanegol ganddyn nhw i gyflogwyr a gweithwyr yng Nghymru. Mae hyn wedi cysylltu â'n hymgyrch ni i helpu i godi ymwybyddiaeth o hawliau a chyfrifoldebau yn y gweithle.

Gan weithio ar draws Llywodraeth Cymru, rydym ni'n defnyddio pwer pwrs y wlad a'n dull partneriaeth gymdeithasol ni i hyrwyddo arferion gwaith teg ar draws y sectorau cyhoeddus a phreifat, gan ddefnyddio ysgogiadau fel y contract economaidd a'r cod ymarfer ar gyflogaeth foesegol mewn cadwyni cyflenwi. Yr her nawr yw cryfhau'r gweithredu drwy wella ein cyrhaeddiad ni a'n gallu ni i ysgogi a chefnogi newid o ran ymddygiad.

Mae'n iawn i ni roi cyfrif o'r hyn yr ydym ni'n ei drysori. A chan weithio gyda'n partneriaid cymdeithasol, rydym yn datblygu cyfres o ddangosyddion y byddwn ni'n eu defnyddio i fesur ac olrhain amrywiaeth o ganlyniadau gwaith teg yng Nghymru. Er enghraifft, mae hyn yn cynnwys olrhain cyfran y gweithlu sy'n ennill o leiaf y cyflog byw gwirioneddol.

Yn olaf, rydym ni'n cryfhau'r dull partneriaeth gymdeithasol a fu'n nodwedd bwysig a sefydlog o'n gwleidyddiaeth a'n heconomi ddatganoledig ni. Mae gweithio mewn partneriaeth wedi dod yn ffordd Gymreig o wneud pethau ac mae partneriaeth gymdeithasol yn ffordd allweddol o wella'r modd y gallwn ni wella'r modd y caiff gwasanaethau cyhoeddus eu darparu ar y cyd, a sicrhau gwaith teg a lles cymdeithasol ac economaidd yn fwy eang. Yn ddiweddarach y mis hwn, fe fyddwn ni'n ymgynghori ar Fil partneriaeth gymdeithasol drafft nodedig iawn, a fydd yn cryfhau ac yn hyrwyddo partneriaeth gymdeithasol, yn datblygu canlyniadau o ran gwaith teg ac yn sefydlu caffael sy'n gyfrifol yn gymdeithasol.

Mae'r pandemig wedi golygu ein bod ni i gyd wedi gorfod newid y ffordd yr ydym ni'n byw ac yn gweithio. Nid dyma'r amser i ildio, lai byth i gwtogi ar amddiffyniadau yn y gweithle. Fel yr argymhellwyd gan adroddiad y Comisiwn Gwaith Teg, rydym ni'n ymgysylltu nawr â Llywodraeth y DU i amddiffyn a hyrwyddo buddiannau Cymru. Mae unrhyw erydu ar hawliau gweithwyr yn annerbyniol, yn ddiangen ac yn niweidiol, ac rydym ni'n pwyso ar Lywodraeth y DU i gadw ei haddewid i ddiogelu hawliau gweithwyr yn dilyn Brexit. Wedi'r cyfan, nid yw ras i'r gwaelod o ran hawliau gweithwyr er budd y gweithwyr, y busnesau na'r economi yn ehangach. Mae gwaith diogel, sicr a gwerthfawr er budd diwydiant yn ogystal ag er budd yr unigolyn. Fe fydd hyn yn gwneud gwahaniaeth i'r gweithle ond, yn fwy na dim ond hynny, i economi Cymru gyfan hefyd. Fe fydd gwell bargen i'r gweithwyr yn golygu adferiad cryfach i'n cymunedau a'n cenedl ni. Dyna pam mae'r Llywodraeth hon yng Nghymru yn parhau i fod yn ymrwymedig i weithio tuag at waith teg yng Nghymru, nid yn unig mewn egwyddor ond yn ymarferol, gan gydweithio mewn partneriaeth gymdeithasol i wneud gwahaniaeth parhaol i fywydau a bywoliaethau.

17:05

I would like to thank the Deputy Minister very much for her statement and to confirm that we in Plaid Cymru share the ambitions of the Welsh Government around this very important agenda, and add to the thanks that she has already given to all of those who are working together and collaborating on this important work.

I just have a couple of specific points that I wish to raise with the Deputy Minister. Firstly, she's right to say, of course, that the vast majority of employers have behaved very well, but we know that some, as she said, have not. I want to draw the Welsh Government's attention again to the ongoing situation at the DVLA. Now, obviously, the DVLA is not a devolved employer, but the Welsh Government does have a responsibility around enforcing the coronavirus regulations and ensuring that people are able to work safely. I am still receiving correspondence from people from the east of my region, in communities like Llanelli and Llangennech, who work at the DVLA, and they are still very concerned about being pressurised to work in unsafe circumstances, to the extent that some of them don't even want me to use their names, they don't want me to pass things on, even confidentially, to Welsh Ministers, because they're so worried. Now, I know that Welsh Government has sought reassurances from the UK Government, but it seems clear to me that, if those assurances are being given, then they are disingenuous at least, and I would ask the Deputy Minister to have further conversations with her colleagues in Welsh Government and see what more can be done to enable those workers to work safely. And I cite this, Deputy Presiding Officer, as an example of a really big employer that's got no excuse for not engaging in best practice.

I was pleased to hear the Deputy Minister refer to the social care work forum, and I'm in no doubt that their work will be very valuable, but I am concerned about delays in doing what it is fairly obvious to me needs to be done. I'm glad that there is a task and finish group looking at pay and progression, but surely the Deputy Minister must agree with me, it is time for all of those working in the care sector, especially after everything they've done in this last year, to simply be paid the real living wage. And I think we should aspire to be moving those workers onto Agenda for Change, onto the same pay and conditions as NHS workers. So, does the Deputy Minister agree with me that it's imperative that the work of these task and finish groups don't delay action and implementation? It is important to get it right, but these workers, predominantly women, need support and need to get justice really quickly. 

Finally, Deputy Presiding Officer, the Deputy Minister makes reference to the economic contract and the code of practice on ethical employment in supply chains, and I'm very supportive of the principle of both of those. And she speaks of improving implementation and driving and supporting behavioural change, but can I ask the Deputy Minister what steps the Welsh Government are putting in place, what measures they're putting in place, to ensure that once an employer, for example, has signed up to the economic contract, that when they have been given grant aid and support or preferential loans, they then actually do follow the economic contract? Because it's one thing to get somebody to commit to something, it's another thing to check that they do actually follow through with those commitments. And I wonder what further thoughts the Deputy Minister has about how we can ensure that, as we come out of the pandemic, those commitments when they're made are actually kept to. Diolch yn fawr. 

Fe hoffwn i ddiolch yn fawr iawn i'r Dirprwy Weinidog am ei datganiad hi a chadarnhau bod yr un uchelgeisiau gennym ninnau ym Mhlaid Cymru â'r rhai sydd gan Lywodraeth Cymru o ran yr agenda bwysig iawn hon, a hoffwn ategu'r diolch a roddodd hi eisoes i bawb sy'n cydweithio ac yn cydweithredu o ran y gwaith pwysig hwn.

Mae gennyf i ychydig o bwyntiau penodol yr hoffwn i eu codi gyda'r Dirprwy Weinidog. Yn gyntaf, mae'n iawn dweud, wrth gwrs, fod y mwyafrif llethol o gyflogwyr wedi ymddwyn yn briodol iawn, ond fe wyddom nad yw pawb wedi gwneud felly, fel y dywedodd hi. Rwy'n awyddus i dynnu sylw Llywodraeth Cymru unwaith eto at y sefyllfa sy'n parhau yn y DVLA. Nawr, yn amlwg, nid cyflogwr a gafodd ei ddatganoli yw'r DVLA, ond mae gan Lywodraeth Cymru gyfrifoldeb am orfodi rheoliadau coronafeirws a sicrhau bod pobl yn gallu gweithio mewn diogelwch. Rwy'n parhau i dderbyn gohebiaeth gan bobl o ddwyrain fy rhanbarth i, mewn cymunedau fel Llanelli a Llangennech, sy'n gweithio yn y DVLA, ac maen nhw'n parhau i ofidio llawer iawn am y cymhelliad sydd arnyn nhw i weithio mewn amgylchiadau anniogel, i'r graddau nad yw rhai ohonyn nhw'n dymuno imi ddefnyddio eu henwau hyd yn oed, nid ydyn nhw'n dymuno imi gario straeon, hyd yn oed yn gyfrinachol, i Weinidogion Cymru, oherwydd eu bod yn poeni cymaint â hynny. Nawr, fe wn i fod Llywodraeth Cymru wedi ceisio sicrwydd gan Lywodraeth y DU, ond mae'n ymddangos yn glir i mi, os rhoddir y sicrwydd hwnnw, ei fod yn anonest o leiaf, ac rwy'n gofyn i'r Dirprwy Weinidog gynnal sgyrsiau pellach gyda'i chydweithwyr yn Llywodraeth Cymru a darganfod beth arall y gellir ei wneud i alluogi'r gweithwyr hynny i weithio mewn diogelwch. Ac rwy'n cyfeirio at hyn, Dirprwy Lywydd, fel enghraifft o gyflogwr mawr iawn nad oes ganddo esgus am beidio ag ymgysylltu â'r arfer gorau.

Roeddwn i'n falch o glywed y Dirprwy Weinidog yn cyfeirio at y fforwm gwaith gofal cymdeithasol, ac nid oes amheuaeth gennyf i na fydd eu gwaith nhw yno'n werthfawr iawn, ond rwy'n pryderu am yr oedi wrth wneud yr hyn sy'n weddol amlwg i mi sy'n rhaid ei gyflawni. Rwy'n falch bod grŵp gorchwyl a gorffen yn edrych ar dâl a dilyniant, ond siawns bod y Dirprwy Weinidog yn cytuno â mi, mae'n hen bryd i bawb sy'n gweithio yn y sector gofal, yn enwedig ar ôl popeth a gyflawnodd y llynedd, gael y cyflog byw gwirioneddol. Ac rwy'n credu y dylem anelu at symud y gweithwyr hynny ar yr Agenda ar gyfer Newid, at yr un cyflog ac amodau â gweithwyr y GIG. Felly, a yw'r Dirprwy Weinidog yn cytuno â mi ei bod yn hanfodol nad yw'r grwpiau gorchwyl a gorffen hyn yn oedi dim o ran gweithredu? Mae'n bwysig cyflawni hyn yn iawn, ond mae angen cymorth ar y gweithwyr hyn, menywod yn bennaf, ac mae angen cyfiawnder arnyn nhw, a hynny'n ddiymdroi.

Yn olaf, Dirprwy Lywydd, mae'r Dirprwy Weinidog yn cyfeirio at y contract economaidd a'r cod ymarfer ar gyflogaeth foesegol mewn cadwyni cyflenwi, ac rwy'n gefnogol iawn i egwyddor y ddau beth yna. Ac mae hi'n siarad am wella gweithrediad ac ysgogi a chefnogi newid mewn ymddygiad. Ond a gaf i ofyn i'r Dirprwy Weinidog pa gamau y mae Llywodraeth Cymru yn eu rhoi ar waith, pa fesurau y maen nhw'n eu rhoi nhw ar waith, i sicrhau, pan fydd cyflogwr, er enghraifft, wedi ymrwymo i'r contract economaidd, pan fyddan nhw wedi cael cymorth grant a chymorth neu fenthyciadau ffafriol, eu bod nhw'n dilyn y contract economaidd wedi hynny? Un peth yw cael rhywun i ymrwymo i rywbeth, peth arall yw sicrhau eu bod nhw'n cadw at yr ymrwymiadau hynny mewn gwirionedd. A tybed pa syniadau pellach sydd gan y Dirprwy Weinidog ynglŷn â sut y gallwn ni sicrhau, wrth gefnu ar y pandemig, y cedwir yn wirioneddol at yr ymrwymiadau hynny a wnaed. Diolch yn fawr. 

Can I thank Helen Mary Jones for her supportive comments there and her commitment in this area? If I start with the last point the Member made with regard to the economic contract, we're currently looking at actually how the economic contract has been applied previously, and there's a piece of work being led by my colleague the Minister for Economy, Transport and North Wales in terms of actually how, like I said, we can strengthen not just its implementation in terms of how it drives that change within organisations, but also making sure that it does deliver the change that it's intended to as well. I think it's a really good tool in terms of actually how we manage those relationships, and also support employers who do want to do the right thing to get to that point where we would expect them to be with their workforce, and actually—in terms of, actually, things around, particularly, areas around fair work as well, and particularly the well-being of their workforce.

In respect of the DVLA and the Member—[Inaudible.]—I don't know. It's shocking but not surprising that people are—. It shouldn't be the case that people are in fear of giving their information to a Member in order to make the case for them, and I can assure the Member that we will continue to strongly make the case for workers at the DVLA with the UK Government, and we're also—and make sure, obviously, we're in close contact with and speaking to the Public and Commercial Services Union, who are representing members there, and I'm happy to keep both Helen Mary Jones and other Members updated with regard to that.

I take on board what the Member says with regard to the work of the health and social care forum and the task and finish groups. Clearly, we what we want to see is action, but the right kind of action, and I think—. Like I said, if we hadn't been aware before of the incredible work of those health and social care workers looking after many of our nearest and dearest—and I'm sure we've all had personal experience as well, like myself—it's been brought into ever sharper focus with the pandemic, which makes the urgency of our work, but making sure we do it in the right way to make sure that that profession is not just fairly rewarded, but fairly recognised as well for the role that they do play in our communities right across the country. 

A gaf i ddiolch i Helen Mary Jones am ei sylwadau cefnogol hi a'i hymroddiad i'r maes hwn? Pe caf i ddechrau gyda'r pwynt olaf a wnaeth yr Aelod ynglŷn â'r contract economaidd, rydym yn ystyried ar hyn o bryd sut y cafodd y contract economaidd ei gymhwyso'n flaenorol, ac fe geir darn o waith dan arweiniad fy nghyd-Weinidog, Gweinidog yr Economi, Trafnidiaeth a Gogledd Cymru o ran sut, fel y dywedais i, y gallwn ni gryfhau nid yn unig ei weithrediad o ran ysgogi'r newid hwnnw o fewn sefydliadau, ond yn gwneud yn siŵr ei fod yn cyflawni'r newid y bwriedir iddo ei wneud hefyd. Rwyf i o'r farn mai offeryn da iawn yw hwn o ran sut yr ydym yn rheoli'r cydberthnasau hynny, ac yn cefnogi cyflogwyr sy'n awyddus i wneud y peth iawn i gyrraedd y sefyllfa honno y byddem yn disgwyl iddynt fod ynddi gyda'u gweithlu, ac yn wir—faterion ynghylch meysydd sy'n ymwneud â gwaith teg hefyd, a lles eu gweithlu yn benodol.

O ran y DVLA a'r Aelod—[Anghlywadwy.]—nid wyf i'n gwybod. Mae'n frawychus ond nid yw'n syndod bod pobl—. Ni ddylai pobl fod yn ofni rhannu'r wybodaeth sydd ganddyn nhw ag Aelod ar gyfer dadlau eu hachos nhw, ac fe allaf i sicrhau'r Aelod y byddwn ni'n parhau i ddadlau'n gryf o blaid y gweithwyr yn y DVLA gyda Llywodraeth y DU, ac rydym hefyd—ac yn sicrhau, yn amlwg, ein bod ni mewn cysylltiad agos ac yn trafod â'r Undeb Gwasanaethau Cyhoeddus a Masnachol, sy'n cynrychioli aelodau yn y fan honno. Fe fyddaf i'n hapus i roi'r wybodaeth ddiweddaraf i Helen Mary Jones ac Aelodau eraill am hynny.

Fe fyddaf i'n rhoi ystyriaeth i'r hyn a ddywed yr Aelod ynglŷn â gwaith y fforwm iechyd a gofal cymdeithasol a'r grwpiau gorchwyl a gorffen. Yn amlwg, yr hyn yr ydym ni'n dymuno ei weld yw gweithredu, ond y math cywir o weithredu, ac rwy'n credu—. Fel y dywedais i, os nad oeddem ni i gyd yn ymwybodol yn flaenorol o waith anhygoel y gweithwyr iechyd a gofal cymdeithasol hynny sy'n gofalu am lawer o'r rhai agosaf atom ni—ac rwy'n siŵr ein bod ni i gyd wedi cael profiad personol hefyd, fel minnau—mae hyn wedi dod fwyfwy i'r amlwg gyda'r pandemig, sy'n achosi'r brys gyda'n gwaith ni, ond yn sicrhau ein bod ni'n gwneud hynny yn y ffordd briodol i wneud yn siŵr y caiff y proffesiwn hwnnw gyfiawnder, ond nid yn unig hynny, ei fod yn cael ei gydnabod yn deg hefyd am ei swyddogaeth yn ein cymunedau ni ledled y wlad. 

17:10